یانەی تۆپی پێی ئاستۆن ڤێلا

یانەی تۆپی پێی ئاستۆن ڤێلا (بە ئینگلیزی: Aston Villa Football Club) یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری ئینگلیزییە و بنکەکەی لە ناوچەی ئاستۆن لە شاری بێرمینگامە. یانەکە لە ساڵی ١٨٧٤ دامەزراوە و لە ساڵی ١٨٩٧ەوە لە یاریگای تایبەتی خۆی، ڤێلا پارک، یاری دەکات. ئاستۆن ڤێلا یەکێک بوو لە یانە دامەزرێنەرەکانی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی (Football League) لە ساڵی ١٨٨٨ و پرێمیەرلیگ لە ساڵی ١٩٩٢. ئاستۆن ڤێلا یەکێکە لە کۆنترین و سەرکەوتووترین یانەکانی ئینگلتەرا. حەوت جار نازناوی خولی پلە یەکیان بەدەستھێناوە، حەوت جاریش جامی یەکێتیی ئینگلتەرا، و لە وەرزی ١٩٨١-١٩٨٢دا نازناوی جامی ئەورووپا (خولی پاڵەوانەکانی ئێستا)یان بەدەستھێناوە. مێژوو دامەزراندن و سەردەمی زێڕین یانەی ئاستۆن ڤێلا لە مانگی ئازاری ١٨٧٤ لەلایەن ئەندامانی کڵێسای ڤێلا کرۆس وێسلیان لە ھاندسوۆرس دامەزرا. یەکەم یاریی یانەکە بەرامبەر تیپی ڕەگبیی ناوخۆیی ئاستۆن برووک سانت ماری بوو. گەورەترین وەرچەرخان لە مێژووی سەرەتایی یانەکەدا ھاتنی سکرتێری یانە، جۆرج ڕامزی، بوو لە ساڵی ١٨٨٤، کە دواتر بووە ڕاھێنەر و سەرپەرشتیاری سەردەمێکی زێڕینی کرد. یەکەم نازناوی گەورەیان جامی یەکێتیی ئینگلتەرا بوو لە ساڵی ١٨٨٧. ساڵی دواتر، بەڕێوەبەری یانەکە، ویلیام مەکگرێگۆر، کە دامەزرێنەری سەرەکیی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی بوو، بەشداریکرد بە یانەی ئاستۆن ڤێلای وەک یەکێک لە ١٢ یانە دامەزرێنەرەکە. یانەکە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا گەیشتە لوتکەی ھێزی خۆی. لە نێوان ساڵانی ١٨٩٤ بۆ ١٩٠٠، پێنج نازناوی خولیان بەدەستھێنا. لە وەرزی ١٨٩٦-١٨٩٧دا، یانەکە "Double Cups" (دوو نازناو لە یەک وەرزدا)ی بەدەستھێنا، کاتێک ھەم خول و ھەم جامی یەکێتیی ئینگلتەرایان بردەوە. لە ھەمان ساڵدا، یانەکە گواستییەوە بۆ یاریگای ئێستای, کە ئەوکات بە "ئاستۆن لۆوەر گراوندز" ناسرابوو. سەردەمی سەرکەوتنەکان تا ساڵی ١٩٢٠ بەردەوام بوو، کاتێک یانەکە شەشەمین جامی یەکێتیی ئینگلتەرای بەدەستھێنا. دابەزین و بووژانەوە دوای سەرکەوتنەکانی سەرەتا، ئاستی یانەکە دابەزی و بۆ یەکەمجار لە مێژوویدا لە ساڵی ١٩٣٦ دابەزی بۆ خولی پلە دوو. دوای جەنگی جیھانیی دووەم، یانەکە دووبارە بووژایەوە و لە ساڵی ١٩٥٧دا بۆ حەوتەمین جار جامی یەکێتیی ئینگلتەرای بەدەستھێنا. وە لە ساڵی ١٩٦١، بوونە یەکەم براوەی جامی خولی تۆپی پێی . بەڵام دواتر یانەکە دووبارە تووشی دابەزین بووەوە و لە ساڵی ١٩٧٠ بۆ یەکەمجار دابەزی بۆ خولی پلە سێ. گەڕانەوە بۆ لوتکە و بوون بە پاڵەوانی ئەورووپا لەژێر ڕاھێنەرایەتیی ڕۆن سۆندەرز، یانەکە گەڕایەوە بۆ خولی پلە یەک. لە وەرزی ١٩٨٠-١٩٨١، دوای ٧١ ساڵ چاوەڕوانی، ئاستۆن ڤێلا بۆ حەوتەمین جار لە مێژوویدا بووە پاڵەوانی خولی ئینگلیزی. دەستکەوتە گەورەکە ساڵی دواتر بوو. ھەرچەندە سۆندەرز لە ناوەڕاستی وەرزدا دەستی لەکارکێشایەوە، یاریدەدەرەکەی، تۆنی بارتن، ئەرکەکەی گرتە ئەستۆ و یانەکەی گەیاندە یاریی کۆتایی جامی ئەورووپا. وە لە ٢٦ی ئایاری ١٩٨٢، لە یاریی کۆتاییدا لە شاری ڕۆتەردام، ئاستۆن ڤێلا بە گۆڵێکی پیتەر ویس بە ئەنجامی ١-٠ لە یانەی بایەرن میونشنی بردەوە و بووە پاڵەوانی ئەورووپا. ھەروەھا ساڵی دواتر، جامی سووپەری ئەورووپاشیان بەدەستھێنا. سەردەمی پرێمیەرلیگ ئاستۆن ڤێلا یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی پرێمیەرلیگ لە ساڵی ١٩٩٢ و لە یەکەم وەرزی پاڵەوانێتییەکەدا پلەی دووەمی بەدەستھێنا. لە ساڵانی نەوەدەکاندا، دوو جار جامی خولی تۆپی پێی ئینگلیزییان بردەوە (١٩٩٤ و ١٩٩٦). دوای چەند وەرزێکی سەرکەوتوو لەژێر ڕاھێنەرایەتیی مارتن ئۆنیڵ لە کۆتایی ٢٠٠٠ەکاندا، یانەکە دووبارە تووشی دابەزین بووەوە و لە ساڵی ٢٠١٦دا بۆ یەکەمجار لە پرێمیەرلیگ دابەزی. بەڵام یانەکە کۆڵینەدا و دوای سێ ساڵ لە چامپیۆنشیپ، لە ساڵی ٢٠١٩ گەڕایەوە بۆ پرێمیەرلیگ. جل و ھێمای یانەکە ڕەنگە تایبەتەکانی یانەکە ئەرخەوانی و شینن. نیشانی یانەکە شێرێکی زێڕینی ھەستاوە (rampant lion) لەسەر پاشخانەیەکی شین، کە لە ستانداردی شاھانەی سکۆتلەندا وەرگیراوە و وەک ڕێزێک بۆ ویلیام مەکگرێگۆری دامەزرێنەری خولەکە دانراوە. یاریگا یاریگای تایبەتی یانەکە ڤێلا پارکە. ئەم یاریگایە لە ساڵی ١٨٩٧ کراوەتەوە و یەکێکە لە یاریگا مێژوویی و بەناوبانگەکانی ئینگلتەرا. ڤێلا پارک میوانداریی ٥٥ یاریی پێش کۆتایی جامی یەکێتیی ئینگلتەرای کردووە، کە زیاترە لە ھەر یاریگایەکی تر. دەستکەوتەکان خولی پلە یەکی ئینگلتەرا: ٧ جار جامی یەکێتیی ئینگلتەرا (FA Cup): ٧ جار جامی خولی تۆپی پێی ئینگلیزی (League Cup): ٥ جار جامی ئەورووپا (European Cup): ١ جار (١٩٨١-٨٢) جامی سووپەری ئەورووپا (European Super Cup): ١ جار (١٩٨٢) تێبینییەکان سەرچاوەکان دەروازەی وەرزش دەروازەی تۆپی پێ دەروازەی ئینگلتەرا دەروازەی شانشینی یەکگرتوو