Coleg y Breninesau, Caergrawnt

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Caergrawnt yw Coleg y Breninesau (Saesneg: Queens' College). Fe'i sefydlwyd gyntaf ym 1448 gan Farged o Anjou. Ail-sefydlwyd y coleg ym 1465 gan Elizabeth Woodville, gwraig Edward IV o Loegr. Adlewyrchir yr ail-sefydlu hwn yn yr enw: Coleg y Breninesau, nid Coleg y Frenhines. Coleg y Breninesau yw'r ail goleg mwyaf deheuol ar lan yr Afon Cam. Y lleill - o'r agosaf hyd y pellaf - yw Coleg y Brenin, Clare, Neuadd y Drindod, Coleg y Drindod, Coleg Sant Ioan, a Choleg Magdalene i'r gogledd a Choleg Darwin i'r de. Llety'r Arlywydd yng Ngholeg y Breninesau yw'r adeilad hynaf ar yr afon yng Nghaergrawnt (tua 1460). Mae gan Goleg y Breninesau adeiladau ar y brif safle ar ddwy ochr yr afon: nodwedd a rennir gan un coleg arall yn unig, Coleg Sant Ioan. Y Bont Fathemategol Cysylltir rhan hynaf (neu Yr Ochr Dywyll, fel y'i gelwir gan y myfyrwyr) a rhan fwyaf newydd y coleg (Yr Ochr Olau) gan y 'Bont Fathemategol', a llun y bont yw un o ddelweddau mwyaf adnabyddus Caergrawnt (gyda'r llun fel rheol yn cael ei dynnu o bont Silver Street). Yn ôl yr hanes, cynlluniwyd ac adeiladwyd y bont yn wreiddiol gan Syr Isaac Newton heb ddefnyddio'r un bollt na chneuyn, ac yna, rhywbryd wedi hynny, ceisiodd rhai myfyrwyr (neu gymrodorion, yn dibynnu ar ba fersiwn o'r hanes sy'n cael ei hadrodd) ei dymchwel a'i hail-adeiladu. Yn ôl yr hanes, gan nad oeddynt yn gystal peiriannwyr â Newton, bu rhaid iddynt, wedi amser hir o geisio a methu, yn y diwedd, ddefnyddio cnau a bolltydd i'w hail-adeiladu. Dyna pam y gwelir cnau a bolltydd yn y bont hyd heddiw. Celwydd yw'r stori hon: adeiladwyd y bont ym 1749 gan James Essex yr Ieuaf (1722–1784) yn ôl cynllun William Etheridge (1709–1776), dwy flynedd ar ugain ar ôl marwolaeth Newton. Fe'i hail-adeiladwyd ym 1866 ac eto ym 1905, yn ôl yr un cynllun. Neuadd Fitzpatrick Mae Coleg y Breninesau yn unigryw ymhlith colegau'r brifysgol gyda'i neuadd amlbwrpas, Neuadd Fitzpatrick. Cynhelir perfformiadau theatrig, ffilmiau a bopiau yno, yn ogystal â nifer o weithgareddau chwaraeon. "Queens' Ents" yw enw'r mudiad sy'n trefnu'r bopiau ac erbyn hyn mae gan y coleg enw ledled y brifysgol am drefnu'r bopiau gorau, gan ddenu enwau adnabyddus megis Lethal Bizzle, Pat Sharp a Robbo Ranx. Cynfyfyrwyr Richard Whytford (m. 1542), offeiriad Catholig John Whitgift (c. 1530–1604), Archesgob Caergaint Humphrey Toy (1537-1577), cyhoeddwr Thomas Digges (c.1546-1595), mathemategydd Alexander Crummell (1819-1898), pregethwr T. H. White (1906-1964), awdur M. S. Bartlett (1910–2002), ystadegwr John Stewart Davies (g. 1943), esgob Llanelwy Richard Dearlove (g. 1945), cyn-bennaeth MI6 John E. Baldwin (ganwyd 1949), seryddwr-radio Awn Shawkat Al-Khasawneh (ganwyd 1950), barnwr Paul Greengrass (g. 1955), cyfarwyddwr ffilm Michael Foale (g. 1957), gofodwr Stephen Fry (g. 1957), digrifwr, ysgrifennwr, actor a nofelydd Guto Harri (g. 1966), newyddiadurwr Stephen Kinnock (g. 1970), gwleidydd Liz Kendall (g. 1971), gwleidydd Mark Watson (g. 1980), comediwr Khalid Abdalla (g. 1980), actor Rhestr Arlywyddion Meistr yw'r enw a roddir i bennaeth y rhan helaeth o golegau'r brifysgol, ond Arlywydd fu enw pennaeth Coleg y Breninesau er 1448. 1448–1484: Andrew Dokett 1484–1505: Thomas Wilkynson 1505–1508: Sant John Fisher 1508–1519: Robert Bekensaw 1519–1525: John Jenyn 1525–1527: Thomas Farman 1527–1529: William Frankleyn 1529–1537: Simon Heynes 1537–1553: William Mey 1553–1557: William Glyn 1557–1559: Thomas Pecocke 1559–1560: William Mey, eto 1560–1568: John Stokes 1568–1579: William Chaderton 1579–1614: Humphrey Tindall 1614–1622: John Davenant 1622–1631: John Mansell 1631–1644: Edward Martin 1644–1647: Herbert Palmer 1647–1660: Thomas Horton 1660–1662: Edward Martin, eto 1662–1667: Anthony Sparrow 1667–1675: William Wells 1675–1717: Henry James 1717–1732: John Davies 1732–1760: William Sedgwick 1760–1788: Robert Plumptre 1788–1820: Isaac Milner 1820–1832: Henry Godfrey 1832–1857: Joshua King 1857–1892: George Phillips 1892–1896: William Magan Campion 1896–1901: Herbert Edward Ryle 1901–1906: Frederic Henry Chase 1906–1931: Thomas Cecil Fitzpatrick 1932–1958: John Archibald Venn 1958–1970: Arthur Llewellyn Armitage 1970–1982: Derek William Bowett 1982–1988: Ernest Ronald Oxburgh 1988–1996: John Charlton Polkinghorne 1997–heddiw: John Leonard Eatwell Gweler hefyd Coleg y Frenhines, Rhydychen Dolenni allanol Gwefan Coleg y Breninesau Rhestr o gynfyfyrwyr o fri Archifwyd 2009-06-16 yn y Peiriant Wayback Coleg y Breninesau ar Fapiau Google