Coleg Somerville, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw Coleg Somerville (Saesneg: Somerville College). Bu'n un o'r colegau i ferched cyntaf i gael eu sefydlu yno. Hanes Sefydlwyd Somerville (dan yr enw Neuadd Somerivlle) yn 1879, gyda'r nod o ddarparu rhyw fath o addysg uwch i ferched, gan na chaent fod yn aelodau o Brifysgol Rhydychen ar y pryd. Cymer y Coleg ei enw oddi wrth Mary Somerville, un o wyddonwyr benywiadd enwoca'r 18g. Benthycodd y Coleg arfbais ei theulu hefyd, a'r arwyddair 'Donec rursus impleat orbem'. Yn wahanol i Neuadd Lady Margaret a sefydlwyd yn yr un flwyddyn, mynnodd sefydlwyr y coleg na ddylai ei aelodau orfod pasio unrhyw brofion ar sail crefydd i gael ymuno â'r coleg. Drwy ei hanes, bu'r Coleg ym mlaen y frwydr dros addysg i ferched. Yn 1894, Somerville oedd y cyntaf o'r 5 Neuadd i Ferched i fabwysiadu'r term Coleg, a Somerville oedd y cyntaf hefyd i adeiladu llyfrgell. Yn 1903 sefydlwyd y 'Mary Somerville Research Fellowship', y cynta i gynnig cyfle ymchwil i ferched. Cydnabuwyd y Coleg yn aelod llawn o'r Brifysgol yn 1959. Yn 1992 cymerwyd y penderfyniad i ganiatau i ddynion fynychu'r coleg, gyda'r cyntaf yn cyrraedd yn 1994. Y Brifathrawes bresennol yw Alice Prochaska. Cynfyfyrwyr Mae cynfyfyrwyr Somerville wedi gwneud cyfraniad mawr i statws merched mewn sawl maes. Ymysg ei gynfyfyrwyr enwocaf mae Margaret Thatcher a ddaeth yn brif weinidog benwyaidd cyntaf y Deyrnas Unedig yn 1979. I Somerville hefyd yr aeth Indira Gandhi a ddaliodd y swydd gymharol yn India. Ymysg y gwyddonwyr a fynychodd y coleg mae Dorothy Hodgkin a enillodd Wobr Nobel am ei gwaith ar strwythur insulin, penicillin, a vitamin B12. Mae Somerville hefyd yn unigryw o blith colegau Rhydychen a Chaergrawnt fel yr unig goleg a ellir ei ddisgrifrio o gael 'Ysgol o Nofelwyr'. Ymysg y llenorion a fynychodd y Coleg mae Dorothy L. Sayers, Iris Murdoch, Winifred Holtby a Vera Brittain Rhestr cynfyfyrwyr Margaret Mackworth, Arglwyddes Rhondda (1883–1958), dynes fusnes Cymreig a swffragét Dorothy L. Sayers (1893–1957), nofelydd Vera Brittain (1893–1970), llenores a heddychwraig Winifred Holtby (1898–1935), nofelydd Dorothy Hodgkin (1910–1994), gwyddonwr Indira Gandhi (1917–1984), Prif Weinidog India Iris Murdoch (1919–1999), nofelydd Margaret Thatcher (1925–2013), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig Catherine "Caryl" Glyn Davies (1926–2007), hanesydd Cymreig Jane Aaron (g. 1951), addysgwr Cymreig Nia Griffith (g. 1956), gwleidydd Flora Forster (1896-1981) Ottoline Morrell (1873-1938) Shirley Williams (1930-2021), gwleidydd Prifathrawon Madeleine Shaw-Lefevre (1879-1889) Agnes Catherine Maitland (1889-1906) Emily Penrose (1906-1926) Margery Fry (1926-1930) Helen Darbishire (1930-1945) Janet Vaughan (1945-1967) Barbra Craig (1967-1980) Daphne Park (1980-1989) Catherine Pestell (1989-1991) Catherine Hughes (1991-1996) Fiona Caldicott (1996-2010) Alice Prochaska (2010-2017) Janet Royall (2017- ) Cyfeiriadau