Royal Court Theatre

Theatr anfasnachol yn Sloane Square, Llundain ers y 19fed ganrif yw'r Royal Court Theatre neu'r Royal Court, neu Theatr y Llys Brenhinol. Cafwyd amrywiad yn yr enw dros y degawdau fel Court Theatre, y New Chelsea Theatre, a'r Belgravia Theatre. Ym 1956 fe’i prynwyd gan yr English Stage Company, ac mae’n parhau i fod yn gartref i'r cwmni, sy’n adnabyddus am ei gyfraniadau i theatr gyfoes. Dros y degawdau, mae'r theatr wedi cyflwyno cynyrchiadau theatr dadleuol a heriol, sydd yn adnabyddus drwy'r byd, a'r mwyafrif wedi'u cyfieithu i'r Gymraeg. Dramâu fel Look Back in Anger gan John Osborne, The Entertainer gyda Laurence Olivier, The Rocky Horror Show, Bent gan Martin Sherman, Top Girls gan Caryl Churchill, Road gan Jim Cartwright, Blasted gan Sarah Kane, The Weir gan Conor McPherson a Jerusalem gan Jez Butterworth. Ymysg y Cymry sydd wedi cyfrannu i'r theatr mae Tim Price, Daniel Evans, Rhys Warrington a Rhys Ifans. Arweinwyr artistig George Devine (1956–1965) William Gaskill (1965–1972) Lindsay Anderson ac Anthony Page (1969–1972) Oscar Lewenstein (1972–1975) Nicholas Wright a Robert Kidd (1975–1977) Stuart Burge (1977–1979) Max Stafford-Clark (1979–1992) Stephen Daldry (1992–1998) Ian Rickson (1998–2006) Dominic Cooke (2007–2013) Vicky Featherstone (2013–2024) David Byrne (2024-presennol) Hanes Cyfnod cynnar Capel Anghydffurfiol Ranelagh oedd y theatr cyntaf, wedi'i drawsnewid ar Lower George Street, oddi ar Sgwâr Sloane, a agorwyd fel theatr ym 1870 dan yr enw The New Chelsea Theatre. Daeth Marie Litton yn reolwr arni ym 1871, gan logi Walter Emden i ailfodelu'r tu mewn, ac fe'i hailenwyd yn Court Theatre. Addaswyd y theatr ymhellach ym 1882 gan Alexander Peebles, gyda 728 o seddau (gan gynnwys seddau ar y llawr [stalls] a bocsus, y cylch [dress circle] a balconi, amffitheatr, ac oriel). Caeodd y theatr ar 22 Gorffennaf 1887 a cafodd ei dymchwel. Y theatr bresennol: 1888-1952 Adeiladwyd yr adeilad presennol ar ochr ddwyreiniol Sgwâr Sloane ar 24 Medi 1888 fel y New Court Theatre. Wedi'i ddylunio gan Walter Emden a Bertie Crewe, roedd 841 o seddau ar y llawr [stalls] y cylch, [dress cirlce] yr amffitheatr ac oriel. Erbyn diwedd y ganrif, roedd y theatr eto'n cael ei galw'n "Royal Court Theatre". Bu Harley Granville-Barker yn rheoli’r theatr am flynyddoedd cynta'r 20fed ganrif, a chynhyrchwyd dramâu George Bernard Shaw yn y New Court am gyfnod. IIldiwyd ei ddefnyddio fel theatr ym 1932, ond fe'i defnyddiwyd fel sinema o 1935 i 1940, nes i ddifrod bom yr Ail Ryfel Byd ei gau. Yr English Stage Company Ar ôl y rhyfel, cafodd ei hail-adeiladu fel theatr gan Robert Cromie, a gostyngwyd nifer y seddi i lai na 500. Ail-agorwyd y theatr ym 1952, gydag Oscar Lewenstein yn reolwr cyffredinol. Ym 1954, sefydlodd Lewenstein, ynghyd â George Devine, Ronald Duncan a Greville Poke, yr English Stage Company (ESC) gyda chenhadaeth i gyflwyno dramâu gan ddramodwyr ifanc ac arbrofol a'r "dramâu cyfoes gorau o dramor." Prynodd yr ESC y Royal Court ym 1956 a dechreuodd gynhyrchu gweithiau anturus newydd, ynghyd â rhai adfywiadau clasurol. Llwyfannwyd nifer o gynyrchiadau nodedig gan y cwmni newydd fel Look Back in Anger gan John Osborne ac The Entertainer gyda Laurence Olivier yn serennu fel Archie Rice. Yng nghanol y 1960au, dechreuodd yr ESC wynebu sensoriaeth. Roedd eu cynyrchiadau cyntaf o A Patriot for Me a Saved gan Edward Bond (y ddau ym 1965) yn golygu bod yn rhaid trawsnewid y theatr i fod yn "glwb aelodau preifat" i osgoi deddfau'r Arglwydd Chamberlain, oedd yn ffurfiol gyfrifol am drwyddedu dramâu hyd at Ddeddf Theatrau 1968 . Helpodd succès de scandale y ddwy ddrama i ddileu sensoriaeth theatr yn y DU. Yn ystod cyfnod Devine fel cyfarwyddwr, ar wahân i waith Osborne a Bond, llwyfannwyd gwaith dramodwyr fel Arnold Wesker a John Arden am y tro cyntaf. Dros y degawdau a ddilynodd, llwyfannwyd dramâu gan Christopher Hampton, Athol Fugard, Howard Brenton, Caryl Churchill, Hanif Kureishi, Sarah Daniels, Errol John, Timberlake Wertenbaker, Martin Crimp, Sarah Kane, Sylvia Wynter, Mark Ravenhill, Martin McDonagh, Leo Butler, Polly Stenham a Nick Payne. Agorwyd theatr stiwdio lan lofft ym 1969, gyda 63 o seddau ar y pryd. Roedd hyn yn ychwanegol at y prif theatr fwa proseniwm 400 sedd ar y llawr isaf. Perfformiwyd The Rocky Horror Show am y tro cyntaf yn y stiwdio ym 1973. Rhestrwyd y theatr yn Radd II ym Mehefin 1972. Erbyn dechrau’r 1990au roedd yr adeilad wedi dirywio’n beryglus, a bygythiwyd y byddai’n rhaid cau'r theatr ym 1995. Derbyniodd y Royal Court grant o £16.2 miliwn gan y Loteri Genedlaethol a Chyngor y Celfyddydau i’w hailddatblygu, gan ddechrau ar y gwaith ym 1996, dan gyfarwyddyd artistig Stephen Daldry. Ailagorodd y theatr ym mis Chwefror 2000, ac ers 1994, mae cenhedlaeth newydd o ddramodwyr wedi llwyfannu eu gwaith yno am y tro cyntaf gan gynnwys Joe Penhall, Sarah Kane, Mark Ravenhill, a Roy Williams, ymhlith eraill. Ers y 1990au mae'r Royal Court wedi rhoi pwyslais ar ddatblygu a chynhyrchu dramâu rhyngwladol. Erbyn 1993, roedd y Cyngor Prydeinig wedi dechrau cefnogi'r rhaglen Preswylio Rhyngwladol (a ddechreuodd ym 1989 fel Ysgol Haf Ryngwladol), ac yn fwy diweddar mae Sefydliad Genesis hefyd wedi cefnogi cynhyrchu dramâu rhyngwladol. Cynyrchiadau nodedig ers y 1950au 1950au Look Back in Anger gan John Osborne, cyfarwyddwyd gan Tony Richardson, cerddoriaeth gan Tom Eastwood, gyda Kenneth Haigh (1956) The Entertainer gan John Osborne, cyfarwyddwyd gan Tony Richardson, gyda Laurence Olivier (1957) yn serennu 1960au The Knack gan Ann Jellicoe (1962) Exit the King gan Eugène Ionesco, cyfarwyddwyd gan George Devine, gyda Alec Guinness (1963) yn serennu A Patriot for Me gan John Osborne (1965) Saved gan Edward Bond, cyfarwyddwyd gan William Gaskill (1965) 1970au Owners gan Caryl Churchill (1972) The Rocky Horror Show gyda cherddoriaeth, geiriau a llyfr gan Richard O'Brien, cyfarwyddwyd gan Jim Sharman (1973) Not I gan Samuel Beckett (1973) Class Enemy gan Nigel Williams (1978) Bent gan Martin Sherman (1979) 1980au The Arbor gan Andrea Dunbar, cyfarwyddwyd gan Max Stafford-Clark (1980) Insignificance gan Terry Johnson (1982) Top Girls gan Caryl Churchill (1982) Road gan Jim Cartwright (1986) Our Country's Good gan Timberlake Wertenbaker, wedi'i addasu o nofel Thomas Keneally The Playmaker (1988) 1990au Death and the Maiden gan Ariel Dorfman, cyfarwyddwyd gan Lindsay Posner, gyda Juliet Stevenson (1991) yn serennu Hysteria gan Terry Johnson, cyfarwyddwyd gan Phyllida Lloyd (1993) My Night with Reg gan Kevin Elyot, cyfarwyddwyd gan Roger Michell (1994) Blasted gan Sarah Kane, cyfarwyddwyd gan James Macdonald (1995) Mojo gan Jez Butterworth, cyfarwyddwyd gan Ian Rickson (1995) Shopping and Fucking gan Mark Ravenhill, cyfarwyddwyd gan Max Stafford-Clark (1996) The Weir gan Conor McPherson (1997) Cleansed gan Sarah Kane, cyfarwyddwyd gan James Macdonald (1998) 2000au Dublin Carol gan Conor McPherson, cyfarwyddwyd gan Ian Rickson, gyda Brian Cox (2000) yn serennu 4.48 Psychosis gan Sarah Kane, cyfarwyddwyd gan James Macdonald (2000) Crave gan Sarah Kane, cyfarwyddwyd gan Vicky Featherstone (2001) The Sugar Syndrome gan Lucy Prebble, cyfarwyddwyd gan Marianne Elliott (2003) Drunk Enough to Say I Love You? gan Caryl Churchill, cyfarwyddwyd gan James Macdonald (2006) The Seagull gan Anton Chekhov, mewn fersiwn newydd gan Christopher Hampton, a gyfarwyddwyd gan Ian Rickson, gyda Kristin Scott Thomas, Mackenzie Crook a Chiwetel Ejiofor (2007) yn serennu That Face gan Polly Stenham, a gyfarwyddwyd gan Jeremy Herrin, gyda Felicity Jones, Matt Smith, Julian Wadham, a Lindsay Duncan (2007) yn serennu Jerusalem gan Jez Butterworth, cyfarwyddwyd gan Ian Rickson, gyda Mark Rylance a Mackenzie Crook (2009) yn serennu Seven Jewish Children gan Caryl Churchill, cyfarwyddwyd gan Dominic Cooke, gyda Ben Caplan, David Horovitch, Daisy Lewis, Ruth Posner, Samuel Roukin, Susannah Wise ac Alexis Zegerman (2009) 2010au Posh gan Laura Wade, gyda Simon Sheperd, Joshua McGuire, Daniel Ryan, Richard Goulding, Kit Harington, Harry Hadden-Paton, Leo Bill, David Dawson, James Norton, Henry Lloyd-Hughes, Tom Mison, Fiona Button a Charlotte Lucas ( 2010 ) ) Spur of the Moment gan Anya Reiss, cyfarwyddwyd gan Jeremy Herrin (2010) Hangmen gan Martin McDonagh, cyfarwyddwyd gan Matthew Dunster, gyda Johnny Flynn a David Morrissey (2015) The Ferryman gan Jez Butterworth, cyfarwyddwyd gan Sam Mendes, gyda Paddy Considine, Laura Donnelly, Genevieve O'Reilly, Bríd Brennan, Fra Fee, Stuart Graham, Gerard Horan, Conor MacNeill, Dearbhla Molloy, Tom Glynn-Carney, a Niall Wright (2017) 2020s-presennol For Black Boys Who Have Considered Suicide When The Hue Gets Too Heavy gan Ryan Calais Cameron (2022) Giant gan Mark Rosenblatt, cyfarwyddwr Nicholas Hytner, gyda John Lithgow(2024) John Proctor Is the Villain gan Kimberly Belflower, cyfarwyddyd Danya Taymor (2026) Krapp's Last Tape gan Samuel Beckett, wedi'i gyfarwyddo a'i gyflwyno gan Gary Oldman (2026) Cyfeiriadau Dyfyniadau Llyfryddiaeth Ainger, Michael (2002). Gilbert and Sullivan – A Dual Biography. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-514769-3. Bergan, Ronald (1992). The Great Theatres of London: An Illustrated Companion. London: Trafalgar Square Publishing. ISBN 1-85375-057-3. Earl, John; Sell, Michael (2000). Guide to British Theatres 1750–1950. Theatres Trust. tt. 135–36. ISBN 0-7136-5688-3. MacCarthy, Desmond (1907). The Court Theatre 1904–1907 A Commentary and Criticism. London: A. H. Bullen. Roberts, Philip (1999). The Royal Court Theatre and the modern stage. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-47962-2. History of the theatre Profile of the theatre and other Victorian theatres Napoleon, Davi (1991). Chelsea on the Edge: The Adventures of an American Theater. Iowa State University Press. ISBN 0-8138-1713-7. (Includes a detailed comparison of the Royal Court and a theater in New York City that was influenced by it; also includes discussion of Royal Court plays that the Chelsea presented, including Saved, Total Eclipse, and The Contractor) Dolenni allanol Gwefan swyddogol English Stage Company/Royal Court Theatre Archive at the Victoria & Albert Museum English Stage Company Correspondence Collection at the Harry Ransom Center The Guardian, 21 Gorffennaf 2009, The Royal Court Upstairs marks 40 years of scaling new heights