Կրկես (Բաթ)

Կրկես (անգլ.՝ Circus), գիորգինյան ճարտարապետության օրինակ Անգլիայի Բաթ քաղաքում, շինարարությունը տևել է 1754-1768 թվականներին։ Անվանումը եկել է լատիներեն circus բառից, որը նշանակում է օղակ, օվալ, շրջան։ Բաժանված է հավասար երկարություն ունեցող երեք մասերի։ Այն շրջանաձև տարածք է՝ շրջապատված մեծ տներով։ Կորացած սեգմենտներից յուրաքանչյուրը նայում է երեք մուտքերից մեկին այնպես, որ ներս մտնողի առաջ բացվում է նույն տեսարանը։ Պատմություն Կրկեսը, որ մի ժամանակ կոչվել է Թագավորի Կրկես, նախագծվել է ճարտարապեռ Ջոն Վուդ Ավագի կողմից, թեև նա այդպես էլ չի տեսել, թե ինչպես է իրականություն դարձել իր ծրագիրը, քանի որ նա մահացել է ավելի վաղ, մինչ կտեղադրվեր առաջին քարը։ Վուդը, համոզվելով, որ Բաթը եղել է Մեծ Բրիտանիայում դրուիդների կատարած գործողությունների կենտրոնը, ուսումնասիրել է Սթոունհենջը և օգտագործել նույն չափերը (318 ոտնաչափ) Կրկեսի տրամագծի համար։ Նրա որդին՝ Ջոն Վուդ Կրտսերը, շաունակել և ավարտին է հասցրել հոր նախագիծը։ Հարավարևմտյան հատվածի համար առաջին վարձակալումն արվել է 1755-67 թվականներին, հարավարևելյան հատվածինը՝ 1762-66 թվականներին, իսկ հյուսիսային հատվածինը՝ 1764-66 թվականներին։ Ջոն Վուդ Ավագի մտահղացումն էր քաղաքի համար վերստեղծել Պալադական ճարտարապետության դասական մի կառույց։ Մյուս նախագծերը ընդգրկում էին Թագուհու հրապարակը և Ֆորումը (որը երբեք էլ չկառուցվեց) մոտ։ Կրկեսը Վուդի կարիերայի գագաթնակետն է և համարվում է նրա գլուխգործոցը։ Օգտագործվում են երեք դասական օրդերներ՝ (հունական դորիական, հռոմեական/կոմպոզիտ և կորնթական) կառույցի ճակատային հատվածում։ Կառույցը ձևավորված է Դորիական անտաբլեմենտի եզրազարդերի հաջորդական տրիգլիֆներով և 525 պատկերազարդ խորհրադանիշներով՝ ներառյալ օձերի, ծովային, արվեստը և գիտությունը ներկայացնող, նաև մասոնական խորհրդանիշները։ Եզրապատը զարդարված է ֆլերոններով։ Վերևից նայելիս Կրկեսը Թագուհու հրապարակի և հարակից Գեյ սթրիթի հետ միասին ունի է բանալու ձև, որը մասոնական խորհրդանշան է և նման է Վուդի կառույցներից շատերի զարդարանքին։ Կենտրոնական տարածքի գետինը պատված է քարե սալիկներով։ Այնտեղ տեղակայված է ջրամբար, որը ջուր է մատակարարում տներին։ 1800 թվականին Կրկեսի բնակիչները ցանկապատում են կենտրոնական մասը՝ այնտեղ պարտեզ ստեղծելու նպատակով։ Հիմա կենտրոնական տարածքը խոտածածկ է և պատված սոսիներով։ 1758-1774թթ. ընթացքում Թոմաս Գեյնսբորոն Կրկեսի 17 համարի սենյակն օգտագործել է որպես նկարչական ստուդիա։ 1942թ․ ապրիլի 25-26-ին Baedeker Blitz-ի դեպի Անգլիա արշավանքներից մեկին հաջորդեց Արքայական օդային ուժերի արշավանքը Լյուբեկի վրա, ռումբն ընկել է Կրկեսի վրա՝ քանդելով մի-քանի տներ։ Դրանք հետագայում վերակառուցվել են նախնական ոճով։ Ճարտարապետ-պատմաբան Դեն Քրիքշենքն ընտրել է Կրկեսը 2006 թվականին BBC հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմում Բրիտանիայի հինգ լավագույն կառույցներից մեկը ներկայացնելու համար։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Michael Forsyth, Bath, Pevsner Architectural Guides, Yale University Press, 2003. Jean Manco, The Hub of the Circus: A history of the streetscape of the Circus, Bath (Bath and North East Somerset Council 2004). Արտաքին հղումներ Bath Past: The Circus — an article by Jean Manco.