Terörle Mücadele Merkezi

Terörle Mücadele Merkezi (İspanyolca: Centro de Confinamiento del Terrorismo, kısaltması ve yaygın ismiyle CECOT), El Salvador'un Tecoluca şehrinde bulunan maksimum güvenlikli bir hapishanedir. Hapishane, El Salvador'da yaşanan büyük çaplı çete baskını sırasında 2022'nin sonlarında inşa edildi ve El Salvador hükûmeti tarafından Ocak 2023'te açıldı. Şubat 2023'te ilk 2.000 tutuklusunu alan CECOT, 11 Haziran 2024 itibarıyla 14.532 kişilik bir nüfusa sahiptir. 40.000 kişilik kapasitesiyle CECOT, Latin Amerika'nın en büyük hapishanesi ve tutuklu kapasitesi bakımından dünyanın en büyük hapishanelerinden biri oldu. CECOT ve çetelere yönelik genel baskı, uluslararası medyanın ilgi odağı oldu; El Salvador hükûmeti hapishane sebebiyle övgüler alırken, aynı zamanda iddia edilen insan hakları ihlâlleri dolayısıyla eleştirildi. Arka plan Çete şiddeti 26 Mart 2022'de El Salvador'da çete şiddeti sonucu 62 kişi hayatını kaybetti. Bu şiddet dalgasına yanıt olarak El Salvador hükûmeti, suç çetelerine karşı geniş çaplı bir operasyon başlattı. Devlet Başkanı Nayib Bukele, kamu yararı adına belirli yasaları ve anayasal hakları askıya almayı mümkün kılan bir istisna hâli ilan etti. Sonraki yedi ay içinde Bukele hükûmeti, anayasal hakların kısıtlanması sonrası çete üyelerinin hızlı bir şekilde toplanmasıyla 55.000'den fazla kişiyi tutukladı. Güvenlik güçlerinin bu kadar çok sayıda çete üyesi olduğu iddia edilen kişiyi tutuklaması nedeniyle hükûmet Temmuz 2022'de, tutuklananları barındırmak ve Zacatecoluca hapishanesi gibi aşırı kalabalık hapishaneleri rahatlatmak amacıyla 40.000 kişilik yeni bir hapishane inşa edileceğini duyurdu. CECOT'un Ocak ayında açılışı sırasında yürütülen operasyonda toplam 62.000'den fazla kişi tutuklanmıştı. Çete üyeliği olduğu iddia edilen kişilerin sayısındaki bu artışa neden olan diğer önlemler arasında, hüküm verilmeden önce şüpheli çete üyelerinin gözaltında tutulmasına izin veren geçici tutuklama süresinin belirsiz hâle getirilmesi bulunuyordu. Ayrıca, 12 yaşındaki çocuklar da potansiyel çete üyeliklerinden yargılanabiliyor ve Kasım 2022 itibarıyla bu yasa değiştirildiğinden beri yaklaşık 1600 çocuğun tutuklandığı iddia ediliyordu. El Salvador'daki önemli çeteler Hem Mara Salvatrucha (MS-13) hem de 18. Cadde Çetesi (Barrio 18), kökenleri 1980'lerde Orta Amerika'dan göç edenlerin Kaliforniya'da kurdukları yapılardan gelmektedir. Bu gruplar, 1990'larda kurucularının Amerika Birleşik Devletleri'nden El Salvador'a sınır dışı edilmesiyle El Salvador'da nüfuzunu artırmıştır. MS-13, El Salvador'daki ikinci en etkili çete olan Barrio 18'in iki katından fazla büyüklüğe sahiptir. Bu iki grup, ülkedeki çete şiddetinin neredeyse tamamını oluşturmaktadır. El Salvador'da dikkat çeken diğer çeteler arasında Mao Mao, Miranda Loca ve La Maquina bulmaktadır. MS-13, El Salvador hükûmetinin mevcut baskılarının merkezinde yer almaktadır. 2012 yılında Mauricio Funes'in başkanlığı döneminde El Salvador hükûmeti, 2012-2014 çete ateşkesi kapsamında MS-13'e 25 milyon ABD doları ödedi. Bunun karşılığında, MS-13'ün rakip çetesi Barrio 18 ile şiddeti azaltması ve ulusal cinayet oranını düşürmesi bekleniyordu. Ancak bu ateşkesin El Salvador'da yasal olup olmaması konusunda geniş bir tartışma yarattı ve sonunda 2014'te bozuldu. Ateşkesin sona ermesinden sonra, hükûmet ödemelerinin dağılımı konusunda MS-13 içinde gerginlikler arttı; bazı üyeler, liderlerin ödemeden aşırı miktarda pay aldığını iddia etti. Ayrıca MS-13, uyuşturucu ticaretindeki geçiş noktalarını kontrol altına almak için kokain kaçakçılarına saldırarak daha militarist bir yaklaşım sergilemeye başladı, bu da şiddetin artmasına neden oldu. MS-13 gibi Barrio 18 de Salvador İç Savaşı'nın ardından El Salvador'da önemli bir yer edindi ve ülkedeki birçok şiddetin kaynağı oldu. Barrio 18, 2012-2014 hükûmet-çete ateşkesine de dâhil olmuş ve ateşkes bozulana kadar MS-13 ile ateşkesi kabul etmişti. Hapishane tesisi Terörle Mücadele Merkezi (CECOT) için ayrılmış toplam arazi 410 akre (170 ha) olup, fiziksel kompleksin kendisi yaklaşık 57 akre (23 ha) alanı kaplamaktadır. CECOT kasıtlı olarak izole bir bölgede, kamu kurumlarından, kentsel merkezlerden ve dış dünyayla herhangi bir temastan uzak bir konumda inşa edilmiştir. Tesis, Tecoluca'dan tamamen bağımsız bir yapıya sahip olmasını sağlayan kendi su ve elektrik sistemine sahiptir. CECOT'taki sekiz hücre bloğu yaklaşık 50.000 metrekare (540.000 ft2) alan kaplamaktadır. Hapishanenin inşaatı için yapılan sözleşme, El Salvadorlu firmalar OMNI ve DISA ile Meksikalı firma Contratista General de América Latina SA de CV'ye verilmiştir ve tesisin inşaatı 100 milyon ABD dolarına mal olmuştur. Bu hapishaneye giriş yapan mahkûmlar, kapsamlı bir güvenlik taramasına tabi tutulmaktadır. Hapishaneye girmek isteyen herkes, mahkûm olmayanlar da dâhil olmak üzere, güvenlikli alana yasa dışı nesnelerin girişini önlemek için tasarlanmış ileri teknoloji röntgen cihazlarıyla taranmak zorundadır. Ayrıca mahkûm olmayanlara, vücutlarında herhangi bir dövme olup olmadığı güvenlik görevlileri tarafından sorulmaktadır. CECOT'a nakledilen mahkûmlar için bu güvenlik taramasının ardından, kişisel bilgilerini ve suç geçmişlerine ilişkin detayları kaydetmeyi amaçlayan bir kayıt süreci uygulanmaktadır. Ek güvenlik önlemleri arasında, tesisin tamamını sürekli izleyen video gözetimi, ateşli silahlar ve isyan ekipmanlarıyla donatılmış tam teçhizatlı bir cephanelik ve tesisi çevreleyen 15.000 volt kapasiteli bir elektrikli tel örgü bulunmaktadır. Hapishane ayrıca, ayak seslerini duyulabilir kılmak için çakıl taşlarıyla kaplanmış bir zeminle, 30 metre (98 ft) yüksekliğinde ve 60 santimetre (24 in) kalınlığında, dikenli tellerle kaplı dört duvarla ve 19 gözetleme kulesiyle çevrilmiştir. CECOT'un sekiz ana hücre bloğu içinde hücreler modüllere ayrılmıştır. Her modülde iki tuvalet, iki lavabo ve 100'den fazla mahkûm için yataksız 80 ranza bulunmaktadır. Mahkûmlar sürekli olarak lavabolara erişebilirken, su akışı hücre dışından gardiyanlar tarafından kontrol edilmektedir. Kapalı devre televizyon kameraları her hücreyi izlemektedir. Financial Times'a göre, her mahkûm paylaştığı hücrede ortalama olarak sadece 0,6 metrekare (6,5 ft2) bir alanla yetinmek zorundadır. 40.000 mahkûm kapasitesine sahip olan CECOT, bu özelliğiyle İstanbul'daki Marmara Cezaevi'nin toplam kapasitesinin iki katına ulaşarak dünyanın en büyük cezaevi olma unvanına sahiptir. Ana modüllerden ayrı olarak, yalnızca tek bir beton yatak, tuvalet ve lavabo bulunan karanlık, doğal veya yapay ışığın olmadığı hücre tipi tek kişilik hücreler yer almaktadır. Gardiyanlar, bu hücreleri küçük bir pencereden gözlemleyebilmektedir. Mahkûmlara pirinç, fasulye, makarna ve haşlanmış yumurta verilmektedir. Çatal ve bıçak potansiyel silah olarak değerlendirildiğinden mahkûmlar yemeklerini elleriyle yemek zorundadırlar. Mahkûmlar beyaz gömlek ve beyaz şorttan oluşan bir üniforma giymekte ve başları her beş günde bir tıraş edilmektedir. Hücrelerinden yalnızca günde 30 dakika, zincirlenmiş halde egzersiz yapmak için çıkmalarına izin verilmektedir. Ayrıca cezaevi fabrikasında kumaş üretiminde çalışabilmektedirler. Her hücrede mahkûmların okuyabilmesi için iki İncil bulunmaktadır. Mahkûmların ziyaretçi kabul etmesine veya telefon görüşmesi yapmasına izin verilmemektedir. Cezaevi, 1000 gardiyan, 600 asker ve 250 polis memuru tarafından korunmaktadır. Maksimum kapasitede her bir gardiyan, 40 mahkûmdan sorumlu olacaktır. Tesiste yer alan 19 gözetleme kulesinden yedi tanesi dış çevrede, 12 tanesi ise iç kısımda yer almakta olup, her biri yedi asker tarafından korunmaktadır. Gardiyanların refahını ön planda tutmak için tesis, dinlenme alanları, ping pong masalarının bulunduğu dinlenme odaları, banyolar, dolaplar ve bir spor salonu ile donatılmıştır. Nayib Bukele'nin bizzat kaydedip YouTube'a yüklediği bir tesisteki tur videosunda, gardiyanlar için sunulan bu konforun geçmişteki cezaevi uygulamalarındaki yanlışları düzeltmeyi amaçladığını şu sözlerle ifade etmiştir: "Eskiden çete üyelerinin hayat kadınları, PlayStation'ları, televizyonları, uyuşturucuları, cep telefonları ve bilgisayarları vardı. Gardiyanlar ve askerler ise yerde uyuyordu. Her şey tersti." Tepkiler El Salvador hükûmeti Bukele hükûmeti, CECOT'un ve çetelere karşı yürütülen geniş çaplı operasyonun başarısını övgüyle dile getirmektedir. Bukele, Terörle Mücadele Merkezi'ni "dünyanın en çok eleştirilen hapishanesi" olarak nitelendirmiştir. 20 Mart 2023'te Adalet ve Kamu Güvenliği Bakanlığı, Bukele yönetimindeki 350 gün boyunca tek bir cinayetin yaşanmamasını kutladı. Hükûmetin internet sitesi, CECOT ve çete karşıtı operasyonların misyonuna uygun makaleler yayımlamaktadır. Örneğin, 20 Nisan 2023 tarihli "Çetelere Karşı Savaş Durmuyor" başlıklı bir makale, MS-13 çetesinden iki üyenin yakalanmasını ve cezaevine gönderileceklerini detaylandırmıştır. 1 Şubat 2023'te Bukele, şu ifadeleri içeren bir tweet paylaştı: "El Salvador, dünyanın en güvensiz ülkesinden Amerika'nın en güvenli ülkesine geçmeyi başardı. Bunu nasıl yaptık? Suçluları hapse atarak. Yer var mı? Artık evet. İçeriden emir verebilirler mi? Hayır. Kaçabilirler mi? Hayır. Bu, sağduyunun bir eseri." (İspanyolca: El Salvador ha logrado pasar de ser el país más inseguro del mundo, al país más seguro de América. ¿Cómo lo logramos? Metiendo a los criminales en la cárcel. ¿Hay espacio? Ahora sí. ¿Podrán dar órdenes desde adentro? No. ¿Podrán escapar? No. Una obra de sentido común.) Tweet, hapishanenin devasa boyutunu gösteren bir video ile birlikte yayımlandı. İstismar ve insan hakları ihlâlleri iddiaları CECOT'un açılışından önceki dönemi ve hükûmetin çetelere yönelik baskı politikasını kapsayan süreçte El Salvador hükûmeti, geniş çaplı insan hakları ihlâli iddialarının hedefi olmuştur. CECOT'un inşasının duyurulmasından önce İnsan Hakları İzleme Örgütü, hükûmet tarafından işlendiği iddia edilen insan hakları ihlallerine dair ayrıntılı bir rapor yayımlamıştır. İnsan Hakları İzleme Örgütü, El Salvador hükûmetini "keyfi tutuklamalar, zorla kaybetmeler, işkence ve diğer kötü muameleler ile önemli usul hukuku ihlâlleri" ile suçlamaktadır. Rapor, hükûmetin çetelere yönelik baskısı sırasında, yetersiz kanıtlarla on binlerce tutuklama yaptığını iddia etmektedir. Bu tutuklamaların bir kısmının yalnızca bireylerin fiziksel görünümleri veya sosyal geçmişlerine dayandığı öne sürülmektedir. İnsan Hakları İzleme Örgütü, bu tutuklamaların ekonomik açıdan en dezavantajlı olan El Salvadorlular üzerinde orantısız bir yük oluşturduğunu belirtmiştir. Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı, 2022 yılında El Salvador'daki iddia edilen insan hakları ihlâllerini belgeleyen bir rapor yayımlamıştır. CECOT'un konsepti oluşturulmadan önce yayımlanan bu rapor, El Salvador'daki olağanüstü hâlin yargı sistemine kaldırabileceğinden fazla baskı uyguladığını ve bu durumun adil yargılama koşullarını olumsuz etkilediğini ileri sürmektedir. Ayrıca Dışişleri Bakanlığı raporunda, istisna hâli süresince cezaevi sisteminin kapasitesini aşan bir şekilde mahkûm kabul ettiği ve hapishane koşullarının kötüleştiği iddia edilmiştir. Uluslararası Af Örgütü ise hükûmeti eleştirerek, hapishanenin "şiddetin temel nedenlerini ele almadığını" ve yalnızca hükûmetin "kitlesel hapsedilme politikasını" sürdürmesine olanak tanıdığını ifade etmiştir. 12 Eylül 2023'te El Salvador Yüksek Mahkemesi ve Yasama Meclisi, CECOT'ta hapsedilen bireylerin haklarını gözetmek üzere, Usulután ve Cojutepeque'de gözetim mahkemeleri olarak bilinen mahkemelere yetki veren bir düzenlemeyi onaylamıştır. Medya kapsamı 1 Şubat 2023'te Bukele, CECOT'un açılışından önce gerçekleştirdiği bir turu Twitter'da paylaştı. Videoda, Cezaevleri Genel Müdürü Osiris Luna Meza, Ulusal Sivil Polis Müdürü Mauricio Arriaza Chicas, Savunma Bakanı René Merino Monroy ve Kamu İşleri Bakanı Romeo Herrera'nın Bukele ile birlikte hapishaneyi inceledikleri görüldü. 24 Şubat 2023'te Bukele, 2.000 mahkûmun CECOT'a transfer edildiğini gösteren başka bir video yayımladı. Videoda, kafaları tıraşlı ve yalnızca beyaz şort giyen binlerce mahkûmun hızla bir noktadan diğerine yönlendirildiği görüldü. 15 Mart 2023'te ikinci bir mahkûm grubunun (yine 2.000 kişi) transferini içeren bir video daha yayımlandı. 11 Haziran 2024'te Bukele, üçüncü transfer sırasında çekilen videoyu paylaştı ve yine 2.000 mahkûmun CECOT'a gönderildiği bildirildi. CECOT'un açılışı, açılışını izleyen haftalarda medyada yoğun ilgi gördü. Amerika Birleşik Devletleri'nin önde gelen yayın organlarından New York Times, Washington Post ve Associated Press hapishanenin açılışını detaylı şekilde ele aldı. Mahkûm transferleri, özellikle BBC tarafından "çarpıcı" ve "şok edici" olarak tanımlanarak dikkat çekici görsellerle yayımlandı. Hapishanenin açılışı El Salvadorlu haber kaynakları tarafından da yakından takip edildi. El Salvadorlu yayın organları da gelişmeleri yakından takip etti; El Mundo, ikinci mahkûm transferine dair bir haber yayımladı ve insan hakları ihlâlleriyle ilgili uluslararası kaygıları belgeledi. El País yazarı Juan Diego Quesada, CECOT'u "Orta Amerika'nın Alcatraz'ı" olarak tanımladı. 11 Eylül 2023'te Ceza Merkezleri Genel Müdürlüğü (DGCP), Kolombiyalı haber kuruluşu Noticias Caracol'un hapishaneye girmesine izin verdi. Bu, hapishaneye giriş izni verilen ilk yabancı haber kuruluşu oldu. CECOT, ayrıca YouTuber'ların içerik üretmek amacıyla hapishaneyi ziyaret etmesine olanak tanıdı. Kasım 2024'te CNN, CECOT'u Bukele'nin "yeni El Salvador'unun ikonik bir özelliği" olarak tanımladı. Mart 2023'te CIESCA tarafından yapılan bir ankete göre, katılımcıların %96,4'ü CECOT'un inşasını desteklerken yalnızca %3,6'sı buna karşı çıktı. Diğer hapishaneler üzerindeki etkisi 1 Haziran 2023'te Bukele, "yolsuzluğa karşı savaş" kapsamında CECOT'a benzer ancak beyaz yakalı suçlular için bir hapishane inşa edeceğini duyurdu. Bu hapishanenin Yolsuzlukla Mücadele Merkezi (CECOC) olarak adlandırılacağını belirtti. Latin Amerika'daki Şili, Kolombiya, Kosta Rika, Guatemala, Honduras, Ekvador ve Peru gibi birçok ülkede siyasetçiler, Bukele tarafından uygulanan güvenlik politikalarına benzer politikaları uygulamaya koymuş ya da bu tür politikaları desteklemişlerdir. 2023 Guatemala başkanlık seçimleri öncesinde, Ulusal Umut Birliği adayı Sandra Torres, ülkesindeki "cinayet, adam öldürme ve şantaj belasına son vermek" amacıyla iki mega-hapishane inşa edeceğini söyledi. Valor adayı Zury Ríos ise en az üç yeni hapishane inşa etmeyi vadederek, "(Bukele'nin) kamu güvenliği politikalarını takdir ettiğini" ifade etti. Yurttaş Refahı adayı Carlos Pineda, "Bukele'nin El Salvador'da yaptığı şeyi Guatemala'da da yapma" hedefinin olduğunu belirtti. Ocak 2024'te Ekvador Devlet Başkanı Daniel Noboa, her biri 12.000 mahkûm kapasiteli iki hapishane inşa edeceğini ve bu hapishanelerin CECOT örnek alınarak tasarlandığını duyurdu. Haziran 2024'te Honduras Devlet Başkanı Xiomara Castro, 20.000 mahkûm kapasiteli, CECOT'tan ilham alan bir hapishane inşa edeceğini açıkladı. 3 Şubat 2025'te Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüşen Bukele, ona "tehlikeli Amerikalı [hüküm giymiş] suçluları" kabul edip "bir ücret karşılığında" CECOT'ta hapsetmeyi teklif etti. Rubio, Bukele'nin teklifini dünyanın herhangi bir yerindeki en eşi benzeri görülmemiş ve sıra dışı göç anlaşması" olarak nitelendirdi. Kaynakça Alıntılar Bibliyografya Konuyla ilgili yayınlar Culver, David; Clarke, Rachel (14 Kasım 2024). "Matt Gaetz Would Oversee US Prisons as AG. He Thinks El Salvador's Hardline Lockups are a Model". CNN (İngilizce). Erişim tarihi: 15 Kasım 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) Ioanes, Ellen (5 Mart 2023). "El Salvador's Massive New Prison and the Strongman Behind It, Explained". Vox (İngilizce). Erişim tarihi: 15 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) Pozzebon, Stefano (7 Mart 2023). "Why El Salvador's President Nayib Bukele Wants Everyone to Know About His New Prison". CNN (İngilizce). Erişim tarihi: 8 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) Thurston, Joshua (1 Şubat 2023). "El Salvador's President Orders "World's Largest Jail" to be Finished in 60 Days". The Times (İngilizce). Erişim tarihi: 11 Eylül 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) Dış bağlantılar "Locked In Forever: Life Inside El Salvador's 40,000 Inmate Mega-Prison With No Releases". NDTV (İngilizce). 13 Haziran 2024. Erişim tarihi: 13 Haziran 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) "Recorrido al Interior del Centro de Confinamiento del Terrorismo" [Terörle Mücadele Merkezi'nin İçinde Tur]. Channel 12 (İspanyolca). 3 Şubat 2023. Erişim tarihi: 23 Mart 2023. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) Serrano, Gladys (7 Şubat 2024). "Photos: A Tour of Nayib Bukele's Mega-Prison". El País (İngilizce). El Salvador. Erişim tarihi: 15 Şubat 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)