Teba (Egjipt)

Teba (greqishtja e lashtë: Θῆβαι, Thēbai), e njohur për egjiptianët e lashtë si Waset, ishte një qytet i lashtë egjiptian që ndodhet në lindje të Nilit rreth 800 kilometres (500 mi) në jug të Mesdheut. Rrënojat e saj qëndrojnë brenda qytetit modern egjiptian, Luxor. Teba ishte qyteti kryesor i nënndarjes së katërt të Egjiptit të Sipërm (Sceptre nome) dhe ishte kryeqyteti i Egjiptit gjatë Mbretërisë së Re. Ishte afër Nubisë dhe shkretëtirës lindore, me burimet e tyre të çmuara minerale dhe rrugët tregtare. Ishte një qendër e kultit dhe qyteti më i pasur i Egjiptit të lashtë në kulmin e saj. Vendi arkeologjik i Tebes përfshin zonat në të dyja anët e Nilit, atë të bregut lindor ku qëndrojnë tempujt e Karnak dhe Luxor dhe ku ishte i vendosur qyteti i vjetër; bregu perëndimor, ku mund të gjendet një nekropol i varrezave të mëdha private dhe mbretërore dhe komplekseve funerare. Toponimia Egjiptianët e lashtë fillimisht e njihnin Teban si Wo'se ose Wase A ishte një skeptër was i faraonëve, një staf i gjatë me kokën e një kafshe dhe një bazë të degëzuar. Historia Mbretëria e vjetër Teba ishte e banuar nga rreth vitit 3200 para erës sonë. Ajo ishte kryeqyteti simbol i Waset, dhe nënndarja e katërt e Egjiptit të Sipërm. Në këtë kohë ishte ende një vend i vogël tregtar ndërsa Memphis shërbeu si vendbanim mbretëror i faraonëve të Mbretërisë së Vjetër. Megjithëse asnjë ndërtesë nuk mbijeton në Teba më të vjetër se pjesët e kompleksit të tempullit Karnak, që mund të datojnë nga Mbretëria e Mesme, është gjetur në Karnak një pjesë e ulët e një statuje të Faraonit Nyuserre të Dinastisë së Vjetër. Një statujë tjetër e dedikuar nga Senusret e Dinastisë së 12-të mund të ketë qenë uzurpuar dhe ri-përdorur, pasi statuja mban një fishek të Nyuserrit në rripin e saj. Meqenëse shtatë sundimtarë të shekullit të 4-të deri në shekullin e 6-të shfaqen në listën e mbretit Karnak, ndoshta të paktën ka pasur një tempull në zonën e Tebas që daton në Mbretërinë e Vjetër. Periudha e parë e ndërmjetme Deri në vitin 2160 pes një linjë e re e faraonëve (Dinastia e nëntë dhe e dhjetë) e konsolidoi Egjiptin e Ulët dhe pjesën veriore të Egjiptit të Epërme nga kryeqyteti i tyre në Herakleopolis Magna. Një linjë rivale (Dinastia e Njëmbëdhjetë) me qendër në Teba vendosi pjesën e mbetur të Egjiptit të Epërm. Sundimtarët Teban ishin me sa duket pasardhës të princit të Tebas, Intef i Vjetri. Nipi i tij i mundshëm Intef I ishte i pari nga familja që pretendonte në jetë një titull të pjesshëm faraonik, megjithëse fuqia e tij nuk shtrihej shumë më tepër se rajoni i Tebas. Mbretëria e Mesme Periudha Hyksos Mbretëria e re dhe lartësia e Tebas Periudha e tretë e ndërmjetme Periudha e vonshme Periudha greko-romake Vendet kryesore Teba Lindore: Zona e ndërtuar e lashtë Tempulli i madh i Amun në Karnak (Egjiptianisht e lashtë: Ta-opet), ende ndërtesa e dytë më e madhe fetare e ndërtuar ndonjëherë, është shtëpia kryesore e adhurimit për Amun, hyjninë mbrojtëse të Tebas, dhe vendbanimi i priftërisë së fuqishme Amun. Ajo që e dallonte atë nga tempujt e shumtë të Egjiptit është kohëzgjatja kur u ndërtua (më shumë se 2000 vjet, duke filluar në Mbretërinë e Mesme). Karakteristikat kryesore të këtij tempulli janë dhjetë shtyllat e mëdha, Salla e Madhe Hypostyle, një liqen i shenjtë, nën-tempuj, shenjtore dhe obeliskë të shumta. Ishte tempulli më i rëndësishëm për shumicën e historisë së lashtë egjiptiane. Tempulli Luxor (Ipet resyt), ndryshe nga tempujt e tjerë në Teba, nuk i është kushtuar një perëndie të kultit ose një versioni hyjnor të mbretit në vdekje. Përkundrazi, ai është i dedikuar për rinovimin e mbretërimit; mund të ketë qenë aty ku u kurorëzuan shumë nga faraonët e Egjiptit. Eshtë një koleksion i Festivalit "Opet", ku barka e shenjtë e Theban Treshi udhëton nga Karnak në Tempullin e Luxorit për të nxjerrë në pah domethënien hyjnore të ri-kurorëzimit të faraonit. Tempulli i Khonsu Territori i Mut Territori i Montu Avenue e Sfinkseve Teba Perëndimore: Fshatin Deir el-Medinës Kompleksi i pallatit Malkata Ramesseum Tempulli mortor i Amenhotep III Tempulli mortor i Hatshepsutit Tempulli mortor Seti I Tempulli mortor Ramesses III Lugina e Mbretërve Lugina e Mbretëreshave Varret e Fisnikëve Trashëgimi kulturore Në vitin 1979, rrënojat e lashta të Tebas janë klasifikuar nga UNESCO si një vend i Trashëgimisë Kulturore Botërore. Dy tempuj të mëdhenjë—Tempulli i Luxor dhe Karnku—dhe Lugina e Mbretërve dhe Lugina e Mbretëreshave janë ndër arritjet e mëdha të Egjiptin e lashtë. Shënime Referimet Lidhje të jashtme More information on ancient Thebes, a World Cultural Heritage site Theban Mapping Project Ramesseum/Ancient Thebes Digital Media Archive (photos, laser scans, panoramas), data from an Egyptian Supreme Council of Antiquities/CyArk research partnership ICOMOS Heritage at Risk 2001/2002