అబూ మేనా

అబూ మీనా ప్రాచీన ఈజిప్ట్ లోని ఒక పట్టణం, మఠం సముదాయం, క్రైస్తవ యాత్రా కేంద్రం. ఇది అలెగ్జాండ్రియాకు నైరుతి దిశలో సుమారు 50 కిలోమీటర్ల దూరంలో, న్యూ బోర్గ్ ఎల్ అరబ్ సమీపంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం ప్రారంభ క్రైస్తవ చరిత్రలో ఉన్న విశిష్ట ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తించి 1979లో దీనిని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించారు. ప్రస్తుతం అక్కడ నిలిచి ఉన్న నిర్మాణాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, మహా బసిలికా వంటి ప్రధాన భవనాల పునాదులు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఇటీవల చేపట్టిన వ్యవసాయ అభివృద్ధి చర్యల వల్ల భూగర్భ జల మట్టం గణనీయంగా పెరిగింది. ఫలితంగా ప్రదేశంలోని అనేక చారిత్రక నిర్మాణాలు కూలిపోవడం లేదా అస్థిరంగా మారడం జరిగింది. ఈ కారణంగా 2001లో ఈ స్థలాన్ని ప్రమాదంలో ఉన్న ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితాలో చేర్చారు. అనంతరం సంరక్షణ చర్యలు చేపట్టడంతో 2025లో ఆ జాబితా నుండి తొలగించారు. అత్యంత ప్రమాదంలో ఉన్న నిర్మాణాలను రక్షించేందుకు అధికారులు వాటి పునాదుల వద్ద ఇసుకను నింపవలసి వచ్చింది. చరిత్ర అలెగ్జాండ్రియాకు చెందిన మీనా (మెనాస్) క్రీస్తుశకం 3వ శతాబ్దం చివరలో లేదా 4వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మతసాక్షిగా మరణించాడు (చూడండి: ప్రారంభ క్రైస్తవ మతం). అతని సమాధి, అనంతరం నిర్మించబడిన చర్చికి సంబంధించిన 5వ శతాబ్దం, తదనంతర కాలపు వివరణల్లో కొంత తేడా ఉన్నప్పటికీ, ప్రధాన కథనం ఒకే విధంగా ఉంటుంది. అతని భౌతిక అవశేషాలను అలెగ్జాండ్రియా నుండి ఒక ఒంటెపై తీసుకెళ్లి మరేయోటిస్ సరస్సుకు ఆవల ఉన్న ఎడారి ప్రాంతానికి తరలించారు. ప్రయాణంలో ఒక దశలో, ఎంత ప్రయత్నించినా ఆ ఒంటె ముందుకు కదలడానికి నిరాకరించింది. దీనిని దైవ సంకేతంగా భావించిన సహచరులు, ఆ స్థలంలోనే మీనా దేహాన్ని ఖననం చేశారు. కథ యొక్క చాలా రూపాల్లో, ఆ సమాధి ఉన్న ప్రదేశం తర్వాత మరచిపోయినట్లు చెప్పబడుతుంది. అయితే, ఒక స్థానిక గొర్రెల కాపరి ద్వారా అది అద్భుతరీతిలో మళ్లీ కనుగొనబడిందని చెబుతారు. ఇథియోపియన్ సినాక్సారియం (E. A. Wallis Budge అనువాదం) ప్రకారం: దేవుడు సెయింట్ మీనా యొక్క దేహం ఉన్న ప్రదేశాన్ని వెల్లడించాలని సంకల్పించాడు. ఆ ఎడారిలో ఒక గొర్రెల కాపరి ఉండేవాడు. ఒక రోజు చర్మవ్యాధితో బాధపడుతున్న ఒక గొర్రె ఆ ప్రదేశానికి వచ్చి, అక్కడ ఉన్న చిన్న ఊటలోని నీటిలో మునిగి, అందులో పొర్లింది. వెంటనే అది స్వస్థత పొందింది. ఈ అద్భుతాన్ని గమనించిన కాపరి ఆశ్చర్యపోయాడు. తరువాత అతను ఆ పవిత్ర స్థలం నుండి కొంత మట్టిని తీసుకుని నీటిలో కలిపి, అనారోగ్యంతో ఉన్న గొర్రెలకు రాసేవాడు. వాటి వ్యాధులు వెంటనే నయమయ్యేవి. ఈ విధంగా అతను తన వద్దకు వచ్చిన రోగులందరికీ చికిత్స చేసి స్వస్థత కలిగించేవాడు. గొర్రెల కాపరి ద్వారా జరిగిన స్వస్థతల వార్త వేగంగా వ్యాపించింది. ఇథియోపియన్ సినాక్సారియం ప్రకారం, కాన్స్టాంటైన్ మహారాజు తన అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న కుమార్తె కాన్స్టాంటినాను చికిత్స కోసం ఆ గొర్రెల కాపరి వద్దకు పంపించాడు. ఆమెనే సెయింట్ మీనా యొక్క దేహావశేషాలు ఉన్న ప్రదేశాన్ని కనుగొన్నదని, అనంతరం కాన్స్టాంటైన్ ఆ స్థలంలో ఒక చర్చిని నిర్మించమని ఆదేశించాడని కథనం చెబుతుంది. (కథలోని కొన్ని ఇతర రూపాల్లో కాన్స్టాంటైన్ స్థానంలో 5వ శతాబ్దం చివరి చక్రవర్తి జీనో పేరు కనిపిస్తుంది. అయితే పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు అసలు నిర్మాణం 4వ శతాబ్దం చివరినాటిదని నిర్ధారించారు.) 4వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఈ ప్రదేశం మార్టిరూపోలిస్ (Martyroupolis) అనే పేరుతో ఒక ముఖ్యమైన యాత్రా కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. క్రైస్తవులు ఇక్కడికి వచ్చి స్వస్థత, అద్భుతాలు, దైవ అనుగ్రహాన్ని కోరుకునేవారు. ఈ యాత్రా కేంద్రానికి వచ్చిన భక్తులకు అమ్మబడిన ప్రత్యేక వస్తువులలో మీనా ఫ్లాస్కులు (Menas flasks) ప్రముఖమైనవి. ఇవి చిన్న టెర్రకోట పాత్రలు (అంపులాలు), వీటిలో పవిత్ర జలం లేదా పవిత్ర దీపనూనెను తీసుకెళ్లేవారు. ముస్లిం ఆక్రమణకు ముందు సుమారు నూరైదు సంవత్సరాల కాలానికి చెందిన ఈ పాత్రలు పశ్చిమ మధ్యధరా సముద్ర ప్రాంతమంతటా విస్తృతంగా లభించాయి. వీటిపై సెయింట్ మీనా చిత్రాలు ముద్రించబడి ఉండటంతో, ప్రతిమాశాస్త్రం (Iconography) అధ్యయనానికి ఇవి ముఖ్యమైన ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. ఈ పాత్రలు అబూ మీనా పరిసర ప్రాంతాల్లోనే తయారయ్యాయని భావిస్తారు. ఆర్కేడియస్ చక్రవర్తి పాలనలో, అక్కడి స్థానిక ప్రధాన బిషప్ యాత్రికుల సంఖ్య చిన్న చర్చి సామర్థ్యాన్ని మించిపోతోందని గమనించాడు. అతను తూర్పు రోమన్ చక్రవర్తికి లేఖ రాయగా, చక్రవర్తి ఆ కేంద్రాన్ని విస్తరించాలని ఆదేశించాడు. ఇది తరువాత జరిగిన మూడు ప్రధాన విస్తరణలలో మొదటిది. ఈ విస్తరణల ఫలితంగా అబూ మీనా క్రమంగా మరింత అభివృద్ధి చెందింది. ప్రాచీనాంత కాలం (Late Antiquity) ముగిసే సమయానికి, అబూ మీనా ఈజిప్టులో అత్యంత ప్రముఖ క్రైస్తవ యాత్రా కేంద్రంగా మారింది. 6వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, మారియోటిస్ సరస్సు (Lake Mareotis) దక్షిణ తీరంలో ఫిలోక్సెనైట్ (Philoxenite) అనే ఓడరేవు పట్టణం స్థాపించబడింది. ఇది అబూ మీనాకు వచ్చే యాత్రికుల అవసరాలను తీర్చడానికి నిర్మించబడింది. రోమన్ కాలానికి చెందిన ఒక పాత నివాస ప్రాంతం శిథిలాలపై నిర్మించబడిన ఈ పట్టణం, యాత్రికులకు మధ్యంతర విశ్రాంతి కేంద్రంగా పనిచేసేది. ఇక్కడ వారికి తాత్కాలిక వసతి కల్పించే విశ్రాంతి గృహాలు ఉండేవి. ఆ కాలంలోని బైజాంటైన్ రాజకీయాలలో ప్రముఖ వ్యక్తి అయిన ఫిలోక్సెనోస్ (Philoxenos) ఈ పట్టణ నిర్మాణానికి ఆర్థిక సహాయం అందించినట్లు భావిస్తున్నారు. 7వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో జరిగిన ప్రారంభ ముస్లిం ఆక్రమణల సమయంలో అబూ మీనా ధ్వంసమైంది. పురావస్తు తవ్వకాలు ఈ స్థలంలో మొదటి పురావస్తు తవ్వకాలు 1905–1907 మధ్య నిర్వహించబడ్డాయి. ఈ తవ్వకాలలో ఒక పెద్ద బసిలికా చర్చి, దానికి సమీపంలో సంతు అవశేషాలు (రెలిక్స్) భద్రపరచబడి ఉండవచ్చని భావించే మరో చర్చి, అలాగే రోమన్ స్నానగృహాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. తదుపరి కాలంలో జర్మన్ పురావస్తు సంస్థ (DAI) ఆధ్వర్యంలో దీర్ఘకాలిక తవ్వకాలు జరిగాయి. ఇవి 1998లో ముగిశాయి. ఈ పరిశోధనల్లో పేద యాత్రికుల కోసం నిర్మించిన ఒక పెద్ద వసతి గృహం (Dormitory) కనుగొనబడింది. ఇందులో పురుషులు, మహిళలు, పిల్లల కోసం వేర్వేరు విభాగాలు ఉన్నాయి. మహా బసిలికా దక్షిణ భాగంలో వెలికితీసిన ఒక సముదాయం, అక్కడి హెగౌమెనోస్ (Hegoumenos) లేదా అబ్బట్ (మఠాధిపతి) నివాసంగా ఉపయోగించబడిందని భావిస్తున్నారు. అలాగే యాత్రికులను స్వాగతించేందుకు ఉపయోగించిన పెద్ద జెనోడోకేయాన్ (Xenodocheion) మొదట్లో ఒక స్మశానంగా ఉండి ఉండవచ్చని తవ్వకాల ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అసలు చర్చి సమీపంలో ఉన్న ఒక బాప్తిస్మ గృహం (Baptistery) కనీసం మూడు దశల్లో అభివృద్ధి చెందినట్లు గుర్తించారు. అదనంగా, 6వ, 7వ శతాబ్దాలకు చెందిన భూగర్భ నిల్వ గదులతో కూడిన ద్రాక్షారసం తయారీ కేంద్రాలు (Wine presses) కూడా వెలికితీయబడ్డాయి. ముప్పులు స్థానిక భూగర్భ జలమట్టం పెరగడం వల్ల ఏర్పడిన ప్రమాదాల కారణంగా, 2001లో అబూ మీనా స్థలాన్ని యునెస్కో యొక్క ప్రపంచ వారసత్వ ప్రమాద జాబితాలో చేర్చారు. వ్యవసాయ భూముల విస్తరణ కోసం చేపట్టిన సాగునీటి అభివృద్ధి కార్యక్రమాలే ఈ నీటిమట్టం పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం. ఈ ప్రాంతాన్ని చుట్టుముట్టిన గట్టి మట్టి పొర పొడిగా ఉన్నప్పుడు భవనాలను మోయగలదు. కానీ అది తడిగా మారినప్పుడు స్థిరత్వాన్ని కోల్పోతుంది. ఫలితంగా, పురాతన నగరంలోని నీటి నిల్వ గదులు (Cisterns), ఇతర నిర్మాణాలు కూలిపోవడం ప్రారంభమైంది. భూమి కుంగిపోవడంతో పెద్ద గుహాకార ఖాళీలు ఏర్పడి, వాటి పైన ఉన్న నిర్మాణాలకు తీవ్రమైన ముప్పు ఏర్పడింది. దీనిని ఎదుర్కోవడానికి అత్యంత ముఖ్యమైన నిర్మాణాల పునాదులను ఇసుకతో నింపి, ప్రజల ప్రవేశాన్ని నిలిపివేశారు. ఈ సమస్యను నియంత్రించడానికి ఈజిప్టు సుప్రీం కౌన్సిల్ ఆఫ్ యాంటిక్విటీస్ సుమారు 45 మిలియన్ వ్యయం చేసి కాలువలు తవ్వించడం, నీటిని పంపింగ్ చేసే వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయడం వంటి చర్యలు చేపట్టింది. అదనంగా, ఆక్రమణలు, ఇతర ప్రమాదాలను నివారించడానికి ప్రదేశం చుట్టూ కంచె నిర్మించారు. ఈ పరిరక్షణ చర్యలు విజయవంతమయ్యాయి. ఫలితంగా, అబూ మీనా ప్రదేశం యునెస్కో ప్రమాద జాబితా నుండి తొలగించబడింది. అప్పటి నుండి భూగర్భ జలమట్టం పెరుగుతూనే ఉండి, స్మారక కట్టడాలకు నష్టం కలిగించడం కొనసాగించింది. ఫలితంగా ఈ ప్రదేశం మళ్లీ యునెస్కో యొక్క ప్రపంచ వారసత్వ ప్రమాద జాబితాలో చేర్చబడింది, అనంతరం 2025లో ఆ జాబితా నుండి తొలగించబడింది. 2018లో నిర్వహించిన అంచనాల ప్రకారం, నివాస గృహాల విస్తరణ, నిర్వహణ కార్యకలాపాలు, సమగ్ర నిర్వహణ వ్యవస్థలు లేదా ప్రణాళికల లోపం, అలాగే నీటి సమస్యలు ఈ ప్రదేశంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతున్న ప్రధాన కారణాలుగా గుర్తించబడ్డాయి. పరిరక్షణ అబూ మీనా ప్రదేశంలో ఇటీవలి పరిరక్షణ చర్యలలో ఆధునిక నీటి పారుదల వ్యవస్థల అమలు, అలాగే స్థానిక సమాజ భాగస్వామ్య కార్యక్రమాలు ఉన్నాయి. ఇవి పెరుగుతున్న భూగర్భ జలమట్టం, ఇతర ప్రమాదాల వల్ల కలిగే నష్టాలను తగ్గించడమే లక్ష్యంగా చేపట్టబడ్డాయి. ఈజిప్టు ప్రభుత్వం అత్యవసర కార్యాచరణ ప్రణాళికలను అమలు చేసి, భూగర్భ జలమట్ట సమస్యను పరిష్కరించడంలో విజయం సాధించింది. అయితే ప్రస్తుతం ఈ ప్రదేశానికి సంబంధించిన సమగ్ర నిర్వహణ ప్రణాళిక ప్రభుత్వం వద్ద లేదు. యునెస్కో నిబంధనల ప్రకారం ప్రతి సాంస్కృతిక, సహజ వారసత్వ ప్రదేశానికి ఒక నిర్వహణ ప్రణాళిక తప్పనిసరి కావడంతో, పలు ప్రతిపాదనలు ముందుకు వచ్చాయి. వాటిలో అత్యంత విశ్వసనీయమైన పరిష్కారంగా ఒక స్మార్ట్, స్థిరమైన మెంబ్రేన్ (Smart Sustainable Membrane) వ్యవస్థను ప్రతిపాదించారు. ఈ నమూనా ప్రదేశంలో గాలి ప్రసరణ, శక్తి వినియోగం, తేమ నియంత్రణకు సంబంధించిన సమస్యలను పరిష్కరించడానికి రూపొందించబడింది. ఈ ప్రణాళిక ప్రకారం, గుమ్మటాకార (డోమ్ ఆకార) స్మార్ట్ మెంబ్రేన్‌ను నిర్మిస్తారు. ఇది ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలకు అవసరమైన స్థాయిలో గాలి ప్రవాహాన్ని అందిస్తుంది. అదేవిధంగా, గుమ్మటం బయటి పొరపై అమర్చిన సౌర ఘటాల (Solar Cells) ద్వారా స్వయం సమృద్ధి విద్యుత్ సరఫరా అందించగలదు. ఇంకా, ఈ మెంబ్రేన్‌లో గాలిలోని తేమను తొలగించే వడపోత వ్యవస్థ (Dehumidification Filtration System) ఉంటుంది. గాలిలోని నీటిని వేరు చేయడం ద్వారా ఈ ప్రదేశంలోని పురాతన నిర్మాణాలను మెరుగ్గా సంరక్షించవచ్చని భావిస్తున్నారు. చిత్రమాలిక ఇవి కూడా చూడండి ప్రాచీన ఈజిప్టు పట్టణాలు, నగరాల జాబితా కైరోలోని సెయింట్ మీనాస్ చర్చి సెయింట్ ఫానా సెయింట్ మీనా మఠం (మారియుట్) — అబూ మీనా ప్రదేశానికి ఉత్తరాన ఉన్న ఆధునిక యాత్రా కేంద్రం ప్రమాదంలో ఉన్న ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు గమనికలు మరింత చదవండి O'Brien, Harriet (18 June 2006). "The World's Most Remarkable Buildings Under Threat". The Independent. ICOMOS Heritage at Risk 2001/2002 Weitzmann, Kurt, ed., Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century, 1979. బాహ్య లింకులు Abu Mena — యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్రం మూస:World Heritage Sites in Egypt