ทีบส์

ทีบส์ (อังกฤษ: Thebes; อาหรับ: طيبة; กรีกโบราณ: Θῆβαι, Thēbai) มีชื่อเรียกในอียิปต์โบราณว่า วาเซต (Waset) เป็นนครอียิปต์โบราณริมแม่น้ำไนล์ โดยอยู่ห่างจากทะเลเมดิเตอร์เรเนียนทางใต้ประมาณ 800 กิโลเมตร (500 ไมล์) ซากโบราณสถานปัจจุบันตั้งอยู่ในนครลักซอร์ของประเทศอียิปต์ ทีบส์เคยเป็นเมืองหลักในคทาโนเม (Sceptre nome) อียิปต์ตอนบนที่ 4 และเป็นเมืองหลวงในช่วงสมัยราชอาณาจักรกลางถึงราชอาณาจักรใหม่ เมืองนี้ตั้งอยู่ใกล้นูเบียและทะเลทรายตะวันออก ซึ่งมีทรัพยากรแร่และเส้นทางการค้าที่มีความสำคัญ เมืองนี้เคยเป็นศูนย์กลางลัทธิ และเป็นเมืองที่มีความศักดิ์สิทธิ์มากที่สุดของอียิปต์โบราณหลายสมัย พื้นที่เมืองทีบส์ครอบคลุมทั้งฝั่งตะวันออกของแม่น้ำไนล์ที่เป็นที่ตั้งของวิหารแห่งคาร์นักและลักซอร์ และทางฝั่งตะวันตกที่มีสุสานส่วนตัวขนาดใหญ่ สุสานหลวง และกลุ่มสุสาน ใน ค.ศ. 1979 ซากทีบส์โบราณได้รับเลือกเป็นแหล่งมรดกโลกของยูเนสโก ภูมินามวิทยา ชื่อภาษาอียิปต์ของทีบส์คือ wꜣs.t แปลว่า "นครแห่ง wꜣs" คทายาวของฟาโรห์ที่มีหัวเป็นสัตว์และฐานปลายง่าม ในช่วงปลายสมัยราชอาณาจักรใหม่ มีชื่อเรียกเป็น niwt-'imn แปลว่า "นครแห่งอามุน" หัวหน้าเทพทั้งสามแห่งทีบส์ (Theban Triad) ส่วนสมาชิกที่เหลือคือมุตกับคนชู ชื่อเมืองทีบส์ยังปรากฏในคัมภีร์ไบเบิลภายใต้ชื่อ "Nōʼ ʼĀmôn" (נא אמון) ในหนังสือนาฮูม และ "No" (נא) ในหนังสือเอเสเคียล กับเยเรมีย์ บางครั้งมีการอ้างว่าทีบส์เป็นรูปแผลงเป็นละตินจาก กรีกโบราณ: Θῆβαι ที่แผลงเป็นกรีกจากภาษาอียิปต์ดีมอติกว่า tꜣ jpt ("วิหาร") ซึ่งสื่อถึง jpt-swt ปัจจุบันวิหารนี้มีชื่อเรียกเป็นภาษาอาหรับว่า คาร์นัก ("หมู่บ้านที่ป้องกันแน่นหนา") ที่ฝั่งตะวันออกเฉียงเหนือของเมือง อย่างไรก็ตาม เนื่องจากโฮเมอร์กล่าวถึงเมโตรปลิสด้วยชื่อเมืองเอง และอักษรดีมอติกยังไม่ปรากฏจนกระทั่งในสมัยต่อมา ทำให้มีผู้สงสัยในศัพทมูลวิทยานี้ โดยข้อมูลจากอีเลียดของโฮเมอร์ ระบุว่า ชาวกรีกเรียกทีบส์ของอียิปต์เป็น "ทีบส์ ร้อยประตู" (Θῆβαι ἑκατόμπυλοι, Thēbai hekatómpyloi) เพื่อแยกจาก "ทีบส์ เจ็ดประตู" (Θῆβαι ἑπτάπυλοι, Thēbai heptápyloi) ที่Boeotia ประเทศกรีซ หมายเหตุ อ้างอิง แหล่งข้อมูลอื่น More information on ancient Thebes, a World Cultural Heritage site Theban Mapping Project Ramesseum/Ancient Thebes Digital Media Archive (photos, laser scans, panoramas) เก็บถาวร 2011-10-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, data from an Egyptian Supreme Council of Antiquities/CyArk research partnership ICOMOS Heritage at Risk 2001/2002