កោះហ្កាឡាប៉ាហ្កូស

កោះហ្កាឡាប៉ាហ្កូស ( អេស្ប៉ាញ: Islas Galápagos ) គឺជាប្រជុំកោះនៃកោះភ្នំភ្លើងនៅប៉ាស៊ីហ្វិកខាងកើត ដែលមានទីតាំងនៅជុំវិញខ្សែអេក្វាទ័រ ៩០០គីឡូម៉ែត្រ (៥៦០ម៉ាយ) ភាគខាងលិចនៃអាមេរិកខាងត្បូង។ ពួកគេបង្កើតជាខេត្តហ្កាឡាប៉ាហ្កូស នៃសាធារណរដ្ឋអេក្វាឌ័រ ដែលមានប្រជាជនជាង ៣៣,០០០នាក់ (ឆ្នាំ២០២០) ។ ខេត្តនេះត្រូវបានបែងចែកទៅជាខេត្ត សាន់ គ្រីស្តូប, សាន់តា គ្រូស និង អ៊ីសាប៊ែឡា ដែលជាកោះចំនួនបីដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅក្នុងខ្សែសង្វាក់នេះ។ ហ្គាឡាប៉ាហ្កូស មានភាពល្បីល្បាញដោយសារចំនួនដ៏ច្រើននៃប្រភេទសត្វ ដែលត្រូវបានសិក្សាដោយ ឆាលែស ដាវីន ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៣០ និងបានបំផុសគំនិតទ្រឹស្តី នៃ ការវិវត្តន៍ របស់គាត់តាមរយៈ ជម្រើសធម្មជាតិ ។ កោះ​ទាំង​អស់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ការពារ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃឧទ្យានជាតិហ្កាឡាប៉ាហ្កូសរបស់​អេក្វាឌ័រ និង ​បម្រុង​សមុទ្រ ។ រហូតមកដល់ពេលនេះ មិនមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ណាមួយដែលថា ប៉ូលីណេស៊ី ( Polynesians )ឬ ជនជាតិដើមភាគតិច នៃអាមេរិកខាងត្បូងបានទៅដល់កោះនេះ មុនពេលការរកឃើញដោយចៃដន្យរបស់ពួកគេដោយ ប៊ីស្សព ថូម៉ាស ដឺ ប៊ែរឡាហ្កា ក្នុងឆ្នាំ១៥៣៥ ។ ប្រសិនបើភ្ញៀវមួយចំនួនបានមកដល់ នោះការចូលប្រើប្រាស់ ទឹកសាប មិនល្អនៅលើកោះហាក់ដូចជាមានការតាំងទីលំនៅមានកម្រិត។ ដូចគ្នាដែរ ចក្រភពអេស្បាញបានព្រងើយកន្តើយនឹងកោះនេះ បើទោះបីជាក្នុងអំឡុង យុគសម័យមាសនៃចោរកម្ម ចោរសមុទ្រជាច្រើនបានប្រើហ្កាឡាប៉ាហ្កូស ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់វាយឆ្មក់ការដឹកជញ្ជូនរបស់អេស្ប៉ាញតាមឆ្នេរសមុទ្រប៉េរូ ។ ពពែ និងកណ្តុរ ខ្មៅ និង ត្នោត ដែលបានណែនាំក្នុងអំឡុងពេលនេះ បានបំផ្លាញ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលមានស្រាប់នៃកោះមួយចំនួន។ នាវិកអង់គ្លេសមានទំនួលខុសត្រូវចម្បងក្នុងការរុករក និងគូសផែនទីតំបន់នោះ។ ការធ្វើដំណើររបស់ដាវីន លើ ឮនាវាប៊ីគើល គឺជាផ្នែកមួយនៃការស្ទង់មតិរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសយ៉ាងទូលំទូលាយអំពីឆ្នេរសមុទ្រនៃអាមេរិកខាងត្បូង។ អេក្វាឌ័រ ដែលបានទទួលឯករាជ្យពីអេស្ប៉ាញ ក្នុងឆ្នាំ ១៨២២ និង ចាកចេញពីហ្គ្រេនកូឡុំប៊ី ក្នុងឆ្នាំ១៨៣០ បានកាន់កាប់ជាផ្លូវការ និងទាមទារកោះនេះនៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៨៣២ ខណៈពេលដែលការធ្វើដំណើរកំពុងបន្ត។ លោក ចូសែប ដឺវីលឡាមីល ដែលជាស្ថាបនិកនៃ កងនាវាចរអេក្វាឌ័រ បានដឹកនាំការជំរុញដើម្បីធ្វើអាណានិគម និងតាំងទីលំនៅកោះទាំងនោះ បន្តិចម្តងៗជំនួសឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេសនៃកោះធំៗជាមួយនឹងភាសាអេស្ប៉ាញ។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​បាន​សាងសង់ ព្រលាន​យន្តហោះ​ដំបូង ​របស់​កោះ​នេះ​ជា​មូលដ្ឋាន ​ដើម្បី​ការពារ​ផ្នែក​ខាង​លិច​នៃ ​ប្រឡាយ​ប៉ាណាម៉ា ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៣០។ បន្ទាប់ពី សង្គ្រាមលោកលើកទី២ គ្រឿងបរិក្ខាររបស់វាត្រូវបានផ្ទេរទៅអេក្វាឌ័រ។ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃសារៈសំខាន់នៃ ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក អាកាសយានដ្ឋានបានធ្វើទំនើបកម្មក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ ដោយប្រើសម្ភារៈកែច្នៃសម្រាប់ការពង្រីកណាមួយ និងផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងទៅប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញ ដើម្បីគ្រប់គ្រងភ្ញៀវទេសចរប្រហែល ៣០០,០០០ នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ ឯកសារយោង