جيبوتي

جيبوتي (Djibouti)، سرڪاري طور تي، جمهوريه جيبوتي، عربي: جمهورية جيبوتي؛ فرانسيسي: République de Djibouti)، آفريڪي سڱ ۾ اوڀر آفريڪا جي ساحل تي هڪ ننڍڙو ملڪ آهي. هن جون حدون اتر ۾ ارٽيريا، ڏکڻ-اولهه ۾ ايٿوپيا ۽ ڏکڻ ۾ صوماليا سان ملن ٿيون. جڏهن ته اوڀر ۾ ڳاڙهو سمنڊ ۽ عدن جي نار آهن. 23,200 چورس ڪلوميٽر تي پکڙيل هن ملڪ جي آبادي سال 2024ع جي آدمشماري موجب 10,66,809 آھي. اها آفريڪي کنڊ ۾ گهٽ آبادي واري ملڪن ۾ هڪ آهي. هن جي گادي جو هنڌ جيبوتي شهر ۽ ڪرنسي جو نالو جيبوتي فرانڪ آهي. فرانسيسي سرڪاري ٻولي ۽ عربي عام ڳالهه بول جي ٻولي آهي، جڏهن ته افار ۽ صومالي علاقائي ٻوليون آهن. قديم زماني ۾ هي علائقو، ايٿوپيا، ايريٽريا ۽ صوماليا سان گڏ، "پنٽ سرزمين" جو حصو هو. ويجھو زيلا شھر (هاڻي صوماليا ۾) وچين دور جي عدل ۽ افات سلطنتن جي گادي جو هنڌ هو. 19 صدي جي آخر ۾، فرانس سڃي علائقي تي قبضو ڪيو ۽ "فرانسيسي صومالي لينڊ" جي نالي سان پنهنجي نوآبادي قائم ڪيو. جيبوتي شهر کان "دير داوا" (اديس ابابا) تائين ريلوي لائين جي ڪري، اها جلد ئي ڏکڻ ايٿوپيا ۽ اوگادين جي واحد بندرگاهه جي طور تي، زيلا شھر جي حيثيت ختم ڪري ڇڏيو. جيبوتي جي موجوده علائقي کي سال 1967ع ۾ ڌار ڪيو ويو ۽ "افار ۽ ايسا جو فرانسيسي علائقو" جو نالو ڏنو ويو. جيبوتي 27 جون، 1977ع تي فرانس کان آزادي حاصل ڪيو. افار ۽ صومالي، به وڏا نسلي گروهه آهن، جيڪا ملڪ جي اڪثريت ٺاهڻ ٿا، جڏهن ته عرب نسلن جي هڪ ننڍڙي اقليت (%5) به موجود آهي. جبوتي 20 سيپٽمبر، 1977ع تي گڏيل قومن ۾ شامل ٿيو. اهو عرب ليگ، آفريڪي يونين ۽ گڏوگڏ ترقيات تي بين الحڪومتي اٿارٽي (IGAD) جو ميمبر پڻ آهي. تاريخ قديم زماني ۾ هي علائقو، ايٿوپيا، ايريٽريا ۽ صوماليا سان گڏ، "پنٽ سرزمين" جو حصو هو. هتان جي خانه بدوش قبيلن جي شاعري ۽ ڪهاڻين ۾ هزارن سالن جي تاريخ وقف ڪئي آهي. عرب جزيري نما جي ويجھو ٿيڻ جي ڪري جيبوتي ۾ اسلام باقي آفريڪا کان پهرين آيو. ويجھو زيلا شھر (هاڻي صوماليا ۾) وچين دور جي "عدل" ۽ "افات" سلطنتن جي گادي جو هنڌ هو. 19 صدي جي آخر ۾، فرانس سڃي علائقي تي قبضو ڪيو ۽ "فرانسيسي صومالي لينڊ" جي نالي سان پنهنجي نوآبادي قائم ڪيو. جيبوتي شهر کان "دير داوا" (اديس ابابا) تائين ريلوي لائين جي ڪري، اها جلد ئي ڏکڻ ايٿوپيا ۽ اوگادين جي واحد بندرگاهه جي طور تي، زيلا شھر جي حيثيت ختم ڪري ڇڏيو. جيبوتي جي موجوده علائقي کي سال 1967ع ۾ ڌار ڪيو ويو ۽ "افارز ۽ ايساز جو فرانسيسي علائقو" جو نالو ڏنو ويو. سال 1977ع کان اڳ جيبوتي، "فرانس جو افارس ۽ ايساس علائقو" جي نالي سان، "فرانسيسي صومالي لينڊ" جو حصو هيو. 8 مئي 1977ع تي علائقي ۾ آزادي لاءِ ريفرنڊم منعقد ڪيو ويو. هن ريفرنڊم ۾، ووٽرن 98.8 سيڪڙو جي وڏي انگ سان فرانس کان آزاد ٿيڻ جي حمايت ڪئي. 27 جون، 1977ع تي جمهوريه جبوتي فرانس کان آزاد ٿيو. حسن گويلد اپتيدن (1977-1999) ملڪ جو پهريون صدر بڻيو. پنهنجي ابتدائي سالن دوران، جمهوريه آفريڪي اتحاد (هاڻي آفريڪي يونين)، عرب ليگ ۽ گڏيل قومن جي عالمي اداري ۾ شامل ٿيو. سال 1986ع ۾ نئين ٺهين واري تنظيم، انٽر گورنمينٽل اٿارٽي آن ريجنل ڊولپمينٽ (IGAD جي باني ميمبرن ۾ پڻ شامل هو. سال 1990ع جي شروعات ۾، حڪومتي نمائندگي تي تڪرار جي ڪري جيبوتي جي حڪمران، "پيپلز ريلي فار پروگريس" پارٽي (PRP) ۽ اپوزيشن گروپ، "فرنٽ فار دي ريسٽوريشن آف يونٽي اينڊ ڊيموڪريسي" (FRUD) جي وچ ۾ هٿياربند تڪرار پيدا ٿيو، جيڪو سال 2000ع ۾ حڪومت ۾ حصيداري جي معاهدي سان ختم ٿيو. اپريل 2021ع ۾، اسماعيل گويله (1977 ۾ فرانس کان آزادي کان پوءِ جيبوتي جو ٻيو صدر) پنهنجي پنجين مدت لاءِ ٻيهر چونڊيو ويو. سياست جاگرافي انتظامي ورهاست حڪومت ۽ سياست معيشت آباديات مذهب جيبوتي جي آبادي جي اڪثريت (%94) جو مذهب اسلام آهي. ٻئي وڏي تعداد (%6) عيسائيت جي پيروڪارن جي آهي. ثقافت هر مسلمان ملڪ جي طرح جيبوتي جي هر شهر ۽ ڳوٺ ۾ مسجد هوندي آهي. ان کانسواء مزارن تي وڃن جي به روايت آهي. انهن ۾ سڀ کان مشهور "شيخ ابو يزيد" جي مزار آهي، جيڪا گودا جي جبلن ۾ واقع آهي. پڻ ڏسو حوالا ٻاهريان ڳنڍڻا وڪيميڊيا العام تي جيبوتي بابت زمرا سانچو:Countries of Africa