ڊينمارڪ

ڊينمارڪ (انگريزي: Denmark)، جنھن جو سرڪاري نالو ڪنگڊم آف ڊينمارڪ آھي، اسڪينڊينيويا جو ڏکڻ طرف نارڊڪ ملڪ آھي. ھي ھڪ خودمختيار رياست آھي جيڪا سويڊن جي ڏکڻ اولھ ۽ ناروي جي ڏکڻ ۾ واقع آھي. ھن ملڪ جي زميني سرحد ڏکڻ ۾ جرمني سان ملي ٿي. ھن ملڪ م گرين لينڊ ۽ فارو ٻيٽ (انگريزي: Faroe Islands) پڻ شامل آهن جيڪي اتر ائٽلانٽڪ سمنڊ ۾ واقع آھن. ھي ملڪ دراصل ھڪ اپٻيٽ(انگريزي: peninsula) آھي جنھن جا 443 ٻيٽ پڻ آهي جن ۾ وڏا ٻيٽ زيلينڊ، فونين . بارن ھوم ۽ اتر جوٽلينڊڪ ٻيٽ وڏي سائيز جا آھن. اھي ٻيٽ ھموار زمين، پوکي لائق زمين ۽ وارياسي سامونڊي ڪنارن وارا آھن. سمنڊ کان گھٽ بلندي وارا آھن جن جي موسم ٽيمپريٽ آھي.ملڪ جي پکيڙ 42394 چورس ڪلوميٽر آهي. گرين لينڊ ۽ فوري ٻيٽن سميت ملڪ جي ايراضي 2210579 چورس ڪلوميٽر آهي.ملڪ جي آبادي 5.8 ملين آھي. ھي ملڪ نيٽو، نارڊڪ ڪائونسل، او.اي.سي.ڊي.، او.ايس.سي.اي. ۽ اقوام متحدہجو باني رڪن آهي. ملڪ شينجين واري خطي جو پڻ حصو آهي. ملڪ جو شمار دنيا اندر معاشرتي ۽ معاشي طور تي سڀ کان وڌيڪ ترقي يافتہ ملڪن ۾ ٿئي ٿو ۽ ھتان جي ماڻھن جي زندگيءَ جو معيار ھر شعبي ۾ بلند ترين آھي ۽ ھن ملڪ ۾ رشوت خوري سڄي دنيا ۾ سڀ کان ھيٺين سطح تي آهي. ڊينمارڪ جي تاريخ ڊينمارڪ جي متحد رياست ڏھين صدي عيسويءَ ۾ اڀري. ڊينش جھازراني ۾ مھارت رکندڙ قوم بڻجي بالٽڪ سمنڊ ۾ پنھنجو ڌاڪو ڄمايو. 1397 ۾ ڊينمارڪ، سويڊن، ۽ ناروي گڏجي ھڪ رياست واري ڪلمار يونين قائم ڪئي جيڪا 1523 ۾ سويڊن جي علحدگي جي ڪري ٽٽي وئي پر ناروي ۽ ڊينمارڪ وارو علائقو 1814 تائين ساڳي بادشاھت ھيٺ متحد رھيو جيڪو ڊينو- نارويئن يا ڊينمارڪ-ناروي خطو سڏبو هو. نيپولين واري جنگن ۾ ناروي سويڊن جو حصو ٿي ويو ۽ ڊينمارڪ جي ڪنٽرول ۾ فوري ٻيٽ، گرين لينڊ ۽ آئس لينڊ رھيا. سترھين صدي ۾ ھن ملڪ جون سويڊن سان ڪافي تباھ ڪن جنگيون لڳيون جن جي نتيجي ۾ ھن ملڪ جو وڏو حصو سويڊن ايمپائر جي قبضي ۾ ھليو ويو.اڻوھين صدي ۾ قومي تحريڪن جي لھر ھلي پر 1864 ۾ ٻين شليسوگ جنگ ۾ قومپرستن کي شڪست سان ختم ٿيون. پھرين جنگ عظيم ۾ ڊينمارڪ غيرجانبدار رھيو. اپريل 1940 ۾ جرمني فوجون مختصر چڪرين سان ملڪ ۾ گھري قبضو ڪيو. 1943 کان جرمن فوج خلاف منظم مزاحمت جي شروعات ٿي وئي جيڪا مئي 1945 تائين جرمني جي شڪست تائين جاري رھي. اڻويھين صدي جي ٻئي اڌ ۾ ڊينمارڪ زرعي صنعت جو وڏو برآمد ڪندڙ ملڪ ٿي ويو ھو. ويھين صديءَ ۾ ھن ملڪ ڪينسلرگڊ ايگريمنٽ ذريعي معاشرتي ۽ مزدوري متعلق معاشي سڌارا آندا جن موجودہ فلاحي رياست جو بنياد فراهم ڪيو ۽ نارڊڪ قومن ۾ ھي ملڪ مثال بڻجي وڏي پيماني تي مخلوط معيشيت (سرڪاري ۽ خانگي معيشت) (انگريزي: mixed economy) وارو ترقي يافتہ ملڪ بڻجي ويو. ڊينمارڪ جي آئين جي توثيق 5 جنوري 1849 ۾ ٿي جنھن سان ھتي مطلق بادشاھت جو خاتمو ۽ آئيني بادشاهت جي پارلياماني نظام سميت جي شروعات ٿي. ملڪ جو گاديءَ جو هنڌ ڪوپن هيگن رھيو جيڪو ھن ملڪ جو معاشي مرڪز آهي. 1948 ۾ فوري ٻيٽن ۾ مقامي ماڻھن کي پنھنجي حڪومت ٺاھڻ جو حق مليو. گرين لينڊ جي ماڻھن کي اھو حق 1979 ۾ مليو.2008 ۾ گرين لينڊ ۾ خودمختياري جي لاءِ ريفرنڊم ٿيو جنھن جي نتيجي ۾ 2009 ۾ گرين لينڊ خودمختيار ٿي ويو.1973 ۾ ڊينمارڪ يورپين ايڪانامڪ ڪميونٽي جو رڪن ٿيو. ڊينمارڪ جو نالو ھن ملڪ جو نالو ڪنگڊم آف ڊينمارڪ آھي پر مختصرن ڊينمارڪ سڏبو آهي. مقامي ٻوليء ۾ کيس ڪانگريس ڊينمارڪ(انگريزي: Kongeriget Danmark) سڏيندا اٿس. لفظ ڊينمارڪ ٻن لفظن ڊين ۽ مارڪ جو سنگم آھي ڊين ھتان جي ماڻھن جو نالو آهي ۽ مارڪ لفظ مارچ جي بگڙيل صورت آهي جنھن جي معني آھي سرحد واري زمين يا ٻيلو. اھڙي طرح ڊينمارڪ جي معني آهي ڊين ماڻھن جو سرحدي يا ٻيلي وارو ملڪ . ڊينمارڪ جو سياسي نظام ھتان جو رياستي نظام پارلياماني آئيني بادشاهت آهي ۽ حڪومت جي گادي ڪوپن هيگن ۾ آھي. ملڪ ۾ پھرين 271 ميونسپالٽيون ھيون جن کي پھرين جنوري 2007 ۾ گھٽائي 98 ڪيو ويو. پھرين ملڪ 13 ڪائونٽين ۾ ورھايل ھيو جيڪي ختم ڪري ملڪ جي انتظامي تقسيم پنجن خطن ۾ ڪئي وئي جن کي ريجن چيو ويندو آهي: ھوويسٽن(ڊچ اچار) (انگريزي: Hovedstaden)(ڪوپن هيگن واري ريجن) مجيلنڊ(انگريزي: Midtjylland)(سينٽرل جوٽ لينڊ) نارجيلينڊ(انگريزي: Nordjylland)(نارٿ جوٽ لينڊ) شي لينڊ (زيلينڊ) شوڊ ڊينمارڪ (سائوٿ ڊينمارڪ)