Յան Հուսի հուշարձան (Պրահա)

Յան Հուսի հուշարձան (չեխ․՝ Pomník mistra Jana Husa), հուշարձան, որը գտնվում է Չեխիայի Հանրապետության մայրաքաղաք Պրահայի հին քաղաքի հրապարակում։ Հսկայական այս հուշարձանը նվիրված է չեխական ռեֆորմացիայի մաս կազմող հուսական և բողոքականական շարժումներին, որոնց կրողները շուրջ 200 տարի շարունակում են իրենց քարոզչությունն անգամ Յան Հուսի ողջակիզումից հետո՝ մինչև Երեսնամյա պատերազմի շրջանակներում տեղի ունեցած Սպիտակ լեռան ճակատամարտը։ Հուշահամալիրի մեջ ներառված է նաև մի երիտասարդ մոր արձան, որը խորհրդանշում է չեխական ազգային վերածնունդը։ Հուշարձանն այնքան մեծ է, որ հեղինակը՝ Լադիսլավ Շալոուն, այն անձամբ նախագծել է իր սեփական առանձնատանը, որտեղից էլ այն տեղափոխվել է հրապարակ։ Հուշարձանը կանգնեցվել է 1915 թվականին՝ չեխ ռեֆորմիստական շարժման հիմնադիր Յան Հուսի նահատակության 500-րդ ամյակի կապակցությամբ։ Այն կառուցվել է հանրային նվիրատվությունների միջոցով։ Հիշատակ Չեխիայի մայրաքաղաքի սրտում գտնվող այս հուշահամալիրը նվիրված է այս երկրի պատմության ամենաականավոր դեմքերից մեկին՝ Յան Հուսին։ Վերջինս 14-րդ դարի ազդեցիկ կրոնական մտածող էր, բարեփոխիչ և փիլիսոփա։ Իր ստեղծագործություններում նա հաճախակիորեն քննադատում էր կաթոլիկ եկեղեցու գաղափարական-բարոյական անկումը։ Նա նպատակաուղղված էր կաթոլիկ եկեղեցու ծեսերի ընթացակարգերի փոփոխությանը, մասնավորապես՝ վերջինիս անձնական համոզմամբ եկեղեցական արարողությունները պետք է ժողովրդի համար անհասկանալի համարվող լատիներենի փոխարեն անցկացվեր չեխերենով։ Ավելի ուշ, Արևմտյան Եվրոպայի տարբեր հատվածներում ի հայտ են գալիս նմանօրինակ հայացքներ ունեցող բազմաթիվ մտածողներ, որի արդյունքում էլ Եվրոպայում սկսվում է քրիստոնեական եկեղեցու ռեֆորմացիայի դարաշրջանը։ Խորհրդանշանակություն Կարճ ժամանակահատվածում Բոհեմիայում և Պրահայի շրջակայքում գտնվող մյուս շրջաններում Յան Հուսը սկսում է ասոցացվել ճնշող վարչակարգի դեմ ուժի խորհրդանիշ։ Չեխիայում բռնկված ռեֆորմացիայի շարժումը մտահոգությունների տեղիք է գալիս Եվրոպայի քրիստոնեական տերությունների համար․ Բոհեմիայի թագավորության նկատմամբ առավել թշնամական էր տրամադրված հատկապես Հաբսբուրգների կաթոլիկ կայսրությունը, որն ամեն կերպ ցանկանում էր չեխական հողերը տեսնել սեփական ազդեցության ոլորտում։ Եվ սա է պատճառը, որ Յան Հուսը հաճախ դիտարկվում է նաև որպես հակահամբսբուրգյան շարժման խորհրդանիշ։ 1918 թվականին՝ Ավստրիական կայսրությունից անկախանալուց հետո, չեխերը հանիդիսավոր կերպով կանգնեցնում են Սուրբ Երրորդության զորասյունը՝ Յան Հուսի հուշարձանի հարևանությամբ։ 1940-1980-ական թվականներին Հուսի հուշարձանի մոտ նստացույց կազմակերպելը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Չեխոսլովակիայում հաստատված կոմունիստական վարչակարգի նկատմամբ անվստահություն և հակակրանք արտահայտելու ընդունված ձևաչափ էր։ Հուշարձանը վերակառուցվել է 2007 թվականին։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Sharon L. Wolchick, "Czechoslovakia in Eastern Europe: Politics, Culture, and Society since 1939, ed. Sabrina P. Ramet (Bloomington: Indiana University Press, 1998). Constructing Nationalities in East Central Europe, eds. Pieter M. Judson and Marsha L. Rozenblit (New York: Berghahn Books, 2005).