ლანის სამონადირეო მეურნეობა

ლანის სამონადირეო მეურნეობა (ჩეხ. Lánská obora) — საპრეზიდენტო სამონადირეო ტერიტორია ცენტრალური ბოჰემიის რეგიონში. მისი ფართობი 3 003 ჰექტარია. იგი ძირითადად მდებარეობს ლანის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე — მის სამხრეთ-დასავლეთით, თუმცა ნაწილობრივ ვრცელდება ასევე რუდას, მესტეჩკოს, ზბეჩნოს, ბელეჩისა და ლჰოტას მუნიციპალიტეტების ტერიტორიებზეც. მას მართავს ჩეხეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ადმინისტრაცია თავისი დაქვემდებარებული ორგანიზაციის — ლანის სატყეო სამსახურის მეშვეობით. პრეზიდენტის ადმინისტრაცია ასევე მართავს ახლომდებარე ლანის სასახლესა და მის პარკს. გეოგრაფია სამონადირეო მეურნეობას კვეთს კლიჩავისა და ლანსკის ნაკადულები. მეურნეობა გაშლილია ზღვის დონიდან 240-470 მეტრ სიმაღლეებს შორის. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს კლიჩავის წყალსაცავი, შანსის ბორცვის ციხესიმაგრის ნაშთები, ხოლო ერთ კონცხზე გოთური ივნოს ციხესიმაგრის მცირე ნაშთები. ჰიდროგრაფიულად ყველაზე მნიშვნელოვანი მდინარეა ბეროუნკა, რომელიც ტერიტორიის მნიშვნელოვან ლანდშაფტურ ელემენტს ქმნის. ლანის სატყეო ადმინისტრაცია დაახლოებით 20 ჰექტარ წყლის ფართობზე ზრუნავს, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია კლიჩავსკას კაშხალი, ეს კაშხალი კლადნოს რაიონისთვის სასმელი წყლის მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენს. ლანში ცხენებით შებმული ეტლის მარშრუტი პარკის ჩრდილო-დასავლეთ კიდეზე გადის. მთელი პარკი კრჟივოკლატის დაცული ლანდშაფტის ტერიტორიაზე და ამავე სახელწოდების ფრინველთა გავრცელების ზონაში შედის. მეურნეობის ძველი ნაწილი შემოღობილია და საზოგადოებისთვის დახურულია, ნაწილი კი ღობის გარეთაა და თავისუფლად მისადგომია. დახურულ ნაწილში სანადიროდ შესვლა სპეციალური საშვებითაა დაშვებული. ლანის სატყეო სამონადირეო მეურნეობის ტყეები ძირითადად მუხა-წიფლისა და ხურტკმელის კორომებისგან შედგება. ყველაზე გავრცელებული ხის სახეობებია: ნაძვი (22,5%) მუხა (20,5%) ფიჭვი (18,2%) წიფელი (16,0%) ტერიტორია მიეკუთვნება ზომიერად თბილ კლიმატურ ზონას, ხანგრძლივი, მშრალი ზაფხულითა და მოკლე, რბილი ზამთრით. ნალექების უმეტესობა ვეგეტაციის პერიოდში მოდის, რაც ხელს უწყობს ტყის სრულყოფილ ზრდას. ისტორია ლანისა და კრჟივოკლატის ტყეებში თავადაზნაურთა მიერ ირემსა და გარეულ ტახზე ნადირობის შესახებ ცნობები ადრეული შუა საუკუნეებიდან მოიპოვება. IX საუკუნეში დაფიქსირებულია ვრშოვცებისა და პრჟემისლების დავა სანადირო ტერიტორიების გამო. ამ მხარეში ნადირობდნენ ჩეხი მეფეები და მთავრები XI, XII, XIII და XIV საუკუნეებშიც. 1235 წელს მეფე ვაცლავ I-მა დააარსა სანადირო ციხესიმაგრე ივნო, რომელიც XVI საუკუნის შუა ხანებისთვის გაუკაცრიელდა. 1348 წელს კარლ IV-მ დაადგინა, რომ კრჟივოკლატის სამფლობელო ჩეხეთის გვირგვინს არ უნდა ჩამოშორებოდა. 1392 წლით თარიღდება პირველი წერილობითი ცნობა სოფელ ლანისა და იქ არსებული დიდგვაროვანთა რეზიდენციის შესახებ. 1587 წელს იმპერატორმა რუდოლფ II-მ შეიძინა ლანის ციხესიმაგრე და მამული და იგი კრჟივოკლატის სამფლობელოს შეუერთა. ლანიში მან სანადირო სასახლე ააგო, რომლის თავდაპირველი გეგმარება დღევანდელ სასახლეშიც არის შემორჩენილი. 1685 წლის 6 ივნისს იმპერატორმა ლეოპოლდ I-მა კრჟივოკლატის სამფლობელო გრაფ არნოშტ იოზეფ ფონ ვალდშტაინს მიჰყიდა. ვალდშტაინების ოჯახმა იკისრა ვალდებულება, შეენარჩუნებინა მსხვილი ნადირი არისტოკრატიული ნადირობებისთვის. ბრაკონიერობისგან დაცვის მიზნით, 1713 წელს მათ ააგეს 47 კილომეტრის სიგრძის ხის ღობე, რომელმაც 96 კმ² ფართობის სამონადირეო მეურნეობა შემოსაზღვრა. სამონადირეო მეურნეობის ტერიტორიაზე უკანასკნელი დათვი 1692 წელს, დლოუჰი-ჰრჟებენის მიდამოებში მოინადირეს, ხოლო უკანასკნელი გარეული კატა 1780 წელს მოკლეს. 1731 წელს კრჟივოკლატის სამფლობელო ფიურსტენბერგების საგვარეულოს გადაეცა. 1816 წელს იოახიმ ფიურსტენბერგმა ძველი დიდი სამონადირეო მეურნეობა გააუქმა და მის ნაცვლად ორი მცირე მეურნეობა შექმნა: ლანის სამონადირეო მეურნეობა მსხვილფეხა ნადირისთვის, რომლის ფართობი 30 კმ²-ზე მეტი იყო, და ჟევნიჩოვის სამონადირეო მეურნეობა გარეული ტახისთვის. მოგვიანებით ჟევნიჩოვის მეურნეობა გაუქმდა, ხოლო ლანის მეურნეობა ქვის კედლით შემოიღობა. 1736 წელს მეურნეობაში კეთილშობილი ირემი და ევროპული ირემლაღი შეიყვანეს. 1895 წლის დასაწყისში აქ წარმატებით გაავრცელეს იაპონური სიკა და მანჯურიული სიკა (დიბოვსკის ირემი). ასევე შეიყვანეს მუფლონები, რომელთა პოპულაცია დღემდეა შემორჩენილი. XX საუკუნის დასაწყისში ლანის მეურნეობაში კარპატებიდან გარეული ღორიც შემოიყვანეს. 1833-1873 წლებში ხე-ტყის გადასაზიდად გამოიყენებოდა ლანის ცხენშებმული რკინიგზა, რომლის განვითარებაშიც ფიურსტენბერგებმა მნიშვნელოვანი ინვესტიციები ჩადეს. თავდაპირველად მისი გაგრძელება კლიჩავის ხეობით ზბეჩნომდე და შემდეგ პლზენამდე იგეგმებოდა, თუმცა პროექტი ვერ განხორციელდა და ტყეში დასრულებული მონაკვეთი მხოლოდ სატყეო რკინიგზის ფუნქციას ასრულებდა. მას შემდეგ, რაც პრაღა–ლანის ხაზი ორთქლის ლოკომოტივებზე და სტანდარტულ ლიანდაგზე გადაიყვანეს, ტყის მონაკვეთი კიდევ ათი წლის განმავლობაში ვიწროლიანდაგიან, ცხენშებმულ რკინიგზად ფუნქციონირებდა. 1921 წლის 21 ივლისს ჩეხოსლოვაკიის სახელმწიფომ ფიურსტენბერგებისგან შეიძინა მამული, სასახლე და სამონადირეო მეურნეობა, რათა ისინი რესპუბლიკის პრეზიდენტის დროებით და საზაფხულო რეზიდენციად გამოეყენებინა. სამეურნეო ნაწილი პრეზიდენტის კანცელარიის სახელმწიფო მეურნეობის სტატუსით ფუნქციონირებდა. ამ დროიდან ლანის სამონადირეო მეურნეობა სახელმწიფო ლიდერებისა და მათი სტუმრების წარმომადგენლობით ღონისძიებებს ემსახურება. მუხას, რომლის ქვეშაც 1922 წელს პრეზიდენტმა ტომაშ გარიგ მასარიკმა „მცირე ანტანტის“ შეთანხმებას მოაწერა ხელი, დღემდე „შეთანხმების მუხას“ უწოდებენ. დღევანდელი ლანის სამონადირეო მეურნეობის ფართობი 30,05 კმ²-ია. ყოველწლიურად აქ დაახლოებით 500 ერთეულ ცხოველს ინადირებენ. მეურნეობის გარეთ მდებარე ლანის ტყეებში კი ყოველწლიურად დაახლოებით 120 ერთეული შველი, ირემი, სიკა, მუფლონი და ირემლაღი ხდება მონადირეთა ნადავლი. 2006 წელს ლანის სატყეო სამსახურმა დაახლოებით 4 კილომეტრის სიგრძის საგანმანათლებლო ბილიკი გახსნა, რომელიც განკუთვნილია როგორც ქვეითად მოსიარულეთათვის, ისე ნაწილობრივ ველოსიპედისტებისთვისაც. მარშრუტის ნახევარი მეურნეობის შიგნით მდებარე სპეციალურ სადემონსტრაციო შემოღობილ ტერიტორიაზე გადის და ვიზიტორებისთვის ყოველდღიურად, აპრილიდან ოქტომბრის ჩათვლით, 09:00-დან 19:00 საათამდეა ხელმისაწვდომი. რესურსები ინტერნეტში Lánská obora – ეროვნული არქივი, https://ga.nli.gov.cz Lesní správa Lány, https://lslany.cz EVL Lánská obora, https://drusop.nature.cz Československé ročenky, https://www.digitalniknihovna.cz სქოლიო