პრაღის წმინდა პროკოპის ეკლესია (ჟიჟკოვი)

წმინდა პროკოპის ეკლესია (ჩეხ. Kostel svatého Prokopa) — რომის კათოლიკური სამრევლო ეკლესია პრაღას 3-ე რაიონში, ჟიჟკოვში. მდებარეობს სლადკოვსკის მოედანზე და წარმოადგენს მთელი ჟიჟკოვის ერთ-ერთ მთავარ არქიტექტურულ დომინანტს, განსაკუთრებით მისი 73 მეტრის სიმაღლის თხელი ოთხკუთხა კოშკის გამო, რომელიც პირამიდული სახურავითაა დაფარული. ეკლესია ეკუთვნის ჟიჟკოვის წმინდა პროკოპის სამრევლოს. ტაძარი ნაკურთხია წმინდა პროკოპის სახელზე. იგი მიეკუთვნება ჩეხეთის რომის კათოლიკურ ეკლესიას, პრაღის საეპისკოპოსოს, IV პრაღის ვიკარიატსა და წმინდა პროკოპის სამრევლოს. ეკლესიის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1898–1903 წლებში. ტაძრის არქიტექტორები იყვნენ იოზეფ მოკერი და ფრანტიშეკ მიკში. ნაგებობა შესრულებულია ნეოგოთიკურ სტილში და წარმოადგენს სამნავიან დარბაზულ ეკლესიას. ტაძარი აკურთხეს 1903 წლის 27 სექტემბერს კარდინალმა ფრანტიშეკ შონბორნმა და ლევ სკრბენსკი ზ ჰრჟიშტემ. ეკლესიის მშენებლობა ფრანც იოზეფ I-ის მმართველობის 50 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, 1898 წლის 30 ოქტომბერს, რეისმონკის ვენახის მამულში მდებარე წმინდა იოანე ნეპომუკელის სამლოცველოს ადგილზე, საზეიმოდ ჩაეყარა საფუძველი წმინდა პროკოპის ეკლესიას. საძირკვლის პირველი ქვა კარდინალმა ფრანტიშეკ შონბორნმა დადო. სწორედ ამ მიზეზით, არსებობის პირველ წლებში ტაძარს „საიუბილეო ეკლესიასაც“ უწოდებდნენ. სამნავიანი სვეტებიანი ტაძრის პროექტი შეიმუშავეს არქიტექტორებმა იოზეფ მოკერმა და ფრანტიშეკ მიკშმა. ეკლესიის მშენებლობა ხუთი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა. საბოლოოდ, 1903 წლის 27 სექტემბერს, პრაღის არქიეპისკოპოსმა, კარდინალმა ლევ სკრბენსკი ჰრჟიშტელმა აკურთხა ახალი ნეოგოთიკური ტაძარი. გარე იერსახე ეკლესია იტევს 2000-მდე მლოცველს. მისი სიგრძე 51 მეტრზე მეტია, სიგანე — 17 მეტრი, თაღის სიმაღლე — 16 მეტრი, ხოლო კოშკის სიმაღლე — 73 მეტრი. საკურთხეველი აღმოსავლეთისკენაა მიმართული. ნაგებობის ძირითადი სამშენებლო მასალებია აგური და ქვა. ეკლესიაში შესვლა შესაძლებელია ორი კიბიდან ერთ-ერთით, რომლებიც შესაბამისად 21 და 24 საფეხურისგან შედგება და ტაძრის ჩრდილოეთ და დასავლეთ მხარეებზე მდებარეობს. ჩრდილოეთის (მთავარი) შესასვლელის თავზე განთავსებულია იშვიათი ტიმპანონი მოქანდაკე იოზეფ პეკარჟეკის რელიეფით. მასზე გამოსახულია ღვთისმშობელი ყრმით, რომელსაც ეკლესიის მფარველი წმინდა პროკოპი ტაძრის მოდელს მიართმევს. მეორე, დასავლეთის (გვერდითი) შესასვლელის თავზე დგას წმინდა ვოიტეხის ქანდაკება, რომელიც მნახველებს ტაძარში იწვევს. ორივე ნამუშევარი ეკუთვნის მოქანდაკე იოზეფ პეკარჟეკის, რომელიც იოზეფ მისლბეკის მოწაფე იყო. ინტერიერი ეკლესია წარმოადგენს სამნავიან დარბაზულ ნაგებობას ნეოგოთიკური ჯვრული თაღებით, რომლებიც სვეტების ორ რიგს ეყრდნობა. ინტერიერში განთავსებულია ოთხი საკურთხეველი. მათ შორის ყველაზე ცნობილია კარელ შკრეტას 1649 წლის ნახატი „წმინდა ვაცლავი — პრაღის დამცველი შვედების წინააღმდეგ“, რომელიც ემაუზის მონასტერიდან არის გადმოტანილი. მთავარი საკურთხეველი ნეოგოთიკურ სტილშია შესრულებული და არქიტექტორ ფრანტიშეკ მიკშის პროექტის მიხედვითაა აგებული. იგი სამფრთიანი საკურთხეველია, რომელიც აგებულებით რელიკვიარის კარადას მოგვაგონებს. ცენტრში დგას სამი ქანდაკება: აბატის სამოსით, მიტრითა და კვერთხით გამოსახული მაკურთხებელი წმინდა პროკოპი, რომელსაც გვერდს უმშვენებენ წმინდა კირილესა და წმინდა მეთოდეს ქანდაკებები. მათი ავტორია მოქანდაკე შტეპან ზალეშაკი. რვა პანელურ ფერწერულ კომპოზიციაზე, რომლებიც ცნობილმა ჩეხურმა არისტოკრატიულმა საგვარეულოებმა შესწირეს ტაძარს, ასახულია ეკლესიის მფარველის, წმინდა პროკოპის ცხოვრების ეპიზოდები. ნახატების ავტორია კ. ლ. კლუსაჩეკი. საკურთხევლის ზედა ნაწილს ამშვენებს გამარჯვებული ქრისტეს ქანდაკება ორ ანგელოზს შორის. გვერდით საკურთხეველზე განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს ღვთისმშობლისა და ყრმა იესოს მცირე ზომის ქანდაკება, ომელიც, სავარაუდოდ, XV საუკუნის პირველი ნახევრით თარიღდება. იგი ოცდაათწლიანი ომის დროს გადაარჩინეს და ინახებოდა ახალი ქალაქის სახლში სახელად „სამ რკოსთან“, სადაც 1742 წლამდე იყო დაცული. ღვთისმშობლის საკურთხეველი (მარჯვნივ), რომელიც მისი ცხოვრების ამსახველი პანელური სცენებითაა შემკული, და უფლის ღვთაებრივი გულის საკურთხეველი (მარცხნივ), წმინდა ავგუსტინესა და წმინდა ალოიზი გონზაგას გამოსახულებებით, ასევე შტეპან ზალეშაკის ნამუშევარია. თეთრი მარმარილოსგან გამოკვეთილი ქრისტე მაცხოვრის თავისუფლად მდგომი ქანდაკება 1888 წელს ვენელმა მოქანდაკემ ანტონ შმიდგრუბერმა შექმნა. ოპოკის ქვისგან დამზადებული ამბიონი, გრანიტის საფეხურებით, არქიტექტორ ფრანტიშეკ მიკშის პროექტის მიხედვითაა შესრულებული. ფართო გუნდის აივანზე (კრუხტაზე) განთავსებული ორღანი 1912 წელს ჟიჟკოვის ფირმამ „ემანუელ პეტრიმ“ დაამზადა. ინსტრუმენტი მოთავსებულია არქიტექტორ ფრანტიშეკ მიკშის მიერ დაპროექტებულ გოთიკურ კორპუსში. 1979 წელს კომპანია „იგრამ“ ორგანი გადააკეთა და გააფართოვა — რეგისტრების რაოდენობა 42-დან 52-მდე გაიზარდა. ბაროკოს ეპოქის ვენეციური ჭაღი ეკლესიას აუერსპერგის მთავარმა უსახსოვრა. ფანჯრების ვიტრაჟები მხატვარ კარელ კლუსაჩეკის ესკიზების მიხედვით დამზადდა. სამხრეთ ნავის ბოლო სარკმელი მხოლოდ 1992 წელს შეივსო ცირილ ბოუდას თავდაპირველი პროექტის შესაბამისად. ვიტრაჟზე გამოსახულია მთავარ ოლდრჟიხისა და წმინდა პროკოპის შეხვედრა საზავის ტყეებში. ზარები გუმბათის კოშკში სულ ცხრა ზარია. ოთხი უძველესი ზარი ეკუთვნის იოზეფ და არნოშტ დიეპოლდების სახელოსნოს, რომელიც მდებარეობდა პრაღის ძველ ქალაქში. ტაძარს ეს ზარები პირველი მსოფლიო ომის დროს ჩამოერთვა (რეკვიზიციის შედეგად), თუმცა ომის შემდეგ კვლავ დაუბრუნდა ეკლესიას. პირველი ზარი ჩამოასხა იოზეფ დიეპოლდმა 1887 წელს; მისი დიამეტრია 107 სმ, იგი მიძღვნილია ღვთისმშობლის, წმინდა იოსებისა და წმინდა ვაცლავისადმი და იწონის დაახლოებით 800 კგილოგრამს. მეორე ზარი იგივე სახელოსნოში და იმავე წელს ჩამოასხეს; მისი დიამეტრია 43 სმ, წონა — 50 კგ. მესამე ზარი, წმინდა ვოიტეხისადმია მიძღვნილი, ჩამოასხა არნოშტ დიეპოლდმა 1905 წელს; მასზე გამოსახულია წმინდა ვოიტეხის რელიეფური ფიგურა, დიამეტრია 90 სმ, წონა — დაახლოებით 480 კგ და იგი ტაძრიდან ჩამოხსნეს მეორე მსოფლიო ომის დროს. იმავე მჭედელმა 1902 წელს ჩამოასხა მცირე ზარი (სამგლოვიარო ზარი) ქრისტოგრამა IHS-ით, რომლის დიამეტრია 36,5 სმ და წონა დაახლოებით 40 კგ. ზარების წყვილი — პროკოპი და ვაცლავი — 1928 წელს ჩამოასხა რიჰარდ ჰეროლდმა ქალაქ ხომუტოვში. პროკოპის ზარის დიამეტრია 110 სანტიმეტრი, წონა — 780 კილოგრამი, ხოლო ვაცლავი უფრო პატარაა: დიამეტრი 82 სანტიმეტრი და წონა 306 კილოგრამი. იმავე წელს ჰეროლდმა ასევე ჩამოასხა მცირე სასიკვდილო ზარი, დიამეტრით 51 სანტიმეტრი და წონით 86 კილოგრამი, წარწერით: „მშვიდი განსვენება მიეცი, უფალო, ყველა გარდაცვლილს…“, ასევე მჭედლის სახელითა და წლით. 1981 წელს ბროდეკ-უ-პშეროვის ლაეტიცია დიტრიხოვას სახელოსნომ ჩამოასხა ზარი წარწერით: „წმინდა პროკოპი, წმინდა გიორგი, წმინდა ბარბარა, გვევედრეთ ჩვენთვის“, დიამეტრით 94,5 სანტიმეტრი და წონით 490 კილოგრამი. წმინდანების რელიეფები შექმნა მოქანდაკე ოთმარ ოლივამ. იმავე სახელოსნოს ეკუთვნის ბოლო ზარი — ანეჟკა (1994 წელი), რომლის დიამეტრია 69 სანტიმეტრი და წონა დაახლოებით 220 კილოგრამი. ზარის კოშკის სარკმელში, აღმოსავლეთ მხარეს, განთავსებულია ორი საათის ციმბალი (საათის ზარი), ორივე მეორე მსოფლიო ომამდეა დამზადებული. 1992–1997 წლებში ეკლესიას ჩაუტარდა რესტავრაცია და რეკონსტრუქცია. სქოლიო