მოჰელნიცე

მოჰელნიცე (ჩეხ. Mohelnice; გერმ. Müglitz) — ქალაქი ოლომოუცის მხარის შუმპერკის რაიონში, ჩეხეთში. მისი მოსახლეობა დაახლოებით 9 800 ადამიანს შეადგენს. ქალაქი მდებარეობს ძირითადად სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტში, მდინარე მორავასთან ახლოს. მოჰელნიცე ინდუსტრიული ქალაქია, თუმცა მისი ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და გამოცხადებულია ურბანულ მონუმენტურ ზონად. ქალაქი ცნობილია ფოლკისა და ქანთრის მუსიკის ფესტივალით, რომელიც 2020 წლიდან „Mohelnický FolkFest“-ის სახელით ტარდება. ადმინისტრაციული დაყოფა მოჰელნიცე შედგება რვა მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა 2021 წლის აღწერის მონაცემებით): მოჰელნიცე (7 717) კრჟემაჩოვი (157) კვეტინი (134) ლიბივა (212) პოდოლი (390) რჟეპოვა (154) სტუდენა-ლოუჩკა (176) უიეზდი (201) სტუდენა-ლოუჩკა მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის ექსკლავს წარმოადგენს. გეოგრაფია მოჰელნიცე შუმპერკიდან სამხრეთით, დაახლოებით 21 კილომეტრში და ოლომოუციდან ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 30 კილომეტრში მდებარეობს. ის ჰანას რეგიონის ნაყოფიერ მიწებზეა გაშენებული. მუნიციპალიტეტის აღმოსავლეთი ნაწილი, სადაც თავად ქალაქი მდებარეობს, განფენილია ბრტყელ სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტში — მოჰელნიცეს ქვაბულში, ხოლო დასავლეთი ნაწილი ზაბრჟეჰის მაღლობებზე მდებარეობს. ყველაზე მაღალი წერტილია გორაკი ჰეკელუვ-კოპეცი, ზღვის დონიდან 583 მეტრზე. ქალაქში მიედინება მდინარე მიროვკა, რომელიც მორავას ერთვის. მოჰელნიცეს აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორი ხელოვნური ტბა — მოჰელნიცკე და მორავიჩანსკე, რომლებიც ქვიშაქვის კარიერების დატბორვის შედეგად შეიქმნა. მუნიციპალიტეტის ყველაზე აღმოსავლეთი ნაწილი, სადაც ტბორი მორავიჩანსკე მდებარეობს, შედის ლიტოველსკე პომორავის დაცული ლანდშაფტის ტერიტორიის ფარგლებში. ისტორია მოჰელნიცეს წერილობითი წყაროებში პირველად, 1141 წელს დაწერილ ეპისკოპოს ინდრჟიხ ზდიკის საბუთშია მოხსენიებული. ამ პერიოდში დასახლება ოლომოუცის საარქიეპისკოპოსოს ეკუთვნოდა. 1273 წელს მოჰელნიცე პირველად მოიხსენიება ქალაქად. 1307 და 1312 წლებში ქალაქი შავმა ჭირმა გაანადგურა. 1424 წელს იგი ჰუსიტებმა დაიპყრეს და შეტაკებების დროს 700 ადამიანი დაიღუპა. XVI საუკუნის პირველ ნახევარში ქალაქი აღადგინეს და აშენდა გალავანი. ოცდაათწლიანი ომის პერიოდში მოჰელნიცე მნიშვნელოვნად დაზარალდა — 1623 წელს ქალაქი შვედეთის ჯარებმა გაძარცვეს და ამ პერიოდში მოსახლეობის 30%-ზე მეტი შავი ჭირისგან დაიღუპა. შვედებმა ქალაქი კვლავ დაარბიეს 1642, 1643, 1644 და 1647 წლებში. 1662 წელს ხანძარმა ქალაქის ნახევარი გადაწვა. 1685 წელს აქ გაიმართა ცნობილი ჩრდილოეთ მორავიის ჯადოქრების პროცესები, რომლის დროსაც ადგილობრივი მღვდელი ალოიზ ლაუტნერი კოცონზე დაწვეს. ქალაქის ტექსტილის წარმოება 1713 წელს დაიწყო, ხოლო 1714 წელს მოჰელნიცეში კვლავ გავრცელდა შავი ჭირი. 1739 წლის დიდმა ხანძარმა ქალაქის დიდი ნაწილი კიდევ ერთხელ გაანადგურა. სილეზიის ომების დროს მოჰელნიცე რამდენჯერმე გაძარცვეს. 1772 წელს მოჰელნიცეს 1 867 მცხოვრები ჰყავდა, ხოლო 1792 წელს — 3 887. ქალაქში ქოლერას ეპიდემიები 1832, 1849, 1851 და 1866 წლებში გავრცელდა. 1841 წელს ქალაქში კიდევ ერთი დიდი ხანძარი გაჩნდა, რასაც მოგვიანებით რამდენიმე მცირე ხანძარიც მოჰყვა. 1863 წელს მოჰელნიცეში პირველი საკანალიზაციო სისტემა აშენდა. XIX და XX საუკუნეებში ქალაქი ინდუსტრიალიზაციის პროცესში შევიდა და აქ მრავალი ქარხანა და საწარმო დაარსდა. 1910 წელს ძველი საქალაქო კედლების უმეტესობა დაანგრიეს. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე ქალაქში გერმანულენოვანი მოსახლეობა ჭარბობდა. 1938–1945 წლებში ქალაქი ნაცისტურმა გერმანიამ დაიკავა და იგი რაიხსგაუ სუდეტენლანდის შემადგენლობაში შედიოდა. ომის შემდეგ გერმანელები გაასახლეს, რის შედეგადაც ქალაქი თითქმის დაცარიელდა. რამდენიმე თვეში კი იგი ჩეხოსლოვაკიის სხვადასხვა რეგიონიდან ჩამოსული ოჯახებით კვლავ დასახლდა. XX საუკუნის მეორე ნახევარში ქალაქში მნიშვნელოვანი ურბანული ცვლილებები განხორციელდა, მათ შორის მდინარე მიროვკის კალაპოტის შევიწროება. ეკონომიკა მოჰელნიცე ძირითადად ინდუსტრიული ქალაქია, სადაც განვითარებულია ელექტროტექნიკური, საინჟინრო და სამშენებლო მრეწველობა. ქალაქის აღმოსავლეთ გარეუბანში მდებარეობს ინდუსტრიული ზონა. აქ მოქმედი უმსხვილესი დამსაქმებელია ჰელა, რომელიც საავტომობილო განათების სისტემებს აწარმოებს.3 000-ზე მეტი თანამშრომლით იგი ოლომოუცის მხარის უდიდესი სამრეწველო კომპანიაა. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი კომპანიაა მონტიქსი, რომელიც ავტომობილების პლასტმასის ნაწილებს აწარმოებს. ტრანსპორტი ქალაქის ტერიტორიაზე გადის I/35 მაგისტრალი, რომელიც ევროპულ მარშრუტ E442-ის ნაწილია. იგი ენაცვლება ჯერ კიდევ დაუსრულებელ D35 ავტომაგისტრალს, რომელიც ოლომოუცს ჰრადეც-კრალოვეს მხარესთან აკავშირებს. I/44 გზა აქედან იყოფა და მოჰელნიცეს შუმპერკისა და იესენიკის აკავშირებს. მოჰელნიცე მდებარეობს სარკინიგზო ხაზებზე პრაღა–ოლომოუცი–ვსეტინი. კულტურა 1975 წლიდან მოჰელნიცე ცნობილი იყო ფოლკისა და ქანთრის მუსიკის ფესტივალით „Mohelnický dostavník“. ტრადიცია 2020 წელს დასრულდა, თუმცა მოგვიანებით იგი იგივე მიმართულების მქონე ფესტივალმა „Mohelnický FolkFest“-მა ჩაანაცვლა. ღირსშესანიშნაობები ქალაქის ისტორიული ცენტრი მოიცავს ძველ საქალაქო გეგმარებას ცენტრალური მოედნითა და რგოლისებრად დაგეგმილი ქუჩებით. თავისუფლების მოედანი ნაწილობრივ ორსართულიანი ბურჟუაზიული სახლებითაა შემოსაზღვრული. ქალაქის გამაგრებითი კედლებიდან შემორჩენილია გალავნის ნაწილები და 1540 წელს აგებული ჩრდილოეთის შესასვლელი კარიბჭე. მეორე მნიშვნელოვანი ადგილი არის ეკლესიის მოედანი წმინდა თომას კენტერბერიელის ეკლესიით. ამ ადგილზე პირველი ეკლესია ისტორიულ წყაროებში 1247 წელს არის მოხსენიებული. XIV საუკუნეში იგი გაფართოვდა, ხოლო XV საუკუნეში ხანძრის შემდეგ აღადგინეს. ნაგებობაში გოთიკური, რენესანსული და ბაროკოს სტილები ერთიანდება. ბოლო რეკონსტრუქციები ნეოგოთიკურ სტილში განხორციელდა. ეკლესია მდიდარი ბაროკოს ინტერიერით გამოირჩევა, ხოლო მისი კოშკი ქალაქის მთავარი სიმბოლოა. წმინდა სტანისლავის ეკლესია 1584 წელს აშენდა. XVII–XVIII საუკუნეებში იგი ბაროკოს სტილში გადააკეთეს. ეპისკოპოსის ციხესიმაგრე ეკლესიის მოედანზე რეგიონის ერთ-ერთი უძველესი შემორჩენილი შენობაა. იგი აიგო არაუგვიანეს XIII საუკუნისა. დღეს აქ მოჰელნიცეს რეგიონალური მუზეუმია განთავსებული. ცნობილი ადამიანები ანტონინ ბრუს მოჰელნიცელი (1518–1580) — პრაღის არქიეპისკოპოსი ანტალ შტასეკი (1843–1931) — მწერალი ედმუნდ რაიტერი (1845–1920) — ავსტრიელი ენტომოლოგი, მწერალი და კოლექციონერი კარლ პენკა (1847–1912) — ავსტრიელი ფილოლოგი და ანთროპოლოგი მაქს ბერნჰაუერი (1866–1946) — ავსტრიელი ენტომოლოგი რიხარდ შმიცი (1885–1954) — ვენის მერი 1934–1938 წლებში მარტინ ჰორაკი (დ. 1980) — ფეხბურთელი დაძმობილებული ქალაქები მოჰელნიცე დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქთან: რადლინი, პოლონეთი სქოლიო