პლზენის დიდი სინაგოგა

პლზენის დიდი სინაგოგა(ჩეხ. Velká synagoga, ებრ. בית הכנסת הגדול בפילסן) — მოქმედი სინაგოგა პლზენში, ჩეხეთის რესპუბლიკაში. ის სიდიდით მეორე სინაგოგაა ევროპაში, ბუდაპეშტის დოჰანის ქუჩის სინაგოგის შემდეგ და მესამე ადგილზეა მსოფლიოში. პლზენის დიდი სინაგოგა აქტიური სინაგოგაა, სადაც ადგილობრივი ებრაული თემი რეგულარულად ატარებს მსახურებებს. ისტორია თავდაპირველად სინაგოგის მშენებლობის გოტიკური სტილის გეგმა ავსტრიელმა არქიტექტორმა მაქს ფლეიშერმა შეადგინა. სინაგოგა გრანიტით უნდა აგებულიყო და 65 მეტრი სიმაღლის ორი კოშკი ქონოდა. საძირკვლის ქვა 1888 წლის 2 დეკემბერს დაიდო და ამ პროექტის ფარგლებში ეს იყო ბოლო, რაც განხორციელდა. ქალაქის ხელისუფლების წარმომადგენლები შეშინდნენ, რომ ახალი გრანდიოზული სინაგოგა პლზენის ცენტრალურ მოედანზე მდგარ წმინდა ბართლომეს კათედრალს დაჩრდილავდა და მისი მშენებლობის ნებართვა შეაჩერეს. ემანუელ კლოცმა 1890 წელს ახალი დიზაინი წარადგინა, რომელშიც შენარჩუნებული იყო თავდაპირველი გეგმარება, თუმცა კოშკები 20 მეტრით დაადაბლეს. ახალი დიზაინი რომანტიკულ და რენესანსულ სტილების აერთიანებდა, ექსტერიერი აღმოსავლური დეკორაციებითა და დავითის გიგანტური ვარსკვლავით იყო დაფარული. პროექტი სწრაფად დამტკიცდა და მთავარმა მშენებელმა რუდოლფ შტეხმა სამუშაოები 1893 წელს 162 138 ფლორინის სანაცვლოდ დაასრულა. იმ დროს პლზენში ებრაული თემი დაახლოებით 2 000 ადამიანს შეადგენდა. სინაგოგის მშენებლობისას გამოყენებული არქიტექტურული სტილების ნაზავი ნამდვილად განსაცვიფრებელია. რუსული მართლმადიდებლური ეკლესიის ხახვისებრი გუმბათებიდან დაწყებული, არაბული სტილის ჭერითა და ინდური იერის მკაფიოდ გამოკვეთილი თორას კიდობნით დამთავრებული. სინაგოგა შეუფერხებლად გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომის ნაცისტურ ოკუპაციამდე. ომის დროს სინაგოგა საწყობად გამოიყენებოდა და ამით განადგურებას გადაურჩა. ებრაული თემი, რომელმაც საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ სინაგოგა დაიბრუნა, ჰოლოკოსტის მიერ იყო განადგურებული. ბოლო რეგულარული წირვა 1973 წელს ჩატარდა, როდესაც სინაგოგა კომუნისტური მმართველობის დროს დაიხურა და დაზიანდა. სინაგოგის რესტავრაცია 1995 წლიდან 1998 წლამდე მიმდინარეობდა და ხელახლა გაიხსნა 1998 წლის 11 თებერვალს. რესტავრაციაზე ჯამში 63 მილიონი ჩეხური კორუნა დაიხარჯა. ცენტრალური დარბაზი ამჟამად ხშირად გამოიყენება კონცერტებისთვის, ხოლო კედლები სხვადასხვა სახის გამოფენებს მასპინძლობს. ინტერიერის რემონტი 2019-დან 2022 წლამდე პერიოდში განხორციელდა. სინაგოგა კვლავ გამოიყენება ღვთისმსახურებისთვის, თუმცა მხოლოდ მისი მცირე ნაწილი. 2024 წლის მონაცემებით პლზენში მცხოვრები ებრაელების ამჟამინდელი რაოდენობა დაახლოებით 200 ადამიანს შეადგენს. რესურსები ინტერნეტში სქოლიო