პრაღის წმინდა გოტარდის ეკლესია

პრაღის წმინდა გოტარდის ეკლესია (ჩეხ. Kostel svatého Gotharda) — რომის კათოლიკური სამრევლო ეკლესია პრაღას ბუბენეჩის უბანში. იგი წარმოადგენს კლასიცისტურ ნაგებობას, რომელიც აგებულია ბაროკოს საფუძვლებზე. ეკლესია მდებარეობს კრუპკოვის მოედანზე, რომელსაც სახელი ეწოდა აქაური დეკანის, ფრანტიშეკ კრუპკას პატივსაცემად. 1901 წლამდე მოედანს სახელი არ ჰქონდა, 1901–1910 წლებში ეწოდებოდა ეკლესიასთან, ხოლო 1910–1947 წლებში — ეკლესიის მოედანი. ისტორია ძველი ისტორია მიუხედავად იმისა, რომ სოფელ ოვენეცის (დღევანდელი ბუბენეჩი) ტერიტორიაზე პირველი საკრალური ნაგებობის შესახებ დეტალური ცნობები არ არსებობს, ბუბენეჩის ეკლესიის წმინდა გოტარდისთვის მიძღვნა საკმაოდ ძლიერი მტკიცებულებაა იმისა, რომ ეს ძალიან ადრე უნდა მომხდარიყო. ამ წმინდანისადმი თაყვანისცემა ჩეხეთში მას შემდეგ გაიზარდა, რაც ქვეყანაში ბენედიქტელები ნიდერალტაიხიდან ჩამოვიდნენ. სწორედ ამ სააბატოში მოღვაწეობდა წმინდა გოტარდი. ბენედიქტელებმა 993 წელს პრაღაში დააარსეს ბრჟევნოვის მონასტერი, ხოლო 999 წელს მათ დააარსეს მონასტერი კუნძულზე დავლეში. ამ პერიოდში სავარაუდოდ აქ არსებობდა მცირე სალოცავი, სადაც ოვენეცის მცხოვრებლები ლოცულობდნენ. ეს მხოლოდ ვარაუდებია ისტორიული მტკიცებულების გარეშე, თუმცა ცნობილია, რომ დღევანდელი კრუპკოვოს მოედნის სიახლოვეს არსებობდა ეზო, სადაც XII საუკუნეში დაიბადა და გაიზარდა ნეტარი ჰროზნატა, მოგვიანებით პრემონსტრატების მონასტრის აბატი ტეპლაში. ეკლესიის არსებობა ისტორიულ წყაროებში პირველად 1313 წლით დასტურდება, როდესაც აქ მსახურობდა ვინმე მღვდელი ვლკი. მიუხედავად იმისა, რომ ბუბენეჩის ეკლესია უკვე XIV საუკუნის დასაწყისში აშკარად სამრევლო ეკლესია იყო, ისტორიული დოკუმენტები მას პირველად 1352 წელს მოიხსენიებს როგორც სამრევლოს. მისი პირვანდელი სახე არ შემონახულა, თუმცა შეიძლება დარწმუნებით ითქვას, რომ ეს იყო რომანული ნაგებობა (შესაძლოა როტონდა), მსგავსი იმ ეკლესიებისა, რომლებიც იმ პერიოდში პრაღის გარშემო არსებობდა. 1415 წელს, კონსტანცის კრებაზე იან ჰუსის სიკვდილით დასჯამდე, პაპის ხელისუფლებამ და კათოლიკურმა ეკლესიამ პრაღის მიმართ დააწესა აკრძალვების ინტერდიქტი, რადგან ქალაქი და მისი მოსახლეობის დიდი ნაწილი მხარს უჭერდა ჰუსის რეფორმატორულ იდეებს. ინტერდიქტი ნიშნავდა საეკლესიო აკრძალვებს, მათ შორის საჯარო ღვთისმსახურების შეწყვეტას და საკრალური წესების (ნათლობა, ქორწინება, დაკრძალვა) შეჩერებას ქალაქის ტაძრებში. ამ აკრძალვების ფონზე ჰუსიტები იყენებდნენ პრაღის იურისდიქციის გარეთ მდებარე ტერიტორიებს, როგორიც იყო ოვენეცი, სადაც ინტერდიქტი სრულად არ ვრცელდებოდა. ამ ადგილებში ისინი აგრძელებდნენ ღვთისმსახურებას „ორივე სახით“ (პური და ღვინო მრევლისთვის), რაც მათი რეფორმის ერთ-ერთი მთავარი მოთხოვნა იყო. ამ კონტექსტში, ბუბენეჩის ეკლესიის გამოყენება ჰუსიტების მიერ სალოცავ ადგილად დაძაბულობის მიზეზი გახდა, რადგან იქ ტარდებოდა მსახურება აკრძალული წესით. მიუხედავად იმისა, რომ ოვენეცი ფორმალურად არ ექვემდებარებოდა პრაღის ინტერდიქტს, ადგილობრივი საზოგადოება და ეკლესიური ხელისუფლება მაინც უკმაყოფილებას გამოხატავდა, რაც ასახავდა იმ დროის რელიგიურ და პოლიტიკურ კონფლიქტს ბოჰემიაში. 1420 წლის მაისში ოვენეცის ნაკრძალის მახლობლად იან ჟიჟკას ძალები შეებრძოლნენ იან მიხალოვიცელის რაზმებს და ჰუსიტების გამარჯვების შემდეგ სოფელი ეკლესიასთან ერთად ძლიერ დაიწვა და გაძარცვეს. სამრევლო გაუქმდა და 1421 წელს ბუბენეჩის წმინდა გოტარდის სამრევლო ოფიციალურად დაიხურა. გვიანდელი პერიოდი XVII საუკუნის ბოლოს წმინდა გოტარდის ეკლესია (მისი თავდაპირველი სახით) კვლავ გამოიყენებოდა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მას მართავდა პრაღის მთავარი მღვდელი ღვთისმშობლის ეკლესია ტინის წინიდან. ამას ადასტურებს ბუბენეჩის არქივში არსებული 1685 წლის ჩანაწერი, სადაც მოხსენიებულია ბუბენეჩის ეკლესიაში ჩატარებული დაკრძალვა. ლიბოცის წმინდა ფაბიანესა და სებასტიანის ეკლესია, საიდანაც წმინდა გოტარდის სამრევლო გარკვეული დროით იმართებოდა, აღდგა მხოლოდ 1702 წელს, ხოლო ადმინისტრაციის აღდგენაში დიდი წვლილი შეიტანა ჩეხეთის სამეფოს უმაღლესმა მმართველმა გრაფმა ადოლფ ვრატისლავ შტერნბერკელმა. იმავე წელს ოვენეცის დასახლება გახდა ლიბოცის სამრევლოს ფილიალი წმინდა გოტარდის ეკლესიით, თუმცა ეს მდგომარეობა გაგრძელდა მხოლოდ 1738 წლამდე. ჰუსიტურმა ომებმა დიდი გავლენა მოახდინა სამრევლოს ისტორიაზე და თითქმის სამ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში აქ ეკლესიური ცხოვრება შეწყდა. ტერიტორია ხშირად განიცდიდა სამხედრო კონფლიქტებს, მათ შორის ოცდაათწლიანი ომის დროს და 1741–1742 წლებში. ბუბენეჩის სამრევლო დროებით მიეკუთვნებოდა ლიბოცის და მოგვიანებით ბოჰენიცეს. საბოლოოდ, ძველი ეკლესიის ნარჩენებთან არსებული სამრევლო 1786 წელს აღდგა და მალევე დაიწყო ინიციატივა ახალი ეკლესიის აშენებისთვის, იგივე წმინდა გოტარდის სახელწოდებით. თანამედროვე ეკლესია დღევანდელი ბაროკოს შენობის ისტორია დაიწყო 1800 წელს. ძველი ტაძრის დანგრევისა და ახალი ეკლესიის აშენების ინიციატორი იყო გრაფი ფრანტიშეკ ვაცლავ კაგერი შტამპახიდან, იმ დროის ჩეხეთის სამეფოს უმაღლესი მმართველი. მან მიწის წარმომადგენლებს მიმართა ახალი ეკლესიის პროექტის შემუშავების მოთხოვნით, რადგან ძველი ნაგებობა ითვლებოდა „ვიწრო, ბნელ და მხოლოდ ხის ჭერით დაფარულად“. იმავე წელს მიწის წარმომადგენლებმა სამშენებლო გეგმა წარუდგინეს ვენის სახელმწიფო უწყებებს. თუმცა ვენაში პროექტი არ მოეწონათ მისი არასაკმარისი გაბარიტების გამო და მოითხოვეს მისი გაფართოება მინიმუმ იმდროინდელი ბუბენეჩის მოსახლეობის ნახევრისთვის, რაც შეადგენდა 537 სულს. ასევე ვენამ გააკრიტიკა დაბალი ბიუჯეტი, რადგან მათი აზრით ამ თანხით ვერ აშენდებოდა საკმარისად ღირსეული საკულტო ნაგებობა. შედეგად ბიუჯეტი გაიზარდა 878 ოქროთი და საერთო ჯამში თითქმის 6 000 ოქროს შეადგინა. როდესაც საკმარისი თანხა შეგროვდა და იმპერიის სამშენებლო უწყებებმა ვენაში მშენებლობას დაუჭირეს მხარი, 1801 წლის აპრილში დაიწყო ძველი შენობის დანგრევა და იმავე წლის 4 მაისს საზეიმოდ დაიდო ახალი ეკლესიის საძირკველში პირველი ქვა. მშენებლობა ძალიან სწრაფად მიმდინარეობდა. შემორჩენილი სამშენებლო დღიურების მიხედვით, უშუალო მშენებლობას ხელმძღვანელობდა ქვისმთლელი ოსტატი პოდბაბიდან სახელად მატეი შმაჰა, თუმცა არ არის აღმოჩენილი თავდაპირველი პროექტი არქიტექტორის ან დიზაინერის ხელმოწერით. სქოლიო