სტრაჰოვის ღვთისმშობლის მიძინების ბაზილიკა

სტრაჰოვის ღვთისმშობლის მიძინების ბაზილიკა (ჩეხ. Bazilika Nanebevzetí Panny Marie) — პრემონტსტრატების კანონთა ორდენის სტრაჰოვის მონასტრის ეკლესია. ეს ბაროკოს სტილის ბაზილიკა მდებარეობს ქალაქ პრაღაში მდებარე სტრაჰოვის მონასტრის ეზოში. თავდაპირველად სტრაჰოვში რომანულ-გოთური სტილის ეკლესია ჯერ კიდევ 1140 წელს ააგეს. აქ მოღვაწეობდნენ ცნობილი ორგანისტები იან კრიტიტელ კუხარჟი და რობერტ ფიურერი. ცნობილია, რომ 1787 წელს ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტმა აქ არსებულ ორგანზე დაუკრა. თუმცა, ის ორიგინალი ორგანი 1900 წელს ახლით ჩაანაცვლეს. ისტორია ეკლესია თავდაპირველად აშენდა პრემონტსტრატენსიანული მონასტრის ნაწილად, რომელიც დაარსდა ოლომოუცის ეპისკოპოსის, ინდრჟიხ ზდიკის ინიციატივით XII საუკუნეში. ეკლესიის გეგმა და ზოგიერთი არქიტექტურული ელემენტი დღესაშემორჩენილია ეკლესიისა და მონასტრის რომანული ეპოქიდან. შემდგომში ეკლესია რამდენჯერმე აღადგინეს. თუმცა, XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე ის სავალალო მდგომარეობაში იყო. მხოლოდ წმინდა ვორშილას სამლოცველო იყო მოწესრიგებული, სადაც მცირე პრემონტსტრატენსიანული თემი წირვას ატარებდა. ამჟამინდელი ბაროკოს იერსახე აბატ კასპარ კვესტენბერკის დროინდელი რეკონსტრუქციის შედეგია. კასპარ ფონ კვესტენბერგმა ორდენის დამაარსებლის - წმინდა ნორბერტის - ნეშტი 1627 წელს მაგდებურგიდან პრაღაში გადაასვენა და ამასთან დაკავშირებით, მოქმედი სამლოცველო წმინდა ნორბერტის სახელზე აკურთხეს. 1742 წელს ეკლესია დაბომბვის შედეგად დაზიანდა და შემდგომში ანსელმ ლურაგოს გეგმის მიხედვით აღადგინეს. ის დღემდე ამ არქიტექტურული სახითაა შემორჩენილი. ეკლესია მოხატეს გეორგ ვილჰელმ ნოინჰერცმა და სტრაჰოველმა პრემონტსტრატენზიელმა სიარდ ნოსეცკიმ. 1774 წელს კიდევ ერთმა სტრაჰოველმა იან ლოჰელიუს ოელშლეგელმა ეკლესიაში ორგანი ააგო. 1990-იან წლებში ეკლესიაში ხალხისკენ მიმართული ახალი საკურთხეველი აიგო, რომელიც ბრინჯაოში ჩამოასხეს კიოლნელი ეგინ ვაინერტის პროექტის მიხედვით. არქიტექტურა აქ არსებული რომანული სტილის სამნავიანი ბაზილიკის საძირკველი და განივი ნავის კედელი 1940–1954 წლებში დობროსლავ ლიბალის მიერ ჩატარებული სტრუქტურული ისტორიული კვლევის შედეგად აღმოაჩინეს. თავდაპირველი შენობიდან შემორჩენილია სამნავიანი ეკლესიის სამი აფსიდი, განივი ნავის მთელი დასავლეთი კედელი და ჩრდილოეთის კედლის ნახევარი. ტაძრის ძველი ნაწილი მთლიანად მარმარილოს ქვისგან იყო ნაგები და შემორჩენილია უფრო ახალგაზრდა თაბაშირის ქვეშ, რომლითაც ის მოგვიანებით დაფარეს. ნავთაშორისი არკადები და ნავის კედლები დაანგრიეს და ხანძრის შემდეგ მათ ადგილას დარჩა 1258–1263 წლების გოთური შენობა. აქ შემორჩენილი იყო სარდაფების ნაშთები, რომლებიც 1601–1605 წლებში განხორციელებულ პირველ ცვლილებებამდე არსებობდა. იმ დროს არქიტექტორმა ჯოვანი ბატისტა ბოსიმ დასავლეთ ფასადზე ორი რომანული სტილის კოშკი დაანგრია და ისინი განივი ნავის ახალი კოშკებით ჩაანაცვლა. 1630–1631 წლებში ეკლესია დასავლეთისკენ გაფართოვდა და 1658 წელს პასაუს ღვთისმშობლის სამლოცველო დაემატა. კიდევ ერთი ბაროკოს სტილის ტრანსფორმაცია 1727 წლამდე მოხდა, როდესაც ეკლესიამ ახალი დასავლეთის ფასადი შეიძინა, ღვთისმშობლისა და ანგელოზების ქანდაკებებით. ბოლო ბაროკოს სტილის რემონტი 1742–1751 წლებში ჩაატარა არქიტექტორმა ანსელმო ლურაგომ, როდესაც წმინდა ურსულას გოტიკური სამლოცველოც ბაროკოს სტილში გადაკეთდა და კოშკებს გუმბათიანი ზედა სართული დაემატა. ექსტერიერი ტაძრის დასავლეთ ფასადზე იან ანტონინ კვიტაინერის მიერ 1746 წელს შექმნილი ქანდაკებებია. ძეგლებს იწყებს ნეტარი ავგუსტინე, რომლის მოძრვრებასაც პრემონსტრატები მისდევენ. ასევე არის წმინდა ადრიანეს ძეგლი და წმინდა იაკობის ძეგლი. ძეგლებად აგრეთვე გამოკვეთილი არიან გორკუმის მოწამეები - ორდენის ორი წმინდანი, რომლებიც ნიდერლანდების ქალაქ გორკუმიდან (დღევანდელი გორინხემი) იყვნენ და იმ 19 სასულიერო პირთა ჯგუფში შედიოდნენ, რომლებიც კალვინისტებმა ბრილეში 1572 წლის 9 ივლისს კათოლიკური სარწმუნოებისადმი ერთგულების გამო ჩამოახრჩვეს. წმინდანთა ძეგლებს ასრულებს წმინდა ნორბერტის ძეგლი, რომელმაც პრემონტსტრატების ორდენი დაარსა. ეკლესიის შესასვლელის თავზე ღვთის კრავის ქანდაკებაა, რომლის გარშემოც ლათინური წარწერაა: Vidi supra montem Sion agnum (ქართულად: მე ვიხილე კრავი სიონის მთაზე - მთა სტრაჰოვი). ინტერიერი ეკლესიის ბოლოში დგას მარმარილოსგან დამზადებული მთავარი საკურთხეველი ღვთისმშობლის მიძინების რელიეფით (არა კლასიკური ნახატი) და წმინდა ავგუსტინეს, წმინდა ნორბერტისა და ჰერმან იოზეფის ქანდაკებებით. საკურთხევლის სამხრეთ მხარეს (აბატის სავარძელთან) დგას მეფე ვლადისლავ II-ის სიმბოლური საფლავის ქვა, რომელიც თავდაპირველად ამ ეკლესიაში იყო დაკრძალული, თუმცა დღეს მისი საფლავის ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია. მოპირდაპირე, ჩრდილოეთ მხარეს კი სტრაჰოვის მონასტრის აბატის და მოგვიანებით პრაღის მთავარეპისკოპოსის იან ლოჰელის საფლავის ქვაა. სკამები ადრეული ბაროკოს სტილშია შესრულებული, მათ ამშვენებენ აბატ კასპარ ფონ კვესტენბერგის დროინდელი ჩუქურთმებით. საკურთხეველი ნავისგან გამოყოფილია მარმარილოს ტიხრით, რომელსაც ბადისებრი ბაროკოს სტილის ნაჭედი აქვს (ე.წ. ლექტორიუმი). ნავსშორისი არკადების სვეტებთან 10 ბაროკოს სტილის გვერდითი საკურთხეველია მოწყობილი, რომელთა ქანდაკებები იან ანტონინ კვიტენერმა გამოკვეთა, ხოლო ნახატები - მიხაელ ლეოპოლდ ვილმანმა, იან კრიშტოფ ლიშკამ და ფრანტიშეკ ქსავერ პალკომ მოხატეს. აქ დახატულია შობა, უფლის ღვთაებრივი გული, წმინდა იოანე ნეპომუკელი, წმინდა მარიამ მაგდალინელი, წმინდა პავლეს მოქცევა, წმინდა მარტინი, წმინდა ანა, წმინდა ავგუსტინე, ჩეხი მფარველი წმინდანები, ღვთისმშობლის მონახულება. ნავის კედლებზე, ჩაღრმავებულ ნაწილებში განთავსებულია 10 ნახატი „წმინდა ნორბერტის ცხოვრების“ ციკლიდან, რომლებიც 1626–1630 წლებში მხატვარ იან ირჟი ჰერინგმა წმინდანის ცხედრის მაგდებურგიდან გადმოსვენებისთვის დახატა. წმინდა ნორბერტის ცხედარი პრაღაში 1627 წელს კასპარ ფონ კვესტენბერგის თაოსნობით გადაასვენეს. ნახატებზე გამოსახულია, როგორც ისტორიული პირები ნორბერტის ცხოვრებიდან, ასევე მხატვარ იან ირჟი ჰერინგის თანამედროვე პიროვნებები. ნახატები 1742 წელს პრაღის ალყის დროს დაზიანდა, შემდეგ კი ზოგიერთი მათგანი მილევსკოში, პრემონტსტრატების მონასტერში გადაიტანეს. ტაძარში ისინი მხოლოდ 2010 წელს დააბრუნეს. ტილოზე ზეთის საღებავებით შესრულებული ნახატის ზომებია 5 × 2,4 მეტრი და 2016–2018 წლებში ისინი ჩარჩოებიდან ამოიღეს, აღადგინეს და სტრაჰოვის მონასტრის სამლოცველოებში გამოიფინეს. სამხრეთის ნავის ქვეშ, საკურთხევლის მახლობლად, ცარიელი საფლავია. ამ ნავიდან პასაუს ღვთისმშობლის გვერდითა სამლოცველოში მოხვდებით. ამ სამლოცველოში ბაროკოს სტილის საკურთხეველია. სამლოცველოს ქვეშ ფელდმარშალ პაპენჰაიმის საფლავია, ხოლო მის გვერდით ეკლესიის მეორე ცარიელი საფლავი, რომელშიც ალბრეხტ ფონ ვალენშტაინს სურდა დაკრძალულიყო. წმინდა ნორბერტის სამლოცველოში შესვლა ჩრდილოეთის ნავიდანაა შესაძლებელი. ეს ნავი პატარა, დაახლოებით კვადრატული ფორმის სამლოცველოთი იკეტება, რომელიც უფლის ვნებას ეძღვნება. მასში განთავსებულია საკურთხეველი, რომელზეც გამოსახულია ტანჯული ქრისტეს ქანდაკება. წმინდა ნორბერტის სამლოცველოს ჩრდილოეთ ნაწილში ამ წმინდანის მაგდებურგიდან ჩამოტანილი წმინდა ნაწილების საძვალე დგას. საკურთხევლის მთავარი დეკორაცია 1873 წელს არის შექმნილი. მეორე საკურთხეველი წმინდა ურსულას თერთმეტ თანამგზავრს ეძღვნება, რომელიც ამ მოწამეთა რელიქვიებს შეიცავს. ისინი მონასტერს 1256 წელს კიოლნის მთავარეპისკოპოსმა კონრადმა შესწირა. სამლოცველოს ქვეშ პოჰორჟელეცის მაცხოვრებლების საფლავია. რესურსები ინტერნეტში ოფიციალური საიტი სქოლიო