ბუიუქ ჰამამი

ბუიუქ ჰამამი (ბერძ. Μπουγιούκ Χαμάμ, ბუჯიუკ ხამამი) არის თურქული აბანო ჩრდილოეთ ნიქოზიის იპლიქ ბაზარ–ქორქუთ ეფენდის კვარტალში. ის მდებარეობს იპლიქ პაზარის მეჩეთთან ახლოს. დროის განმავლობაში გარშემომყოფი ტერიტორიის დონის მომატების შედეგად, მისი კარი მიწის დონიდან დაახლოებით 2 მეტრით ქვემოთ მდებარეობს, ხოლო აბანოს ოთახები — 3 მეტრით. ისტორია აბანოს ადგილას მდებარეობდა ლუზინიანების ეპოქის წმინდა გიორგის ლათინთა ეკლესია, რომელიც აშენდა 1306–1309 წლებში და საზეიმოდ გაიხსნა. ეკლესია იყო ორი მნიშვნელოვანი მოვლენების ადგილი XIV საუკუნეში: 10 ნოემბერს, 1330 წელს, პედიეოსის მდინარის წყალდიდობამ დატბორა ნიქოზიის ცენტრი, რასაც მოჰყვა დაახლოებით 3 000 ადამიანის დაღუპვა. წყლის დონე, სადაც იგი მაშინ ავიდა, დღემდე აღინიშნება ლუზინიანების დროინდელი ლურსმით. 1369 წლის 17 იანვარს, ეკლესია გახდა შეთქმულების ადგილი, როცა რაინდებმა მეფე პეტრე I-ის მოკვლა განიზრახეს. ისტორიკოს ქევორქ ქეშიშიანის მიხედვით, ეკლესია მდებარეობდა სამეფო სასახლის მახლობლად, რის გამოც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ატარებდა. მისი მრევლი შედგებოდა ე.წ. "ნაჯვარ" მოსახლეობისგან — შერეული ქორწინებების შთამომავლებისაგან ლათინებსა და სირიელებს შორის. მკვლევარ ჯორჯ ჯეფრისის მტკიცებით, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი ვარაუდობს, თითქოს დღევანდელი ნაგებობა სწორედ ლათინთა წმინდა გიორგის ეკლესიაა, ეს ჰიპოთეზა არ ეფუძნება მყარ მტკიცებულებებს და არ ითვალისწინებს იმას, რომ ნაგებობის გეგმური სტრუქტურა არ შეესაბამება იმდროინდელ ტაძართა არქიტექტურულ ნორმებს. ტაძრის ღერძი აღმოსავლეთ–დასავლეთის ნაცვლად ჩრდილოეთ–სამხრეთ მიმართულებით არის განლაგებული, რაც მხოლოდ ვენეციური მმართველობის პერიოდში შეიძლებოდა დაშვებულიყო. აბანო გადაკეთდა თურქულ აბანოდ 1571–1590 წლებში, ოსმალთა მმართველობის დასაწყისში. ის ეკუთვნოდა მუსტაფა ფაშას ვაკუფს და ინდივიდუალური პირები მას იჯარით იღებდნენ. მაგალითად, იენიჩარი ჰაჯი მეჰმედ რაჯილი მას იჯარით მართავდა 16 წლის განმავლობაში 1593 წლიდან. ოსმალური პერიოდის განმავლობაში აბანო იყო ერთ-ერთი მთავარი სოციალური ცენტრი, სადაც ქალები იკრიბებოდნენ, განიხილავდნენ სიახლეებს და ერთად სადილობდნენ. 1891 წელს, როდესაც "სიჯაქლიქის" სექციაში მარმარილოს ფილების დემონტაჟი მიმდინარეობდა, ერთ-ერთი ფილა აღმოჩნდა შუასაუკუნეების საფლავის ქვა და შემდგომში გადაიტანეს მუზეუმში. აბანოს თავდაპირველი ქვაბი ქვისგან იყო გაკეთებული, თუმცა მოგვიანებით მისი შეცვლა მოხდა სპილენძის ქვაბით, რადგან მისი გაცხელება მოითხოვდა ბევრ შეშას და ზარალს აყენებდა მეპატრონეს. აბანო აღდგენილი იქნა 2007 და 2008 წლებში გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) და USAID–ის ხელშეწყობით. სარესტავრაციო ტექნიკა განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებდა აბანოს პირვანდელი არქიტექტურული თვისებების შენარჩუნებაზე. არქიტექტურა და კულტურული მნიშვნელობა ბუიუქ ჰამამი (თურქ. Büyük Hamam, ქართულად — „დიდი აბანო“) მდებარეობს ლეფკოშას ისტორიულ უბანში, იპლიქ ბაზარის კვარტალში. იგი აშენდა XIV საუკუნეში ლუზინიანების მიერ აგებული წმინდა გიორგის ლათინური ეკლესიის ნანგრევებზე. ეკლესიის მთავარი შესასვლელი, რომელიც გოთიკური არქიტექტურის ელემენტებს შეიცავს, დღემდე შემორჩენილია და წარმოადგენს ჰამამის ერთ-ერთ გამორჩეულ მახასიათებელს. დროთა განმავლობაში, გარშემო მდებარე ტერიტორიის დონის ამაღლების გამო, ჰამამის შესასვლელი დაახლოებით 2 მეტრით ქვემოთ მდებარეობს ქუჩის დონესთან შედარებით, ხოლო აბანოს ძირითადი ნაწილები — 3 მეტრით ქვემოთ. Wikipedia ჰამამი შედგება სამი ძირითადი ნაწილისგან: „სოიუნმალიქი“ (გახდების ოთახი), „ილიქლიქი“ (თბილი ოთახი) და „სიჯაქლიქი“ (ცხელი ოთახი). გახდების ოთახი შეიცავს ლათინური ეკლესიის ორიგინალურ ელემენტებს, მათ შორის დიდი ფანჯრის რაფებს. ცხელი ოთახი გამოირჩევა დიდებული გუმბათით და ცენტრალური მასაჟის პლატფორმით, რაც უზრუნველყოფს ტრადიციული თურქული აბანოს გამოცდილებას. ბუიუქ ჰამამი ასევე ითვლება სოციალურ ცენტრად, სადაც ქალები იკრიბებოდნენ, რათა გაეზიარებინათ სიახლეები და დაესვენათ. ეს ტრადიცია დღესაც გრძელდება, რაც ჰამამს განსაკუთრებულ კულტურულ მნიშვნელობას ანიჭებს. არქიტექტურა აბანო შედგება სამი ძირითადი სექციისგან: „სოიუნმალიქი“ — გასახდელი სივრცე, „ილიქლიქი“ — „თბილი ოთახი“, და „სიჯაქლიქი“ — „ცხელი ოთახი“. ჰაშმეთ მუზაფფერ გიურქანის მიხედვით, სოიუნმალიქის ნაწილი შედგება ლათინური ეკლესიის თავდაპირველი ნაშთებისგან. სიჯაქლიქის ნაწილში განლაგებულია დიდი გუმბათი და ცენტრალური მასაჟის პლატფორმა, რაც აბანოს მთავარი სივრცეა. დაშლილი ქვისგან ნაგები შენობა ერთსართულიანია. შესასვლელში არსებული თაღი, გოთური დეკორითა და რელიეფით, ეკლესიის ნაშთია, ისევე როგორც სოიუნმალიქის ფანჯრის რაფები. თანამედროვე გამოყენება შენობა ეკუთვნის ევქაფის ადმინისტრაციას — არამომგებიან ორგანიზაციას, კერძოდ „ლალა მუსტაფა ფაშას ვაკუფს“. ეს არის ერთადერთი მოქმედი თავდაპირველი თურქული აბანო ჩრდილოეთ კვიპროსში. ის წარმოადგენს მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას — ტურისტები მას იყენებენ ტრადიციული თურქული აბანოს გამოცდილებისთვის. აქ შესაძლებელია ტრადიციული პილინგისა და მასაჟის მიღება არომატული ზეთებითა და ქაფით. თვითონ თურქი კვიპროსელები აბანოთი დიდ ინტერესს არ იჩენენ. აბანოს ზოგიერთ საათზე მომსახურება განკუთვნილია ადგილობრივი მოსახლეობისთვის, ზოგიერთზე კი — ტურისტებისთვის. ადგილობრივებისთვის განკუთვნილი საათები სქესობრივადაა დაყოფილი — ზოგ დღე ქალებისთვის არის გამოყოფილი, ზოგიც — მამაკაცებისთვის, ხოლო ტურისტებისთვის განკუთვნილი საათები მსგავს გამიჯვნას არ ექვემდებარება. სქოლიო