პანაგია გალოქტისტის ეკლესია

პანაგია გალოქტისტის ეკლესია (ბერძ. Παναγίας της Γαλόκτιστης) — კვიპროსის ერთ-ერთი უძველესი ეკლესია, რომელიც აგებულია XII–XIV საუკუნეებში. იგი მდებარეობს ბორცვზე, სოფლებს კატო პირგოსა და პანო პირგოსს შორის. ნიქოზიიდან დასავლეთით 80 კილომეტრში. ეკლესიას სახელი „გალოქტისტის“ ეწოდა, რაც ბერძნულად ნიშნავს „რძით აშენებულს“ და უკავშირდება მის მშენებლობასთან დაკავშირებულ ამბავს. ეკლესიის გასამაგრებლად, წყლის ნაცვლად, ტალახში თხის რძე აურიეს. დღესაც, მისი შენარჩუნების მიზნით, ეკლესია ირეცხება კირისა და თხის რძისგან დამზადებული სითხით, რასაც მორწმუნეები რწმენის ნიშნად და სხვადასხვა პრობლემისგან განკურნების იმედით აკეთებენ. ეკლესიის ინტერიერში გამოსახულია ჰაგიოგრაფიები, რომლებიც XII–XIV საუკუნეებით თარიღდება. მიუხედავად იმისა, რომ გარედან კვადრატული ფორმა აქვს, შიგნიდან ის ჯვრის ფორმისაა. ისტორია ტერიტორიაზე, სადაც ახლა ეკლესია დგას, ფრანკთა ოკუპაციის დროს სოფელი სახელწოდებით „ტო ჰორკუი“ მდებარეობდა. სოფელში რამდენიმე მწყემსი ცხოვრობდა, რომლებმაც ცხოველთა გამანადგურებელი დაავადების გამო უდიდესი ზარალი განიცადეს – მათი საქონელი განადგურდა. სასოწარკვეთილმა მცხოვრებლებმა პანაგიას (ღვთისმშობელს) შეავედრეს თავი და აღუთქვეს, რომ თუ ის მათ ცხოველებს განკურნავდა, მის პატივსაცემად უფრო დიდ ეკლესიას ააშენებდნენ. პანაგიამ მათ ლოცვებს უპასუხა და პირუტყვი სწრაფად განიკურნა. რა მოხდა ამის შემდეგ, უკვე საკამათო საკითხია. პირველი ვერსიის თანახმად, სოფელ „ჰორკუის“ მცხოვრებლებმა დაიწყეს უფრო დიდი ეკლესიის მშენებლობა და ამისთვის იყენებდნენ წყაროს წყალს. თუმცა, მათი მცდელობები უშედეგო აღმოჩნდა, რადგან ნაგებობა ყოველ ღამით იდუმალებით ინგრეოდა. ეს მანამ გაგრძელდა, სანამ სოფლელები არ მიხვდნენ, რომ პანაგია უბრალო ტაძარზე მეტს ითხოვდა. მათ წყალი თხის რძით ჩაანაცვლეს და ის გამოიყენეს სამშენებლო მასალად – კირის შესადუღებლად. როდესაც მათ კვლავ სცადეს წყლის დამატება, ქვები ერთმანეთს აღარ ეწებებოდა. ამგვარად, ეკლესია მთლიანად რძის გამოყენებით დაასრულეს. მეორე ვერსიის თანახმად, სასწაულის შემდეგ, ადგილობრივ მწყემსებს იმდენად ბევრი რძე ჰქონდათ, რომ ეკლესიის ქვების შესადუღებლად, მათ თიხა წყლის ნაცვლად რძით დაადუღეს. თუმცა, როდესაც რაღაც ეტაპზე სცადეს წყალზე გადასვლა, ქვები ერთმანეთს აღარ ეწებებოდა. ეს ფაქტი სოფლელებმა იმგვარად განმარტეს, რომ პანაგიას სურვილი იყო, მისი ტაძარი მთლიანად რძით აშენებულიყო. ამ ამბის შემდეგ, დღემდე, პანაგია გალოქტისტის ეკლესია სასწაულმოქმედად ითვლება. კვიპროსის მრავალი მცხოვრები დღესაც მიმართავს ამ ტაძარს იმ იმედით, რომ პანაგია დაეხმარება მათ ძუძუთი კვებასთან დაკავშირებული პრობლემების და სარძევე ჯირკვლებში რძის ნაკლებობის დაძლევაში. სოფელში უამრავი სასწაული ისმის. ერთ-ერთი ასეთი ამბავი გადმოგვცემს ოჯახის შესახებ, რომელიც პოტამოს ტოუ კამპოსიდან იყო. გადმოცემის თანახმად, ქალს რძე არ ჰქონდა შვილის გამოსაკვებად. ამიტომ, მან ბავშვთან ერთად ჯორზე ამხედრებულმა იმოგზაურა პანაგია გალოქტისტის ეკლესიამდე. ლოცვის შემდეგ, ქალმა დაუყოვნებლივ იგრძნო, რომ სარძევე ჯირკვლებიდან რძე მოედინებოდა. ამჟამად, უსაფრთხოების მიზნით, პანაგია გალოქტისტის ხატი ინახება სოფლის ცენტრში მდებარე წმინდა კონსტანტინესა და ელენეს ეკლესიაში. ეს ხატი განსაკუთრებული მნიშვნელობის იყო, რადგან ქრისტიანები ადრე მთელ ღამეს ლოცვაში ატარებდნენ ღვთისმშობლის ამ ხატთან, პანაგია გალოქტისტის ეკლესიაში. თუმცა, ერთ ღამეს, როდესაც ისინი ლოცულობდნენ, ჩაეძინათ და გაღვიძებისას აღმოაჩინეს, რომ ღვთისმშობლის ხატი იქ აღარ იყო. წარმოიშვა ეჭვი, რომ ის შესაძლოა თურქ ხალხს მოეპარა. თუმცა, როდესაც მრევლი ეკლესიაში დაბრუნდა, ხატი ადგილზე დახვდათ: ის წყლით იყო სავსე, ირგვლივ წმინდა ყვავილები ეწყო და სანთლები ეკლესიაში ისევ ენთო. უსაფრთხოების მიზნით, ხატი მოგვიანებით გადაიტანეს მათ სოფელში, ცენტრში მდებარე წმინდა კონსტანტინესა და ელენეს ეკლესიაში. ადამიანები დღესაც დადიან იქ სალოცავად, როდესაც ღვთისა და პანაგიასგან დახმარება სჭირდებათ. დღევანდელი მდგომარეობა ეკლესია დღესაც დგას და წარმოადგენს პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობასა და სალოცავ ადგილს არა მხოლოდ ბერძენი კვიპროსელებისთვის, არამედ თურქი კვიპროსელებისთვისაც კატო პირგოსის რაიონში. აღსანიშნავია, რომ თურქეთსა და კვიპროსს შორის არსებული კონფლიქტებისა და თურქეთის მიერ კვიპროსში შეჭრის მიუხედავად, ეკლესია მიღებულია და გამოიყენება თურქი კვიპროსელების მიერ. ახალგაზრდა თურქი კვიპროსელები დღემდე მიდიან პანაგია გალოქტისტის ეკლესიაში სალოცავად. ეკლესიის რეპუტაცია გავრცელდა ისეთ რაიონებშიც კი, როგორიცაა პაფოსი, საიდანაც ბევრი ჩადის ღვთისმსახურებისა და ეკლესიის ახლოდან სანახავად. არქიტექტურა პანაგია გალოქტისტის ტაძარი მშენებლობის ორ ფაზას მოიცავს. მთავარი ეკლესია არის პატარა, ერთოთახიანი, კამაროვანი ნაგებობა, რომელსაც დასავლეთიდან დაემატა კვადრატული ნართექსი. ნართექსი გამოირჩევა ღუმელის ფორმის გუმბათით, რაც კვიპროსის შუა ბიზანტიური ხანის ძეგლების ტიპური მახასიათებელია. ტაძარი აგებულია ადგილობრივი ვულკანური ქვებისგან, ქვიშაქვებისგან და ახლომდებარე მდინარიდან მოტანილი რიყის ქვებისგან. შემაერთებელ მასალად გამოყენებულია კირის ბათქაში, რომლითაც თავდაპირველად კედლების გარე ზედაპირები იფარებოდა წითელი ფერის გეომეტრიული ელემენტების დეკორაციით. სახურავი დაფარულია ჰიდრავლიკური დუღაბით, ხოლო იატაკი – რიყის ქვებით ან კენჭებით. ტაძარს აქვს ორი მართკუთხა შესასვლელი ნართექსში – ერთი ჩრდილოეთ კედელზე და ერთი დასავლეთ კედელზე. ასევე, არის პატარა ფანჯარა საკურთხევლის თაღში. ტაძარი ერთ დროს ფრესკებით იყო სავსე, მაგრამ დღეს მხოლოდ ორი ერთმანეთზე გადაფარებული ფენაა იდენტიფიცირებული, და ისინიც მნიშვნელოვნად არის დაზიანებული. ტაძრის იკონოგრაფიული ციკლის აღდგენა რთულია, რადგან თავდაპირველი ფენიდან არცერთი სცენა არ არის შემორჩენილი. მთავარი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე გამოსახულნი არიან წმინდანები კონსტანტინე და ელენე, ხოლო საკურთხევლის თაღზე შემორჩენილია წმინდა ავქსიბიუსი. ნართექსის ჩრდილოეთ კედელზე მოთავსებულია უცნობი წმინდანი, ხოლო ჩრდილოეთ სფერული სამკუთხედის სვეტზე გამოსახულია წმინდა იოანე ნათლისმცემელი, რომელიც ლოცვის სცენის ნაწილი იყო. სამხრეთ კედელზე ჩანს მთავარანგელოზის ფიგურა. ასევე, საკურთხევლის ნიშაში შემორჩენილია ქრისტეს შობის სცენის ნაწილი. ეკლესიის ინტერიერი, სავარაუდოდ, მთლიანად იყო შემკული ფრესკებით, თუმცა, ორიგინალური ფრესკები არ შემორჩენილა. გამონაკლისს წარმოადგენს რამდენიმე დარჩენილი გამოსახულება, როგორიცაა წმინდა ავქსიბიუსი საკურთხევლის თაღზე, წმინდანები კონსტანტინე და ელენე ჩრდილოეთ კედელზე, და ქრისტეს შობის ნაწილობრივი გამოსახულება საკურთხევლის ნიშაში. ტაძრის სტილისა და არქიტექტურის საფუძველზე, სიძველეთა დეპარტამენტმა, რომელმაც ტაძრის რესტავრაცია განახორციელა, დაადგინა, რომ მთავარი ეკლესია, სავარაუდოდ, XI საუკუნეშია აგებული არქიტექტურული და სტილისტური ელემენტების მიხედვით, ხოლო ნართექსი და კედლის მხატვრობის მეორე ფენა XII საუკუნეში დაემატა. მისი იკონოგრაფია XII–XIV საუკუნეებით დათარიღდა. ტაძრის ეფესოს მასშტაბური ხატი, რომელიც ღვთისმშობელს ყრმა კიკოტისას სახით გამოსახავს, XIII საუკუნის ბოლოთი თარიღდება და ტაძრის აღსანიშნავ მახასიათებლად ითვლება. სქოლიო