ბუფავენტოს ციხე

ბუფავენტოს ციხე (ბერძ. Kάστρο Βουφαβέντο, თურქ. Buffavento Kalesi) — ციხესიმაგრე ჩრდილოეთ კვიპროსში. მისი აგების ზუსტი თარიღი უცნობია, თუმცა ყველაზე მოსალოდნელი ვერსიით იგი აშენდა ბიზანტიის პერიოდში. ციხესიმაგრე აერთიანებს როგორც ბიზანტიურ, ისე ფრანკულ არქიტექტურულ ელემენტებს. მისი ფუნქციური გამოყენება შეწყდა XIV საუკუნეში. ისტორია ბუფავენტო მდებარეობს სენტ-ჰილარიონის ციხესა და კანტარას ციხესიმაგრეს შორის და ქმნის დამცავ ღერძს კირგინიას მთიანეთში, ჩრდილოეთ კვიპროსში. ის იცავდა მთის გასასვლელს კითრეადან ჩრდილოეთის სანაპიროსკენ. ვინაიდან ბუფავენტოდან ხილულია ორივე სხვა ციხე, იგი გამოიყენებოდა სიგნალების გადასაცემად მათ შორის. ეს ციხეები აშენდა ერთიან პროექტად ბიზანტიის პერიოდში, თუმცა მათი მშენებლობის ზუსტი თარიღი უცნობია. XI–XII საუკუნეების შუა ბიზანტიური არქიტექტურული ნიშნების მიხედვით და არქეოლოგიური მასალების სიმწირიდან გამომდინარე, დ. მ. მეტკალფი წერს, რომ „გონივრულია ვარაუდი“, თითქოს ციხე აშენდა სენტ-ჰილარიონის ციხესთან ერთად სელჩუკთა შემოჭრის პასუხად XI საუკუნის ბოლოს. სხვა გავრცელებული თეორიების თანახმად, ციხე აშენდა: 965 წელს არაბთა განდევნის შემდეგ; 1091 წელს აჯანყებული რაფსომატეს მიერ; ეუმათიოს ფილოკალეს მმართველობისას (1091–1094); ან XII საუკუნის დასაწყისში ჯვაროსნული სახელმწიფოების გავრცელების წინააღმდეგ. ლუზინიანთა ეპოქის ლეგენდის მიხედვით, ციხე ააშენა კვიპროსელმა დიდგვაროვანმა ქალმა, რომელიც თავს აფარებდა ტამპლიერებს 1191 წელს. ამიტომ ციხეს „ლევონის“ ანუ „ლომის ციხეს“ ან „დედოფლის ციხეს“ უწოდებდნენ. სახელწოდება Buffavento მომდინარეობს იტალიური ენიდან და ნიშნავს „ქარის ამტანს“ — შესაძლოა, სახელი მიღებულია მონასტრიდან, რომელიც კუცოვენტისის სოფელში მდებარეობდა. ციხეს მთავარი ფუნქცია ჰქონდა — ემსახურა სადარაჯოდ მეკობრეების თავდასხმების წინააღმდეგ და ყოფილიყო საპატიმრო. რეალურ საბრძოლო მოქმედებებში იგი თითქმის არ მონაწილეობდა. 1191 წელს ციხე აიღო ლომგული რიჩარდი, როცა ის ებრძოდა კუნძულის მმართველს, ისაკ კომნენოსს. მიუხედავად იმისა, რომ ბუფავენტოს დაცვის სისტემები ძლიერი იყო, ვარაუდობენ, რომ ციხესიმაგრე ჩაბარდა მას შემდეგ, რაც კანტარა და სენტ-ჰილარიონის ციხე ინგლისელებმა დაიკავეს. შემდეგ რიჩარდმა კუნძული მიჰყიდა ტამპლიერებს, თუმცა მათი მმართველობა მალე დასრულდა ნიქოზიაში მომხდარი აჯანყების გამო. ამის შემდეგ კვიპროსი გადაეცა გი დე ლუზინიანს. მშვიდობიანობა დასრულდა ჰიუგო I-ის გარდაცვალების შემდეგ 1218 წელს. დაიწყო ბრძოლა რეგენტობისთვის — იბელინის სახლი დაუპირისპირდა ფრიდრიხ II-ის მომხრეებს. ფრიდრიხის ჩამოსვლა ლიმასოლში 1228 წელს კონფლიქტი ღია ომად აქცია. 1229–1233 წლებში ციხე რამდენჯერმე გადავიდა იბელინებისა და მათი მოწინააღმდეგეების ხელში. მოგვიანებით ლუზინიანები განაგრძობდნენ მმართველობას, ხანმოკლე სასახლის გადატრიალებების გარდა. ამ პერიოდში ბუფავენტოს ციხე გამოიყენებოდა როგორც საპატიმრო. მაგალითად, 1308 წელს იქ იყო დაკავებული რაინდი სახელად ანსო დე ბრი, როცა მას ტამპლიერთა წინააღმდეგ წარმოებულ პროცესზე ბრალდებები შეეხო. XIV საუკუნეში კუნძული გადავიდა ვენეციის რესპუბლიკის კონტროლქვეშ, რის შემდეგაც ბუფავენტოს ციხემ დაკარგა სამხედრო მნიშვნელობა და გაჩერდა მისი გამოყენება. XIX საუკუნის დასაწყისში მას ესტუმრა ალი ბეი ელ-აბბასი. არქიტექტურა ბუფავენტოს ციხე მდებარეობს ზღვის დონიდან 960 metres (3,150 ft) სიმაღლეზე და მისკენ ასასვლელად დაახლოებით 600 საფეხურია. ციცაბო კლდეები, რომლებიც მას დასავლეთიდან, აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება, ციხეს იმ მიმართულებებიდან მიუწვდომელს ხდიდა. ციხესიმაგრის მრავალი ნაგებობა არარეგულარული ფორმისაა, რადგან შეზღუდულ სივრცეში მშენებლებს სჭირდებოდათ ეკონომიური განლაგება. ძირითადი სამშენებლო მასალა იყო სანაპიროდან მოტანილი დამუშავებული კირქვა და ის ქვები, რომლებიც თავად ციხის მთიდან იქნა ამოღებული. არქიტექტურა არ ატარებს დეკორატიულ ნიშნებს. ციხე დაყოფილია ორ ნაწილად: ზედა ნაწილი მიმართულია ზღვისკენ, ქვედა კი — ველისკენ. ეს ნაწილები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო გრძელი კიბით, რომელიც მოგვიანებით ვენეციელებმა დაანგრიეს, რადგან ციხესიმაგრის თავდაცვითი ფუნქცია უკვე აღარ მიიჩნეოდა საჭიროდ. ციხის დამხმარე ნაგებობებში შედიოდა დიდი წყლის რეზერვუარი და თავლა, რომლებიც ალყის შემთხვევაში ფაქტობრივად გამოუსადეგარი იქნებოდა. ციხის მთავარი კარიბჭე მდებარეობდა ორ-სართულიან მართკუთხა კოშკში, რომელიც შეიცავდა ფრანკული სტილის წაწვეტებულ თაღს. კოშკის დასავლეთით არის სამი კამაროვანი შენობა და ნიში, რომელთაც ფრანკული წარმოშობა აქვთ. მთავარი კარიბჭის უკან მდებარეობს სამი არარეგულარული ფორმის ოთახი, ხოლო მეოთხე შენობის ნანგრევები მის მახლობლად ჩანს. ციხის მთავარი კიბე განშტოებულია დასავლეთით და მიდის ორ-სართულიან, უქამარო ბიზანტიურ ნაგებობასთან, რომელიც დაყოფილია სამ დიდ დარბაზად. ზედა ნაწილი შეიცავს მართკუთხა ბიზანტიურ რეზერვუარს, რომელიც დაკავშირებულია ოთხ მართკუთხა სათავსთან — ეს უკანასკნელნი იყენებდნენ მილიან სისტემას წყლის შესაგროვებლად. ზედა ნაწილის აღმოსავლეთი მხარე დაცული იყო მცირე ზომის ფრანკული კამაროვანი კოშკით. მის გვერდით მდებარეობდა აღმოსავლეთის რეზერვუარი და შენობა, რომელიც შესაძლოა ეკლესიის ფუნქციას ასრულებდა. ციხის უკიდურეს დასავლეთ მხარეს კი დგას განცალკევებული, დანგრეული კოშკი. სამზარეულოსა და საკვების შესანახი სივრცის არარსებობა მიუთითებს, რომ ოთახებს მრავალფუნქციური დანიშნულება ჰქონდათ. პოპულარული კულტურა ბუფავენტოს ციხე ჩნდება ვიდეო თამაშში Assassin's Creed: Bloodlines. ლიტერატურა სქოლიო