Lala Mustafa Paşa Camii (Mağusa)

Lala Mustafa Paşa Camii veya eski adıyla Aziz Nikola Katedrali, Mağusa'daki en büyük ortaçağ yapısıdır. 1298 ile yaklaşık 1400 yılları arasında o dönem adaya hakim olan Fransız Lüzinyanlar döneminde Rayonnant Gotik üslupla inşa edilmiş, 1328 yılında Katolik bir katedral olarak kutsanmıştır. 1571'de Osmanlı İmparatorluğu Mağusa'yı fethettikten sonra camiye dönüştürülmüş ve günümüzde de cami olarak kullanılmaktadır. 1954'ten itibaren yapı, Boşnak kökenli Osmanlı sadrazamı Lala Mustafa Paşa'nın adını taşımaktadır. Paşa, III. Murad'a hizmet etmiş ve Kıbrıs'ta Venediklilere karşı Osmanlı kuvvetlerine komuta etmiştir. Tarih Erken Dönem Fransız Lüzinyan hanedanı 1192–1489 yılları arasında Kıbrıs kralları olarak hüküm sürmüş ve beraberlerinde özellikle Gotik mimarideki en yeni Fransız gelişmelerini adaya getirmiştir. Katedral 1298–1312 yılları arasında inşa edilmiş ve 1328'de kutsanmıştır. Güney kapının yanındaki bir payanda üzerindeki bir yazıt, inşanın 1311'de ne durumda olduğunu anlatmaktadır. Ayrıca, mevcut piskopos onarım paralarını zimmetine geçirdikten sonra İbelinli Guy katedralin yapımı için 20.000 bezant bağışlamıştır. Lüzinyanlar, önce Lefkoşa'daki Aya Sofya Katedrali'nde (günümüzde Selimiye Camii) Kıbrıs kralları olarak taçlanmış, ardından Mağusa'daki Aziz Nikola Katedrali'nde Kudüs kralları olarak taç giymişlerdir. Yapı, Fransa dışında nadiren görülen Rayonnant Gotik üslubunda yapılmıştır. Gotik etkisi Ren bölgesindeki binaların mimarisiyle benzerdir. Fransa ile Kıbrıs arasındaki tarihsel mimari bağ, özellikle Reims Katedrali gibi Fransız örnekleriyle olan benzerliklerde kendini gösterir. Lala Mustafa Paşa Camii ve Reims Katedrali arasındaki benzerlik o kadar belirgindir ki yapı "Kıbrıs'ın Reims'i" diye anılmıştır. Üç kapısı, yan neflerin üzerindeki ikiz kuleleri ve düz çatısı adanın Latin dönemi mimarisinin tipik özelliklerindendir. 1480'lerden sonra katedralin güneybatı köşesine Bembo Locası adı verilen bir salon eklenmiştir. İnce mermer sütunlarla çevrili ve süslü bir girişe sahip olan bu yapı, katedralin ana gövdesinin mimarisinden oldukça farklıdır. Bembo ailesiyle bağlantısı, binadaki arma ve simgelerle gösterilir; bazı aile üyeleri Kıbrıs'ta önemli görevler üstlenmişlerdir. Locayı süslemek için muhtemelen Salamis'ten getirilen geç antik mermer parçalar, girişin iki yanına oturak olarak yerleştirilmiştir. Osmanlı Dönemi Katedralin iki kulesinin üst bölümleri depremlerle hasar gördü; 1571'deki Osmanlı bombardımanında ise ciddi biçimde tahrip edildi ve bir daha onarılmadı. Venedikliler yenilince Mağusa, Ağustos 1571'de düştü. Kıbrıs Osmanlı yönetimine geçti ve katedral camiye çevrilerek “Mağusa Ayasofyası Camii” adını aldı. Neredeyse tüm heykeller, haç biçimli objeler, vitraylar, freskler ve tablolar kaldırıldı veya üzerine sıva çekildi. Mezarların çoğu ve sunak da ortadan kaldırıldı, ancak Gotik iskelet korundu ve kuzey cephesinde hâlâ birkaç mezar görülebilmektedir. 1954'te yapı Lala Mustafa Paşa Camii adıyla anılmaya başlandı. Bragadin, yaklaşık 10 aylık şiddetli bir kuşatmanın ardından şehri teslim etti. Galeri Kaynakça