Ֆամագուստայի դարպաս

Ֆամագուստայի դարպաս (հուն․՝ Πύλη Αμμοχώστου, թուրքերեն՝ Mağusa Kapısı) Նիկոսիայի բերդի գլխավոր դարպասը, որը գտնվում է Կիպրոսի մայրաքաղաք Նիկոսիայում։ Այն նաև հայտնի է որպես Պորտա Ջուլիանա, կամ Ֆրա Ստեֆանո Լուսինյանոյի «Խորոգրաֆիա»-ի «դի սոտտո»։ Վենետիկյան ոճով այս կառույցը պատճենվել է 16-րդ դարի սկզբին Միկելա Սամմիչելիի կողմից նախագծված Կանդիայի հայտնի Լազարետտո դարպասից և բաղկացած է քաղաքի հողաշեն պարսպապատով անցնող կամարակապ անցումից, որի կենտրոնում կա տասնմեկ մետր տրամագծով կառուցված գնդաձև գմբեթ։ Անցումը բավականաչափ մեծ է երկու մեքենայի անցնելու համար և լուսավորվում է գմբեթի կենտրոնում գտնվող շրջանաձև բացվածքով՝ Հռոմի Պանթեոնի ոճով։ Այս անցման երկու կողմերում, կարծես, կան մուտքեր դեպի այժմ փակված սենյակներ։ Պորտա Ջուլիանայի արտաքին դուռը Կարաֆա բաստիոնի մուտքի անկյունում գտնվող փոքրիկ կամարակապ անցում է, որն այժմ որոշ չափով վնասվել է կամարակապերի կոտրվածքից, իսկ հին դռները և այլն բացակայում են։ Դարպասի ներքին կողմում, որը նայում է քաղաքին, գտնվում է տպավորիչ ճակատային մաս։ Պատմություն Դարպասը կառուցվել է 1567 թվականին վենետիկցիների կողմից՝ որպես քաղաքի նոր պարիսպների մի մաս և սկզբնապես կոչվել է Պորտա Ջուլիանի՝ իր նախագծողի անունով։[2] Այն վերականգնվել է օսմանների կողմից 1821 թվականին, և դարպասին ավելացվել է դիտակետ՝ հույների հնարավոր ապստամբության պատճառով։ Օսմանյան կայսրության վաղ շրջանում միայն թուրքերին էր թույլատրվում ձիով անցնել դարպասով, մինչդեռ քրիստոնյաներն ու օտարերկրացիները պարտավոր էին քայլել։ Դարպասը փակվում էր մայրամուտին և վերաբացվում արևածագին և փակ էր մնում ուրբաթ օրերին՝ մուսուլմանական սուրբ օրը, որպեսզի պահակները ժամանակ ունենային աղոթելու։ Բրիտանական գաղութատիրության ժամանակաշրջանում դարպասի ընդարձակ սենյակները ծառայում էին որպես վառելիքի և այլ նյութերի պահեստ։ Չնայած 1934-1981 թվականներին աստիճանական պահպանման գործընթաց էր իրականացվել, խոնավության հետ կապված խնդիրներ կային, և դարպասը դուրս եկավ գործածությունից։ 1980 թվականին Նիկոսիայի քաղաքապետարանը որոշեց վերականգնել դարպասը և վերօգտագործել այն որպես մշակութային կենտրոն։ Մուտքի հատակը ծածկվեց ցեմենտե շերտով, իսկ դարպասի առջևի տարածքը՝ քարե սալիկներով։ Ներքին պատերը և տանիքը մաքրվեցին, ապա մեկուսացվեցին։ Հատակի տակ տեղադրվեցին օդորակման և օդափոխության համակարգեր։ Սենյակներն ապահովվեցին ընդհանուր լուսավորությամբ և ցուցանմուշների համար հատուկ լուսավորությամբ։ Անցուղին և երկու կողմնակի սենյակները կարող են գործել որպես ամբողջություն կամ որպես երեք առանձին տարածքներ։ Վերականգնումն ավարտվել է 1981 թվականին, և այդ ժամանակվանից ի վեր Ֆամագուստայի դարպասը դարձել է ցուցահանդեսների եռուն վայր, որոնք նպաստում են Նիկոսիայի Թահթ-էլ-կալեի վերականգնմանը: 2018 թվականի ջրհեղեղից հետո վայրը փակվեց լայնածավալ վերականգնման համար, որը դեռևս չի ավարտվել։ Ծանոթագրություններ