თურქული წინააღმდეგობის ორგანიზაცია

თურქული წინააღმდეგობის ორგანიზაცია (თურქ. Türk Mukavemet Teşkilatı, შემოკლებით TMT) იყო თურქი კვიპროსელების პრო-ტაქსიმის სამხედრო-პარამილიტარული წინააღმდეგობის ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა რაუფ დენქთაშისა და თურქეთის შეიარაღებული ძალების ოფიცრის, რიზა ვურუშქანის ინიციატივით 1958 წელს, როგორც გერილიური ორგანიზაცია, EOKA A-ს წინააღმდეგ. ორგანიზაციის სახელწოდება ორჯერ შეიცვალა: 1967 წელს ეწოდა Mücahit (მუჯაჰიდი), ხოლო 1976 წელს – უსაფრთხოების ძალების სარდლობა. ჩამოყალიბება ბერძენ კვიპროსელთა სამხედრო-პარამილიტარულმა ორგანიზაცია EOKA-მ დაიწყო ანგლოფობიური აქტივობები ენოსისის მიზნისათვის, რაც გულისხმობდა კუნძულის საბერძნეთთან შეერთებას. ამან გამოიწვია ე.წ. "კრეტული სინდრომი" თურქ კვიპროსელთა საზოგადოებაში, ვინაიდან მათ შეეშინდათ, რომ შეიძლება კუნძულიდან იძულებით გაეძევებინათ, როგორც ეს კრეტელი თურქების შემთხვევაში მოხდა. შესაბამისად, მათ არჩიეს ბრიტანული მმართველობის გაგრძელება და მოგვიანებით ტაქსიმის იდეაც. ბრიტანეთის მხარდამჭერი პოზიციის გამო, გეორგიოს გრივასი – EOKA-ს ლიდერმა – თურქი კვიპროსელები მტრად გამოაცხადა. პირველი მიწისქვეშა ორგანიზაცია, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა ენოსისს, იყო ვოლქანი, რომელიც შეიქმნა 1956 წელს (ან, ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, 1955 წლის სექტემბერში), სავარაუდოდ ბრიტანული მმართველობის მხარდაჭერით. რონი ალასორის თანახმად, TMT-ის სტრუქტურა და ბაზა ჩამოყალიბდა ჯერ კიდევ 1950 წელს, ცენტრით იენიშიერში (თურქეთის დედაქალაქ ანკარაში). ამ პერიოდში შეიქმნა სხვა წინააღმდეგობის ორგანიზაციებიც, როგორიც იყო თურქული წინააღმდეგობის ლეგიონი (KİTEM), 9 სექტემბრის ფრონტი და კარა ჩეტე ("შავი ბანდა"), რომელთაც თითქოს ჰქონდათ ფაზილ ქიუჩუქის მხარდაჭერა, თუმცა ისინი უშედეგოდ გაიხსნა და საბოლოოდ შეუერთდა ვოლქანს. TMT-ის დაარსების ზუსტი თარიღი სხვადასხვა წყაროში განსხვავებულია – სახელდება 15 ან 23 ნოემბერი, თუმცა დენქთაშის თქმით, ორგანიზაცია დაარსდა 27 ნოემბერს. ორგანიზაციის დაარსება განხორციელდა ნიქოზიაში, თურქეთის საელჩოს თურქი კვიპროსელი ატაშეს, ქემალ თანრივერდის სახლში, დენქთაშისა და ბურჰან ნალბანტოღლუს მონაწილეობით. დაარსების დეკლარაცია, რომელიც მოუწოდებდა ყველა თურქი კვიპროსელი მებრძოლი ორგანიზაციის წევრს გაერთიანებულიყვნენ TMT-ის ქვეშ, დაბეჭდილი იქნა ლეფქოშის თურქულ ლიცეუმში 26 ნოემბერს. თავდაპირველად, ორგანიზაციას მხოლოდ 100-მდე წევრი ჰყავდა. TMT თავდაპირველად შეიქმნა ადგილობრივი ინიციატივით, მიზნად ისახავდა თურქეთში კვიპროსის საკითხზე ცნობიერების ამაღლებას, მებრძოლთა სამხედრო მომზადებასა და შეიარაღებას. თუმცა ორგანიზაციის ლიდერები აცნობიერებდნენ, რომ ის ვერ მოიპოვებდა პოპულარობას თურქეთის მხარდაჭერის გარეშე, რის გამოც მმართველ სტრუქტურებზე მუშაობა არ დაწყებულა. 1958 წლის 2 იანვარს, დენქთაში და ქიუჩუქი გაფრინდნენ ანკარაში და შეხვდნენ ფათინ რუშთუ ზორლუს. შეხვედრაზე ზორლუმ ჰკითხა, შეძლებდნენ თუ არა თურქი კვიპროსელები თურქეთიდან გაგზავნილი იარაღის მიღებას. დენქთაშმა დადებითად უპასუხა, რის შემდეგაც ზორლუმ საკითხი წარუდგინა თურქეთის გენერალური შტაბის ხელმძღვანელობას. რამდენიმე თვიანი განხილვის შემდეგ, თურქეთმა გადაწყვიტა დაეწყო მხარდაჭერა ორგანიზაციისთვის იმ პირობით, რომ ეს მხარდაჭერა ფარულად განხორციელდებოდა. TMT-ის სტრუქტურის ორგანიზება დაევალა დანის ქარაბელენს. სტრუქტურა და მებრძოლები TMT-ის წევრებს ეწოდებოდათ მუჯაჰედი (თურქ. Mücahit) — ტერმინი, რომელიც ნიშნავს მუსლიმ მებრძოლს, რომელიც იბრძვის რწმენის ან მუსლიმური საზოგადოების სახელით. მუჯაჰედებს არ გააჩნდათ სამხედრო წოდებები და ერთმანეთის პიროვნებები მათთვის უცნობი იყო. ორგანიზაციის შიდა კომუნიკაცია კვიპროსში რადიოთი ხორციელდებოდა, ხოლო მისი საპატიო ლიდერი იყო ფათინ რუშთუ ზორლუ. TMT-ის შექმნის პროცესს ხელმძღვანელობდა გენერალი დანიშ ქარაბელენი, რომელიც თურქეთის შეიარაღებული ძალების არარეგულარული ომის განყოფილებას განაგებდა. 1950-იან წლებში თურქეთის სახელმწიფომ კვიპროსში საიდუმლოდ გაგზავნა თურქი ოფიცრები და სპეცრაზმის ვეტერანები, რომლებიც ადგილობრივად წარმოდგენილნი იყვნენ როგორც ბანკირები, მასწავლებლები ან ბიზნესმენები და გადასცემდნენ თურქი კვიპროსელებს არატრადიციული ომის მეთოდებსა და ტაქტიკებს. იდეოლოგია TMT იყო ეთნონაციონალისტური ორგანიზაცია, რომელიც იდგა მემარჯვენე იდეოლოგიური პლატფორმის პოზიციაზე. TMT-ის მთავარი მიზანი იყო ბერძენი კვიპროსელების მიერ მოთხოვნილი ენოსისის წინააღმდეგ ბრძოლა. ორგანიზაცია აქტიურად ფუნქციონირებდა 1958 წლიდან 1974 წლამდე, მხარს უჭერდა კუნძულის დაყოფის იდეას (თურქ. ტაქსიმი). TMT ამტკიცებდა, რომ მისი მოქმედებები წარმოადგენდა რეაგირებას EOKA-ს მხრიდან არსებულ საფრთხეზე, ხოლო 1963 წლიდან – კვიპროსის მთავრობის მიერ განხორციელებულ ნაბიჯებზე, რომელმაც დაკარგა თურქი კვიპროსელების წარმომადგენლობითობა და გადავიდა მთლიანად ბერძენთა კონტროლქვეშ. ძალა 1964 წლიდან 1967 წლამდე პერიოდში TMT-ს ჰყავდა დაახლოებით 5 000 მებრძოლი. ორგანიზაციის ძალა შესუსტდა 1966 და 1967 წლებში, როდესაც დაახლოებით 950 წევრი, რომლებმაც ან შეაჩერეს სწავლა, ან არც კი ჰქონდათ დაწყებული, გაემგზავრნენ თურქეთში უმაღლეს სასწავლებლებში ჩასარიცხად. იხილეთ აგრეთვე სისხლიანი შობა (1963) კვიპროსის კონფლიქტი თურქეთის შეჭრა კვიპროსში ლიტერატურა Alasor, Roni (1999). Sifreli Mesaj: "Trene bindir!" (tr). Cologne: Berfin. ISBN 978-960-03-3260-5. Apeyitou, Elena (2010). „Turkish-Cypriot nationalism: its history and development (1571–1960)“. The Cyprus Review. in (2010) Colonial Cyprus: 1878–1960. Nicosia: University of Nicosia Press. ISBN 9789963634897. Isachenko, Daria (2012) The Making of Informal States: Statebuilding in Northern Cyprus and Transdniestria. Palgrave Macmillan. ISBN 9780230392069. Emircan, Mehmet Salih (2007). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Tören, Bayram ve Anma Günleri (tr). Turkish Cypriot Association of Former Fighter. Lange, Matthew (2011) Educations in Ethnic Violence: Identity, Educational Bubbles, and Resource Mobilization. Cambridge University Press. ISBN 9781139505444. Patrick, Richard Arthur (1976). Political geography and the Cyprus conflict, 1963–1971. Dept. of Geography, Faculty of Environmental Studies, University of Waterloo. ISBN 9780921083054. Stylianou-Lambert, Theopisti; Bounia, Alexandra (2012) War Museums and Photography. University of Leicester, Museum and Society, 10(3), გვ. 185–186.