Burnum

Burnum (ose Burnum Municipium), është një vend arkeologjik, një kamp dhe qytet i Legjionit Romak . Ndodhet 2.5 km në veri të Kistanjes, në brendësi të Dalmacisë, Kroaci . Mbetjet përfshijnë një pretorium, themelet e disa dhomave, amfiteatrin dhe ujësjellësin. Burnum quhet gjithashtu Kisha e zbrazët (Šuplja Crkva) dhe është një nga shumë rrënojat në Ballkan të identifikuara në folklor si Qyteti i Traianusit (Trojanov Grad) . Vetëm dy nga pesë harqet origjinale janë ruajtur (në fund të shekullit të 18-të Alberto Fortis përmendi tre prej tyre). Historia Shkrimtari romak Plini Plaku shkroi për Burnumin si "kështjellë e dalluar në luftëra". - "In hoc tractu sunt Burnum, Andetrium, Tribulium nobilitata proeliis castella." Grafiku Pagana nga shekulli i 16-të prezantoi tipare të theksuara të Burnumit si lokalitet antik, por nuk arriti interes arkeologjik deri në shekullin e 19-të, kur pushtoi vëmendjen e arkeologëve të njohur kroatë, Lujo Marun dhe Frane Bulić . Gërmimet e para u kryen nga arkeologët austriakë. Supozohet se Burnum e ka origjinën nga viti 33 para Krishtit, por ka më shumë gjasa që të jetë krijuar disa dekada më vonë. Disa legjione romake u vendosën atje me radhë, dhe i pari ishte Legio XX Valeria Victrix nga fillimi i kryengritjes Panoniane ( Bellum Batonianum ) në vitet 6-9 pas Krishtit. Arsyeja e vendndodhjes së saj ishte nevoja për kontrollin e trafikut rreth lumit Krka . Ndërtimi u iniciua nga guvernatori romak për Dalmacinë Publius Cornelius Dolabella dhe vazhdoi nga perandori Claudius . Kampi mori formën e tij përfundimtare gjatë mbretërimit të Klaudiusit rreth vitit 50 pas Krishtit. Legio XI Claudia Pia Fidelis u largua nga kampi për disa kohë midis viteve 42 dhe 67 pas Krishtit, ndoshta 56-57 pas Krishtit dhe u pasua nga Legio IIII Flavia Felix . Sipas disa burimeve, në këtë kamp filloi një rebelim i Lucius Arruntius Camillus Scribonianus kundër perandorit Klaudius në vitin 42 pas Krishtit. Pasi legjionet e fundit romake u larguan nga kampi, ai u zhvillua në një vendbanim urban. Kampi u shkatërrua plotësisht kur perandori Justinian u përpoq ta merrte atë nga ostrogotët në shekullin e 6-të. Amfiteatri ushtarak në Burnum vlerësohet të ketë qenë në gjendje të strehojë 6000 spektatorë. Ai kishte katër hyrje dhe përdorte terrenin natyror, duke u prerë në themelin e karstit nga ushtarët e Legio XI, por më vonë u kthye në përdorim civil. Monedhat e gjetura aty mundësojnë që pjesët të datohen në kohën e mbretërimit të perandorit Klaudi. Amfiteatri përfundimisht u shemb nga mospërdorimi dhe neglizhenca. Ujësjellësi Plavno Polje është një ujësjellës tërësisht nëntokësor, kështu që uji qëndronte i freskët në verë dhe nuk ngrinte në dimër. Është rreth 32.6 kilometra i gjatë. 170 m lartësi-diferencë janë midis burimit dhe qytetit. Rrjedhte 86 litra në sekondë. Vendndodhja është vetëm pjesërisht e heulumtuar arkeologjikisht. Nuk mund të përjashtohet për momentin një ndërtues liburn para-romak në përputhje me studimet e mëparshme. Legjendat Ka dy legjenda të vjetra për ndërtimin e këtij ujësjellësi. Historia e parë është: Dy burra iu drejtuan një gruaje. Njëri duhet të ndërtojë një qytet, tjetri duhet të ndërtojë një ujësjellës në këtë qytet. Dhe kush do të ishte i pari, do ta merrte për grua. Të dy i bënë njëkohësisht, por ai që kishte ndërtuar qytetin, gjykoi se qyteti i tij nuk kishte mbaruar ende, dhe kështu tjetri duhet të martohej me të. Me dheun, që u gërmua në ndërtimin e ujësjellësit, u ndërtua një kodër dhe mbi kodër një fshat. Emri i atij që ndërtoi ujësjellësin ishte Rade dhe kështu quhet edhe fshati Raduçka Gllavicë. Një tjetër legjendë e vjetër për këtë ujësjellës është: Selemnus, një bari i ri i bukur në ato anë, ishte i dashur nga Argyra, Nimfa, nga e cila quhej qyteti dhe burimi me atë emër; por lulja e epokës së tij duke u mbaruar, Nimfa e braktisi atë, mbi të cilën ai u zhyt dhe u shndërrua në një lumë nga Venusi; pas kësaj ai e ruajti ende pasionin e tij të dikurshëm dhe për ca kohë i përcolli ujërat e tij, përmes një kalimi nëntokësor, në shatërvanin e Argyrës. Dhe për shkak se ata të dy ishin ndarë, por ajo histori nuk u harrua kurrë, emrat mbetën në kujtesë në Argyra dhe Selemnos afër Korinthit dhe në Argyruntum e Zrmanja . Kështu që ujësjellësi mbeti në kujtesë. Porti kryesor i marinës Liburne që nga shekulli i 5-të para Krishtit ishte Corynthia në kepin lindor të ishullit Krk . Shih edhe Iliria Delmatët Lista e fiseve ilire Lista e vendbanimeve ilire Referime Literatura Marin Buovac: O natpisnoj građi rimskih amfteatara na prostoru istočnojadranske obale / Mbi mbishkrimet e amfiteatrove romake në bregun detar të Adriatikut Lindor, Vjesnik za arheologiju i povijest dalmatinsku, Vol. 105, nr. 1, 2012. Marin Buovac: Duhovni svijet i božanstva gladijatora u sklopu rimskih amfiteatara na tlu današnje Hrvatske / Bota shpirtërore dhe hyjnitë e gladiatorëve në amfiteatrot romake në territorin e Kroacisë së sotme, Vjesnik Arheološkog Muzeu i Zagrebuzeja. 46 - 2014., rr. 135 - 157. Marin Buovac: Rimski amfiteatri na tlu istočnog Jadrana i zaobalja / Römische Amphitheatre auf dem ostadriatischen Gebiet und Hinterland, Histria Antiqua, vëll. 22, Pula, 2013., rr. 129 - 156.