Դուբրովնիկ

Դուբրովնիկ (խորվ.՝ Dubrovnik, պատմական անվանում՝ լատիներեն՝ Ragusa՝ Ռագուզա), քաղաք Դալմաթիայում, Ադրիատիկ ծովի ափին, Դուբրովաչկա-Ներետվանսկա ժուպանիայի վարչական կենտրոնը, հայտնի միջազգային առողջարան, խոշոր նավահանգիստ։ Քաղաքի բանկչությունը՝ ▼41 562 մարդ (օգոստոսի 31, 2021)։ Պատմություն Դուբրովնիկը հարուստ պատմությամբ հնագույն քաղաք է։ Սկսած միջնադարյան ժամանակաշրջանից քաղաքի բարգավաճումը հիմնված էր ծովային առևտրի վրա, ինչը թույլատրում էր Դուբրովնիկի հանրապետությանը դառնալ միակ քաղաք-պետությունը Ադրիատիկի արևելքում, որը կարող էր մրցակցել Վենետիկի հետ։ Հմուտ դիվանագիտության և հարստության շնորհիվ քաղաքը տպավորիչ կերպով զարգանում էր 15-16-րդ դարերում։ Դուբրովնիկում ծաղկում էր ապրում արվեստը և գիտությունը, քաղաքը դարձել էր խորվաթական լեզվի և մշակույթի զարգացման կենտրոններից մեկը։ Երկար ժամանակ Դուբրովնիկում ակտիվորեն օգտագործվում էր ներկայումս մեռած դալմաթերենը։ Անվանում Քաղաքի լատիներեն Ռագուզա անվանումը (լատիներեն՝ Ragusa, ինչպես նաև լատիներեն՝ Ragusium), որը մինչև այժմ պահպանվել է իտալերենում, առաջացել է Ադրիատիկ ծովի կղզիներից մեկից, որտեղ հիմնվել էին Էպիդավրումից (ներկայիս Ցավտատ) եկած փախստականները, ովքեր լքել էին իրենց քաղաքը ոչ ավար-սլավոնական ներխուժումից, և ոչ էլ 649 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո։ Կղզային Ռագուզայի դիմացը՝ ցամաքում, Սրջ լեռան լանջերին, նույն 7-րդ դարում առաջացավ սլավոնական (խորվաթական) բնակավայրը՝ Դուբրովա անվամբ (ի պատիվ շրջակա կաղնու պուրակի)։ Հետագայում այս անվանումը ձևափոխվել է «Դուբրովնիկ»-ի։ Աստիճանաբար, երկու բնակավայրերը միացել են իրար, քաղաքը բաժանող միջագետակը ցամաքեց, և այդ վայրում առաջացել է քաղաքի կենտրոնական Ստրադուն փողոցը։ Քաղաք-պետության հնագույն կարգախոսն է․ Դարերի ընթացքում անվան երկու տարբերակներն էլ զուգահեռաբար օգտագործվել են առօրյա լեզվում․ քաղաքը Ռագուզա են անվանել, որպես կանոն, ռոմանական բնակչության ժառանգները, Դուբրովնիկ՝ խորվաթները։ Սակայն, պաշտոնական գործավարության մեջ քաղաքը երկար ժամանակ կոչվել է բացառապես Ռագուզա, չնայած որ ռոմանական ծագմամբ դալմաթերենը, որով խոսում էին Էպիդավրումի փախստականները, գրեթե վերացավ 16-րդ դարում․ պատմականորեն մինչև 15-րդ դարի կեսերը այս վայրերում պաշտոնական լեզուն լատիներեն էր, հետագայում դարձավ իտալերենը։ Դուբրովնիկն առաջին անգամ իր սլավոնական անվամբ հիշատակվում է «Բան Կուլինի կանոնները» աշխատության մեջ։ Սլավոնական տարբերակը պաշտոնապես սկսել է օգտագործվել միայն 1918 թվականից սկսած՝ կապված հարավսլավական տարածքների՝ ավստրիական տիրապետությունից ազատագրման հետ։ Զանգվածային տեսարժան վայրեր և տուրիզմ Քաղաքի հովանավորն է Սուրբ Վլահոն (Սուրբ Վլասիհ), որի արձանները կարելի է տեսնել քաղաքում ողջ տարածքում։ Նրա նշանակությունը համեմատելի է Վենետիկի Սուրբ Մարկոս ավետարանչի հետ։ Քաղաքի ամենախոշոր եկեղեցիներից մեկը կոչվում է Սուրբ Վլասի պատվին։ Փետրվարի 3-ը նշվում է որպես Սուրբ Վլահոյի տոն։ Ամեն տարի Դուբրովնիկում այս տոնը նշվում է մատուռի, զորահանդեսների և բազմօրյա տոնակատարությունների միջոցով։ Դուբրովնիկը հաճախ անվանում են «քարից և լույսից քաղաք»։ Նրա հզոր պարիսպները, հին դարպասներն ու նեղ փողոցները պահպանում են Եվրոպական քաղաքակրթության պատմությունը։ Այստեղ նկարահանվել են «Գահերի խաղը» սերիալի տեսարանները, իսկ պաշպանիչ պարիսպներով զբոսանքը հնարավորություն է տալիս զգալ հնության շունչը։ Հին քաղաքը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում և համարվում է աշխարհի ամենագեղեցիկ քաղաքներից մեկը։ Հավանաբար, քաղաքը հպարտանում է բազմաթիվ հին շինություններով, ինչպիսիք են Տրեստենոյի դենդրարումը՝ աշխարհի ամենահին դենդրարումը, կառուցված 1492 թ.-ից առաջ։ Բացի այդ՝ Դուբրովնիկում, ֆրանսիսկյան վանքում, գտնվում է Եվրոպայում երրորդ ամենահին դեղատունը և ամենահին գործողներից մեկը, հիմնադրված 1317 թվականին։ Տուրիստական բազմաթիվ ուղղություններից մի քանիսը հրապարակի լողափերն են։ Բանյե՝ Դուբրովնիկի գլխավոր հանրային լողափը, հանդիսանում է Eastwest Beach Club ակումբի տուն։ Կայ նաև Կոպակաբանա լողափը՝ Լապադ թերակղզու քարքարոտ լողափը, որը ստացել է իր անունը՝ Ռիո դե Ժանեյրոյի համեմատաբար հայտնի լողափի պատվին։ 2018 թվականի դրությամբ քաղաքը ստիպված եղավ ձեռնարկել քայլեր զբոսաշրջիկների չափազանց մեծ քանակություն նվազեցնելու համար, հատկապես Հին քաղաքում։ Օդային խցանման դեմ պայքարի ճանապարհներից մեկը եղել է նավարկային ժամանման և մեկնման ժամանակերի փոփոխումը ` այցելուների ավելի հավասարաչափ բաշխման նպատակով ամբողջ շաբաթվա ընթացքում։ Կես Renaissance դարի շինություններից մի քանիսն են պահպանվել Դուբրովնիկում 1667 թվականի երկրաշարժից, սակայն դրանց բավական քանակն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ քաղաքի ճարտարապետական ժառանգությանը։ Ամենանշանակալից Renaissance դարաշրջանի հուշարձանը համարվում է Սպոնզա պալատը, կառուցված 16-րդ դարում և ներկայումս օգտագործվում է Ազգային արխիվի կարած։ Ռեկտորի պալատը ներկայացնում է գոթիկական և Renaissance ոճերի համադրությամբ շինություն, որը զարդարված է փարթամ կափիտելներով և հարուստ զարդարված աստիճանաշարքով։ Հիմա այստեղ գործում է թանգարան։ Նրա դիմապատկերը պատկերված է 50 հայացքներով կորատական կունի արկղի հակառակ կողմում, որը թողարկվել է 1993 և 2002 թվականներին։ Սուրբ Փրկչի եկեղեցին ևս Renaissance դարաշրջանի հուշարձան է, ինչպես նաև հաճախ այցելվող Ֆրանսիսկյան եկեղեցին և վանքը։ Ֆրանսիսկյան վանքի գրադարանը բաժին է կազմում 30,000 գրքույկներ, 216 ինկունաբուլ և 1500 արժեքավոր ձեռագրային փաստաթղթեր։ Պահպանված ցուցանմուշների մեջ են՝ արծաթե արծաթապատ խաչը և 15-րդ դարի արծաթե կադիրո (բուրմունքաման), 18-րդ դարի Իսրայելից խաչափայտ, Բեռնարդինո Գուչետիչի (1541) մարտիրոլոգը և լուսավորված սաղմոսներ։ Սուրբ Վլասի եկեղեցին կառուցվել է 18-րդ դարում՝ Դուբրովնիկի տիրակալին նվիրված։ Դուբրովնիկի բարոկկո տաճարը կառուցվել է 18-րդ դարում և իր մեջ պահում է Սուրբ Վլասի անոթները։ Քաղաքային Դոմինիկյան վանքը արտաքին տեսքով հիշեցնում է ամրոց, իսկ ներսում տեղակայված է արվեստի թանգարան ու գոթիկո-ռոմանական եկեղեցի։ Դոմինիկյան վանքում կա գրադարան՝ 216 ինկունաբուլների, պատկերազարդ ձեռագրերի, արխիվի և արվեստի հավաքածուի հետ։ Դուբրովնիկի բնութագրող հուշարձանը նրա պաշպանիչ պարիսպներն են, որոնք մագլցում են գրեթե 2 կիլոմետր (1.2 մղոն) երկարությամբ քաղաքի շուրջ։ Պարիսպների հաստությունը ցամաքային կողմում կազմում է 4-ից 6 մետր (13-20 ոտնաչափ), սակայն ծովային կողմը զգալիորեն ավելի բարակ է։ Եղած աշտարակների և աշտարակների համակարգը նախատեսված էր պաշտպանելու խոցելի քաղաքը։ Դուբրովնիկի պարիսպները նաև ծառայել են որպես հանրահայտ HBO հեռուստասերիալ «Գահերի խաղի» ֆանտաստիկ քաղաքի՝ Թագավորական Բայի նկարահանումների վայր։ 2018 թվականին պարիսպները այցելել են 1.3 միլիոն մարդ։ Պատկերասրահ Կլիմա Երդումնեղբայր քաղաքներ Ռավեննա, Իտալիա ( 1969 թվականից). Գրաց, Ավստրիա ( 1994 թվականից). Վուկովար, Խորվաթիա ( 1993 թվականից). Հելսինգբորգ, Շվեդիա (1996 թվականից). Ռագուզա, Իտալիա (2000 թվականից). Բադ Հոմբուրգ, ԳՖՀ (2002 թվականից). Մոնտերեյ, Կալիֆորնիա, ԱՄՆ ( 2007 թվականից). Սարաևո, Բոսնիա և Հերցեգովինա ( 2007 թվականից). Ռյեյ Մալմեզոն, Ֆրանսիա (2011 թվականից). Վենետիկ, Իտալիա (2012 թվականից). Վանկուվեր, ԱՄՆ (2013 թվականից). Ծանոթագրություններ Գրականություն «Ragusa», Bradshaw's Hand-Book to the Turkish Empire, vol. 1: Turkey in Europe, London: W.J. Adams, c. 1872 David Kay (1880), «Principal Towns: Ragusa», Austria-Hungary, Foreign Countries and British Colonies, London: Sampson Low, Marston, Searle, & Rivington R. Lambert Playfair (1892). «Ragusa». Handbook to the Mediterranean (3rd ed.). London: J. Murray. «Ragusa». Austria-Hungary, Including Dalmatia and Bosnia. Leipzig: Karl Baedeker. 1905. OCLC 344268. F. K. Hutchinson (1909). «Ragusa». Motoring in the Balkans. Chicago: McClurg & Co. OCLC 8647011. Trudy Ring, ed. (1996). «Dubrovnik». Southern Europe. International Dictionary of Historic Places. Vol. 3. Fitzroy Dearborn. OCLC 31045650.