Croaçia

A Croàçia (Hrvatska in croâto, prononçiòu [xř̩ʋaːtskaː]), conosciûa ofiçialménte cómme Repùbrica de Croàçia (Republika Hrvatska in croâto, prononçiòu [ˈrepǔblika ˈxř̩ʋaːtskaː]), a l'é 'n pàize a-a croxêa tra l'Eoröpa meridionâle e sùd-òrientâle. Giögrafîa A Croàçia a confìnn-a co-a Slovénia a nòrd-òvest, con l'Ungherîa a nòrd-èst, co-a Sèrbia a levànte e con Bòsnia-Erçegòvina e Montenéigro a sùd-èst. Afaciâ in sciô Mâ Adriàtico a sùd-òvest e a ponénte, a l'à 'n confìn marìtimo con l'Itàlia ascì. A capitâle da Croàçia, e çitæ ciù grànde do pàize ascì, a l'é Zagàbbria, capolêugo de unn-a de vìnti regioìn inte quæ a l'é spartîa a naçión. A Croàçia a l'à 'n'àrea de 56.594 km2 e 'na popolaçión de squæxi 3,9 milioìn de persónn-e. Stöia I Croâti són arivæ inta zöna into sécolo VI, creàndo doî ducâti vèrso o sécolo IX. A Croàçia a l'é stæta riconosciûa pi-â prìmma vòtta cómme stâto indipendénte a-i 7 de zùgno de l'879, co-o régno do Dùcca Branimir. O prìmmo rè di croâti o l'é stæto o Tomislav inte l'ànno 925, moménto into quæ a Croàçia a l'é stæta elevâ a-o status de régno ascì. Aprêuvo a-a crîxi de sucesción caxonâ da-a fìn da cazàdda Trpimirović, o régno o l'é finîo pe unión personâ inte quéllo de Ungherîa a partî da-o 1102. Inte l'ànno 1527, pe contrastâ l'invaxón òtomànn-a, o parlaménto da Croàçia o l'à elezûo o Ferdinàndo I d'Asbùrgo a-o tröno croâto. Inte l'òtôbre do 1918 a nàscita do stâto di Slovêni, Croâti e Sèrbi, indipendénte da l'inpêro oustro-ungarìco, a l'é stæta proclamâ a Zagàbbria e, into méize de dexénbre de quéllo ànno, o s'é unîo a-o nêuvo Régno de Iogoslàvia. Aprêuvo a l'invaxón da Iogoslàvia da pàrte de fòrse de l'Àsse, a ciù pàrte da Croàçia a l'é stæta incorporâ into pàize colaboraçionìsta do Stâto Indipendénte de Croàçia, o quæ o l'à incomensòu a persegoitâ Sèrbi, Ebrêi e Sìngai. 'N moviménto de rexisténsa o l'à portòu a-a creaçión da Repùbrica Socialìsta de Croàçia, a quæ dòppo a goæra a l'é diventâ unn-a de naçioìn costitoénti da nêuva Repùbrica Socialìsta Federâle de Iogoslàvia. A-i 25 de zùgno do 1991 a Croàçia a l'à diciaròu a sò indipendénsa, a-a fìn òtegnûa depoî i quàttro ànni da coscì dîta goæra croâta de indipendénsa. Economîa e polìtica A Croàçia a l'é clascificâ da-a Bànca Mondiâle cómme 'n'economîa a âto rédito e 'n livéllo asæ âto de svilùppo segóndo a scâ de l'Ìndice de Svilùppo Umâno. I setoî ciù inportànti de l'economîa croâta són, inte l'òrdine, i servìççi, l'indùstria e l'agricoltûa. O turìsmo o l'é 'n'ativitæ econòmica asæ inportànte, co-a Croàçia ch'a l'é consciderâ tra e vìnti destinaçioìn turìstiche ciù popolâri a-o móndo. O Stâto croâto o l'à ancón o contròllo in sce pàrte de l'economîa, fæto ch'o pòrta a di gréndi investiménti into setô pùblico. L'Unión Eoropêa a l'é o ciù inportànte pàrtner comerciâle da Croàçia. A naçión a garantìsce ascisténsa sociâle, ascisténsa sanitâia universâle e educaçión primâia e secondâia de bàdda a tùtti i sò çitadìn méntre o supòrto a-o setô colturâle, a-i mézzi de comunicaçión e a l'editorîa, o l'é fornîo da instituçioìn pùbliche e investiménti privæ. A Croàçia a l'é 'na repùbrica parlamentâre, ménbro de l'Unión Eoropêa, de Naçioìn Unîe, do Conséggio d'Eoröpa, da NATO, da WTO e tra i fondatoî de l'Unión pe-o Mediterànio. Parteçipànte atîvo a-e miscioìn de peacekeeping de Naçioìn Unîe, a Croàçia a l'à mandòu de trùppe inte l'ISAF e a l'à avûo o séggio no permanénte do Conséggio de Seguéssa de Naçioìn Unîe pe-o biénio 2008-2009. A partî da l'ànno 2000 o govèrno croâto o l'à fæto di gréndi investiménti inte infrastrutûe, spécce inte vîe de traspòrto pàrte di coscì dîti coridoî paneoropêi. A partî da-o primmo de zenâ do 2023 a monnæa ofiçiâ da Croàçia a l'é l'Euro (Œüro). Pòsti de interèsse Nòtte Bibliografîa (EN) Ivo Goldstein, Croatia: A History, C. Hurst & Co. Publishers, 1999, ISBN 1-850-65525-1. (HR) Damir Agičić, Dragutin Feletar, Anita Filipčić, Tomislav Jelić e Zoran Stiperski, Povijest i zemljopis Hrvatske: priručnik za hrvatske manjinske škole, Nakladna kuća "Dr. Feletar", 2000, ISBN 95-36-23540-4. (EN) Peterjon Cresswell, Time Out Croatia, Time Out, 2006, ISBN 1-904-97870-3. (EN) Branka Magaš, Croatia Through History: The Making of a European State, Saqi, 2007, ISBN 0-863-56775-4. Âtri progètti Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Croàçia Colegaménti estèrni (HR, EN) Scîto ofiçiâ do govèrno, in sce vlada.gov.hr. URL consultòu l'8 arvî 2022. (EN, HR, DE, IT, CS, FR, JA, HU, NL, PL, RU, SK, SL, ES, SV) Scîto turìstico ofiçiâ, in sce croatia.hr. URL consultòu l'8 arvî 2022.