ტროგირის წმინდა ლავრენტის ტაძარი

წმინდა ლავრენტის საკათედრო ტაძარი (წმინდა ლოვროს ტაძარი) (ხორ. Katedrala sv. Lovre) — ქალაქ ტროგირის (ხორვატია) საკათედრო ტაძარი. მდებარეობს ქალაქის მთავარი მოედნის ჩრდილოეთ ნაწილში. ტაძარი აგებული იქნა XIII–XVI საუკუნეებში ძველი ბაზილიკის საფუძველზე. ტაძრის მთავარი ღირსშესანიშნაობებია ოსტატ რადოვანის მიერ შექმნილი ამოტვიფრული პორტალი (1240 წელი) და წმინდა იოანე ტროგირელის (ივან ურსინის) სამლოცველო, რომელიც XV საუკუნეში დონატელოს მოწაფემ, ნიკოლა ფიორენტინომ (1430-1505) ააშენა. ტაძარი აგრეთვე მორთულია ანდრია ალეშის (1425-1505) და ივან დუკნოვიჩის (1440-1514) სკულპტურებით. ტაძრის საგანძურში დაცულია შუასაუკუნეების მხატვრული და გამოყენებითი ხელოვნების კოლექცია. სამრეკლო აერთიანებს რომანულ, გოტურ და რენესანსულ სტილებს. წმინდა ლავრენტის ტაძარი ითვლება ქალაქ ტროგირის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს არქიტექტურულ და რელიგიურ ძეგლად. 1997 წელს იგი, როგორც ტროგირის ძველი ქალაქის ნაწილი, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა. ისტორია კათედრალის მშენებლობა დაიწყო XIII საუკუნის პირველ ნახევარში (არაუგვიანეს 1213 წლისა), ძველი ტაძრის ადგილას, რომელიც XII საუკუნის ბოლოს ვენეციელთა დარბევების შედეგად დაზიანდა. ტაძარი წმინდა ლავრენტის სახელზე იკურთხა. ადგილის ისტორია, სადაც კათედრალი აშენდა, სავარაუდოდ გაცილებით ძველია: ზარაფხანის ფუნდამენტში აღმოჩენილია ჰერასადმი მიძღვნილი საკურთხევლის ნაშთები, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ აქ ძველბერძნული ტაძარი მდებარეობდა. ადრექრისტიანულ ეპოქაში ამ ადგილზე ბაზილიკა იყო აღმართული. ხალხში კათედრალი ცნობილია სახელწოდებით „წმინდა იოანე“ — ტროგირის ეპისკოპოსის, ნეტარი იოანეს პატივსაცემად, რომლის წმინდა ნაწილებიც ტაძარს მიმაგრებულ სამლოცველოში ინახება. აღწერა წმინდა ლავრენტის ტაძარი წარმოადგენს რომანულ სტილში აშენებულ სამნავიან ბაზილიკას, რომელიც სამი ნახევარწრიული აფსიდით სრულდება. ტაძარს ახასიათებს გარე კომპაქტურობა და შიდა სივრცის მასშტაბურობა, რაც კიდევ უფრო თვალსაჩინოა გამძლე პილონების წყალობით, რომლებიც გამოყოფენ მაღალ და ფართო ცენტრალურ ნავს გვერდითი ნავებისგან. განსხვავებით სხვა დალმატიური ეკლესიებისგან, რომლებიც გვიან რომანულ პერიოდში აშენდა, ტროგირის ტაძარს თავდაპირველი სამშენებლო ეტაპიდანვე ჰქონდა დაგეგმილი პორტიკი, რომლის ორივე მხარეს უნდა აღმართულიყო ორი სამრეკლო. თუმცა, ისტორიულმა გარემოებებმა ტაძრის საბოლოო არქიტექტურაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა. ტაძრის მშენებლობა XIII საუკუნის შუა ხანებში დასრულდა. ტაძრის ჩრდილოეთ მხარეს დამატებითი ნაგებობები გაჩნდა ჯერ კიდევ აღორძინების ეპოქის დაწყებამდე. განსაკუთრებით ხანგრძლივად, თითქმის სამნახევარი საუკუნის განმავლობაში, გრძელდებოდა მხოლოდ ერთი სამრეკლოს მშენებლობა, რომელიც საბოლოოდ 1603 წელს დასრულდა. სამრეკლო სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს არის აღმართული და ქვის პლასტიკითაა მორთული. იგი დომინირებს მთელი მოედნის სივრცეზე. ტაძრის სამხრეთ გვერდითი ნავის კედელი, ისევე როგორც აწეული ცენტრალური ნავი და პორტიკი, მორთულია მოკრძალებული რომანული დეკორით: მარტივი პილასტრების რიგით, რომელთა შორის ჩასმულია ნახევარწრიული თაღით დაგვირგვინებული ვიწრო სარკმლები, ხოლო ყველაზე ზემოთ განლაგებულია ბრმა არკადების სვეტი. ანალოგიური დეკორით არის მოჭედილი სამი ნახევარწრიული აპსიდაც — ისინი, ისევე როგორც ნავები, სრულდება ბრმა არკადების მორთული რიგებით, ხოლო სარკმლის ღიობები ერთმანეთისგან რომანული სტილის სპირალებით შემკული სვეტებითაა გამოყოფილი. სამხრეთით, გვერდითი ფასადის ცენტრში, იშლება რომანული პორტალი, რომელიც ნახევარწრიული საფეხურების რიგზე დგას და მოედნის დონეს ზემოთაა ამაღლებული. პორტალზე მოთავსებული ლათინური წარწერა მიუთითებს, რომ მისი მშენებლობა დასრულდა 1213 წელს, ეპისკოპოს ტრეგუნას დროს, რომელიც ტოსკანადან იყო წარმოშობით. ტაძრის კედლის ქვის ფილები დახვეწილად არის დამუშავებული, ყველა არქიტექტურული ელემენტი და დეკორი შესრულებულია ზომიერებისა და ქვისმთლელთა ოსტატობის მაღალი დონით. სამრეკლო სამრეკლოს სიმაღლე 47 მეტრს აღწევს. მისი მშენებლობა დაიწყო ჯერ კიდევ XIV საუკუნის ბოლოს, თუმცა 1420 წელს, ვენეციელთა მიერ ქალაქის ალყის დროს, იგი სერიოზულად დაზიანდა. ტაძრის აღდგენის პროცესში, 1422 წელს, დასრულდა სამრეკლოს პირველი იარუსის მშენებლობა. სამრეკლო შენდებოდა თავშეკავებული გოთიკური ფორმებით — გამოკვეთილი კედლის სიბრტყეებითა და ორწალკანიანი გოთიკური სარკმლების მორთული კაპიტელებით. პირველ იარუსზე შემორჩენილია ოსტატების — მათესა და სტეფანეს — ხელმოწერები. აღდგენითი სამუშაოები ბოლომდე დაასრულა ოსტატმა მატეი გოიკოვიჩმა. სამრეკლოს მეორე იარუსის მშენებლობა XV საუკუნის 40-იან წლებში დაიწყო და იგი უკვე ვენეციური გოთიკის სტილში აშენდა. არქიტექტურული პროექტის ავტორად მიჩნეულია ლორენცო პინჩინო — არქიტექტორი, რომელიც მანამდე წმინდა იაკობის ტაძრის მშენებლობას ხელმძღვანელობდა შიბენიკში. პინჩინო, რომელმაც ვენეციაში მონაწილეობა მიიღო კა’ დ’ოროს პალაცოს მშენებლობაში, სამრეკლოს აგებისას გამოიყენა თავისი გამოცდილება: კედლის სიბრტყეების დახვეწილი დამუშავება, ელეგანტური ქვის ორნამენტები და თხელი, მაღალტანიანი სვეტების შექმნის ტექნიკა. შესრულების ჩანაფიქრითა და სილამაზით, სამრეკლო ითვლება ადრიატიკის ზღვის ხორვატიული სანაპიროს ვენეციური გოთიკის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად. სამრეკლოს მესამე იარუსი და მისზე აღმართული პირამიდული სახურავი, რომელიც მანამდე უკვე დასრულებული იყო, მაგრამ სერიოზულად დაზიანდა, 1605 წელს აღადგინა და დაასრულა ოსტატმა ტრიფუნ ბოკანიჩმა (1575-1609). მისი ფორმები გვიანი რენესანსის სტილს მიეკუთვნება. ბოკანიჩის მიერ დამატებული ბოლო იარუსი, შედარებით დაბალი სიმაღლითა და მძიმე არქიტექტურული ელემენტებით, ნაწილობრივ არღვევს სამრეკლოს თავდაპირველ, გოთიკურ კონცეფციას. პირამიდული სახურავის საძირკვლის ოთხივე მხარეს ბოკანიჩმა განათავსა ოთხი ქანდაკება, რომლებიც შექმნილია ვენეციელი მანიერისტი მოქანდაკის, ალესანდრო ვიტორიას (1525-1608) მიერ. ახლახან ჩატარებული რეკონსტრუქციის დროს ქანდაკებები ორიგინალების ასლებით ჩანაცვლდა, ხოლო ავთენტური ნამუშევრები, სხვა სარკულ სკულპტურებთან ერთად, გამოფენილია მეზობლად მდებარე წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიაში. სამრეკლოს მწვერვალს ამშვენებს სფერო, რომელშიც წმინდანთა წმინდა ნაწილებია მოთავსებული — ისინი მიზნად ისახავდა კათედრალისა და ქალაქის დაცვას უბედურებისაგან. ლიტერატურა Антун Травирка. = Trogir: povijest, kultura, umjetnička baština. — ISBN 978-953-291-047-6. (рус.) Антун Травирка. = Dalmacija: povijest, kultura, umjetnička baština. — ISBN 978-953-179-717-7. (рус.) რესურსები ინტერნეტში შეგიძლიათ იხილოთ მედიაფაილები თემაზე „ტროგირის წმინდა ლავრენტის ტაძარი“ ვიკისაწყობში. სქოლიო