Шќедро

Шќедро (хрватски: Šćedro) — мал хрватски остров во Јадранското Море, кој се наоѓа 2.7 километри јужно од Хвар спроти селото Завала. Се простира на 8.36 километри квадратни со длабоко вдлабнат северен брег што формира добро заштитени сидра како што се Ловишќе (Вели порат) и Мостир. Хрватското име на островот најчесто се вели дека потекнува од štedri („дарежлив/милостив“) на старословенски јазик, што се однесува на неговите заштитни заливи. Во антиката бил познат како Таурис (италијански: Tauricola/Torcola). Име Веќе запишан како Tavris на Појтингеровата табла, акцентот мора да бил на á во подоцнежната форма Táuricula, инаку i немало да биде синкопирано, како што се случило за да се добие формата Torcola. Островот била наречен Торкола на портоланската карта од 1373 година на Франческо Пицигано, портоланот од 1490 година отпечатен од Бернардино Ризо да Новара, картата од 1663 година Congregatio nationis Illyricae, картите од Винченцо Коронели од 1688 и 1694 година, картата HR-DAZD-383 од 1718 година, картата од Жак-Николас Белин од 1771 година, картата HR-SKST R-684 од 1771 година, картата од Џузепе Антонио Грандис од 1781 година и картата од Винченцо де Лучио нацртана околу 1790 година. Географија Шќедро се наоѓа во каналот Корчула помеѓу Хвар и Корчула. Неговата највисока точка е Зеленикова глава (112 метри). Островот е ретко населен сезонски, без град и само неколку реставрирани камени куќи околу заливите Мостир и Ловишќе. Заштита на природата Пределот на островот бил прогласен за значаен предел во 1968 година. Неговите околни води го формираат морското подрачје Натура 2000, назначено за живеалишта, вклучувајќи гребени и корита со Посидонија океаника. Информациите за управување и следење на ливадите со Посидонија ги следат националните протоколи/UNEP. Историја Антиката Античките извори и современите научни трудови бележат поморски судир за време на Цезаровата граѓанска војна во близина на островот Таврида во 47 година п.н.е., помеѓу Публиј Ватиниј и Марко Октавиј. Точната идентификација на Таврида е предмет на дебата: пораната литература понекогаш го изедначувала островот со Шќедро или Шипан, додека поновите трудови се залагаат за островите Паклени кај Хвар. Подводни наоди на амфори сведочат за интензивна античка навигација во областа, што е во согласност со регионалните истражувања. Среден век Според Хварскиот статут од 1331 година, Шќедро бил заеднички имот резервиран првенствено за пасишта и поморска употреба. Доминикански манастир посветен на Св. Марија Милосрдна (Света Марија од Милосрдја) бил основана во Мостирскиот залив во 1465 година, а подоцна била напуштена; остатоците се заштитено културно добро. 19 век до денес По венецијанската и краткотрајната француска контрола, Шќедро потпаднал под хабсбуршка администрација во рамките на Кралството Далмација. Мали земјоделски селца (Мостир и Настане) се развиле во 19 век; денес тие се во голема мера напуштени или се користат сезонски за туризам. Археологија Праисториската активност на Шќедро вклучува бројни камени тумули (гомиле) низ целиот остров. Во 2025 година, пробните ископувања во Ратинската пештера (Ратинска шпилја) на југоисточниот брег откриле неолитска (Хварска култура) керамика и литики, проширувајќи го населувањето на островот до 5-тиот милениум пред нашата ера. Потопено културно наследство (расфрлани амфори и остатоци од потонати бродови) е евидентирано во блиските води; целните нуркања се регулирани бидејќи областа спаѓа во рамките на Натура. Морско наоѓалиште од 2000 година. Инфраструктура Островот немал патишта од 1993 година. Економија и пристап Сезонскиот поморски туризам е концентриран во безбедните сидришта Ловишќе и Мостир. Нема ферибот за автомобили и нема јавна патна мрежа; пристапот е со приватни пловила и сезонски трансфери со брод од Завала (Хвар). Основните туристички објекти (семеен конобе) работат само во летните месеци. Наводи Библиографија Rizo da Novara, Bernardino (1490). Portolano per tutti i naviganti (италијански). Venice. Fischer, Friedrich Theobald (1881). Facsimile delle carte nautiche di Francesco Pizigani dell' anno 1373 (италијански). Venice. Šenoa, Milan (1949). „Prilog poznavanju starih naziva naših otoka“ [A Contribution to Learning the Old Names of Our Islands]. Hrvatski geografski glasnik (српскохрватски) (објав. 1950-06-15) (11–12): 75–82. ISSN 1331-5854. Putanec, Valentin (1970). „Refleksi aloglotskog diftonga au u hrvatsko-srpskom jeziku“. Filologija (српскохрватски) (6): 155–164. ISSN 0449-363X. Magaš, Damir (1993-09-01). „Cestovne prometnice malih jadranskih otoka“ [The Local Roads on the Little Adriatic Islands]. Hrvatski geografski glasnik (српскохрватски). 55: 151–154. ISSN 1331-5854. Faričić, Josip; Marelić, Tome; Dundović, Zdenko (2022). „Manuscript Map of Illyricum, 1663, in the Pontifical Croatian College of St Jerome: a Supplement to Previous Knowledge“. Kartografija i geoinformacije (објав. 2023-01-03). 21 (Special Issue): 27–46. doi:10.32909/kg.21.si.3. Mirošević, Lena; Faričić, Josip (2022). „The Island of Korčula on Early Modern Maps“. Kartografija i geoinformacije (објав. 2023-01-03). 22 (Special Edition): 98–125. doi:10.32909/kg.21.si.8. Дополнително читање Археологија Petrić, Nikša (1998). „Ranokršćanski samostan na Šćedru (Tauris, sacra) i kasnoantički pejzaž otoka Hvara u 6./7. stoljeću“. Radovi XIII. međunarodnog Kongresa za Starokršćansku Arheologiju 3. Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku (српскохрватски). 87-89. Vatican, Split. стр. 633–637. ISBN 953962133X. Mihajlović, Igor (2009). „Igor, Lokalitet: Podmorje Splitsko - dalmatinske županije - uvala Tufera (o. Šćedro), Crvene stijene (o. Hvar), o. Gojca (Paklinski otoci), Sutivan (o. Brač)“. Hrvatski arheološki godišnjak (српскохрватски) (објав. 2010) (6): 609–611. ISSN 1845-8408. Архитектура Marijan, Mia (2022-12-21). „O kamenim gomilama otoka Šćedra“ [On the Stone Mounds of the Island of Šćedro]. Prilozi Instituta za arheologiju u Zagrebu (српскохрватски). 39 (2): 21–72. doi:10.33254/piaz.39.2.2. Фауна Koren, Toni; Lauš, Boris (2012-11-19). „The first faunistic records of butterflies and moths from two small Adriatic islands, Olib and Šćedro, Croatia“. Entomologia Croatica. 16 (1–4): 115–124. Историја Nikolanci, Mladen (1974-08-05). „Pomorska bitka kod Taurisa“. Prilozi povijesti otoka Hvara (српскохрватски). 4 (1): 5–14. ISSN 0353-0957. Kozličić, Mithad (1983). „Pomorska bitka kod otoka Taurisa“. Dubrovački horizont (српскохрватски). 30 (8): 38–42. ISSN 0419-7925. Заштита „Prijedlog odluke Vlade RH – popis područja ekološke mreže“ (PDF) (хрватски). Government of the Republic of Croatia. 2015. стр. 2. Посетено на 18 October 2025. „Šćedro – podmorje (HR3000119)“. MedPAN MPA Directory. Посетено на 18 October 2025. „Studija o utjecaju na okoliš DC116 Sućuraj (Book I)“ (PDF) (хрватски). Ministry of Economy and Sustainable Development (Croatia). 14 July 2023. стр. 81. Посетено на 18 October 2025. Топонимија Božanić, Joško; Marasović-Alujević, Marina (2020). Toponimija otoka bivšega života – Svetac i Šćedro [Toponomastics Side by Side: Svetac and Šćedro] (српскохрватски). Split: Filozofski fakultet Sveučilišta u Splitu. ISBN 978-953-352-059-9. Надворешни врски Остров Шќедро – Посетете го Јелса (официјални туристички информации) Пријатели на островот Шќедро (локална невладина организација; хрватски/англиски) Natura 2000: HR3000119 Šćedro – podmorje во EUNIS