Спліцкі сабор

Спліцкі сабор, або сабор Святога Дуйма (Дуэ, Домна) — каталіцкі сабор у горадзе Спліт, Харватыя. Кафедральны сабор Спліцка-Макарскія архідыяцэзіі, помнік архітэктуры. Найстаражытны дзеючы кафедральны сабор свету. Асноўная частка сабора — былы імператарскі маўзалей. У ліку іншых помнікаў Палаца Дыяклетыяна ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Сабор звычайна называюць па імі Святога Домна (харв.: Dujam, харв.: Duje), які быў у III стагоддзі біскупам салонскім, хоць яму прысвечана толькі званіца сабора, а храм асвячоны ў гонар Дзевы Марыі. Біскуп Домн стаў мучанікам падчас ганенняў на хрысціян пры Дыяклетыяне ў 303—304 гадах. Сабор знаходзіцца ў цэнтры Дыяклетыянава палаца, яго фасад звернуты на захад і выходзіць на перыстыль палаца. Спліцкі сабор складаецца з трох частак, пабудаваных у розныя эпохі. Асноўная частка храма — васьмівугольны ў плане былы маўзалей імператара Дыяклетыяна, збудаваны на мяжы III і IV стагоддзяў. Хоры сабора пабудаваны ў XVII стагоддзі. Высокая званіца побач з саборам была пабудавана ў 1100 годзе і перабудавана ў 1908 годзе. Нягледзячы на адрозненне эпох, усе часткі сабора пабудаваны з адных матэрыялаў — туфу, здабытага ў мясцовых рэках і белага вапняку з вострава Брач. Архітэктура Былы маўзалей уяўляе сабой цэнтрычны васьмігранны аб'ём, калоны вакол якога ўтвараюць абыходную галерэяй. Сцены ўнутры расчлянёныя якія чаргуюцца паўкруглымі і прамавугольнымі нішамі, а два ярусы карынфска-кампазітных калон падтрымліваюць купал, які першапачаткова быў пакрыты мазаікай. На рэльефным фрызе пад купалам засталіся выявы імператарскай пары, а ў цэнтры раней стаяў парфіравы саркафаг з целам Дыяклетыяна, замененым пазней мошчамі Св. Домна. Сярод прадметаў мастацтва хрысціянскага перыяду асобліва каштоўныя драўляныя дзвярныя створкі з грэцкага арэху пры ўваходзе ў царкву, створаныя ў XIII стагоддзі Андрэем Бувіні . Яны маюць памеры 5,3 на 3,6 метра і багата ўпрыгожаны гравіроўкай. На кожнай створцы выгравіравана па 14 сцэн з жыцця Хрыста, усе выявы абрамлены складаным арнаментам. Каменная кафедра злева ад уваходу выканана ў XIII стагоддзі ў раманскім стылі. У бакавой капліцы Св. Дуэ ў паўднёва-ўсходняй нішы сабора знаходзіцца гатычны алтар XV стагоддзя, аўтарства Баніна з Мілана. Алтар капліцы Св. Станіслава ў паўночна-ўсходняй нішы з разьбяным рэльефам, які адлюстроўвае хвастанне Хрыста, выкананы Юраем Далмацінам. Паўночны алтар пазнейшы, створаны ў 1767 годзе Джавані Марлаітэрам у стылі барока. Галоўны алтар сабора створаны адначасова з хорамі ў XVII стагоддзі. Пад маўзалеем маецца круглая крыпта, якая ў Сярэднявеччы была пераўтворана ў царкву Св. Луцыі. Для новай хрысціянскай іерархіі было важна такім чынам паказаць, што Спліт з'яўляецца спадчыннікам салонскай Царквы, каб перанесці правы і прывілеі ранейшай салонскай метраполіі ў новы царкоўны цэнтр. У скарбніцы сабора захоўваецца багатая калекцыя прадметаў царкоўнага мастацтва: каўчэгі з мошчамі, абразы і г.д. Акрамя таго ў зборы прадстаўлена вялікая колькасць каштоўных сярэдневяковых кніг і рукапісаў. У памяць Святога Дуйма штогод 7 мая здзяйсняецца хросны ход вакол Спліта. Літургію служаць на царкоўна-славянскай мове, па глагалічных кнігах. У часы Броза Ціты хросны ход здзяйсняўся толькі вакол Спліцкага сабора, шэсце вакол горада было забаронена. Зноскі Літаратура Хорватия. Изд. «Вокруг Света», 2006. ISBN 5-98652-047-5. Стр. 203—205 Сплит. Документальный фильм Ю. А. Сенкевича, 1997. Спасылкі На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спліцкі сабор