Խորվաթիայի ազգային բանկ

Խորվաթիայի ազգային բանկ (խորվ.՝ Hrvatska narodna banka), Եվրոհամակարգի խորվաթական անդամն է և եղել է Խորվաթիայի դրամական իշխանությունը 1991-ից մինչև 2022 թվականը, թողարկելով խորվաթական դինար մինչև 1994 թվականը և հետագայում խորվաթական կունան՝ մինչև խորվաթական եվրոյի ընդունումը 2023 թվականի հունվարի 1-ին։ Այն նաև հանդիսանում է Խորվաթիայի ազգային իրավասու մարմինը Եվրոպական բանկային վերահսկողության շրջանակներում 2020 թվականից։ Այն ի սկզբանե ստեղծվել է 1972 թվականին Հարավսլավիայի Ազգային բանկի ապակենտրոնացման ներքո և դարձել է լիարժեք կենտրոնական բանկ 1991 թվականի վերջին՝ Խորվաթիայի անկախացումից հետո։ Ազգային բանկի հապավումը խորվաթերենով, ինչպես օգտագործվում է նրանց տարբերանշանում, HNB–ն է։ Բանկը անգլերենով իր հրապարակումներում օգտագործում է «CNB» անգլերեն հապավումը։ ԽԱԲ-ի դերը հստակեցված է Խորվաթիայի Սահմանադրությամբ, որն ընդունվել է Խորվաթիայի խորհրդարանի կողմից 1990 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։ Իր պարտականությունները կատարելիս ԽԱԲ-ն հանդես է գալիս որպես անկախ ինստիտուտ, որը պատասխանատու է խորհրդարանին։ Բանկի բաժնետիրական կապիտալը կազմում է 335,000,000 եվրո (մոտ 450 միլիոն ԱՄՆ դոլար)։ Պատմություն 1990 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Խորվաթիայի Սահմանադրությունը, որն ամրագրված է 53-րդ հոդվածով, Ազգային բանկը անվանել է Խորվաթիայի կենտրոնական բանկ և սահմանել նրա պարտականությունները. «Ազգային բանկը պատասխանատու է, իր իրավունքների և պարտականությունների շրջանակներում, պետության և արտերկրում արտարժույթի կայունության և վճարումների իրացվելիության համար։ Ազգային բանկը անկախ է իր գործունեության մեջ և հաշվետու է խորվաթական պառլամենտին։ Ազգային բանկի կողմից ստացված շահույթը փոխանցվում է Խորվաթիայի պետական բյուջե։ Ազգային բանկի կարգավիճակը որոշվում է օրենքով»։ Այս դրույթի համաձայն ՝ Ազգային բանկը ստեղծվել է Խորվաթիայի օրենսդրությանը համապատասխան ՝ կառավարության 1991 թվականի դեկտեմբերի 23-ի որոշմամբ, որը ժամանակավոր ակտ է, որը մշտական է դարձել 1992 թվականի նոյեմբերի օրենսդրության համաձայն։ 1995 թվականի հունիսին, նույնիսկ մինչև Խորվաթիայի անկախության պատերազմի ավարտը, Ազգային բանկը կազմակերպել է Դուբրովնիկի առաջին տնտեսական համաժողովը, ամենամյա միջոցառում, որն անցկացվում է առանց ընդհատումների այդ ժամանակվանից, ներառյալ 2020 թվականին COVID-19 համավարակ-ի ժամանակ։ 1997 թվականին ԽԱԲ-ն դարձել է Միջազգային հաշվարկների բանկի լիիրավ անդամ։ Բանկային հատվածի վերակազմավորումը տեղի է ունեցել 1990-ականների ընթացքում, որի գագաթնակետն էր ԽԱԲ-ի խորհրդի բոլոր անդամների հրաժարականը, որը գլխավորում էր նահանգապետ Մարկո Շկրեբը 2000 թվականի հուլիսին՝ ի պատասխան Խորվաթիայի խորհրդարանի՝ 1998 թվականի և 1999 թվականի առաջին կիսամյակի հաշվետվությունը ընդունելուց հրաժարվելու համար։ Բորիս Վույչիչը միացել է Ազգային բանկին որպես նրա Հետազոտությունների դեպարտամենտի ղեկավար 1996 թվականին, 2000 թվականին դարձել նրա փոխկառավարիչը, իսկ 2012 թվականին ստանձնել է կառավարչի պաշտոնը։ Գործառնություններ Խորվաթիայի ազգային բանկը Խորվաթիայի Հանրապետության կենտրոնական բանկն է և Կենտրոնական բանկերի եվրոպական համակարգի մաս։ ԽԱԲ-ի առաջնային նպատակը գների կայունության և ընդհանուր ֆինանսական համակարգի կայունության պահպանումն է։ Խորվաթիայի Ազգային բանկը իրականացնում է դրամավարկային քաղաքականություն, կառավարում է Խորվաթիայի Հանրապետության միջազգային պահուստները, թողարկում էր խորվաթական արժույթը՝ կունան, տալիս է վարկային հաստատությունների, վարկային միությունների, վճարային հաստատությունների և էլեկտրոնային փողերի հաստատությունների թույլտվությունները և վերահսկում դրանց գործունեությունը։ ԽԱԲ-ն տրամադրում է նաև լիազորված փոխանակման կետերի թույլտվություններ։ Խորվաթիայի ազգային բանկը ինքնավար և անկախ է իր նպատակին հասնելու և իր առաջադրանքների իրականացման հարցում։ ԽԱԲ-ն իր աշխատանքի մասին զեկուցում է Խորվաթիայի խորհրդարանին։ Անկախություն Կենտրոնական բանկի անկախությունը դրամավարկային քաղաքականության հաջող և վստահելի իրականացման և կենտրոնական բանկի հիմնական նպատակի` գների կայունության պահպանման հիմնական նախապայմանն է։ Խորվաթիայի ազգային բանկի անկախությունը համապատասխանում է Եվրամիության մասին պայմանագրի 130-րդ հոդվածին, որը երաշխավորում է Եվրամիության ազգային կենտրոնական բանկերի անկախությունը։ Կենտրոնական բանկի անկախության մի քանի ասպեկտներ կան՝ ֆունկցիոնալ, ինստիտուցիոնալ, անձնական և ֆինանսական։ Ֆունկցիոնալ անկախությունը ենթադրում է հստակ սահմանված նպատակ և ինքնավարություն դրա իրականացման համար միջոցների և գործիքների ընտրության հարցում։ Ինստիտուցիոնալ անկախությունը նշանակում է, որ կենտրոնական բանկի որոշումները անկախ են այլ հաստատությունների ազդեցությունից։ Անձնական անկախությունը երաշխավորում է ԽԱԲ պաշտոնյաների պաշտպանությունը արտաքին ճնշումներից, բացառում է շահերի բախումը և հստակ սահմանում է կառավարչի և ԽԱԲ խորհրդի այլ անդամների նշանակման և պաշտոնանկության պայմանները։ Ֆինանսական անկախությունը ենթադրում է ԽԱԲ-ի հնարավորությունը՝ ինքնուրույն միջոցներ ձեռք բերել իր լիազորությունների կատարման նպատակով՝ դրամավարկային քաղաքականության դիրքորոշմամբ որոշվող եկամուտներով և ծախսերով։ Դրամավարկային կայունություն Կայուն գները դրամական կայունության հիմնական չափանիշն են։ Կայուն գները պահպանվում են՝ համոզվելով, որ թանկացումները համապատասխանում են կառավարության կողմից սահմանված գնաճի նպատակին: Ֆինանսական կայունություն Ֆինանսական կայունության պահպանումը ներառում է պաշտպանություն ամբողջ ֆինանսական համակարգի սպառնալիքներից։ Սպառնալիքները հայտնաբերվում են Բանկի վերահսկողության և շուկայի հետախուզության գործառույթների միջոցով։ Այնուհետև սպառնալիքները վերացվում են ֆինանսական և այլ գործողությունների միջոցով։ Բանկը համագործակցում է այլ հաստատությունների հետ՝ ապահովելու և՛ դրամավարկային, և՛ ֆինանսական կայունությունը։ Գլխավոր գրասենյակի շենք Զագրեբի կենտրոնում գտնվող ԽԱԲ-ի նստավայրը, որը նախագծվել է ճարտարապետ Վիկտոր Կովաչիչի կողմից, կառուցվել է Զագրեբի ֆոնդային և ապրանքային բորսայի համար և բացվել է 1927 թվականին։ Այն օգտագործվում էր Հարավսլավիայի Ազգային բանկի կողմից, այնուհետև Խորվաթիայի Ազգային բանկի կողմից՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո։ Տես նաև Խորվաթիայի տնտեսություն Կենտրոնական բանկերի ցանկ Ծանոթագրություններ