കോസ്റ്റ റീക്ക

കോസ്റ്റ റീക്ക (ഔദ്യോഗികമായി റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് കോസ്റ്റ റീക്ക) മദ്ധ്യ അമേരിക്കയിലെ ഒരു പരമാധികാര രാഷ്ട്രമാണ്. സ്പാനിഷ്‌ വാക്കായ കോസ്റ്റ റിക്കയുടെ അർത്ഥം സമ്പന്ന തീരം അഥവാ റിച്ച് കോസ്റ്റ് എന്നാണ്‌. ഈ രാജ്യം ശാന്ത സമുദ്രത്തിനും കരീബിയൻ കടലിനുമിടക്ക്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. വടക്ക് നിക്കരാഗ്വ, കിഴക്കും തെക്കും പനാമ, പടിഞ്ഞാറും തെക്കും ശാന്തസമുദ്രം, വടക്ക് കിഴക്ക് കരീബിയൻ കടൽ എന്നിയുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഇത് കൊക്കോസ് ദ്വീപിന്റെ തെക്ക് ഇക്വഡോറുമായി സമുദ്രാതിർത്തിയും പങ്കിടുന്നു. ഇവിടെ ഏകദേശം അഞ്ച് ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയുണ്ട്. ഏകദേശം 51,180 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (19,760 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഇതിന്റെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവുമായ സാൻ ഹോസെയിൽ ഏകദേശം 350,000 നിവാസികളും ചുറ്റുമുള്ള മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശത്ത് രണ്ട് ദശലക്ഷം ആളുകളും വസിക്കുന്നു. ബിസി 7,000 നും 10,000 നും ഇടയിൽ കോസ്റ്റാറിക്കയിൽ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സ്പെയിൻ ഈ പ്രദേശം കോളനിവൽക്കരിക്കുന്നതിനുമുമ്പുള്ള കാലത്ത് വിവിധ തദ്ദേശീയ ഗോത്ര ജനത ഈ പ്രദേശത്ത് അധിവസിച്ചിരുന്നു. 1821-ൽ ഒന്നാം മെക്സിക്കൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി സ്വാതന്ത്ര്യം നേടുന്നതുവരെ കോസ്റ്റാറിക്ക സ്പാനിഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു പെരിഫറൽ കോളനിയായിരുന്നു. തുടർന്ന് 1823-ൽ ഫെഡറൽ റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് സെൻട്രൽ അമേരിക്കയിൽ അംഗത്വം നേടുകയും തുടർന്ന് 1847-ൽ ഔപചാരികമായി സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെ, താരതമ്യേന സ്ഥിരതയുള്ള സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ രാജ്യം ക്രമേണ ആധുനികവൽക്കരണത്തിന് വിധേയമായി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം, ഒരു ലിബറൽ ഭരണഘടന പ്രഖ്യാപിക്കുകയും മധ്യ അമേരിക്കയിലെ ആദ്യത്തെ സ്വതന്ത്രവും നീതിയുക്തവുമായ ദേശീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുകയും ചെയ്തു. 1948-ലെ ഒരു ചെറിയ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിനുശേഷം, 1949-ൽ കോസ്റ്റാറിക്ക രാജ്യത്തെ നിലവിലെ ഭരണഘടന അംഗീകരിച്ചു. അത് സാർവത്രിക വോട്ടവകാശം നൽകിയതോടൊപ്പം എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും വിവിധ സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, വിദ്യാഭ്യാസ ഗ്യാരണ്ടികൾ നൽകി. സ്ഥിരമായ സൈന്യമില്ലാത്ത ചുരുക്കം ചില പരമാധികാര രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായി മാറി. ഭരണഘടനാപരമായി സൈന്യത്തെ പൂർണമായും പിരിച്ചുവിട്ട ആദ്യ രാജ്യമാണ് കോസ്റ്റ റീക്ക. 1949ലായിരുന്നു ഈ പിരിച്ചുവിടൽ. അങ്ങനെ സ്ഥിരമായ സൈന്യമില്ലാത്ത ചുരുക്കം ചില പരമാധികാര രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇത് മാറി. ലോകത്തെ ഏറ്റവും പഴയ 22 ജനാധിപത്യരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽപ്പെട്ട ഏക ലാറ്റിനമേരിക്കൻ രാജ്യമാണ് കോസ്റ്റ റീക്ക മാനവ വികസന സൂചികയിൽ കോസ്റ്റ റീക്ക ലാറ്റിനമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽവച്ച് ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്താണ്. 2011ലെ കണക്കനുസരിച്ച് ലോകത്ത് 69ആമതും. ശക്തവും സുസ്ഥിരവുമായ ജനാധിപത്യമുള്ള ഒരു പ്രസിഡൻഷ്യൽ റിപ്പബ്ലിക്കാണ് കോസ്റ്റാറിക്ക. ദേശീയ ബജറ്റിന്റെ നാലിലൊന്ന് ഭാഗവും വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായാണ് ചെലവഴിക്കുന്നത്. 1886 മുതൽ ഇത് സൗജന്യവും നിർബന്ധിതവുമാണ്, മാത്രമല്ല ഇത് രാജ്യത്തിന്റെ ജിഡിപിയുടെ ഏകദേശം 6.2 ശതമാനവും ആഗോള ശരാശരിയുടെ 3.8 ശതമാനവുമാണ്. ഒരുകാലത്ത് കൃഷിയെ വളരെയധികം ആശ്രയിച്ചിരുന്ന രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, ധനകാര്യം, വിദേശ കമ്പനികൾക്കുള്ള കോർപ്പറേറ്റ് സേവനങ്ങൾ, ഔഷധ നിർമ്മാണം, ഇക്കോടൂറിസം എന്നിവയിലേക്ക് വൈവിധ്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. മാനവ വികസന സൂചികയിൽ (HDI) സ്ഥിരമായി അനുകൂല പ്രകടനം കാഴ്ചവച്ചിട്ടുള്ള കോസ്റ്റാറിക്ക 2023-ൽ ആഗോളതലത്തിൽ 62-ാം സ്ഥാനത്തും ലാറ്റിനമേരിക്കയിൽ അഞ്ചാം സ്ഥാനത്തുമെത്തിയിരുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ വികസന പരിപാടിയിൽ (UNDP) ഇതേ വരുമാന നിലവാരത്തിലുള്ള മറ്റ് രാജ്യങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് കോസ്റ്റ റീക്ക വളരെ ഉയർന്ന മാനുഷിക വികസനം കൈവരിച്ചതായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. മാനുഷിക വികസനത്തിലും അസമത്വത്തിലും പ്രാദേശിക ശരാശരിയേക്കാൾ മികച്ച റെക്കോർഡ് ഇതിനുണ്ട്. ജനാധിപത്യം, പത്രസ്വാതന്ത്ര്യം, ആത്മനിഷ്ഠാപരമായ സന്തോഷം, സുസ്ഥിര ക്ഷേമം എന്നിവയുടെ അളവുകോലുകളിൽ കോസ്റ്റാറിക്ക മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുന്നു. അമേരിക്കയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സാക്ഷരതാ നിരക്കുകളുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ കോസ്റ്റ റീക്കയെ മനുഷ്യാവകാശം, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക നേതാവായി കണക്കാക്കുന്നു. വിനോദസഞ്ചാരം കൊർക്കോവാഡൊ ദേശീയോദ്യാനം അവലംബം