هاسیندا

هاسیندا یا آسیندا (انگلیسی: Hacienda؛ ‏ بریتانیایی: HASS-ee-EN-də یا آمریکایی: HAH-see-EN-də؛ اسپانیایی: [aˈθjenda] یا [aˈsjenda]) یک ملک بزرگ (یا فینکا)، شبیه به لاتیفوندیوم روم باستان، در اسپانیا و امپراتوری سابق اسپانیا است. هاسینداها که ریشه در اندلس دارند، به اشکال مختلفی نظیر مزارع بزرگ کشت کلان (احتمالاً شامل پرورش حیوانات یا باغ‌های میوه)، معادن یا کارخانه‌ها بودند و بسیاری از هاسینداها این فعالیت‌ها را با هم ترکیب می‌کردند. این واژه از واژه‌های اسپانیایی hacer (به معنای ساختن/انجام دادن، از واژه لاتین facere) و haciendo (در حال ساختن/انجام دادن) گرفته شده است که به بنگاه‌های اقتصادی مولد اشاره دارد. اصطلاح هاسیندا دقیق نیست، اما معمولاً به املاک زمینی با مساحت قابل‌توجه اشاره دارد، در حالی که به زمین‌های کوچک‌تر استانسیا یا رانچو می‌گفتند. تمام هاسینداهای دوران استعمار تقریباً به‌طور انحصاری در مالکیت اسپانیایی‌ها و کریولوها (اسپانیایی‌تبارهای متولد آمریکا) و به ندرت در دست افراد دورگه بود. در آرژانتین، اصطلاح استانسیا برای املاک بزرگی به کار می‌رود که در مکزیک هاسیندا نامیده می‌شوند. در دهه‌های اخیر، این اصطلاح در ایالات متحده برای یک سبک معماری مرتبط با عمارت‌های سنتی این املاک بزرگ استفاده شده است. سیستم هاسیندا در آرژانتین، بولیوی، شیلی، کلمبیا، گواتمالا، السالوادور، مکزیک، گرانادای جدید و پرو یک سیستم اقتصادی مبتنی بر مالکیت زمین‌های بزرگ بود. سیستم مشابهی در مقیاس کوچک‌تر در فیلیپین و پورتوریکو وجود داشت. در پورتوریکو، هاسینداها بزرگ‌تر از استانسیاها بودند؛ معمولاً در آن‌ها نیشکر، قهوه یا پنبه کشت می‌شد و محصولات خود را به خارج از کشور صادر می‌کردند. خاستگاه و رشد هاسینداها در دوران بازپس‌گیری اندلس در اسپانیا شکل گرفتند. تصاحب ناگهانی زمین‌های فتح‌شده به پادشاهان این امکان را می‌داد تا برای پاداش دادن به خدمات نظامی، املاک وسیعی را به نجیب‌زادگان، سربازان مزدور و فرقه‌های نظامیِ مذهبی واگذار کنند. هاسینداهای اندلس شراب، غلات، روغن‌ها و دام تولید می‌کردند و نسبت به آنچه بعداً در آمریکای اسپانیایی پدید آمد، بیشتر ماهیت صرفاً کشاورزی داشتند. در طول استعمار قاره آمریکا توسط اسپانیا، مدل هاسیندا با ادامه دادن همان الگوی بازپس‌گیری (رکونکیستا) به دنیای جدید صادر شد. هم‌زمان با تأسیس شهرهای اسپانیایی در قلمروهای فتح‌شده، پادشاهی قطعات زمین کوچک‌تری را در نزدیکی شهرها توزیع می‌کرد، در حالی که در مناطق دوردست‌تر، به فاتحان (کنکیستادورها) زمین‌های بزرگی واگذار می‌شد که به هاسیندا و استانسیا تبدیل شدند. هاسینداها به عنوان بنگاه‌های سودآورِ مرتبط با بازارهای منطقه‌ای یا بین‌المللی توسعه یافتند. این املاک در یک اقتصاد بازارمحور با هدف تأمین بخش اسپانیایی‌زبان ادغام شدند و به کشت محصولاتی مانند شکر، گندم، میوه‌ها و سبزیجات و تولید فرآورده‌های دامی نظیر گوشت، پشم، چرم و پیه پرداختند. آغاز این سیستم در مکزیک را زمانی می‌دانند که پادشاهی اسپانیا در سال ۱۵۲۹ عنوان «مارکی دره اواخاکا» را به همراه کل ایالت مورلوس و همچنین حق واگذاری وسیع نیروی کارِ انکومیاندا به ارنان کورتس اعطا کرد. اگرچه هاسینداها از طریق واگذاری زمین به طبقه نخبه شکل گرفتند، اما بسیاری از اسپانیایی‌های عادی نیز می‌توانستند از پادشاهی درخواست واگذاری زمین کنند. در قرن‌های هفدهم و هجدهم، با تغییر جهت بیشتر اقتصادهای محلی از معدن‌کاوی به سمت کشاورزی و دامداری، هاسینداهای جدیدی در بسیاری از نقاط شکل گرفتند. توزیع زمین به موازات به بیگاری کشیدن بومیان تحت سیستم انکومیِندا صورت گرفت. اگرچه هاسیندا به‌طور مستقیم با انکومیِندا مرتبط نبود، اما بسیاری از اسپانیایی‌های صاحب انکومیِندا، با خرید زمین یا توسعه بنگاه‌های اقتصادی برای به‌کارگیری آن نیروی کار اجباری، این دو سیستم را به شکلی سودآور با یکدیگر ترکیب کردند. با اقدام پادشاهی برای حذف نیروی کار انکومیِندا، اسپانیایی‌ها مالکیت زمین‌های خصوصی را تحکیم بخشیدند و نیروی کار را به صورت دائمی یا فصلی استخدام کردند. در نهایت، هاسیندا به یک مالکیت خصوصی امن تبدیل شد که از دوران استعمار جان سالم به در برد و تا قرن بیستم دوام آورد. سایر معانی در دوران کنونی، «وزارت هاسیندا» بخش دولتی در اسپانیا است که با امور مالی و مالیات سروکار دارد، مانند «دبیرخانه هاسیندا و اعتبار عمومی» در مکزیک، که معادل وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا یا وزارت خزانه‌داری پادشاهی متحد است. جستارهای وابسته ارباب‌رعیتی ویلای رومی منابع کتاب‌شناسی