Ziwa

Ziwa ni gimba kubwa la maji linalozungukwa na nchi kavu pande zote. Tofauti na bahari ni mbili: ukubwa na kutobadilishana maji na bahari kuu. Lakini maziwa kadhaa yamepewa pia jina la "bahari" hasa kama yana maji ya chumvi au kama watu wa eneo lake hawajui magimba makubwa zaidi ya maji. Mfano wake ni Bahari Kaspi katika Asia ambayo ni kubwa sana lakini hali halisi ni ziwa lenye maji ya chumvi. Mara nyingi ziwa ni mkusanyiko wa maji wa asili, mkubwa kiasi, na uliotulia juu au karibu na uso wa Dunia. Huwa limekaa kwenye bonde au mfululizo wa mabonde yaliyoungana na kuzungukwa na nchi kavu. Maziwa yanapatikana kikamilifu barani na yametengana na bahari, ingawa yanaweza kuunganishwa na bahari kupitia mito. Maziwa, kama yalivyo makusanyiko mengine ya maji, ni sehemu ya mzunguko wa maji, yaani michakato ambayo maji huhama nayo duniani kote. Maziwa mengi yana maji baridi na yanajumuisha takriban maji baridi yote ya juu ya ardhi duniani, lakini baadhi yake ni maziwa ya chumvi yenye viwango vya chumvi vilivyo juu hata kuliko vile vya maji ya bahari. Maziwa yanatofautiana kwa kiasi kikubwa katika eneo la uso na ujazo wa maji, lakini kwa ujumla yanachukua takriban kilomita za mraba n 2.5 X 106 (chini ya 2%) ya uso wa Dunia. Maziwa kwa kawaida ni makubwa na yenye kina kirefu zaidi kuliko vidimbwi au mabwawa, ambayo nayo ni mabonde yaliyojaa maji ardhini, ingawa hakuna ufafanuzi rasmi au vigezo vya kisayansi vinavyotofautisha viwili hivyo. Maziwa pia ni tofauti na rasi, ambazo kwa ujumla ni madimbwi ya maji ya kupwa na kujaa yaliyozibwa na kingo za mchanga au nyenzo nyingine katika maeneo ya pwani ya bahari au maziwa makubwa. Maziwa mengi hupata maji kutoka kwenye chemchemi, na huishiwa pamoja na kutolewa maji na vijito pamoja na mito, lakini baadhi ya maziwa hayana njia ya kutolea maji, wakati maziwa ya volkano hujazwa moja kwa moja na maji ya mtiririko wa mvua na hayana mito yoyote inayomwaga maji ndani yake. Maziwa ya asili kwa ujumla hupatikana katika maeneo ya milimani (yaani maziwa ya milima mirefu), kreta za volkano zilizozizima, maeneo ya mabonde ya ufa, na maeneo yenye barafu inayotiririka. Maziwa mengine hupatikana katika maeneo yaliyobonyea au kando ya mikondo ya mito iliyokomaa, ambapo njia ya mto imepanuka juu ya bonde lililoundwa na kingo za mito zilizomomonyoka na maeneo oevu. Maziwa mengine hupatikana katika mapango ya chini ya ardhi. Baadhi ya sehemu za dunia zina maziwa mengi yaliyoundwa na mifumo ya mifereji ya maji iliyoharibika iliyobaki kutoka enzi iliyopita ya barafu. Maziwa yote ni ya muda mfupi tu kwa vipindi virefu vya muda, kwani yatajaa polepole na mchanga au yatafurika na kutoka nje ya bonde lililoyahifadhi. Maziwa yanayodhibitiwa na binadamu yanajulikana kama hifadhi za maji au mabwawa, na kwa kawaida hujengwa kwa ajili ya matumizi ya viwandani au kilimo, uzalishaji wa nishati ya umeme wa maji, usambazaji wa maji ya kunywa ya majumbani, kwa malengo ya kiekolojia au burudani, au kwa ajili ya shughuli nyingine za kibinadamu. Hakuna hakika kuhusu uwekaji wa mipaka ya tofauti kati ya maziwa na mabwawa, na hakuna neno hata moja kati ya hayo mawili lenye ufafanuzi unaokubalika kimataifa katika taaluma mbalimbali za kisayansi au mipaka ya kisiasa. Kwa mfano, wataalamu wa viumbe na mifumo ya maji baridi wamefafanua maziwa kama makusanyiko ya maji ambayo kimsingi ni toleo kubwa zaidi la kidimbwi, ambalo linaweza kuwa na mtikisiko wa mawimbi kwenye ukingo wake au ambapo msukosuko unaosababishwa na upepo una mchango mkubwa katika kuchanganya safu ya maji. Hakuna ufafanuzi wowote kati ya hii unaotenga vidimbwi kikamilifu na yote ni magumu kupimika. Kwa sababu hii, ufafanuzi rahisi unaozingatia ukubwa unazidi kutumika kutofautisha vidimbwi na maziwa. Ufafanuzi wa ziwa unatofautiana katika kigezo cha ukubwa wa chini kabisa wa eneo la maji, kuanzia hekta 2 (ekari 5):331 hadi hekta 8 (ekari 20). Mwanaekolojia wa wanyama wa mwanzo kabisa, Charles Elton, alichukulia maziwa kama makusanyiko ya maji yenye hekta 40 (ekari 99) au zaidi. Neno ziwa pia hutumika kuelezea eneo kama vile Ziwa Eyre, ambalo ni bonde kavu kwa wakati mwingi lakini linaweza kujaa chini ya hali ya msimu wa mvua kubwa. Katika matumizi ya kawaida, maziwa mengi yana majina yanayoishia na neno 'pond', na idadi ndogo ya majina yanayoishia na neno 'lake' (ziwa) kiuhalisia na kitaalamu ni vidimbwi tu. Kitabu kimoja cha kiada kinalisawijika jambo hili kama ifuatavyo: 'Huko Newfoundland, kwa mfano, karibu kila ziwa linaitwa kidimbwi, ambapo kule Wisconsin, karibu kila kidimbwi linaitwa ziwa.' Kitabu kimoja cha hidrolojia (sayansi ya maji) kinapendekeza kufafanua neno 'ziwa' kama mkusanyiko wa maji wenye sifa tano zifuatazo: Linajaza kwa kiasi au kikamilifu bonde moja au mabonde kadhaa yaliyounganishwa na mifereji ya bahari/mizigo ya maji; Kimsingi lina kiwango kile kile cha usawa wa maji katika maeneo yote (ukiondoa mabadiliko ya muda mfupi yanayosababishwa na upepo, mabadiliko ya utando wa barafu, maji mengi yanayoingia, n.k.); Halina uingiaji wa mara kwa mara wa maji ya bahari; Kiasi kikubwa cha mashapo yaliyoambaa kwenye maji hukamatwa na mabonde (ili hili litokee yanahitaji kuwa na uwiano mdogo kiasi wa maji yanayoingia ukilinganisha na ujazo wa ziwa); Eneo linalopimwa katika wastani wa usawa wa maji linazidi kiwango cha chini kilichochaguliwa kiholela (kwa mfano, hekta moja). Ukiondoa kigezo cha tatu, vile vingine vimekubaliwa au kufafanuliwa kwa kina zaidi na machapisho mengine ya hidrolojia (sayansi ya maji). Usambazaji Idadi kubwa ya maziwa duniani ni ya maji baridi, na mengi yanapatikana katika Kizio cha Kaskazini kwenye latitudo za juu. Kanada, ikiwa na mfumo wa mtiririko wa maji usio na mpangilio maalum, inakadiriwa kuwa na maziwa 31,752 yenye ukubwa wa zaidi ya kilomita za mraba 3(maili za mraba 1.2) katika eneo la uso wake. Jumla ya idadi ya maziwa nchini Kanada haijulikani lakini inakadiriwa kuwa angalau milioni 2. Ufini ina maziwa 168,000 yenye ukubwa wa mita za mraba 500 (futi za mraba 5,400) au zaidi, ambapo maziwa 57,000 kati ya hayo ni makubwa (mita za mraba 10,000 (futi za mraba 110,000) au zaidi). Maziwa mengi yana angalau mtiririko mmoja wa asili katika mfumo wa mto au kijito, ambao hudumisha wastani wa usawa wa maji wa ziwa hilo kwa kuruhusu utiririkaji wa maji ya ziada. Baadhi ya maziwa hayana njia ya asili ya kutolea maji na hupoteza maji kupitia uvukizaji au uvukizi wa chini ya ardhi, au vyote viwili. Maziwa haya yanajulikana kama maziwa yasiyo na mtiririko wa kwenda nje (endorheic). Maziwa mengi ni ya kutengenezwa na binadamu na hujengwa kwa ajili ya uzalishaji wa nishati ya umeme wa maji, malengo ya urembo na mandhari, shughuli za burudani, matumizi ya viwandani, matumizi ya kilimo, au usambazaji wa maji ya majumbani. Idadi ya maziwa duniani bado haijulikani kikamilifu kwa sababu maziwa na vidimbwi vingi ni vidogo sana na havionekani kwenye ramani au picha za satelaiti. Licha ya kutokuwepo kwa uhakika huu, tafiti nyingi zinakubaliana kwamba vidimbwi vidogo ni vingi zaidi kuliko maziwa makubwa. Kwa mfano, utafiti mmoja unaotajwa sana ulikadiria kuwa Dunia ina maziwa na vidimbwi milioni 304, na kwamba asilimia 91 (91%) ya hivi vina ukubwa wa hekta 1 (ekari 2.5) au pungufu. Licha ya uwepo mkubwa wa vidimbwi hivyo, karibu maji yote ya maziwa duniani yanapatikana katika maziwa makubwa yasiyozidi 100; hii ni kwa sababu ujazo wa ziwa huongezeka kwa kasi kubwa isiyo ya mnyoosho kulingana na eneo la uso wake. Maziwa ya nje ya dunia yanapatikana kwenye mwezi unaoitwa Titan, unaozunguka sayari ya Zohali. Umbo la maziwa kwenye mwezi wa Titan linafanana sana na yale yaliyopo Duniani.Hapo awali, maziwa yalikuwepo pia kwenye uso wa sayari ya Mihiri, lakini kwa sasa yamebaki kuwa sakafu au mabonde makavu ya maziwa yaliyokauka. Aina Mnamo mwaka 1957, G. Evelyn Hutchinson alichapisha tasnifu iliyopewa jina la A Treatise on Limnology,ambayo inachukuliwa kama chapisho la kihistoria linalojadili na kuainisha aina zote kuu za maziwa, asili yake, sifa za kimofometria (vipimo vya umbo), na mtawanyiko wake. Katika chapisho lake, Hutchinson aliwasilisha uchambuzi wa kina wa asili ya maziwa na kupendekeza uainishaji unaokubalika sana wa maziwa kulingana na asili yake. Uainishaji huu unatambua aina 11 kuu za maziwa ambazo zimegawanywa katika vijiaina 76. Aina hizo 11 kuu za maziwa ni: Maziwa ya kisonjo/tektoniki Maziwa ya kivolkano Maziwa ya barafu Maziwa ya mto Maziwa ya miamba inayoyeyuka Maziwa ya maporomoko ya ardhi Maziwa ya fukwe Maziwa ya viumbehai Maziwa ya kutengenezwa na binadamu Maziwa ya kisonjo/tektoniki Maziwa ya kisonjo ni maziwa yanayoundwa na mabadiliko na mienendo ya pembeni na wima ya ganda la Dunia. Misongeo hii inajumuisha mipasuko, kuinama, kujikunja, na kupinda kwa matabaka ya ardhi. Baadhi ya maziwa makubwa zaidi duniani ni maziwa ya bonde la ufa yanayochukua mabosho ya mabonde ya ufa, kwa mfano, maziwa ya Bonde la Ufa la Afrika Mashariki na Kati na Ziwa Baikal. Maziwa mengine maarufu ya kisonjo, kama vile Bahari ya Kaspi, Bahari ya Aral, na maziwa mengine kutoka ukanda wa Pontocaspian, yanachukua mabonde ambayo yametenganishwa na bahari kutokana na kunyanyuka kwa kisonjo kwa sakafu ya bahari juu ya usawa wa bahari kuu. Mara nyingi, harakati za kisonjo za kutanuka kwa ganda la dunia zimebuni mfululizo unaopokezana wa mabonde yaliyoshuka na safu za ardhi zilizonyanyuk ambazo hutengeneza mabonde marefu yanayopokezana na safu za milima. Hali hii haiishii tu kuchochea utengenezwaji wa maziwa kwa kuvuruga mifumo ya mtiririko wa maji iliyokuwepo awali, bali pia inatengeneza mabonde yasiyo na mtiririko wa kwenda nje ndani ya maeneo kame, ambayo huwa na maziwa ya chumvi . Maziwa haya hutokea pale ambapo hakuna njia ya asili ya kutolea maji, kukiwa na kiwango kikubwa cha uvukizaji, na eneo ambalo maji ya ardhini yanatiririka likiwa na kiwango cha chumvi kilicho juu kuliko kawaida. Mifano ya maziwa haya ya chumvi ni pamoja na Ziwa Kuu la Chumvi na Bahari Chumvi. Aina nyingine ya ziwa la kisonjo linalosababishwa na mipasuko ya ardhi ni vidimbwi vya mbonyeo. Maziwa ya kivolkano Maziwa ya kivolkano ni maziwa yanayochukua ama mibonyeo ya eneo husika, kwa mfano kasoko na maars (mashimo ya milipuko ya gesi), au mabonde makubwa zaidi, kama vile kaldera, yaliyoundwa na shughuli za volkano. Maziwa ya kasoko hutengenezwa ndani ya kasoko za volkano na kaldera, ambazo hujaa maji ya mvua na theluji kwa kasi kubwa zaidi kuliko yanavyopungua kupitia uvukizaji, utiririkaji wa maji ya chini ya ardhi, au mchanganyiko wa vyote viwili. Wakati mwingine aina hizi za mwisho huitwa maziwa ya kaldera, ingawa mara nyingi hakuna tofauti inayowekwa kati yake. Mfano mmoja ni Ziwa la Kasoko huko Oregon, lililopo ndani ya kaldera ya Mlima Mazama. Kaldera hiyo ilitengenezwa kutokana na mlipuko mkubwa wa volkano uliosababisha kushuka chini kwa Mlima Mazama karibu miaka 4860 KK. Maziwa mengine ya kivolkano hutengenezwa pale ambapo mito au vijito vinapozibwa na maporomoko ya lava au matope ya kivolkano (lahars). Bonde ambalo sasa ni Ziwa Malheur huko Oregon lilitengenezwa pale maporomoko ya lava yalipoziba Mto Malheur. Kati ya aina zote za maziwa, maziwa ya kasoko za volkano ndiyo yanayokaribia zaidi kuwa na umbo la duara. Maziwa ya Mto Maziwa ya mto (ama ya mifumo ya mito) ni maziwa yanayotengenezwa na maji yanayotiririka. Maziwa haya yanajumuisha maziwa ya shoroba ya maporomoko, mabwawa ya asili ya mito, na maziwa ya makorongo. Maziwa ya hilali Aina ya kawaida zaidi ya ziwa la mto ni ziwa lenye umbo la mwezi linaloitwa hilali kutokana na umbo lake la kipekee lililopinda. Yanaweza kutengenezwa katika mabonde ya mito kama matokeo ya kupinda-pinda kwa mto. Mto unaotiririka taratibu hutengeneza umbo la upinde ambapo upande wa nje wa mapindo unamomonyolewa kwa kasi zaidi kuliko upande wa ndani. Hatimaye, pindo lenye umbo la kiatu cha farasi hutengenezwa na mto unakata katika shingo hiyo nyembamba. Njia hii mpya kisha inakuwa njia kuu ya mto na ncha za lile pindo la zamani zinazibwa na matope, na hivyo kutengeneza ziwa lenye umbo la upinde. Umbo lao la mwezi linayapa maziwa ya ng'ombe uwiano mkubwa zaidi wa mzunguko wa kingo zake kwa eneo la uso kuliko aina nyingine za maziwa. Mabwawa ya asili ya mito Haya hutengenezwa pale ambapo mashapo kutoka kwenye tawimto yanapoziba mto mkuu. Maziwa ya kando Haya hutengenezwa pale ambapo mashapo kutoka kwenye mto mkuu yanapoziba tawimto, kawaida katika mfumo wa ukingo wa asili. Maziwa ya uwanda wa mafuriko Maziwa yanayotengenezwa na michakato mingine inayohusika na uundaji wa mabonde ya nyanda za mafuriko. Wakati wa mafuriko makubwa, maziwa haya husafishwa na kufurishwa na maji ya mto. Kuna aina nne: 1. Ziwa la uwanda wa mafuriko linalokutana na mto mkuu, 2. Ziwa la uwanda wa mafuriko linalopingana na kukutana na mto mkuu, 3. Ziwa la uwanda wa mafuriko linalopingana na mto mkuu, 4. Ziwa la uwanda wa mafuriko la kina kirefu. Maziwa ya miamba inayoyeyuka Ziwa la myeyuko ni ziwa linalochukua bonde lililotengenezwa na mmomonyoko wa kuyeyuka kwa miamba ya msingi kwenye uso wa ardhi. Katika maeneo ambayo chini yake kuna miamba inayoyeyuka kwa urahisi, myeyuko wake unaosababishwa na maji ya mvua na maji yanayopenya ardhini mara nyingi hutengeneza mapango. Mapango haya mara kwa mara huanguka na kutengeneza mashimo ya mbonyeo ambayo ni sehemu ya topografia ya kakarst ya eneo hilo. Mahali ambapo maji ya ardhini yapo karibu na uso wa ardhi, shimo la mbonyeo hujaa maji na kuwa ziwa la mnyonyeo. Ikiwa ziwa kama hilo lina eneo kubwa la maji yaliyotuama ambalo linachukua mbonyeo mpana uliojifunga katika mwamba wa chokaa, pia huitwa ziwa la kakarst. Maziwa madogo zaidi ya myeyuko ambayo yana maji yaliyotuama ndani ya mbonyeo uliojifunga katika eneo la kakarst yanajulikana kama vidimbwi vya kakarst. Mapango ya miamba ya chokaa mara nyingi huwa na madimbwi ya maji yaliyotuama, ambayo yanajulikana kama maziwa ya chini ya ardhi. Mifano ya kitabia ya maziwa ya mnyonyeo inapatikana kwa wingi katika maeneo ya kakarst kwenye pwani ya Dalmatia nchini Kroatia na katika sehemu kubwa za Florida. Mbinu nyingine za uanishaji Mbali na njia yao ya asili ya utengenezaji, maziwa yamepewa majina na kuainishwa kulingana na mambo mengine mbalimbali muhimu kama vile matabaka ya joto, kujaa kwa hewa ya oksijeni, mabadiliko ya msimu katika ujazo wa ziwa na kina cha maji, chumvi katika maji yenyewe, uimara wa msimu unaoendana na mabadiliko, kiwango cha utiririkaji wa maji kwenda nje, na kadhalika. Majina yanayotumiwa na umma wa kawaida na katika jamii ya kisayansi kwa aina tofauti za maziwa mara nyingi yanatokana isivyo rasmi na mofolojia ya sifa za kimaumbile za maziwa hayo au mambo mengine. Pia, tamaduni na maeneo tofauti duniani yana mifumo yao wenyewe ya majina inayopendwa na watu wengi. Kulingana na matabaka ya joto Mbinu moja muhimu ya uainishaji wa maziwa ni kwa msingi wa matabaka ya joto, ambayo yana ushawishi mkubwa kwa maisha ya wanyama na mimea wanaoishi katika ziwa, pamoja na hatmiliki na usambazaji wa vitu vilivyoyeyuka na vilivyovundikana ziwani. Kwa mfano, matabaka ya joto, pamoja na kiwango na mzunguko wa mchanganyiko wa maji, vina udhibiti mkubwa juu ya usambazaji wa oksijeni ndani ya ziwa. Profesa F.-A. Forel, ambaye pia anajulikana kama "Baba wa limnolojia" (sayansi ya maziwa), alikuwa mwanasayansi wa kwanza kuainisha maziwa kulingana na matabaka yake. Mfumo wake wa uainishaji baadaye ulifanyiwa marekebisho na kuboreshwa na Hutchinson pamoja na Löffler. Kwa kuwa uzito wa maji unabadilika kulingana na joto, huku ukiwa wa kiwango cha juu kabisa nyuzi joto +4 Selsiasi, matabaka ya joto ni sifa muhimu ya kimaumbile ya ziwa inayodhibiti viumbe hai, urundikaji wa mashapo, kemia, na mambo mengine ya maziwa husika. Kwanza, maji ya baridi zaidi na yenye uzito mkubwa kwa kawaida hutengeneza tabaka karibu na chini kabisa ya ziwa, ambalo linaitwa epilimnioni ya chini. Pili, kawaida juu ya tabaka hilo la chini kuna ukanda wa mpandisho unaojulikana kama metalimnioni. Mwishowe, juu ya metalimnioni kuna tabaka la juu la maji ya joto zaidi yenye uzito mdogo, linaloitwa epilimnioni ya juu. Mfuatano huu wa kawaida wa matabaka unaweza kutofautiana kwa kiasi kikubwa, kulingana na ziwa husika au wakati wa mwaka, au mchanganyiko wa mambo yote mawili. Uainishaji wa maziwa kwa matabaka ya joto unazingatia maziwa yenye kina cha kutosha kutengeneza tabaka la hypolimnion; kwa sababu hiyo, maziwa ya duni au yenye kina kifupi sana hayatayashwi katika mfumo huu wa uainishaji. Kulingana na matabaka yao ya joto, maziwa yanaainishwa kama holomiktiki, yenye kiwango cha joto na uzito sawa kutoka juu hadi chini katika wakati fulani wa mwaka, au meromiktiki, yenye matabaka ya maji ya joto na uzito tofauti ambayo hayachanganyiki. Tabaka la chini kabisa la maji katika ziwa la meromiktiki halina oksijeni yoyote iliyoyeyuka, kwa hivyo hakuna viumbe hai vinavyohitaji hewa. Kutokana na hali hiyo, matabaka ya mashapo yaliyo chini kabisa ya ziwa la meromiktiki yanabaki bila kuvurugwa, jambo linaloruhusu kuundwa kwa urundikaji wa mashapo ya ziwani. Katika ziwa la holomiktiki, usawa wa joto na uzito unaruhusu maji ya ziwa kujichanganya kikamilifu. Kulingana na matabaka ya joto na mzunguko wa kugeuka kwa maji, maziwa ya holomiktiki yamegawanywa katika maziwa ya amiktiki, maziwa ya monomiktiki ya baridi, maziwa ya dimiktiki, maziwa ya monomiktiki ya moto, maziwa ya polimiktiki, na maziwa ya oligomiktiki. Matabaka ya ziwa hayatokei kila mara kutokana na mabadiliko ya uzito wa maji yanayosababishwa na nyuzi joto. Matabaka yanaweza pia kutokea kutokana na mabadiliko ya uzito wa maji yanayosababishwa na viwango vya chumvi. Katika hali hii, tabaka la chini la baridi na tabaka la juu la joto hayatenganishwi na tabaka la mpandisho wa joto, bali yanatenganishwa na tabaka la mpandisho wa chumvi, ambalo wakati mwingine hujulikana kama tabaka la mpandisho wa kikemikali. Kulingana na mabadiliko ya kina na ujazo wa maji Maziwa yanaainishwa na kupewa majina isivyo rasmi kulingana na mabadiliko ya msimu katika kina cha ziwa na ujazo wake. Baadhi ya majina hayo ni pamoja na: Ziwa la msimu mfupi ni ziwa au kidimbwi cha muda mfupi sana. Likijaa maji na kukauka (kutoweka) kulingana na msimu, linajulikana kama ziwa la vipindi. Mara nyingi maziwa haya hujaza mabonde ya kakarst. Ziwa kavu ni jina linalopendwa na wengi kwa ajili ya ziwa la msimu mfupi ambalo huwa na maji kwa vipindi tu, katika majira yasiyotabirika na yasiyo ya mara kwa mara. Ziwa la kudumu ni ziwa ambalo lina maji katika bonde lake mwaka mzima na halikumbwi na mabadiliko makubwa ya ghafula katika kina chake. Ziwa la playa kwa kawaida ni ziwa la vipindi lenye kina kifupi ambalo hufunika au kujaza eneo la playa katika majira ya mvua au katika miaka yenye mvua nyingi isivyo kawaida, lakini baadaye hukauka kabisa katika maeneo yenye ukame au ukame wa kiasi. Vlei ni jina linalotumiwa nchini Afrika Kusini kurejelea ziwa lenye kina kifupi ambalo kina chake hubadilika kwa kiasi kikubwa kulingana na misimu. Kulingana na kemia ya maji Maziwa yanaweza kuainishwa na kupewa majina isivyo rasmi kulingana na kemia ya jumla ya maji yake. Kwa kutumia mbinu hii ya uainishaji, aina za maziwa ni pamoja na: Ziwa lenye asidi huwa na maji yenye kiwango cha pH kilicho chini ya uasili, ambacho ni chini ya 6.5. Ziwa huchukuliwa kuwa na asidi kali ikiwa kiwango chake cha pH kitashuka chini ya 5.5, jambo linaloleta madhara ya kibiolojia. Maziwa ya namna hiyo ni pamoja na: maziwa ya mashimo ya asidi yanayojaza migodi iliyotelekezwa na maeneo ya uchimbaji; maziwa yenye asidi ya asili yanayopatikana kwenye maeneo ya miamba ya moto na miamba iliyogeuka; mabwawa ya peat katika mikoa ya kaskazini; maziwa ya kreta ya volkano hai na zile zilizolala; pamoja na maziwa yaliyowekwa asidi kutokana na mvua ya asidi. Ziwa la chumvi, ambalo pia linajulikana kama ziwa la kisalini au ziwa la maji ya chumvi kali, ni mkusanyiko wa maji wa barani unaopatikana katika eneo lenye ukame au ukame wa kiasi, ambalo halina njia ya kutokea kuelekea baharini, na lina kiasi kikubwa cha chumvi asili zilizoyeyuka. Mifano ni pamoja na Ziwa Kuu la Chumvi huko Utah, na Bahari ya Chumvi upande wa kusini-magharibi mwa Asia. Mbonyeo wa alkali, ambao pia unajulikana kama uwanda wa alkali au uwanda wa chumvi, ni eneo lenye kina kifupi la kisalini linaloweza kupatikana katika maeneo ya mabondeni ya mikoa yenye ukame na katika maeneo ya utokaji wa maji ya chini ya ardhi. Maeneo haya kwa kawaida yanaainishwa kama maziwa makavu, au playa, kwa sababu hufurika mara kwa mara kutokana na mvua au matukio ya mafuriko na kisha kukauka wakati wa vipindi vya ukame, huku yakiacha mrundikano wa maji yenye chumvi kali na madini yatokanayo na uvukizaji. Unyevu wa chumvi ni kishimo kidogo na chenye kina kifupi cha asili ambacho maji hujikusanya humo na kuvukiza, huku kikiacha mrundikano wa chumvi, au ziwa lenye kina kifupi la maji ya magadi linalojaza kishimo hicho. (Istilahi "salt pan" inatokana na uchenuaji wa chumvi kwa majembe/nyungu wazi, mbinu ya kuchimba au kutoa chumvi kutoka kwenye maji ya chumvi kali kwa kutumia vyombo vikubwa vyenye nafasi wazi.) Unyevu wa kisalini ni jina jingine la ziwa la msimu mfupi la asidi na chumv ambalo hutengeneza ukoko wa chumvi chini kabisa, ambao baadaye unabadilika unapogusana au kuachwa wazi hewani. Linaloundwa na vimiminika vingine Ziwa la lava ni ujazo mkubwa wa lava iliyoyeyuka, ambayo kwa kawaida huwa ya kibasalti, iliyohifadhiwa ndani ya tundu la volkano, kreta, au mbonyeo mpana wa ardhi. Maziwa ya haidrokaboni ni mikusanyiko ya ethane na methane ya kimiminika inayojaza mabonyeo yaliyo kwenye uso wa Titan. Maziwa haya yaligunduliwa na chombo cha anga za juu cha Cassini–Huygens. Sifa Maziwa yana sifa nyingi mbali na aina ya ziwa, kama vile bonde la mifereji ya maji (ambalo pia linajulikana kama eneo la vyanzo vya maji ), uingiaji na utokaji wa maji, kiasi cha virutubisho, oksijeni iliyoyeyuka, vichafuzi, pH, na mrundikano wa mashapo. Mabadiliko katika kiwango cha maji ya ziwa yanadhibitiwa na tofauti iliyopo kati ya maji yanayoingia na yanayotoka yakilinganishwa na ujazo mzima wa ziwa hilo. Vyanzo vikuu vya maji yanayoingia ni pamoja na usimbaji (mvua) unaoanguka moja kwa moja juu ya ziwa, maji ya mtiririko yanayobebwa na mito na mifereji kutoka kwenye eneo la vyanzo vya maji la ziwa, njia za maji ya chini ya ardhi na matabaka ya miamba yanayohifadhi maji, pamoja na vyanzo vya bandia kutoka nje ya eneo la vyanzo vya maji. Njia za maji yanayotoka ni pamoja na uvukizaji kutoka kwenye ziwa, mtiririko wa maji ya juu ya ardhi na chini ya ardhi, pamoja na uvunaji au utumiaji wowote wa maji ya ziwa unaofanywa na binadamu. Kadiri hali ya hewa na mahitaji ya maji ya binadamu yanavyobadilika, mambo haya husababisha mabadiliko ya kupanda na kushuka kwa kiwango cha ziwa. Maziwa pia yanaweza kuainishwa kwa msingi wa utajiri wake wa virutubisho, ambavyo kwa kawaida huathiri ukuaji wa mimea. Maziwa yenye virutubisho haba yanajulikana kama maziwa oligotrofiki na kwa ujumla huwa safi na yenye maji meupe, huku yakiwa na kiwango kidogo cha viumbe vya mimea. Maziwa mesotrofiki yana usafi mzuri wa maji na kiwango cha wastani cha virutubisho. Maziwa eutrofiki yamejazwa virutubisho vingi, jambo linalosababisha ukuaji mzuri wa mimea na uwezekano wa mlipuko wa magugu-maji au mwani. Maziwa haipatrofiki ni makusanyiko ya maji ambayo yamerundikwa virutubisho kupita kiasi. Maziwa haya kwa kawaida yana maji machafu yasiyoonekana kwa mbali na yanakabiliwa na milipuko mibaya ya mwani inayoharibu mazingira. Maziwa kwa kawaida hufikia hali hii kutokana na shughuli za binadamu, kama vile matumizi makubwa ya mbolea katika eneo la vyanzo vya maji la ziwa. Maziwa ya namna hiyo yana faida kidogo sana kwa binadamu na yana mfumo wa ikolojia duni kutokana na kupungua kwa oksijeni iliyoyeyuka. Kutokana na uhusiano usio wa kawaida kati ya halijoto ya maji na uzito wake, maziwa hutengeneza matabaka yanayoitwa themoklaini, ambayo ni matabaka yenye halijoto inayotofautiana kwa kiasi kikubwa sana kulingana na kina. Maji baridi yasiyo na chumvi huwa na uzito mkubwa zaidi yanapofikia halijoto ya takriban nyuzi joto 4 za Selsiasi (39.2 °F) katika usawa wa bahari. Wakati halijoto ya maji yaliyo juu ya uso wa ziwa inapofikia kiwango sawa na halijoto ya maji ya chini kabisa, kama inavyotokea wakati wa miezi ya baridi katika maeneo yenye hali ya hewa ya wastani, maji katika ziwa yanaweza kuchanganyika; hatua hii hupandisha juu maji yaliyokosa oksijeni kutoka vilindini na kushusha oksijeni chini kwenye mashapo yanayooza. Maziwa marefu ya maeneo yenye hali ya hewa ya wastani yana uwezo wa kuhifadhi hazina ya maji ya baridi mwaka mzima, jambo linalofanya baadhi ya miji kutumia hazina hiyo kwa ajili ya mifumo ya kupozea majengo kwa kutumia maji ya vilindi vya maziwa. Kwa kuwa maji ya juu ya maziwa marefu ya maeneo ya kitropiki hayafikii kamwe kiwango cha halijoto yenye uzito mkubwa zaidi, hakuna mchakato unaosababisha maji hayo kuchanganyika. Tabaka la chini kabisa hukosa oksijeni na linaweza kujaa gesi ya ukaa, au gesi nyingine kama vile kiberiti ikiwa kuna hata chembe ndogo ya shughuli za kivolkano. Matukio yasiyo ya kawaida, kama vile tetemeko la ardhi au maporomoko ya ardhi, yanaweza kusababisha mchanganyiko unaopandisha kwa kasi matabaka ya chini kuelekea juu na kuachia wingu kubwa la gesi ambalo lilikuwa limenaswa ndani ya maji ya baridi chini kabisa ya ziwa. Jambo hili linaitwa mlipuko wa limniki. Mfano mzuri ni janga lilitokea katika Ziwa Nyos huko Kamerun. Kiasi cha gesi kinachoweza kuyeyuka katika maji kinahusiana moja kwa moja na mgandamizo. Maji ya vilindini yanapopanda juu, mgandamizo hushuka na kiasi kikubwa cha gesi hutoka kwenye maji. Katika mazingira haya, gesi ya ukaa ni hatari kwa sababu ina uzito mkubwa kuliko hewa ya kawaida na huchukua nafasi yake, hivyo inaweza kutiririka kufuata bonde la mto kuelekea kwenye makazi ya watu na kusababisha vifo vya watu wengi kwa kukosa hewa. Mada au nyenzo iliyopo chini kabisa ya ziwa, yaani sakafu ya ziwa, inaweza kuwa imeundwa na aina mbalimbali za vitu visivyo hai, kama vile tabataba au mchanga, na vitu vya kikaboni, kama vile mabaki ya mimea au wanyama wanaooza. Muundo wa sakafu ya ziwa una athari kubwa kwa uoto wa asili (flora) na wanyama (fauna) wanaopatikana katika mazingira ya ziwa hilo kwa kuchangia katika kiasi na aina za virutubisho vinavyopatikana. Tabaka pacha (jeusi na jeupe) la mashapo ya ziwa ya varvi huwakilisha mwaka mmoja. Wakati wa majira ya baridi, viumbe hai wanapokufa, kaboni hutua chini na kutengeneza tabaka jeusi. Katika mwaka huo huo, wakati wa majira ya joto, ni vifaa vichache sana vya kikaboni vinavyotua chini, jambo linalosababisha kutengenezwa kwa tabaka jeupe kwenye sakafu ya ziwa. Tabaka hizi hutumiwa kwa kawaida kufuatilia matukio ya kale ya kipaliontolojia. Maziwa ya asili yanatoa mfano mdogo wa ulimwengu unaojumuisha viumbe hai na vitu visivyo hai ambavyo kwa kiasi fulani vinajitegemea vyenyewe bila kutegemea mazingira yanayoyazunguka. Kwa sababu hiyo, viumbe wa ziwani mara nyingi wanaweza kufanyiwa utafiti kwa kujitenga na mazingira ya nje ya ziwa hilo. Maziwa mashuhuri Duniani Ziwa kubwa zaidi kwa eneo la uso ni Bahari ya Kaspi, ambayo licha ya jina lake, inachukuliwa kuwa ni ziwa kulingana na mtazamo wa kijiografia. Eneo la uso wake lina ukubwa wa maili mraba 143,000 au kilomita mraba 371,000 sq. mi./371,000 km2. Ziwa la pili kwa ukubwa kwa eneo la uso, na ziwa kubwa zaidi la maji baridi (yasiyo na chumvi) kwa eneo la uso, ni Ziwa Michigan-Huron, ambalo kihidrolojia ni ziwa moja. Eneo la uso wake lina ukubwa wa maili mraba 45,300 au kilomita mraba 117,400. Kwa wale wanaochukulia Ziwa Michigan na Ziwa Huron kama maziwa mawili tofauti, na kuichukulia Bahari ya Kaspi kama bahari ya kawaida, basi Ziwa Superior ndilo lingekuwa ziwa kubwa zaidi likiwa na ukubwa wa kilomita mraba 82,100 (maili mraba 31,700). Ziwa Baikal ndilo ziwa refu zaidi kwenda chini duniani, likipatikana huko Siberia, likiwa na sakafu yenye kina cha mita 1,637 (futi 5,371). Kina chake cha wastani pia ndicho kikubwa zaidi duniani (mita 749 au futi 2,457). Pia, ndilo ziwa kubwa zaidi duniani la maji baridi kwa ujazo (kilomita za ujazo 23,600 au maili za ujazo 5,700), ingawa ni dogo sana likilinganishwa na Bahari ya Kaspi yenye ujazo wa kilomita za ujazo 78,200 (maili za ujazo 18,800), na ni ziwa la pili kwa urefu wa kunyooka duniani (takriban kilomita 630 au maili 390 kutoka ncha hadi ncha). Ziwa la kale zaidi duniani ni Ziwa Baikal, likifuatiwa na Ziwa Tanganyika lililopo nchini Tanzania. Ziwa Maracaibo linachukuliwa na baadhi ya watu kama ziwa la pili kwa ukale zaidi Duniani, lakini kwa kuwa lipo katika usawa wa bahari na kwa sasa ni mkusanyiko wa maji unaoungana moja kwa moja na bahari, wengine wanaona kwamba limegeuka kuwa hori ndogo. Ziwa refu zaidi kwa urefu wa kunyooka ni Ziwa Tanganyika, likiwa na urefu wa takriban kilomita 660 (maili 410) (ukipimwa kufuata mstari wa katikati wa ziwa hilo). Pia, ndilo ziwa la tatu kwa ukubwa kwa ujazo, la pili kwa ukale, na la pili kwa kwenda chini duniani, likiwa na kina cha mita 1,470 (futi 4,820), likifuata baada ya Ziwa Baikal. Ziwa la juu zaidi duniani (kwa urefu wa kwenda juu), ikiwa ukubwa si kigezo, linaweza kuwa lile ziwa la kreta la Ojos del Salado, lililopo katika urefu wa mita 6,390 (futi 20,965). Ziwa la chini kabisa duniani (kwa urefu wa kwenda chini kutoka usawa wa bahari) ni Bahari ya Chumvi, inayopakana na Jordan upande wa mashariki na Israel na Palestina upande wa magharibi, likiwa katika urefu wa mita 418 (futi 1,371) chini ya usawa wa bahari. Pia, ni moja ya maziwa yenye kiwango kikubwa zaidi cha mkusanyiko wa chumvi. Ziwa Michigan–Huron lina ukanda mrefu zaidi wa pwani ya ziwa duniani: takriban kilomita 5,250 (maili 3,260), bila kujumuisha pwani za visiwa vyake vingi vya ndani. Hata kama yakichukuliwa kama maziwa mawili tofauti, Ziwa Huron pekee bado lingekuwa na ukanda mrefu zaidi wa pwani duniani wenye urefu wa kilomita 2,980 (maili 1,850). Kisiwa kikubwa zaidi kilichopo ndani ya ziwa ni Kisiwa cha Manitoulin kilichopo ndani ya Ziwa Michigan-Huron, kikiwa na eneo la uso lenye ukubwa wa kilomita mraba 2,766 (maili mraba 1,068). Ziwa Manitou, lililopo kwenye Kisiwa cha Manitoulin, ndilo ziwa kubwa zaidi duniani lililopo kwenye kisiwa ambacho kiko ndani ya ziwa. Ziwa kubwa zaidi duniani linalotiririsha maji yake kiasili kuelekea pande mbili tofauti ni Ziwa Wollaston. Ziwa Toba lililopo kwenye kisiwa cha Sumatra linapatikana katika eneo ambalo pengine ndilo kreta-mbonyeo inayofufuka kubwa zaidi Duniani. Ziwa kubwa zaidi duniani linalopatikana kikamilifu ndani ya mipaka ya mji mmoja ni Ziwa Wanapitei lililopo katika mji wa Sudbury, Ontario, Kanada. Kabla ya mipaka ya sasa ya mji huo kuanza kutumika mnamo mwaka 2001, hadhi hiyo ilikuwa ikishikiliwa na Ziwa Ramsey, ambalo pia linapatikana Sudbury. Ziwa Enriquillo lililopo katika Jamhuri ya Dominika ndilo ziwa pekee la maji ya chumvi duniani ambalo linakaliwa na mamba. Ziwa Bernard, lililopo Ontario, Kanada, linadaiwa kuwa ndilo ziwa kubwa zaidi duniani lisilo na kisiwa hata kimoja. Ziwa Saimaa lililopo katika mikoa ya Savo Kusini na Karelia Kusini, nchini Finland, linatengeneza bonde kubwa zaidi la Saimaa, ambalo lina kingo nyingi zaidi za pwani kwa kila kizio cha eneo kuliko mahali pengine popote duniani, huku urefu wake wa jumla ukiwa ni karibu kilomita 15,000 (maili 9,300). Ziwa kubwa zaidi linalopatikana ndani ya nchi moja tu ni Ziwa Michigan, nchini Marekani. Hata hivyo, wakati mwingine huchukuliwa kama sehemu ya Ziwa Michigan-Huron, hatua inayofanya rekodi hiyo kuhamia kwenye Ziwa Great Bear lililopo katika Maeneo ya Kaskazini-Magharibi nchini Kanada, ambalo ndilo ziwa kubwa zaidi duniani lililopo chini ya mamlaka moja ya kisheria. Ziwa kubwa zaidi duniani lililopo kwenye kisiwa ambacho kiko ndani ya ziwa ambalo nalo liko kwenye kisiwa ni Ziwa la Kreta lililopo kwenye Kisiwa cha Volkano ndani ya Ziwa Taal lililopo kwenye Kisiwa cha Luzon, nchini Ufilipino. Ziwa lenye jina lililopo kaskazini zaidi duniani ni Ziwa Upper Dumbell lililopo katika Mkoa wa Qikiqtaaluk huko Nunavut, nchini Kanada, katika latitudo ya 82°28' Kaskazini. Linapatikana umbali wa kilomita 5.2 (maili 3.2) kusini-magharibi mwa Alert, makazi ya watu yaliyopo kaskazini kabisa duniani. Pia, kuna maziwa kadhaa madogo upande wa kaskazini mwa Ziwa Upper Dumbell, lakini yote hayana majina na yanaonekana tu kwenye ramani zenye maelezo ya kina sana. Kuna maziwa ya kale 20 tu duniani – yaani yale yenye umri wa zaidi ya miaka milioni moja. Kubwa zaidi kwa kila bara Maziwa makubwa zaidi (kwa eneo la uso) kwa kila bara ni: Australia – Ziwa Eyre (ziwa la maji ya chumvi) Afrika – Ziwa Victoria, ambalo pia ni ziwa la tatu kwa ukubwa duniani kati ya maziwa ya maji baridi. Ni moja ya Maziwa Makuu ya Afrika. Antaktika – Ziwa Vostok (linalopatikana chini ya barafu) Asia – Ziwa Baikal (ikiwa Bahari ya Kaspi itachukuliwa kama ziwa, basi ndilo kubwa zaidi katika Eurasia, lakini limegawanyika kati ya mabara mawili ya kijiografia) Oceania – Ziwa Eyre likiwa limejaa; ziwa kubwa zaidi la kudumu (na la maji baridi) katika Oceania ni Ziwa Taupō. Ulaya – Ziwa Ladoga, likifuatiwa na Ziwa Onega, yote mawili yakipatikana kaskazini-magharibi mwa Urusi. Amerika ya Kaskazini – Ziwa Michigan–Huron, ambalo kihidrolojia (kimfumo wa maji) ni ziwa moja. Hata hivyo, maziwa ya Huron na Michigan kwa kawaida huchukuliwa kama maziwa mawili tofauti, na katika hali hiyo, Ziwa Superior ndilo linalokuwa kubwa zaidi. Amerika ya Kusini – Ziwa Titicaca, ambalo pia ni eneo la maji linalopitika kwa meli lililopo juu zaidi duniani likiwa katika mita 3,812 (futi 12,507) juu ya usawa wa bahari. (Ziwa Maracaibo ambalo ni kubwa zaidi – na la kale zaidi – huchukuliwa na baadhi ya watu kuwa si ziwa halisi tena, bali ni rasi ya bahari/wangwa). Tanbihi