ගස්

ගස් ගසක් (රුක්ෂයක්) යනු සොබාදහමේ ඉතාමත් සංකීර්ණ සහ විශිෂ්ටතම ජීව විද්‍යාත්මක නිර්මාණයකි. මේ පිළිබඳව ගැඹුරු සහ සවිස්තරාත්මක විග්‍රහයක් පහතින් දක්වා ඇත. (1) ගසක අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය ගසක් සිරස්ව ඉහළට වර්ධනය වෙමින් වසර ගණනාවක් ජීවත් වන්නේ එහි ඇති සුවිශේෂී සෛලීය ව්‍යුහය නිසාය. කඳක හරස් කඩක් බැලූ විට අපට ප්‍රධාන ස්ථර කිහිපයක් දැකගත හැකිය: බාහිර පොත්ත (Outer Bark): මෙය මියගිය සෛල වලින් සෑදී ඇති ආරක්ෂිත වැස්මකි. වේයන්ගෙන්, රෝග කාරකයන්ගෙන්, අධික සීතලෙන්/රස්නයෙන් සහ ජලය වාෂ්ප වී යාමෙන් ගස ආරක්ෂා කරන්නේ මෙයයි. ෆ්ලෝයමය හෙවත් ඇතුළු පොත්ත (Phloem): මෙය ගසේ "ආහාර නාල පද්ධතියයි". පත්‍ර මගින් ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයෙන් නිපදවන සීනි සහ අනෙකුත් පෝෂක කොටස් ගසේ අතු, කඳ සහ මුල් වෙත ප්‍රවාහනය කරන්නේ ෆ්ලෝයමය මගිනි. කැම්බියම (Cambium): මෙය ෆ්ලෝයමයට සහ ශෛලමයට මැදිව ඇති ඉතා තුනී සජීවී සෛල ස්ථරයකි. ගස මහතින් මහත් වීමට (ද්විතීයික වර්ධනය) වගකියනු ලබන්නේ මෙම සෛල බෙදීම් ස්ථරයයි. ​ශෛලමය හෙවත් එළය (Sapwood/Xylem): මෙය ගසේ "ජල නාල පද්ධතියයි". මුල් මගින් උරාගන්නා ජලය සහ ඛනිජ ලවණ ගසේ ඉහළ පත්‍ර දක්වා ගෙනයනු ලබන්නේ මෙම සජීවී ශෛලම සෛල හරහාය. අරටුව (Heartwood): ගස වයස්ගත වනවිට කඳේ මධ්‍යයේ ඇති ශෛලම නාල අක්‍රිය වී, එහි ටැනින් සහ රෙසින වැනි රසායනික ද්‍රව්‍ය තැන්පත් වේ. මෙය මියගිය කොටසක් වුවද, මුළු ගසම කෙළින් තබා ගැනීමට අවශ්‍ය යාන්ත්‍රික ශක්තිය (Mechanical Strength) ලබා දෙන්නේ මෙම සවිමත් අරටුවයි. (2) මූල පද්ධතිය ඉහළ කොටස අහස දෙසට විහිදී යන අතර, මූල පද්ධතිය භූගතව විහිදී යයි. මුල් ගසේ දැවැන්ත බර දරා සිටින අතර, පසෙන් ජලය සහ අත්‍යවශ්‍ය ඛනිජ (නයිට්‍රජන්, පොස්පරස්, පොටෑසියම්) අවශෝෂණය කර, බලශක්තිය සංචිත කරගනී. ​බොහෝ ගස් mycorrhiaze ලෙස හඳුන්වන පසෙහි දිලීර සමඟ සහජීවන සම්බන්ධතාවයක් ඇති කර ගනී. දිලීර ගස් මුල්වලට සම්බන්ධ වීම නිසා පෝෂ්‍ය පදාර්ථ වඩාත් කාර්යක්ෂමව අවශෝෂණය කර ගැනීම සඳහා මුල මතුපිට ප්‍රදේශය සිය ගුණයකින් ඵලදායී ලෙස පුළුල් කරයි. ගස දිලීර වලට ආහාර ලෙස සීනි සපයයි. ආශ්‍රිත ලිපි ශාක වැල්