Ca

La Ca a l'é na costrussion creà për dé ripar e spassi ëd vita a j'esse uman. A peul esse na caban-a sempia, un palass rich, o un condomini urban, e a varia an base a la coltura, clima, e risorse locaj. Stòria dla Ca Preistòria e antichità Le prime ca a nasso ant ël Neolìtich, con struture ëd bòsch, pera, o cane (es. caban-e circolar dël 10.000 a.C.). Ant l'Egit e la Mesopotamia, as dësvlupo ca ëd mon ëd pauta. An Piemont, le tribù sèltiche a costruissoo ca ëd pera e bòsch con tèit ëd paja. Epoche clàssiche e medievaj Ij Roman a introduvo le **domus** (ca urban-e) e le **vile** ruraj, con sistema d'evacuassion. Ant ël Medi Ev, an Piemont, le ca a j'ero ëd bòsch për ij paisan e ëd pera për ij feodatari, con tor e muraje për protession. Sécoj XVIII-XXI Con la Rivolussion Andustrial, a nasso le ca ëd sità për ij ovrié. Al di d'ancheuj, l'architetura moderna a propon ca sostenìbij con material arsiclà e energìa solar. Sòrt ëd Ca **Ca ruraj**: Tradissionaj ant le campagne (es. "cà 'd pais" dël Monfrà o dle Langhe). **Ca urban-e**: Palass stòrich (es. ij "portij" ëd Turin) o condomini modern. **Ca unifamiliar**: Vile con giardin, com cole dël sécol XIX ant ël Piemont. **Ca temporanee**: Tende, iglù, o struture d'emergensa. **Ca sostenìbij**: Costrussion a bass impat ambiental (es. "ca passiva" ant le valade alpin-e). Material e Técniche **Tradissionaj**: Bòsch, pera, mon ëd tèra cheuita, e paja (es. ca dël Canavèis). **Moderne**: Ciman armà, véder, mëtaj, e material isolant. **Inovativ**: Tèra crasà, bambù, o stampagi 3D për reduve ij còst. Ròl ant la Socetà **Identità**: La ca a arpresenta la stòria e j'arzorse locaj (es. ca dla Val d'Osta con tèit ëd pera). **Status sossiaj**: Dimension e locassion a smon-o la posission econòmica. **Comunità**: Spassi com ël "cortil" ant le ca piemontèise, andoa as viv relassion ëd visin. Ca an Piemont **Ca stòriche**: **Palass Madama** a Turin (trasformà da fortëssa a residensa). **Ca ruraj**: Le "cà 'd pais" dël Roé, restaurà për l'agriturism. **Ca moderne**: Quartié **Lingòt** a Turin, esempi d'architetura industrial riconvertìa. **Ca alpìne**: Struture an bòsch e pera dle valade ëd Coni. Desfide Moderne **Urbanisassion**: Spantiament ëd periferìe ch'a menasso ij teren agricoj. **Sostenibilità**: Necessità ëd riduve ij consum energétich (es. isolament tèrmich). **Abitabilità**: Cost ëd ca tròp àut ant le sità piemontèise (es. Turin, Noara).