Астана (могілкі, Кітай)

Могілкі Астана (кіт.: 阿斯塔那古墓) — старажытныя могілкі ў Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне Кітая. Знаходзяцца за 37 км на паўднёвы ўсход ад Турфана і ў 6 км ад старажытнага горада Гаачан. Могілкі служылі галоўным чынам для пахавання нашчадкаў кітайскіх пасяленцаў у Гаачан з IV стагоддзя да першай паловы VIII стагоддзя. Комплекс займае 10 км² і змяшчае больш за 1000 магільняў. З-за засушлівага асяроддзя многія важныя артэфакты ў магільнях добра захаваліся, уключаючы прыродныя муміі. Апісанне грабніц Грабніцы складаюцца з нахільных праходаў, якія вядуць уніз на 4 або 5 м да каменнага ўваходу, шырынёй каля метра і вышынёй больш за метр. Затым прыступка вядзе ў цагляную камеру, квадратную або даўгаватую, шырынёй ад двух да чатырох метраў, даўжынёй ад трох да чатырох метраў і вышынёй да двух метраў. Некаторыя грабніцы ўключаюць адзін ці два вузкія пярэднія пакоі, у якіх з абодвух бакоў ёсць нішы для жывёл-захавальнікаў. Гэтыя фігуры маюць розныя рысы жывёл, а ў некаторых чалавечыя твары. Па сваім багацці яны нагадваюць гліняныя статуі Цароў-Захавальнікаў, таксама знойдзеных ля ўваходаў у будыйскія храмы. Цела або целы нябожчыкаў ахутваліся тэкстылем. Сярэбраная маска для вачэй авальнай формы і авальны кавалак шоўку закрывалі твар. Часам замест гэтых масак выкарыстоўваліся манеты. Паходжанне звычаю класці манету ў рот нябожчыку незразумела: Аўрэль Стэйн бачыў паралелі з грэчаскім звычаем даваць нябожчыку плату за яго дастаўку ў свет мёртвых (гл. Абол Харона), але кітайскія навукоўцы сцвярджаюць, што гэты ж звычай назіраецца ў кітайскіх пахаваннях з першага тысячагоддзя да н.э.. Сустракаюцца манеты візантыйскай чаканкі, мясцовай копіі візантыйскай чаканкі, мясцовай копіі кітайскай чаканкі і кітайскія манеты. Першапачаткова целы былі змешчаныя ў драўляныя труны, падпёртыя пачкамі паперы, а побач з імі былі размешчаны невялікія прадметы асабістага карыстання, мадэлі адзення з паперы і шоўку, такія як абутак і капелюшы. Іншыя дары былі змешчаны ў драўляныя або гліняныя пасудзіны побач з галавой труны на драўляным пастаменце. Многія з сасудаў мелі характэрны малюнак з белых кропак і чырвоных ліній. Рэшткі ежы, высушаныя, але ідэнтыфікаваныя, былі выяўленыя ў некаторых не разрабаваных магільнях і ўключалі вінаград, слівы, грушы, кавалачкі мяса і пшаніцу. Некалькі магільняў утрымлівалі добра захаваную выпечку, уключаючы пірог з джэмам. Згодна з кітайскімі вераваннямі, замагільнае жыццё вельмі падобнае да жыцця, з якога яны сышлі, і таму нябожчыкаў хавалі з рэчамі і грашыма, якія ім спатрэбяцца. Аднак для гэтага было дастаткова пахаваць мадэлі, а не арыгінальныя прадметы. Да іх належаць чалавечыя фігуркі, жывёлы, адзенне, упрыгажэнні і музычныя інструменты. Яны былі пералічаныя ў пісьмовым інвентары, таксама змешчаным у магіле. У многіх магільнях таксама былі таблічкі з эпітафіяй для мёртвых і пахавальнае палатно з кітайскімі міфалагічнымі персанажамі Фу Сі і Нюйва. На могілках можна знайсці розныя статуэткі дынастыі Тан і кітайскія шаўковыя карціны. За межамі могілак пабудаваны новы павільён, цэнтральным элементам якога з’яўляецца вялікая статуя Фу Сі і Нюйва. Гісторыя вобласці У пачатку першага тысячагоддзя гэтая вобласць была занятая Чэшы, якія прынеслі прысягу кітайскаму двару Хань. Паводле кітайскіх гістарычных прац, Шы цзі і Ханьшу, спрадвечнымі жыхарамі на ўсход ад Цянь-Шаня да пачатку першага тысячагоддзя н.э. быў народ джушы, прадстаўнікі якога «жылі ў лямцавых палатках і пастаянна перамяшчаліся ў пошуках вады і травы для выпасу, і мелі добрыя веды сельскай гаспадаркі». Кітайскія кіраўнікі падзялілі сваю тэрыторыю ў 60 годзе да н.э. і размясцілі там гарнізон і ваенную калонію. Да 450 года н.э. галоўным горадам быў Цзяахэ, на захад ад сучаснага Турфана. Час ад часу кітайцы гублялі кантроль над хунну, а таксама адступалі, калі іх кантроль у Цэнтральным Кітаі парушаўся. У пачатку IV стагоддзя ў Гаачане на ўсход ад сучаснага Турфана было створана альтэрнатыўнае камандаванне, і гэтая вобласць таксама трапіла пад кантроль Кітая. Раскопкі Гэтае месца наведвалі шматлікія археалагічныя экспедыцыі, адпраўленыя рознымі імперыямі ў гэты цэнтральнаазіяцкі рэгіён Кітая ў першыя два дзесяцігоддзі XX стагоддзя, у тым ліку японскія экспедыцыі Кадзуя Атані у 1902 годзе, нямецкія экспедыцыі на чале з Альбертам Грунведэлем (лістапад 1902 — сакавік 1903 года) і Альбертам фон Лекокам (1904—1907, 1913—1914) і руская экспедыцыя Сяргея Ольдэнбурга ў 1909—1910 гадах. Археолаг Аўрэль Стэйн таксама адправіўся ў Астану ў 1907 годзе, а затым вярнуўся на больш працяглы тэрмін у снежні 1914 года. З 1959 года кітайскія археолагі правялі больш за дзесяць раскопак на могілках Астана і Гаачан, у выніку чаго было выяўлена 456 грабніц, 205 з якіх утрымлівалі фрагменты рукапісаў. Большасць з гэтых фрагментаў першапачаткова былі часткай пахавальных прадметаў (папяровых туфляў, папяровых капелюшоў, папяровых рамянёў, папяровых трунаў), зробленых з выкінутых дакументаў. Былі знойдзеныя дзве тысячы дакументаў, якія даюць уяўленне пра жыццё людзей таго часу. Прадметы з грабніц Матэрыял рускіх даследаванняў быў першапачаткова дэпанаваны ў Азіяцкім музеі Санкт-Пецярбурга. Пазней рукапісы былі перададзеныя ў Санкт-Пецярбургскі філіял Інстытута ўсходазнаўства Расійскай акадэміі навук. Японскія калекцыі былі вывезены ў Кіёта, але неўзабаве былі рассеяны пасля таго, як Атані падаў у адстаўку з пасады абата Нішы Хангандзі ў 1914 годзе. У адрозненне ад іншых экспедыцый, даследаванні японскіх манахаў фінансаваліся Атані ў прыватным парадку, таму знаходкі не захоўваюцца ў дзяржаўных калекцыях. Хоць да 1926 года першыя матэрыялы экспедыцыі знаходзіліся ў імператарскім музеі падарункаў у Кіёта, да 1944 года гэтыя прадметы былі ў руках прыватнага калекцыянера Тэйза Кімуры. Японскі ўрад быў вымушаны выкупіць іх пасля вайны, і, разам з некаторымі іншымі прадметамі, набытымі ў іншых асоб, калекцыя была здадзена на захоўванне ва Усходнюю секцыю Такійскага нацыянальнага музея, дзе яна захоўваецца і сёння. Большая частка матэрыялаў другой і трэцяй экспедыцыі Атані захоўвалася ў яго доме і была прададзеная разам з домам у 1916 годзе. Пакупнік, Фузаноске Кухара быў сябрам Тэрауці Масатакэ, генерал-губернатара Карэі (анексавана Японіяй у 1910 годзе). Ён прадставіў калекцыю свайму сябру, які захоўваў яе ў музеі генерал-губернатара, што пасля стаў нацыянальным цэнтральным музеем у Сеуле (сёння Нацыянальны музей Карэі). Нямецкія калекцыі знаходзяцца ў Берліне ў Дзяржаўнай бібліятэцы (рукапісы) і ў Музеі азіяцкага мастацтва. Калекцыі Стэйна з Астаны знаходзяцца ў Брытанскай бібліятэцы, Брытанскім музеі, Музеі Вікторыі і Альберта і Нацыянальным музеі ў Нью-Дэлі. Многія тысячы артэфактаў, знойдзеныя кітайскімі археолагамі з 1958 года, былі вывезены ў Музей Урумчы. Прадметы з грабніц, знойдзеныя падчас розных раскопак, былі прадстаўлены на некалькіх выстаўках. Крыніцы Літаратура Owen Lattimore, Peter Hopkirk. Foreign Devils on the Silk Road // Pacific Affairs. — 1982. — В. 2. — Т. 55. — С. 313. — ISSN 0030-851X. — DOI:10.2307/2757620 Xinjiang Cultural Board. The Ancient City of Gaochang (高昌故城). Ürümqi, China, 2005.