ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ།

ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་ (ལེགས་སྦྱར་སྐད།: Potala Palace) ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སའི་དམར་པོ་རིའི་སྟེང་དུ་ཆགས་པའི་འཛམ་གླིང་ན་ཆེས་གྲགས་ཆེ་བའི་གནའ་བོའི་ཕོ་བྲང་དང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་མཚོན་རྟགས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་བོད་རྒྱལ་སོ་གསུམ་པ་བཙན་པོ་་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཐོག་མར་བཞེངས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་རྒྱ་བསྐྱེད་གནང་སྟེ་ད་ལྟའི་བཟོ་བཀོད་འདི་ཉིད་གྲུབ། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ལོར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རིག་དངོས་སྲུང་སྐྱོབ་སྡེ་ཚན་ (UNESCO) གྱིས་འཛམ་གླིང་གི་ཤུལ་བཞག་རིག་དངོས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱས། ༡ མཚན་གྱི་བྱུང་ཚུལ་དང་རྣམ་གྲངས། ཕོ་བྲང་འདིར་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་ཡོད་པ་སྟེ། **རྩེ་པོ་ཏ་ལ། རྩེ་ཕོ་བྲང་། ཕོ་བྲང་དམར་པོ། རི་བོ་གྲུ་འཛིན་** སོགས་སུ་གྲགས།"པོ་ཏ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིན་ལ། དེ་ནི་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་རི་བོ་པོ་ཏ་ལའམ་བོད་སྐད་དུ་རི་བོ་གྲུ་འཛིན་ཞེས་པ་དེར་གོ་བ་ཡིན། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནི་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དུ་བརྩི་བ་དང་། ཁོང་གིས་གནས་འདིར་སྒྲུབ་པ་མཛད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པར་བརྟེན་ཕོ་བྲང་གི་མཚན་ལའང་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་གི་མཚན་གསོལ་བ་ཡིན། ཕོ་བྲང་འདི་ནི་ལྷ་སར་མ་འབྱོར་གོང་རྒྱང་རིང་ནས་མཇལ་ཐུབ་ལ་ཕྱོགས་གང་ནས་མཇལ་ཀྱང་བཟོ་བཀོད་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཡོད། ༢ ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིམ་པ། ༢.༡ ཐོག་མའི་བཞེངས་སྐྲུན། (དུས་རབས་ ༧ པ།) སྤྱི་ལོ་ ༦༣༡ ལོར་བོད་རྒྱལ་སོ་གསུམ་པ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་རྗེས། མལ་གྲོ་གོང་དཀར་གྱི་ཕོ་བྲང་བྱམས་པ་མི་འགྱུར་གླིང་ནས་དབུ་རུ་སྐྱིད་ཤོད་ལྷ་སར་ཕེབས། དམར་པོ་རིའི་སྟེང་དུ་ཕོ་བྲང་གཟིམས་ཁང་དཀར་པོ་བཞེངས། ས་དཔྱད། དམར་པོ་རི་ལ་ལྕགས་རི་རྒྱ་ཁྱོན་དཔག་ཚད་གཅིག་ཡོད་པས་ལྕགས་པོ་རི་དང་། བར་མ་རིའང་ནང་དུ་ཚུད་ཡོད་ཅེས་གསུངས། བཟོ་བཀོད། ལྕགས་རི་ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་གྱིས་བསྐོར་བའི་དབུས་སུ་མཁར་དགུ་ཐོག་ལ་ཁང་མིག་ ༩༩༩ དང་། རྩེ་མོར་མཁར་གཅིག་བཅས་ཁྱོན་མཁར་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ཡོད། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་བཙུན་མོའི་ཕོ་བྲང་དགུ་ཐོག་བྱས་པ་ལ། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དང་བཙུན་མོའི་ཕོ་བྲང་དབར་ལྕགས་ཐག་གི་ཟམ་པས་སྦྲེལ་ཡོད། ཉམས་རྒུད། ཕྱིས་སུ་ཆོས་རྒྱལ་མང་སྲོང་མང་བཙན་དུས་རྒྱ་ནག་གི་དམག་གིས་མེར་བསྲེགས་པ་དང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ཐོག་བརྒྱབ་པ་སོགས་ཀྱིས་ཉམས་ཆག་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ་ཆོས་རྒྱལ་སྒྲུབ་ཕུག་དང་འཕགས་པ་ལྷ་ཁང་ཙམ་ལས་ལྷག་མེད་པར་གྱུར། ༢.༢ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་རྒྱ་སྐྱེད་དང་ཕོ་བྲང་དཀར་པོ། སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༢ ལོར་གུ་ཤྲཱི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་རྒྱལ་བ་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ། སྤྱི་ལོ་ ༡༦༤༥ ལོར་སྡེ་སྲིད་བསོད་ནམས་རབ་བརྟན་གྱིས་རྩེ་ཕོ་བྲང་དཀར་པོ་རྒྱས་བསྐྲུན་མཛད་ཅིང་། བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་འབྲས་སྤུངས་ནས་པོ་ཏ་ལར་སྤོས། ༢.༣ ཕོ་བྲང་དམར་པོའི་བཞེངས་སྐྲུན། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་རྒྱལ་བ་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་གསང་རྒྱ་བཟུང་སྟེ། སྤྱི་ལོ་ ༡༦༩༠ ལོར་ཕོ་བྲང་དམར་པོ་བཞེངས་འགོ་བརྩམས། ཐོག་མར་སྔར་གྱི་ཁང་རྙིང་ཡོངས་རྫོགས་བཤིག་པར་དགོངས་ཀྱང་། ཟན་རྟགས་བསྒྲིལ་བར་ཆོས་རྒྱལ་སྒྲུབ་ཕུག་དང་འཕགས་པ་ལྷ་ཁང་གཉིས་རང་འཇགས་བཞག་ན་ལེགས་ཚུལ་བབས་པས་དེ་ལྟར་མཛད། ཕོ་བྲང་དམར་པོ་འདི་ཉིད་ལོ་གསུམ་གྱི་ནང་ལེགས་པར་བསྒྲུབས། ༣ བཟོ་བཀོད་དང་ནང་རྟེན་གལ་ཆེ་ཁག ༣.༡ ཕོ་བྲང་དམར་པོའི་ལྷ་ཁང་ཁག ཕོ་བྲང་དམར་པོ་ནི་བོད་ལུགས་ཀྱི་ཐོག་བརྩེགས་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པའི་སྟེང་དུ་རྒྱལ་བའི་གཟིམ་ཆུང་དང་ལྷ་ཁང་མང་པོ་ཡོད། ཆོས་རྒྱལ་སྒྲུབ་ཕུག: ལྷ་ཁང་རྙིང་ཤོས་ཏེ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་སྐུ་དངོས་བཞུགས་མྱོང་བའི་གནས་ཡིན། ནང་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཡབ་ཡུམ་དང་། བློན་པོ་མགར་སྟོང་བཙན། ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་སོགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་བཞུགས། འཕགས་པ་ལྷ་ཁང་: པོ་ཏ་ལའི་རྟེན་གཙོ་འཕགས་པ་ལོ་ཀེ་ཤྭ་རའི་སྐུ་བརྙན་བཞུགས། འདི་ནི་ཙན་དན་ལས་གྲུབ་པའི་བྱིན་ཅན་གྱི་རྟེན་རྩ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས: ཕོ་བྲང་དམར་པོའི་འདུ་ཁང་ཆེན་མོ་སྟེ་རྒྱལ་བ་རིམ་བྱོན་གྱི་ཆོས་སྲིད་མཛད་སྒོ་ཁག་གནང་སའི་ལྟེ་བ་ཡིན། ༣.༢ རྒྱལ་བ་རིམ་བྱོན་གྱི་གསེར་སྡོང་ཁག ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ནས་བཅུ་གསུམ་པའི་བར་གྱི་གདུང་རྟེན་གསེར་སྡོང་བརྒྱད་བཞུགས་ཡོད། གསེར་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག: རྒྱལ་བ་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གདུང་རྟེན། (༡༦༩༢ ལོར་བཞེངས།) གསེར་སྡོང་བཀྲ་ཤིས་འོད་འབར: རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་གདུང་རྟེན། གསེར་སྡོང་དགེ་ལེགས་གཟི་འབར: རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པའི་གདུང་རྟེན། གསེར་སྡོང་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོའི་གདུང་རྟེན: རྒྱལ་བ་དགུ་པའི་གདུང་རྟེན། གསེར་སྡོང་ཁམས་གསུམ་རྒྱན་མཆོག: རྒྱལ་བ་བཅུ་པའི་གདུང་རྟེན། གསེར་སྡོང་ཕན་བདེ་འོད་འབར: རྒྱལ་བ་བཅུ་གཅིག་པའི་གདུང་རྟེན། གསེར་སྡོང་ཚེ་སྦྱིན་འོད་འབར: རྒྱལ་བ་བཅུ་གཉིས་པའི་གདུང་རྟེན། གསེར་སྡོང་དགེ་ལེགས་འདོད་འཇོ: རྒྱལ་བ་བཅུ་གསུམ་པའི་གདུང་རྟེན། (༡༩༣༤ ལོར་བཞེངས།) ༤ རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་། རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་ནི་ཐོག་མར་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་སྐབས་གསར་འཛུགས་གནང་ཞིང་། རྒྱལ་བའི་སྐུ་འཁོར་གྲྭ་ཚང་ངམ་སྐུ་ཞབས་གྲྭ་ཚང་ཞེས་ཞུ། སྔོན་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་ ༡༧༠ ཙམ་གྱིས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་སྔགས་ཆོག་གཙོ་བོར་མཛད་པའི་ཐོག རྙིང་མ་དང་ས་སྐྱའི་ཕྱག་བཞེད་ཀྱང་མཛད་པ་ཡིན། ༥ ཞོལ་གྱི་བཀོད་པ། པོ་ཏ་ལའི་མདུན་གཤམ་གྱི་ས་ཆར་ **ཞོལ་** ཞེས་ཟེར། འདིར་ཞོལ་ལྕགས་རིའི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཡོད་ཅིང་སྔོན་གྱི་སྡེ་པ་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་ཆགས་ཡོད་པ་ནི། དམག་སྤྱི་ཁང་དང་། པར་ཁང་། འབྲུ་ཁང་། འདོད་དཔལ་ (བཟོ་གྲྭ)། ཞོལ་པ་ལས་ཁུངས་ (ཁྲིམས་ཁང་) སོགས་ཡིན། ༦ གལ་གནད་དང་སྲུང་སྐྱོབ། ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་ནི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རླབས་ཆེ་བའི་གནའ་རབས་འཛུགས་སྐྲུན་ཡིན་ལ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཆབ་སྲིད་དཔལ་འབྱོར་རིག་གནས་སྒྱུ་རྩལ་འཛུགས་སྐྲུན་གང་ཅིའི་ཐད་ཀྱི་ཉིང་བཅུད་ལྟ་བུ་ཡིན། ༡༩༩༤ ལོར་འཛམ་གླིང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་རིག་དངོས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དུ་ཚུད་པ་བཅས་ཡིན། དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ། 《གསེར་གདུང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག》 བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་།》 སུམ་པ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར། 《སུམ་པོ་ཆོས་འབྱུང་།》