Sù-chhoan-séng

Sù-chhoan-séng (四川省; Sù-chhoan-ōe: Si3cuan1sen4, IPA: [sɿ213tsʰuan55sən53]) sī Tiong-kok Sai-lâm tē-khu ê chi̍t-ê séng, kán-chheng Chhoan (川) ia̍h sī Sio̍k (蜀) séng-hōe sī Sêng-to͘-chhī. Le̍k-sú Sú-chiân sî-tāi kap Sian-chîn Kī-kin 200 bān nî chêng ê Kū-chio̍h-khì Sî-tāi, Sù-chhoan tō ū jîn-lūi teh oa̍h-tāng. Kī-kin 1 bān nî chìn-ji̍p Sin-chio̍h-khì Sî-tāi. Bo̍k-chêng í-keng hoat-hiān 200 gōa ê ûi-chek, kî-tiong siōng tiōng-iàu ê sī Pó-tun Bûn-hòa (寶墩文化), Sam-seng-tui Bûn-hòa (三星堆文化). Kī-kin 4000 nî, chìn-ji̍p Chheⁿ-tâng-khì Sî-tāi, kiàn-li̍p ū lô͘-lē chè-tō͘ ê Kó͘-sio̍k Ông-kok (古蜀王國), kap Tiong-goân ê Siong, Chiu pêng-hêng chûn-chāi. Kó͘-sio̍k Ông-kok ū Chhâm-chông (蠶叢)、Pek-koàn (柏灌), Hî-hû (魚鳧), Tō͘-ú (杜宇) téng-téng sī-cho̍k kiàn-li̍p ê ông-tiâu. Siōng bóe chi̍t-ê ông-tiâu sī Pih-lêng (鱉靈) kiàn-li̍p ê Khai-bêng Ông-tiâu (開明王朝). Lēng-gōa, chū Se Chiu chá-kî khai-sí, Sù-chhoan Phûn-tē tang-pō͘ mā ū chu-hô͘ kok Pa-kok (巴國). Pa, Sio̍k nn̄g tē ê bûn-hòa mā hō͘-siong éng-hióng, thàu-lām, lo̍h-bóe hêng-sêng só͘-ūi ê Pa-sio̍k Bûn-hòa (巴蜀文化). Se-goân-chiân 316 nî, Chîn-kok bia̍t Kó͘-sio̍k kap Pa-kok, siat-li̍p Sio̍k-kūn (蜀郡). Chîn chì Lâm-pak-tiâu Sûi-tông chì chheng Kīn-tāi Hiān-tāi 1952 nî thiat-siau thiat-siau 4-ê hêng-sù-khu, sêng-li̍p Sù-chhoan-séng. 1955 nî, thiat-siau Se-khong-séng, Kim-soa-kang í tang ê só͘-chāi ōe-kui Sù-chhoan-séng. Tē-lí Tē-hêng Sù-chhoan-séng ê sai-sì chú-iàu sī Chheng-Chōng Ko-gôan, tang-sì chú-iàu sī Sù-chhoan Phûn-tē. Séng-lāi ê tēng-hêng í soaⁿ-tē ûi chú, chiám 77.1%. Sù-chhoan kéng-lāi ê soaⁿ-lêng ū: Tāi-pa-soaⁿ (大巴山) Liông-bûn-soaⁿ (龍門山) Bîn-soaⁿ (岷山) Hoâiⁿ-toān Soaⁿ-lêng (橫斷山稜) Kiông-lâi-soaⁿ (邛崍山) Tōa-soat-soaⁿ (大雪山) Sa-lú-lí Soaⁿ (沙魯里山) Choân-séng siōng koân ê só͘-chāi sī Tōa-soat-soaⁿ ê Kòng-ka-soaⁿ (貢嘎山), hái-poa̍t 7,514 m. Chúi-bûn Sù-chhoan-séng lâi tōa-to-sò͘ (97.02%) ê hô-chhoan sio̍k-tī Tiông-kang liû-he̍k, chhūn--ê (2.98%) tio̍k-tī Hông-hô liû-he̍k. Khì-hāu Hêng-chèng-khu Sù-chhoan-séng ū 1-ê hù-séng-kip-chhī, 17-ê tē-kip-chhī, 3-ê chū-tī-chiu. Hù-séng-kip-chhī: Sêng-to͘-chhī (成都市) Tē-kip-chhī Biân-iông-chhī (綿陽市) Kóng-goân-chhī (廣元市) Lâm-chhiong-chhī (南充市) Pa-tiong-chhī (巴中市) Ta̍t-chiu-chhī (達州市) Ngá-an-chhī (雅安市) Tek-iông-chhī (德陽市) Sūi-lêng-chhī (遂寧市) Kóng-an-chhī (廣安市) Bî-san-chhī (眉山市) Chu-iông-chhī (資陽市) Lo̍k-san-chhī (樂山市) Lāi-kang-chhī (內江市) Chū-kòng-chhī (自貢市) Gî-pin-chhī (宜賓市) Lô͘-chiu-chhī (瀘州市) Phan-chi-hoa-chhī (攀枝花市) Chū-tī-chiu 3-ê: Garzê Chōng-cho̍k Chū-tī-chiu (Garzê藏族羌族自治州) Ngawa Chōng-cho̍k Kiuⁿ-cho̍k Chū-tī-chiu (Ngawa藏族羌族自治州) Liâng-san Î-cho̍k Chū-tī-chiu (涼山彝族自治州) Jîn-kháu Bûn-hòa Chham-khó