ไว่ทาน

ไว่ทาน (จีนตัวย่อ: 外滩; จีนตัวเต็ม: 外灘; พินอิน: Wàitān) เป็นพื้นที่ย่านใจกลางเมืองเซี่ยงไฮ้ ประกอบด้วยถนนเลียบริมแม่น้ำหวงผู่ และอาคารและสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ ตามแนวถนน เป็นหนึ่งในแลนด์มาร์กสำคัญของเซี่ยงไฮ้ มีความยาว 1.5 กิโลเมตร เริ่มจากถนนเหยียนอานตะวันออกทางทิศใต้ และสิ้นสุดที่สะพานไว่ไป๋ตู้บน แม่น้ำซูโจวทางทิศเหนือ แม่น้ำหวงผู่อยู่ทางทิศตะวันออก และสถาบันการเงินและการค้าต่างประเทศเก่าแก่ของเซี่ยงไฮ้กระจุกตัวอยู่ทางทิศตะวันตก ไว่ทานเรียงรายไปด้วยอาคารประวัติศาสตร์กว่า 20 หลังที่มีรูปแบบสถาปัตยกรรมที่แตกต่างกันไป ซึ่งรวมถึงอาคารที่มีรูปแบบผสมผสานสถาปัตยกรรมสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาและสมัยใหม่ตอนต้น จึงได้รับการขนานนามว่า "กลุ่มอาคารแสดงสถาปัตยกรรมโลก" นับตั้งแต่เซี่ยงไฮ้เปิดเป็นเมืองท่าตามสนธิสัญญา ไว่ทานได้กลายเป็นศูนย์กลางทางการเงินและการค้าของเซี่ยงไฮ้และรวมถึงทั้งประเทศจีน และยังเป็นที่รู้จักในชื่อ "วอลสตรีตแห่งตะวันออก" ประวัติและสถานะปัจจุบัน ยุคสมัยใหม่ ไว่ทานเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาเมืองสมัยใหม่ของเซี่ยงไฮ้ ทำหน้าที่เป็นทั้งจุดเริ่มต้นของเขตสัมปทาน และการพัฒนาเมืองสมัยใหม่ทั้งหมดของเซี่ยงไฮ้ ก่อนปี 1843 บริเวณนี้เป็นที่ราบโคลนริมแม่น้ำหวงผู่ เรียกว่า "หวงผู่ทาน" (黄浦滩) ส่วนของหวงผู่ทานที่อยู่ใกล้และทางเหนือของที่ทำการอำเภอเรียกว่า "ไว่ทาน" ในขณะที่ส่วนทางใต้ (มักหมายถึงบริเวณจนถึงลู่เจียปิน เรียกว่า "หลี่ทาน" (裡滩) ตั้งแต่ปี 1844 เป็นต้นไป ส่วนเหนือของหวงผู่ทานชั้นนอกถูกกำหนดให้เป็นส่วนหนึ่งของเขตสัมปทานของอังกฤษ โดยใช้พื้นที่นี้เป็นท่าเรือ และในไม่ช้าบริษัทต่างชาติแห่งแรก ๆ ก็เริ่มเปิดทำการที่นี่ บริษัทที่มีอำนาจมากที่สุด ได้แก่ บริษัทอังกฤษ Jardine Matheson & Co. (เลขที่ 27, ไว่ทาน), Dent & Co. (เลขที่ 14, ไว่ทาน) และ David Sasson and Sons Company (เลขที่ 24, ไว่ทาน) รวมถึง บริษัทอเมริกัน Russell & Co. (เลขที่ 9, ไว่ทาน) ในปี 1848 มีการสร้างถนนและเสริมความแข็งแรงของตลิ่งแม่น้ำ ชื่อของถนนสายนี้ในภาษาอังกฤษคือ "บันด์" (Bund) ซึ่งมาจากภาษาฮินดี बंद ที่มีที่มาจากภาษาเปอร์เซีย بند ที่ความหมายว่า "เขื่อน" หรือ "ท่าเรือที่มีเขื่อน" ในภาษาอังกฤษ และชื่อนี้ยังถูกนำไปใช้เรียกในภาษาอื่นด้วย ส่วนทางใต้ของหาดหวงผู่ด้านนอกถูกรวมเข้ากับเขตสัมปทานฝรั่งเศสเพื่อสร้างพื้นที่ท่าเรือ "ไว่ทานฝรั่งเศส" (法兰西外滩) ในปี 1865 มีการติดตั้งไฟถนนแบบใช้ก๊าซบนไว่ทาน และต่อมาถูกแทนที่ด้วยโคมไฟอาร์คในปี 1882 ในปี 1883 สายโทรศัพท์สายแรกของเซี่ยงไฮ้ถูกวางจากถนนเจิ้งเฟิง (ปัจจุบันคือถนนกวางตุ้ง) บนไว่ทานไปยังสือลิ่วพู หลังจากที่เซี่ยงไฮ้เปิดเป็นเมืองท่าตามสนธิสัญญาในปี 1846 ธนาคารต่างชาติ บริษัทการค้า สมาคม และหนังสือพิมพ์จำนวนมากก็เริ่มเข้ามาตั้งรกรากที่นี่ อาคารพาณิชย์ผุดขึ้นมากมาย ไว่ทานได้กลายเป็นศูนย์กลางทางการเมือง การเงิน การค้า และวัฒนธรรมของมหาอำนาจตะวันตกในเซี่ยงไฮ้ ในเวลานั้น สถานกงสุลของประเทศต่าง ๆ เช่น สถานกงสุลอังกฤษ ฝรั่งเศส และรัสเซีย ต่างก็กระจุกตัวอยู่ที่นี่เป็นส่วนใหญ่ ไว่ทานยังเป็นฐานของเงินทุนระหว่างประเทศในประเทศจีนอีกด้วย ในปี 1864 มีบริษัทต่างชาติ 61 แห่งกระจุกตัวอยู่ที่ไว่ทาน จำนวนนี้เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วเป็น 157 แห่งในอีก 11 ปีต่อมา ในปี 1897 ธนาคารแห่งแรกที่ชาวจีนเป็นเจ้าของ คือธนาคารจงกั๋วทงซาง (中国通商银行) ได้เปิดทำการที่ไว่ทาน หลังจากนั้น เงินทุนของจีนและตะวันตกก็เริ่มกระจุกตัวอยู่ที่ไว่ทาน ซึ่งกลายเป็นศูนย์กลางทางการเงินและการค้าของจีน ในปี 1928 สำนักงานใหญ่ของธนาคารกลางและสำนักงานบริหารทั่วไปของธนาคารแห่งประเทศจีนและ ธนาคารเจียวทง (交通银行) ได้ย้ายมาอยู่ที่ไว่ทาน ในปี 1935 ไว่ทานได้ดึงดูดเงินทุนที่ชำระแล้วของธนาคารแห่งชาติ 50.72% เงินสำรองของประเทศ 61% เงินฝากของประเทศ 77.84% และเงินกู้ของประเทศ 77.64% และยิ่งได้กลายเป็นศูนย์กลางทางการเงินของทั้งประเทศและแม้แต่ของตะวันออกไกล อาคารที่เป็นโรงแรมเหอผิง (和平饭店) ในปัจจุบันนี้เดิมทีคืออาคารซาสซูน (沙逊大厦) ซึ่งเป็นของนักธุรกิจชาวยิวอเมริกันนามว่าซาสซูน ในสมัยนั้นเพื่อแสดงแสนยานุภาพทางเศรษฐกิจ รัฐบาลชาตินิยมจึงตัดสินใจสร้างอาคารธนาคารสูง 34 ชั้นติดกับบ้านซาสซูน เพื่อให้เป็นอาคารที่สูงที่สุดในตะวันออกไกล ในปี 1934 ระหว่างการก่อสร้าง ซาสซูนได้เข้ามาแทรกแซงอย่างไม่สมเหตุสมผล โดยกล่าวว่า "อาคารในเขตสัมปทานของอังกฤษไม่สามารถสูงเกินพีระมิดของผมได้" เนื่องจากสถานการณ์ในขณะนั้น คดีจึงไปถึงลอนดอน และในที่สุดก็มีคำตัดสินว่าธนาคารแห่งประเทศจีนสามารถสร้างได้เพียง 17 ชั้น ซึ่งต่ำกว่าพีระมิดของบ้านซาสซูนที่อยู่ติดกัน 30 เซนติเมตร และโครงการนี้จะต้องได้รับการออกแบบและว่าจ้างบริษัทต่างชาติ เขตสัมปทานนานาชาติเซี่ยงไฮ้ และ เขตสัมปทานฝรั่งเศส ได้ร่วมกันสร้างอนุสรณ์สถานสงครามยุโรปขึ้นในปี 1924 เพื่อรำลึกถึงชาวเซี่ยงไฮ้ที่เสียชีวิตในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำหวงผู่ ณ จุดบรรจบของสองเขตสัมปทาน (ปัจจุบันคือไว่ทาน บริเวณถนนเหยียนอานตะวันออก) อนุสรณ์สถานแห่งนี้เป็นแลนด์มาร์กของไว่ทานเนื่องจากมีขนาดใหญ่โต อย่างไรก็ตามในปี 1941 กองทัพญี่ปุ่นได้เข้ายึดครองเขตสัมปทาน และอนุสรณ์สถานก็ถูกทำลายลง สวนสาธารณะหวงผู่ (ในสมัยนั้นเรียกว่าสวนสาธารณะไว่ทาน) ได้ถูกสร้างขึ้นในปี 1868 ทำให้เป็นสวนสาธารณะที่เก่าแก่ที่สุดในเซี่ยงไฮ้ เปิดให้ประชาชนเข้าชมอย่างเป็นทางการในวันที่ 1 กรกฎาคม 1928 ตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมา ไว่ทานค่อย ๆ กลายเป็นพื้นที่ที่สำนักงานบริหารของเขตสัมปทาน ธนาคาร โรงแรม และสถานประกอบการอื่นๆ สร้างอาคารอันหรูหราขึ้นมา อาคารเตี้ย ๆ ที่สร้างขึ้นในยุคสัมปทานตอนต้นค่อย ๆ ถูกรื้อถอน และตึกระฟ้าหรูหราใหม่ ๆ ก็ผุดขึ้นมาแทนที่ จนกระทั่งถึงทศวรรษ 1930 บริเวณที่เรียกว่าเป็นเส้นขอบฟ้าของเซี่ยงไฮ้ในเขตไว่ทานปัจจุบันนี้ก็ได้เสร็จสมบูรณ์เป็นส่วนใหญ่ และความเจริญรุ่งเรืองก็ดำเนินต่อไปจนถึงทศวรรษ 1940 ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1943 ไว่ทานถูกส่งคืนให้กับเขตสัมปทานนานาชาติเซี่ยงไฮ้ ภายใต้ระบอบวาง จิงเว่ย์ ซึ่งถือเป็นการสิ้นสุดยุคสัมปทานที่ยาวนานนับศตวรรษของเซี่ยงไฮ้ ปัจจุบัน ตั้งแต่ทศวรรษ 1950 เป็นต้นมา หลังสงครามกลางเมืองจีนและการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน อาคารส่วนใหญ่บนถนนไว่ทานในเซี่ยงไฮ้ถูกใช้โดยหน่วยงานรัฐบาลระดับชาติหรือระดับเทศบาล ตัวอย่างเช่น อาคาร HSBC ทำหน้าที่เป็น ที่ทำการรัฐบาลประชาชนเทศบาลนครเซี่ยงไฮ้ หลังปี 1949 ธนาคารต่างชาติทยอยถอนตัวออกจากจีน โรงแรมและสถานบันเทิงปิดตัวลงและถูกดัดแปลงใช้งาน ป้ายประตูและป้ายถนนดั้งเดิมในยุคสัมปทานส่วนใหญ่ถูกเปลี่ยนใหม่ และรูปปั้นของบุคคลสำคัญต่างชาติที่ตั้งอยู่ตามถนนบุนด์ถูกรื้อถอน นอกเหนือจากการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้แล้ว รูปลักษณ์ของถนนไว่ทานยังคงไม่เปลี่ยนแปลงมากนักจนกระทั่งถึงทศวรรษ 1980 ในช่วงปลายทศวรรษ 1980 ตึกระฟ้าใหม่ ๆ จำนวนมากถูกสร้างขึ้นในเซี่ยงไฮ้ อาคารบางแห่งสร้างอยู่ด้านหลังอาคารเก่าโดยตรง (เช่นอาคารไว่ทานจงซิน) เมื่อเทียบกับอาคารใหม่เหล่านี้ อาคารเก่าบนไว่ทานดูเล็กไปมาก ซึ่งเปลี่ยนรูปลักษณ์ของไว่ทานไปอย่างมาก ท่าเรือทั้งหมดที่เคยอยู่บนไว่ทานถูกย้ายไปที่อื่น และกำแพงป้องกันน้ำท่วมริมฝั่งแม่น้ำได้รับการซ่อมแซมและเสริมความแข็งแรง นอกจากนี้ หอดูดาวไว่ทาน ยังถูกย้ายไปทางใต้ประมาณ 50 เมตร เมื่อ ทางยกระดับถนนเหยียนอานตะวันออก มาบรรจบกับถนนจงซานตะวันออก ที่ส่วนเหนือสุดของไว่ทานซึ่งเป็นจุดที่แม่น้ำซูโจวไหลลงสู่แม่น้ำหวงผู่ อนุสาวรีย์วีรบุรุษประชาชนเซี่ยงไฮ้ ก็ถูกสร้างขึ้นเช่นกัน เมื่อวันที่ 18 เมษายน 1992 ไว่ทานได้ผ่านโครงการปรับปรุงครั้งใหญ่ที่สุดในรอบกว่า 100 ปี นับตั้งแต่เซี่ยงไฮ้เปิดเมือง การปรับปรุงใหม่เสร็จสมบูรณ์ในเดือนมกราคม 1993 โดยส่วนที่ได้รับการบูรณะใหม่ได้ขยายออกไปหลายสิบเมตรในแม่น้ำหวงผู่ และมีการสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ เช่น สถานที่ท่องเที่ยว ศูนย์การค้า ที่จอดรถ และพื้นที่สีเขียวตามแนวแม่น้ำ ในปี 1994 รัฐบาลเทศบาลได้จัดตั้งบริษัทบริษัทแลกเปลี่ยนบ้านพักเซี่ยงไฮ้ไว่ทานเพื่อแลกเปลี่ยนและดำเนินการอาคารต่าง ๆ บนไว่ทาน เพื่อฟื้นฟูชื่อเสียงของถนนการเงินไว่ทาน ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 1995 เมื่อธนาคารจงกั๋วกวางต้าย้ายเข้ามาอยู่ที่ เลขที่ 29 ไว่ทาน หน่วยงานรัฐบาลที่เดิมใช้ประโยชน์จากอาคารบนไว่ทานก็เริ่มทยอยถอนตัวออกไปทีละแห่งผ่านการแลกเปลี่ยนและดำเนินการ เมื่อวันที่ 30 กันยายน 1995 หออนุสรณ์ประวัติศาสตร์ไว่ทาน ซึ่งจัดตั้งร่วมกันโดยหอจดหมายเหตุเทศบาลนครเซี่ยงไฮ้และรัฐบาลประชาชนเขตหวงผู่ ได้เปิดทำการอย่างเป็นทางการ หออนุสรณ์แห่งนี้จัดแสดงภาพถ่ายทางประวัติศาสตร์เป็นหลัก เสริมด้วยเอกสารและโบราณวัตถุที่สำคัญ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงและประวัติศาสตร์ของไว่ทานตลอด 150 ปีนับตั้งแต่เซี่ยงไฮ้เปิดเป็นเมืองท่าตามสนธิสัญญา ผู้เยี่ยมชมสามารถศึกษาประวัติศาสตร์การพัฒนาของเซี่ยงไฮ้ได้โดยการตรวจสอบเส้นทางการพัฒนาของไว่ทานภายในหออนุสรณ์แห่งนี้ ตั้งแต่ปี 2008 โครงการปรับปรุงการจราจรบนถนนไว่ทานในเซี่ยงไฮ้ได้เริ่มขึ้นหลายโครงการ ขั้นตอนแรกคือการรื้อถอนทางโค้งยกระดับบริเวณที่ ถนนไว่ทานตอนใต้บรรจบกับทางยกระดับเหยียนอาน เพื่อขจัดจุดเชื่อมต่อที่ทางยกระดับเหยียนอานเชื่อมกับถนนจงซานตะวันออกโดยตรง จากนั้น ตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคมของปีเดียวกัน โครงการบูรณะถนนไว่ทานตอนเหนือ รวมถึง สะพานไว่ไป๋ตู้ ให้กลับคืนสู่สภาพดั้งเดิมในศตวรรษที่ 20 ก็เริ่มต้นขึ้น โครงการเหล่านี้แล้วเสร็จในช่วงต้นปี 2009 ขั้นตอนต่อไปของการปรับปรุงมุ่งเน้นไปที่การลดจำนวนเลนบนถนนไว่ทานจากเดิม 8 เลน เหลือ 4 เลน เพิ่มทางเดินเท้าและพื้นที่สีเขียว และลดระดับน้ำบนถนนไว่ทานให้กลับไปอยู่ในระดับเดียวกับในศตวรรษที่ 20 ซึ่งสูงกว่าระดับถนนเล็กน้อย การก่อสร้างอุโมงค์ไว่ทาน จาก ถนนอู๋ซง ไปยังถนนจงซานใต้สายที่สอง จะช่วยลดปริมาณการจราจรที่หนาแน่นบนถนนไว่ทานลง อุโมงค์ส่วนที่อยู่ทางเหนือของถนนเหยียนอาน ตะวันออกจะเป็น อุโมงค์สองชั้นหกเลน ในขณะที่อุโมงค์ส่วนที่อยู่ทางใต้ของถนนเหยียนอานตะวันออกจะเป็นอุโมงค์ชั้นเดียวสี่เลน ในระหว่างการก่อสร้างโครงการเหล่านี้ ถนนไว่ทานถูกปิดการจราจร การก่อสร้างเสร็จสมบูรณ์ในวันที่ 28 มีนาคม 2010 และถนนไว่ทานเปิดให้ประชาชนสัญจรอีกครั้ง ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ข้อเสนอที่จะยื่นขอสถานะแหล่งมรดกโลกสำหรับกลุ่มอาคารไว่ทานในเซี่ยงไฮ้ได้ก่อให้เกิดการถกเถียงกันอย่างมาก ในขณะที่คนส่วนใหญ่ชื่นชมความงามแบบคลาสสิกของอาคารไว่ทาน แต่บางคนก็แย้งว่าควรจะมองว่าอาคารเหล่านี้เป็นสัญลักษณ์ของประวัติศาสตร์สมัยใหม่ที่น่าอับอายของจีน ในช่วงเย็นของวันที่ 31 ธันวาคม 2012 และ 2013 มีการแสดงแสงสี 4 มิติ ที่ไว่ทานจัดขึ้นใกล้เที่ยงคืน การแสดงแสงสีใช้ไฟบากูฉายลงบนอาคาร HSBC และ อาคารศุลกากรเจียงไห่ บนไว่ทาน จัดขึ้นในช่วงส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่และกลายเป็นงานสำคัญสำหรับปีใหม่ในเซี่ยงไฮ้ ในช่วงปลายปี 2014 การแสดงแสงสีส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ที่ไว่ทานได้เปลี่ยนไปจัดที่ไว่ทานหยวน ซึ่งอยู่ใกล้กับไว่ทาน ต่อมาด้วยเหตุผลที่ไม่ทราบแน่ชัด เกิดเหตุเหยียบกันตายที่จัตุรัสเฉินอี้ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 36 ราย ภาพมุมกว้าง อ้างอิง