Бээжин

Бээжин (ᠪᠡᠭᠡᠵᠢᠩ; хятадаар 北京 - Běijīng, «умард/хойд нийслэл») — Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын нийслэл; улсынхаа улс төр, соёл, боловсролын төв; ямар нэгэн нэгжид (муж г.м) харьяалагддахгүй шууд Улсын хэмжээний дөрвөн хотын нэг. МЭӨ 1045 онд байгуулагдсан дэлхийн эртний хотуудын нэг бөгөөд Хятадын эртний 4 нийслэлийн тоонд ордог байна. Сүүлийн жилүүдэд Бээжин хотын хүн амын тоо огцом өсч байгаа. 1953 онд 2.8 сая, 1982 онд 9.2 сая, 2000 онд 13.6 сая хүн амтай байсан бол 2010 онд 19.6 сая, 2020 оны БНХАУ-ын 7 дахь үндэсний тооллогоор 21.893 сая оршин суугчтай болсон ажээ. Энэ нь улсдаа Шанхайн дараа, дэлхийд эхний 10-т багтах үзүүлэлт юм. 2008 онд Бээжинд Зуны Олимпын наадам, Параолимпын тоглолт, 2015 онд Хөнгөн атлетикийн Дэлхийн аврага, 2022 онд Өвлийн Олимпын, Параолимпын тоглолтууд уг хотод болсон байна. Нэр Орчин цагт ямар ч хэлээр энэ хотын нэрийг доорх хоёр янзаар тэмдэглэдэг. Англи: Beijing, Казах: Бейжің, сол. 베이징 be-i-jing гэх мэтээр жишээлж болох хятад хэлний умард аялгууг баримталсан хэлбэр байдаг. 北京-г пинь-инь галиг (1982 оноос)-аар Běijīng («умард нийслэл») гэнэ. 北 běi - «умард», 京 jīng - «нийслэл» гэх хоёр дүрс ханз үсэг юм. Монгол хэлнээ Бээжин, гэж хэвшин тогтсон нь үүнд багтана. Франц: Pékin, Орос: Пекин, Англи: Peking гэх мэт нь адилхан 北京 гэж бичдэг ч өмнөд нутгийн аялгуунд тулгуурласан Дундад Иргэн Улсын үед (1912 он) зохиогдсон галигаас тухайн хэлэнд анх орсноороо үлдэж хоцорсон хэлбэр юм. Дээрх орчин цагийн нэрийг олохоосоо өмнө олон нэртэй байсан. Улсын нийслэл болсон 10-р зуунаас эхлэн тоочъё. 938 оноос Кидан Улсын 南京 Нань-жин «өмнөд нийслэл», 1122 оноос цөөхөн жил Сүн улсын 燕山 Янь-шан, 1153 оноос Алтан улсын 中都 Жүндү «дунд нийслэл», 1271 оноос Юань улсын 大都 Да-ду «их балгас/нийслэл» (монголчуудын хувьд Дайду). Энэ үед алдарт аялагч Марко Поло хотын нэрийг Cambuluc (магадгүй «хан балгас») гэж тэмдэглэсэн байдаг. Дээрх нэрс цөм хятад ханзынх тул шууд үнэмшихэд бас л бэрх юм. 1368 оноос 北平 Бэй-пин «умардын амар түвшин», 1403 оноос одоогийнхоо нэрийг Мин улс, Чин улсын үеийг дамжин, 1928 оноос ДИУ-ын үед дахин Бэйпин нэртэй болсон бол эцэстээ 1949 оноос БНХАУ байгуулагдахад одоогийнхоо Бээжин нэрийг эргэн авсан байна. Хүн ам Бээжин хотын засаг захиргааны бүхэл бүтэн бүсийн хүн ам нь 2012 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар 20,693,000 байжээ. Эдгээрээс 12,955,000 нь Бээжинд оршин суух зөвшөөрөлтэй байсан бол үлдсэн 7,738,000 нь түр хугацаагаар оршин суудаг байжээ. Үүнээс гадна, Бээжинд 10 сая гаруй цагаач ажилчид ажиллаж, амьдардаг бөгөөд голчлон хөдөө орон нутгаас ирсэн бөгөөд тэднийг мингун (хятад. 民工, пиньинь: míngōng, шууд утгаараа: "тариачдаас гаралтай ажилчид") гэж нэрлэдэг бөгөөд тэд хотод хууль бусаар оршин суудаг тул тэднийг мөн "Хэйжэн" (хятад. 黑人, пиньинь: hēirén, шууд утгаараа: "хар хүмүүс") гэж нэрлэдэг. Бээжингийн оршин суугчдын 95 хувь нь Хань хятад (хятад үндэстэн) юм. Үндсэн үндэстний цөөнх нь Манж, Хуй (дунган), Монгол болон бусад хүмүүс юм. Бээжинд мөн Төвд хүүхдүүдэд зориулсан Төвд дунд сургууль байдаг. Бээжин хотод гадаадын иргэдийн олноор амьдардаг бөгөөд голчлон бизнес эрхлэгчид, гадаадын компанийн төлөөлөгчид, оюутнууд байдаг. Гадаадын иргэдийн ихэнх нь хотын хойд, зүүн хойд, зүүн дүүргүүдэд суурьшдаг байна. Сүүлийн жилүүдэд Өмнөд Солонгосын иргэд их хэмжээгээр шилжин ирж, Хятад дахь хамгийн том гадаад иргэдийн бүлгийг бүрдүүлж байна. Ихэнх солонгосчууд Ванжин, Вудаокоу дүүрэгт амьдардаг ажээ. Эдийн засаг Бээжин хотын эдийн засаг бол Хятадын хамгийн хөгжингүй, цэцэглэн хөгжсөн эдийн засгийн нэг юм. 2022 онд Бээжингийн нэрлэсэн ДНБ 4.161 их наяд юань (ойролцоогоор 618.6 тэрбум ам.доллар)-д хүрсэн. Энэхүү ДНБ нь улсын нийт эдийн засгийн 3.44%-ийг эзэлж, Бээжин мужийн түвшний засаг захиргааны нэгжүүдийн дунд 13-р байранд жагссан. Нэг хүнд ногдох ДНБ нь 190,059 юань (28,258 ам.доллар, 46,401 ам.долларын PPP) байв. Бээжинд төрийн өмчит аж ахуйн нэгжүүд ихээр төвлөрсөн тул 2013 оны байдлаар дэлхийн бусад хотуудаас илүү олон корпорацийн төв байрууд тус хотод байрладаг байв. Боловсрол Бээжин хотод олон тооны коллеж, их сургуулиуд байрладаг бөгөөд үүнд олон улсын зэрэглэлтэй хэд хэдэн их сургууль, ялангуяа Хятадын хамгийн нэр хүндтэй хоёр их сургууль болох Бээжин Их сургууль, Чинхуа их сургууль багтдаг байна. Бээжин Их Сургууль (北京大学, 1898 онд байгуулагдсан) нь хүмүүнлэг, шинжлэх ухаан, бизнес, хууль эрх зүйн чиглэлээр заадаг гэдгээрээ алдартай. Чинхуа Их Сургууль (清华大学, 1911 онд байгуулагдсан) нь инженерийн хөтөлбөрүүдээрээ алдартай. Хятадын Ардын Их сургууль (中国人民大学, 1937 онд байгуулагдсан) Бээжингийн Нисэх, Сансар судлалын их сургууль (北京航空航天大学) Бээжингийн Багшийн Их Сургууль (北京师范大学, Beijing Normal University, 1902 онд байгуулагдсан) Бээжингийн Политехникийн Их Сургууль (北京理工大学) Бээжингийн Тээврийн их сургууль (北京交通大学) Санхүү эдийн засгийн төв их сургууль (中央财经大学) Олон улсын бизнес, эдийн засгийн их сургууль (对外经济贸易大学) Олон улсын харилцааны их сургууль (国际关系学院) Бээжингийн Шинжлэх ухаан технологийн их сургууль (北京科技大学) Хятадын Улс төрийн шинжлэх ухааны залуучуудын их сургууль (中国青年政治学院, хууль эрх зүй, улс төрийн хичээл заадгаараа алдартай) Хятадын Улс төр, хуулийн их сургууль (中国政法大学) Бээжингийн Үйлдвэр худалдааны их сургууль (Бээжингийн их сургууль Технологийн) Бээжингийн Гадаад Судлалын Их Сургууль (北京外国语大学, Beijing Foreign Studies University) Бээжингийн Олон Улсын Судлалын Их Сургууль Бээжингийн Хэл Соёлын Их Сургууль (北京语言大学, Beijing Language and Culture University) Бээжингийн Барилгын Инженерчлэл ба Архитектурын Их Сургууль (北京建筑大学, Beijing University of Civil Engineering and Architecture) Хятадын Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль (中国农业大学) Бээжингийн Химийн Технологийн Их Сургууль (北京化工大学, Beijing University of Chemical Technology) Бээжин хотын Хятад Анагаах Ухааны Их Сургууль (北京中医药大学) Хятадын Их Сургууль, Бээжингийн Газрын Тосны Их Сургууль (石油大学, Beijing University of Petroleum) Бээжингийн Шуудан, цахилгаан холбооны Их сургууль (北京邮电大学) Газар зүй Уур амьсгал Тээвэр Төмөр зам Бээжин мэдээж Хятадын төмөр замын сүлжээний зангилгаа юм. Бээжингээс Шанхай, Гуанжоу, Хонконг, Харбин, Өвөр Монголын Бугат, Циньхуандао, Чэндэ, Юаньпин хүрэх 8 үндсэн чиглэл байдаг. Мөн саяхнаас хурдны төмөр замтай болсон. 2011 онд Бээжин-Шанхай, 2008 онд Бээжин-Тяньжин чиглэл нээгджээ. Бээжин хотод төмөр замын 40 өртөө байна. 2010 онд 7 сард төв өртөөнд (1959 онд баригдсан) нь өдөртөө 173, баруун өртөөнд (1996 оных) 232 галт тэрэг, хурдны замын өмнөд өртөөнд (2008 оных) 163 галт тэрэг хүлээн авсан байна. 1909 онд баригдаж, 2009 онд өргөтгөгдсөн умард өртөөнд энэ тоо харин 22 байна. Бээжингээс төмөр замаар дотоодын томоохон ямар ч хот руу очих боломжтой. Монгол, Орос, Вьетнам, Умард Солонгос руу зорчих олон улсын зорчигч тээврийн үйлчилгээ бий. Зорчигчийн тоо чиглэлээсээ хамаараад янз бүр байдаг. Засаг захиргааны хуваарь Бээжин хотын захиргааны нутаг дэвсгэр нь 16 дүүрэгт хуваагддаг. Өнгө бүрийн тайлбар Хуучин цагт хэрмээр хүрээлэгдэж байсан, одоо 2-р тойруугийн доторх хотын дүүрэг 2-р болон 5-р тойруугийн дотор хотлодог барилгажсан дүүрэг 6-р тойруугаар бөгжлөгддөг цөөн газраа барилгажсан хотын захын дүүрэг Хотоос алс дүүрэг, хөдөө газар буюу шянь (шянь гэдгийг хятад хошуу гэж ойлгож болно) Зураг Мөн үзэх Бээжингийн олимп Хятад улсын 50 том хот Тэмдэглэл Мэдэгдсэн сурвалж Цахим холбоос Бээжингийн засгийн газрын цахим хуудас (Хятад) Бээжингийн засгийн газрын цахим хуудас (Англи)