پەکین

پەکین یان بەیجینگ (بە چینی: 北京)، کە پێشتر بە پیکینگ ڕۆمانیزە دەکرا، پایتەختی چینە. بە زیاتر لە ٢٢ ملیۆن دانیشتووان، قەرەباڵغترین شاری پایتەختی نیشتمانیی جیھانە، ھەروەھا دووەم گەورەترین شاری چینە لە ڕووی ناوچەی شارنشینییەوە، لە دوای شانگھای. دەکەوێتە باکووری چین، و وەک شارەوانییەکی لەسەر ئاستی پارێزگا بە ١٦ ناوچەی شارەوانی بەڕێوە دەبرێت. بەیجینگ زۆربەی لەلایەن پارێزگای ھێبێی دەورەدراوە و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شارەوانیی تیانجین ھاوسێیە؛ پێکەوە، ئەم سێ بەشە کۆمەڵەی جینگ-جین-جی پێکدەھێنن. بەیجینگ شارێکی جیھانی و یەکێکە لە ناوەندە پێشەنگەکانی جیھان بۆ کەلتوور، دیپلۆماسی، ڕامیاری، دارایی، بازرگانی و ئابووری، خوێندن، توێژینەوە، زمان، گەشتیاری، میدیا، وەرزش، زانست و تەکنەلۆژیا، گواستنەوە، و ھونەر. بارەگای زۆربەی گەورەترین کۆمپانیاکانی دەوڵەتی چینە و زۆرترین ژمارەی کۆمپانیاکانی «فۆرچن» گڵۆباڵ ٥٠٠ی لە جیھاندا تێدایە، ھەروەھا چوار گەورەترین دامەزراوە دارایییەکانی جیھانە لە ڕووی کۆی سەرمایەوە. ھەروەھا ناوەندێکی سەرەکییە بۆ تۆڕەکانی ڕێگای خێرای نیشتمانی، ڕێگای خێرا، شەمەندەفەر، و شەمەندەفەری تیژڕەو. بۆ ماوەی دە ساڵ پێش پەتای کۆڤید-١٩، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پایتەختی بەیجینگ قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئاسیا بوو (٢٠٠٩–٢٠١٩) و دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھان بوو (٢٠١٠–٢٠١٩). لە ساڵی ٢٠٢٠دا، مێترۆی بەیجینگ چوارەم قەرەباڵغترین و دووەم درێژترین لە جیھاندا بوو. فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەیجینگ داکسینگ، دووەم فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەیجینگ، گەورەترین تاکە پێکھاتەی تێرمیناڵی فڕۆکەخانەیە لە جیھاندا. شارەکە میوانداریی چەندین چالاکیی وەرزشیی نێونەتەوەیی و نیشتمانیی کردووە، کە دیارترینیان یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨ و پارالۆمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨ بوون. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بەیجینگ بوو بە یەکەم شار کە تا ئێستا میوانداریی ھەردوو ئۆڵۆمپیادی ھاوینە و زستانە بکات، و ھەروەھا پارالۆمپیکی ھاوینە و زستانە. نژیاروانیی بەیجینگ پێکھاتەی ھەردوو نژیاروانیی نەریتیی چینی لەگەڵ شێوازە مۆدێرنەکان لەخۆدەگرێت، کە لایەکی شارەکە مۆدێرن کراوە و نۆژەنکراوەتەوە، و نیوەکەی تری تا ئێستاش ناوچە نەریتییەکانی «ھوتۆنگ» پێشکەش دەکات. بەیجینگ یەکێکە لە کۆنترین شارەکانی جیھان، کە مێژووەکەی بۆ زیاتر لە سێ ھەزار ساڵ دەگەڕێتەوە. وەک دوا پاشماوەی چوار پایتەختە کۆنە گەورەکەی چین، بەیجینگ بۆ زۆربەی ھەشت سەدەی ڕابردوو ناوەندی ڕامیاریی وڵاتەکە بووە، و گەورەترین شاری جیھان بووە لە ڕووی دانیشتووانەوە بۆ زۆربەی ھەزارەی دووەمی زایینی. بەو کێوانەی کە شارە ناوخۆییەکەیان لە سێ لاوە دەورەداوە، سەرەڕای بیناسازییە کۆنەکانی شارەکە، بەیجینگ لە ڕووی ستراتیژییەوە ئامادەکرابوو و پەرەی پێدرابوو تا ببێتە شوێنی نیشتەجێبوونی ئیمپراتۆر. شارەکە بە کۆشکە ڕازاوەکان، پەرستگەکان، پارکەکان، باخچەکان، گۆڕستانەکان، دیوارەکان و دەروازەکان ناسراوە. بەیجینگ بە یەکێک لە ناسراوترین شوێنە گەشتیارییەکانی جیھان دادەنرێت. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بەیجینگ دووەم پڕداھاتترین شاری گەشتیاری بوو لە جیھاندا لە دوای شانگھای. بەیجینگ شوێنی زۆرێک لە شوێنەوار و مۆزەخانە نیشتمانییەکانە و ھەشت شوێنەواری کەلەپووری جیھانیی یونسکۆی تێدایە—شاری قەدەغەکراو، پەرستگەی ئاسمان، کۆشکی ھاوینە، گۆڕستانەکانی مینگ، شوێنەواری مرۆڤی پیکینگ لە ژۆوکۆدیان، تەوەرەی ناوەندیی بەیجینگ و بەشێک لە دیواری چین و کاناڵی مەزن—کە ھەموویان شوێنی گەشتیاریی بەناوبانگن. «سیھێیوان»ەکان، شێوازی نیشتەجێبوونی نەریتیی شارەکە، و «ھوتۆنگ»ەکان، کۆڵانە تەسکەکانی نێوان سیھێیوانەکان، شوێنەوارە گەشتیارییە سەرەکییەکانن و لە بەیجینگی شارنشیندا باون. زانکۆ حکوومییەکانی بەیجینگ زیاتر لە پێنجیەکی زانکۆکانی دروستکردنی پلە یەکی دووانە پێکدەھێنن، و زۆربەیان بە بەردەوامی لە نێوان باشترینەکانی ئاسیا-پاسیفیک و جیھاندا ڕیزبەند دەکرێن، لەوانە زانکۆی سینگوا، زانکۆی بەیجینگ و UCAS. ناوچەی بازرگانیی ناوەندیی بەیجینگ ناوەندێکە بۆ گەشەسەندنی ئابووریی بەیجینگ، بە دروستکردنی بەردەوام یان لەم دواییانەدا تەواوبووی چەنیدن باڵەخانەی ئاسمانبڕ. ناوچەی ژۆنگگوانکونی بەیجینگ ناوەندێکی پێشەنگی جیھانە بۆ داھێنانی زانستی و تەکنەلۆژی و ھەروەھا کارسازی. بەیجینگ لە ساڵی ٢٠١٦وە کە دەست بەم پێڕستە کراوە، لەلایەن نایچر ئیندێکسەوە وەک ئەو شارەی خاوەنی گەورەترین بەرھەمی توێژینەوەی زانستییە ڕیزبەند کراوە. بەیجینگ میوانداریی ١٧٦ باڵیۆزخانەی بیانی دەکات و بارەگای زۆرێک لە ڕێکخراوەکانە، لەوانە بانکی وەبەرھێنانی ژێرخانی ئاسیا (AIIB)، ڕێکخراوی ھاریکاریی شانگھای (SCO)، سندووقی ڕێگای ئاوریشم، ئەکادیمیای زانستەکانی چین، ئەکادیمیای ئەندازیاریی چین، ئەکادیمیای زانستە کۆمەڵایەتییەکانی چین، ئەکادیمیای ناوەندیی ھونەرە جوانەکان، ئەکادیمیای ناوەندیی دراما، کۆنسێرڤاتۆری ناوەندیی مۆسیقا، و کۆمەڵەی مانگی سووری چین. سەرچاوەکان ویکیپیدیای ئینگلیسی-نووسراوەی 05:15, 31 July 2011 ‏ دەروازەی چین ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان دەروازەی ئۆڵۆمپیاد دەروازەی سیاسەت دەروازەی جوگرافیا