کاخ تابستانی قدیمی

کاخ تابستانی قدیمی، که همچنین با نام یوان‌مینگ‌یوان (چینی سنتی: 圓明園؛ چینی ساده‌شده: 圆明园؛ پین‌یین: Yuánmíng Yuán؛ به معنای «باغ‌های روشنایی کامل») یا پارک یوان‌مینگ‌یوان شناخته می‌شود، در اصل به نام باغ‌های سلطنتی (چینی سنتی: 御園؛ چینی ساده‌شده: 御园؛ پین‌یین: Yù Yuán) نامیده می‌شد و گاهی به آن کاخ زمستانی نیز گفته می‌شد، مجموعه‌ای از کاخ‌ها و باغ‌ها در منطقه حاضر هایدیان، پکن، چین بود. این مجموعه در فاصله ۸ کیلومتری شمال‌غربی دیوارهای بخش سابق شهر امپراتوری پکن قرار داشت. به‌طور گسترده به‌عنوان اوج طراحی باغ‌ها و کاخ‌های امپراتوری چین شناخته می‌شود، کاخ تابستانی قدیمی به خاطر مجموعه گسترده باغ‌هایش، معماری ساختمان‌ها و تعداد زیادی از آثار هنری و گنجینه‌های تاریخی شهرت داشت. این مجموعه در طول قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم ساخته شد و اقامتگاه اصلی امپراتور قیان‌لونگ از سلسله چینگ و جانشینان او بود و امور دولتی در آن انجام می‌شد؛ در حالی که شهر ممنوعه برای مراسم رسمی استفاده می‌شد. این باغ که در دوران اوج خود به «باغ باغ‌ها» (چینی ساده‌شده: 万园之园؛ چینی سنتی: 萬園之園؛ پین‌یین: wàn yuán zhī yuán) مشهور بود، به گفته استوارت مک‌گی، کشیش نیروهای بریتانیایی، «شاید بزرگ‌ترین تمرکز گنجینه‌های تاریخی در جهان بود که پنج هزار سال کامل از یک تمدن باستانی را نشان می‌داد و نمایندگی می‌کرد». در طول جنگ دوم تریاک، نیروهای فرانسوی و بریتانیایی در ۶ اکتبر ۱۸۶۰ کاخ را تصرف کردند و در چند روز بعد مجموعه‌های امپراتوری را غارت و نابود کردند. با انتشار خبر زندانی شدن یک هیئت انگلیسی-فرانسوی توسط دولت چینگ و محکومیت ۱۹ عضو هیئت به اعدام، هشتمین ارل الگین، کمیسر عالی بریتانیا در چین، در ۱۸ اکتبر دستور تخریب کامل کاخ را صادر کرد که سپس توسط نیروهای تحت فرماندهی او انجام شد. این کاخ آنقدر بزرگ بود - بیش از ۳٫۵ کیلومتر مربع (۸۶۰ جریب فرنگی) را پوشش می‌داد - که تخریب آن با ۴۰۰۰ مرد و سه روز طول کشید. بسیاری از آثار هنری نفیس - مجسمه‌ها، ظروف چینی، یشم، لباس‌های ابریشمی، پارچه‌های نفیس، اشیاء طلایی و موارد دیگر - غارت شدند و طبق گفته یونسکو، اکنون در ۴۷ موزه در سراسر جهان قرار دارند. نمای کلی باغ‌های امپراتوری در کاخ تابستانی قدیمی از سه باغ تشکیل شده بودند: باغ روشنایی کامل (圆明园;圓明園;) باغ بهار ابدی (长春园;長春園؛) باغ بهار زیبا (绮春园;綺春園;) در مجموع، این مجموعه‌ها مساحتی برابر با ۳٫۵ کیلومتر مربع (۸۶۰ جریب) داشتند، که تقریباً پنج برابر مساحت محوطه‌های شهر ممنوعه و هشت برابر مساحت شهر واتیکان بود. صدها سازه مانند تالارها، آلاچیق‌ها، معابد، گالری‌ها، باغ‌ها، دریاچه‌ها و پل‌ها در این محوطه‌ها قرار داشتند. علاوه بر این، صدها نمونه از آثار هنری و باستانی چینی، به همراه نسخه‌های منحصر به فردی از آثار ادبی و تألیفات، در تالارها نگهداری می‌شدند. چندین منظره معروف جنوب چین در باغ‌های امپراتوری بازتولید شده بودند. مکان کاخ در مکانی سرشار از آب شیرین، نزدیک تپه چشمه یشم ساخته شد. این منطقه به خاطر چشم‌انداز زیبا مشهور بود. خانه‌های روستایی از قرن سیزدهم، در دوران حکومت سلسله یوان، در اینجا ساخته شدند و سپس در قرن شانزدهم، لی وی از دودمان مینگ، ملک چینگهوا یوان را در این مکان بنا کرد. عمارت‌های غربی قابل مشاهده‌ترین بقایای معماری کاخ تابستانی قدیمی را می‌توان در بخش عمارت‌های غربی (شیانگ لو) از کاخ‌ها، فواره‌ها و باغ‌های رسمی به سبک اروپایی قرن هجدهم یافت. این سازه‌ها که بخشی از آنها از سنگ ساخته شده اما عمدتاً با زیرساخت چینی ستون‌های چوبی، کاشی‌های رنگی و دیوارهای آجری هستند، توسط جوزپه کاستیلیونه، یسوعی، برنامه‌ریزی و طراحی شده‌اند و میشل بنوا مسئول فواره‌ها و آبراه‌ها بوده است. امپراتور چیان‌لونگ پس از دیدن حکاکی یک فواره اروپایی به این پروژه معماری علاقه‌مند شد و کاستیلیونه و بنوا را برای انجام این کار استخدام کرد تا سلیقه خود را برای ساختمان‌ها و اشیاء عجیب و غریب برآورده کند. کاخ‌ها به سبک غربی، آلاچیق‌ها، پرنده‌خانه‌ها، یک هزارتو، فواره‌ها، حوض‌ها و سیستم‌های آبی، و همچنین نقاشی‌های منظره که به‌صورت صحنه‌ای تئاتری در فضای باز سازمان‌دهی شده بودند، ساخته شدند. یک فواره ساعت‌دار برجسته در جلوی بزرگ‌ترین کاخ، های‌یان تانگ، قرار داشت. این فواره شامل دوازده حیوان از گاه‌شماری جانوری بود که هر دو ساعت یک‌بار آب می‌پاشیدند و همه آن‌ها در نیمروز به‌طور هم‌زمان آب می‌پاشیدند. با این حال، این ساختمان‌های سبک اروپایی تنها در بخشی از پشت باغ بهار ابدی قرار داشتند که نسبت به کل مساحت باغ‌ها کوچک بود. بیش از ۹۵٪ باغ‌های امپراتوری از ساختمان‌های به سبک چینی تشکیل شده بودند. همچنین چند ساختمان به سبک تبتی و مغولی نیز وجود داشت که تنوع امپراتوری چینگ را منعکس می‌کرد. تاریخچه ساخت اولیه کاخ تابستانی قدیمی در سال ۱۷۰۷ در زمان سلطنت امپراتور کانگشی آغاز شد. این بنا به عنوان هدیه‌ای برای پسر چهارم امپراتور، شاهزاده یونگ (امپراتور آینده یونگ‌ژنگ) در نظر گرفته شده بود، که در سال ۱۷۲۵ باغ‌های امپراتوری را به میزان زیادی گسترش داد. امپراتور یونگ‌ژنگ همچنین سیستم‌های آبرسانی باغ‌ها را معرفی کرد و دریاچه‌ها، نهرها و برکه‌هایی را برای تکمیل تپه‌ها و محوطه‌های ناهموار ایجاد کرد و ۲۸ نقطه دیدنی را در داخل باغ نامگذاری کرد. امپراتور یونگ‌ژنگ همچنین تعدادی «تابلوهای زنده» ساخت که او و خانواده‌اش می‌توانستند آنها را مشاهده و با آنها تعامل داشته باشند. یکی از این صحنه‌ها «محصولات به فراوانی مزارع» نام داشت که شامل خواجه‌های درباری بود که وانمود می‌کردند کشاورزان روستایی در یک جزیره هستند. دیگری «حیاط خوشبختی جهانی» نامیده می‌شد که یک روستای ساختگی بود که در آن خانواده امپراتوری می‌توانستند با مغازه‌داران، که باز هم خواجه‌هایی در لباس مبدل بودند، تعامل داشته باشند. در طول سلطنت امپراتور چیان‌لونگ، دومین توسعه به خوبی در حال انجام بود و تعداد نقاط دیدنی به ۵۰ افزایش یافت (امپراتور شخصاً روند ساخت و ساز را هدایت می‌کرد). شکوه کاخ و محوطه آن در «چهل صحنه از یوان‌مینگ‌یوان»، آلبومی که در سال ۱۷۴۴ توسط نقاشان دربار امپراتور چیان‌لونگ تهیه شد، به تصویر کشیده شده است. ساخت کاخ‌های به سبک اروپایی در سال ۱۷۴۷ آغاز شد. آخرین حضور اروپایی‌ها در کاخ تابستانی قدیمی در چارچوب روابط خارجی سنتی امپراتوری چین، یک مأموریت دیپلماتیک در سال ۱۷۹۵ بود که منافع هلند و شرکت هند شرقی هلند را نمایندگی می‌کرد. هیئت تیتسینگ شامل ایزاک تیتسینگ، آندریاس اوراردوس ون برام هوکگیست هلندی-آمریکایی، و کرتین-لویی-ژوزف دو گویین فرانسوی بود. هر دو روایت‌های تکمیلی از این مأموریت منتشر کردند. تیتسینگ قبل از اینکه بتواند روایت خود از وقایع را منتشر کند، درگذشت. تخریب در سال ۱۸۶۰، در جریان جنگ دوم تریاک، یک نیروی اعزامی مشترک انگلیسی-فرانسوی، که از ساحل تیانجین (تینتسین) به سمت داخل کشور حرکت کرده بود، به پکن رسید. در اواسط سپتامبر، دو نماینده به نام‌های هنری لاخ و هری پارکز، پیش از نیروی اصلی تحت پرچم آتش‌بس، برای مذاکره با شاهزاده یی و نمایندگان امپراتوری چینگ در تونگژ حرکت کردند و همچنین برای شناسایی محل‌های اردوگاه پشت خطوط دشمن رفتند. هیئت نمایندگی شامل توماس ویلیام بولوِی، خبرنگار روزنامه تایمز، به همراه گروه کوچکی از سربازان بریتانیایی و هندی بود. با پایان مذاکرات در ۱۸ سپتامبر، نیروهای متفقین به نیروهای چینگ در منطقه حمله کردند، زیرا باور داشتند آن‌ها برای کمین مجدد در حال جابه‌جایی بودند، و در همین زمان دربار چینگ مطلع شد که بریتانیایی‌ها فرماندار تیانجین را بازداشت کرده‌اند. تقریباً در همان زمان، ژنرال چینگ، سنگگه رینچن، اعضای هیئت نمایندگی را هنگام عبور از خطوط چینگ برای بازگشت به نیروهای اعزامی، اسیر کرد. نمایندگان و همراهان آن‌ها به وزارت دادگستری (یا هیئت مجازات‌ها) در پکن منتقل شدند، جایی که زندانی و شکنجه شدند. پارکز و لاخ پس از دو هفته بازگردانده شدند و ۱۴ نفر دیگر از بازماندگان نیز آزاد شدند. نوزده نفر از اسیران بریتانیایی، فرانسوی و هندی بر اثر شکنجه جان خود را از دست دادند. در شب ۵ اکتبر، واحدهای فرانسوی از نیروی اصلی حمله به سمت کاخ تابستانی قدیمی تغییر مسیر دادند. در آن زمان، کاخ تنها توسط تعدادی از خواجه‌ها و خدمتکاران کاخ اشغال شده بود؛ امپراتور شیانفنگ و همراهانش پیش از آن به تفرجگاه کوهستانی چنگده در هبی گریخته بودند. اگرچه فرمانده فرانسوی چارلز کازین-مونتوبان به همتای بریتانیایی خود، جیمز هوپ گرانت، اطمینان داد که «به هیچ چیز دست نزده است»، اما غارت گسترده کاخ توسط سربازان متفقین از قبل انجام شده بود. با وجود اینکه بسیاری از سربازان چینگ در مجاورت بودند، هیچ مقاومت قابل توجهی در برابر غارت وجود نداشت. در ۱۸ اکتبر، لرد الگین، کمیسر عالی بریتانیا در چین، با دستور تخریب کاخ تابستانی قدیمی، شکنجه اعضای هیئت را تلافی کرد. تخریب کاخ تابستانی قدیمی همچنین هشداری به امپراتوری چینگ بود تا از آدم‌ربایی به عنوان یک تاکتیک سیاسی علیه بریتانیا استفاده نکند. ۳۵۰۰ سرباز بریتانیایی کل مکان را به آتش کشیدند و آتش‌سوزی عظیم سه روز ادامه داشت. بدون اطلاع سربازان، حدود ۳۰۰ خواجه و خدمتکار باقی‌مانده کاخ که خود را از سربازان در اتاق‌های قفل‌شده پنهان کرده بودند، هنگام سوختن مجموعه کاخ جان باختند. تنها ۱۳ ساختمان سالم ماندند که بیشتر آنها در مناطق دورافتاده یا کنار دریاچه قرار داشتند. (این کاخ بار دیگر در سال ۱۹۰۰، زمانی که نیروهای اتحاد هشت کشور به پکن حمله کردند، غارت و کاملاً ویران شد.) چارلز جورج گوردون، که در آن زمان کاپیتان ۲۷ ساله مهندسان سلطنتی و عضوی از نیروی اعزامی انگلیسی-فرانسوی در سال ۱۸۶۰ بود، دربارهٔ تجربه خود نوشت: ما بیرون رفتیم و پس از غارت، تمام آنجا را به آتش کشیدیم و با روشی خرابکارانه، باارزش‌ترین اموال را که با چهار میلیون قابل جایگزینی نبودند، نابود کردیم. برای هر نفر بیش از ۴۸ پوند جایزه نقدی گرفتیم… من خوب عمل کردم. مردم [محلی] بسیار مؤدب هستند، اما فکر می‌کنم اشراف از ما متنفرند، همان‌طور که بعد از کاری که ما با کاخ کردیم، باید از ما متنفر باشند. به سختی می‌توانید زیبایی و شکوه مکان‌هایی را که سوزاندیم تصور کنید. سوزاندن آنها قلب آدم را به درد می‌آورد. در واقع، این مکان‌ها آنقدر بزرگ بودند و ما آنقدر از نظر زمانی در مضیقه بودیم که نمی‌توانستیم آنها را با دقت غارت کنیم. مقادیری زیورآلات طلا، که به عنوان برنج در نظر گرفته می‌شدند، سوزانده شدند. این کار برای یک ارتش به طرز اسفباری روحیه‌شکن بود. سربازان بریتانیایی و فرانسوی ظروف چینی را ترجیح می‌دادند و ظروف برنزی که در محل برای پخت و پز و دفن در مقبره‌ها ارزشمند بودند را نادیده می‌گرفتند. بسیاری از این گنجینه‌ها به سلسله‌های شانگ، ژو و هان برمی‌گشتند و قدمتی تا ۳۶۰۰ سال داشتند. یک استثنای خاص، غارت فواره زودیاک هایانتانگ با دوازده سر حیوان برنزی آن بود. برخی از قابل توجه‌ترین گنجینه‌ها در نهایت به موزه چینی در کاخ فونتنبلو رسیدند، که ملکه اوژنی به‌طور خاص در سال ۱۸۶۷ برای نگهداری این مجموعه‌های تازه به دست آمده تأسیس کرد. پس از تخریب کاخ تابستانی قدیمی، نیروی اعزامی متفقین تابلویی را برافراشت که روی آن به زبان چینی نوشته شده بود: «این پاداش خیانت و ظلم است». آتش زدن کاخ آخرین اقدام جنگ بود. به گفته پروفسور وانگ دائوچنگ از دانشگاه رنمین چین، تمام کاخ در آتش‌سوزی اولیه ویران نشد. در عوض، برخی از سوابق تاریخی نشان می‌دهند که ۱۶ صحنه از باغ از تخریب در سال ۱۸۶۰ جان سالم به در بردند وانگ دوران جمهوری‌خواهی و انقلاب فرهنگی را به عنوان دو دوره مهم که در تخریب بیشتر کاخ تابستانی قدیمی نقش داشتند، معرفی می‌کند. شواهد عکاسی و روایت‌های شاهدان عینی روشن می‌کند که (اگرچه مجموعه کاخ در ابتدا توسط امپراتوران چینگ محافظت می‌شد)، در طول شورش بوکسورها و بلافاصله پس از سقوط سلسله بود که بیشتر سازه‌های باقی‌مانده نابود شدند. علاوه بر این، خود خاندان امپراتوری در دهه ۱۸۹۰ درختان باشکوه باغ را برای کسب درآمد فروختند و پس از سال ۱۹۰۰، کاخ به عنوان یک حیاط واقعی برای هر کسی که مصالح ساختمانی می‌خواست، مورد استفاده قرار گرفت. تمام ساختمان‌ها از مصالحی که از یوانمینگ یوان گرفته شده بود ساخته شدند و خانه‌های شیک پکن با مجسمه‌ها و عناصر معماری غارت شده از محل تزئین شدند. مانند شهر ممنوعه، هیچ شهروند عادی تاکنون اجازه ورود به کاخ تابستانی قدیمی را نداشت، زیرا این کاخ به‌طور انحصاری توسط خانواده سلطنتی امپراتوری چینگ استفاده می‌شد. آتش‌سوزی کاخ تابستانی قدیمی هنوز هم موضوع بسیار حساسی در چین محسوب می‌شود. بسیاری از چینی‌ها و همچنین ناظران خارجی، تخریب این کاخ را وحشیانه و جنایت‌آمیز می‌دانند. ویکتور هوگو در نامه خود با عنوان «ارسال از چین» این غارت را این‌گونه توصیف کرده است: «دو سارق وارد یک موزه می‌شوند. یکی غارت کرده و دیگری آتش زده است… یکی از دو فاتح جیب‌هایش را پر کرده، دیگری خزانه‌ها را؛ و آن‌ها دست در دست به اروپا بازگشتند و می‌خندیدند… در پیشگاه تاریخ، یکی از این راهزنان فرانسه و دیگری انگلستان نامیده خواهد شد.» در نامه خود، هوگو امید داشت که روزی فرانسه احساس گناه کند و آنچه را از چین غارت کرده بود، بازگرداند. به پاس ادبیات عذرخواهانه او، مجسمه نیم‌تنه این نویسنده فرانسوی در سال ۲۰۱۰ در کاخ تابستانی قدیمی نصب شد. نگارخانه صدها عکس دیگر از این مکان را می‌توانید در وب‌سایت پروژه معماری استعماری پیدا کنید. جستارهای وابسته قرن تحقیر منابع