ვერა რუბინის ობსერვატორია

ვერა რუბინის ობსერვატორია (ინგლ. Vera C. Rubin Observatory), დიდი სინოპტიკური კვლევის ტელესკოპი (ინგლ. Large Synoptic Survey Telescope, LSST) — ასტრონომიული ობსერვატორია ჩილეში. მისი მთავარი ამოცანა იქნება, მომდევნო ათი წლის განმავლობაში ხელმისაწვდომი სამხრეთის ცის ასტრონომიული კვლევა, ცის დეტალური რუკის შესაქმნელად. ობსერვატორია მდებარეობს ჩრდილოეთ ჩილეში, კოკიმბოს რეგიონში, სერო პაჩონის ელ პენიონის მწვერვალზე, 2682 მეტრის სიმაღლე არსებული ჯემინი-საუზ და სამხრეთ ასტროფიზიკური კვლევის ტელესკოპების გვერდით. რუბინის ობსერვატორიის ბაზა მდებარეობს ობსერვატორიიდან დაახლოებით 100 კილომეტრის დაშორებით, ქალაქ ლა სერენაში. ობსერვატორიას სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონომის, ვერა რუბინის პატივსაცემად, რომელსაც ეკუთვნის გალაქტიკური ბრუნვის სიჩქარის შესახებ აღმოჩენები. ვერა რუბინის ობსერვატორია აშშ-ის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის (NSF) და აშშ-ის ენერგეტიკის დეპარტამენტის მეცნიერების ოფისის ერთობლივი ინიციატივაა და მას ერთობლივად მართავენ NSF NOIRLab და SLAC-ის ეროვნული ამაჩქარებელი ლაბორატორია. რუბინის ობსერვატორიაში განთავსებულია სიმონის კვლევის ტელესკოპი, ფართო ველის ამრეკლავი ტელესკოპი 8.4 მეტრიანი პირველადი სარკით, რომელსაც შეუძლია მთელი ხელმისაწვდომი ცის გადაღება რამდენიმე ღამეში. ტელესკოპი იყენებს სამსარკე ანასტიგმატის ვარიანტს, რაც საშუალებას აძლევს კომპაქტურ ტელესკოპს მიიღოს მკვეთრი გამოსახულებები ძალიან ფართო, 3.5 გრადუსიანი დიამეტრის ხედვის არეალში. გამოსახულებები აღირიცხება 3.2 გიგაპიქსელიანი გამოსახულების (CCD) კამერით. იგი ერთ-ერთი ტველაზე დიდი ციფრული კამერაა, რომელიც ოდესმე შეუქმნია ადამიანს. რუბინის ობსერვატორიის მშენებლობა გამოცხადდა 2001 წელს, როგორც „დიდი სინოპტიკური კვლევის ტელესკოპის“, ხოლო 2007 წელს კერძო სახსრებით დაიწყო სარკის შექმნაზე მუშაობა. 2010 წლის ასტროფიზიკის ათწლეულის კვლევაში, „დიდი სინოპტიკური კვლევის ტელესკოპი“ ყველაზე მაღალი რანგის მსხვილ მიწისზედა პროექტად დასახელდა. პროექტის მშენებლობა ოფიციალურად 2014 წლის 1 აგვისტოს დაიწყო, როდესაც აშშ-ის ეროვნულმა სამეცნიერო ფონდმა დაამტკიცა მისი მშენებლობის ბიუჯეტი (27.5 მლნ. აშშ დოლარი). პროექტი ფინანსირდებოდა NSF-დან, აშშ-ის ენერგეტიკის დეპარტამენტიდან და კერძო დაფინანსებიდან, რომელიც მოზიდულია სპეციალური საერთაშორისო არაკომერციული ორგანიზაციის, LSST Discovery Alliance-ის მიერ. ოპერაციები ასტრონომიაში კვლევის უნივერსიტეტების ასოციაციის (AURA) მართვის ქვეშაა. წინასწარი მონაცემებით, მშენებლობის მთლიანი ღირებულება, დაახლოებით 680 მლნ. აშშ დოლარი უნდა ყოფილიყო. ადგილზე სამშენებლო სამუშაოები 2015 წლის აპრილში, პირველი ქვის საზეიმო ჩაყრით დაიწყო. ციფრული კამერით ცაზე პირველი დაკვირვებები 2024 წლის ოქტომბერში განხორციელდა, ხოლო სისტემის პირველი სინათლის სურათები 2025 წლის 23 ივნისს გამოქვეყნდა. COVID-თან დაკავშირებული გრაფიკის შეფერხებების გამო, სრული კვლევის ოპერაციების დაწყება 2025 წლის ბოლოს იგეგმება. მონაცემების სრულად საჯაროდ გამოქვეყნება ორი წლის შემდეგ იგეგმება. რესურსები ინტერნეტში ოფიციალური საიტი Legacy Survey of Space and Time official website Rubin Observatory construction site webcams HULIQ Google participation announcement 2025 introduction to the telescope by Scott Manley სქოლიო