Chile

Chile, rasmi Jamhuri ya Chile, ni nchi iliyopo magharibi mwa Amerika Kusini, ikinukia kwenye stripi nyembamba kati ya Milima ya Andes na Bahari ya Pasifiki. Ni nchi ya kusini zaidi duniani na iliyo karibu zaidi na Antarctica. Inao idadi ya watu milioni 17.5 (kulingana na sensa ya 2017) na eneo la kilomita za mraba 756,102. Inapakana na Peru upande wa kaskazini, Bolivia upande wa kaskazini mashariki, na Argentina upande wa mashariki, na inadhibiti visiwa kadhaa vya Pasifiki. Mji mkuu wake ni Santiago, na lugha rasmi ni Kihispania. Ni sehemu za Chile pia maeneo ya Kisiwa cha Pasaka (Rapa Nui), Kisiwa cha Salas y Gómez, Visiwa vya Juan Fernández (pamoja na kisiwa cha Robinson Crusoe), visiwa vya Desventuradas, Visiwa vya Ildefonso na visiwa vya Diego Ramirez. Chile inadai ya kuwa sehemu ya bara la Antaktika ni eneo lake. Jiografia Chile ina urefu wa kilomita 4,200 kufuata pwani ya Pasifiki na milima ya Andes. Umbali huu ni kama kutoka Cape Town kwenda Dar es Salaam. Lakini upana wa wastani wa eneo lake ni kilomita 180 tu: sehemu nyembamba ya nchi ina upana wa kilomita 90, sehemu pana zaidi ina kilomita 240. Nje ya maeneo yenye uwanja mwembamba wa pwani, nchi yote ni ya milima na mabonde. Sehemu kubwa ya nchi ina safu mbili za milima: Andes katika mashariki na Cordillera de la Costa (safu ya pwani) katika magharibi. Katikati ya safu hizo mbili kuna bonde la kati (Valle Central) lenye makazi ya idadi kubwa ya wananchi na ardhi yenye rutuba kwa kilimo. Kuelekea kusini kimo cha nchi hushuka hadi kufikia chini ya uwiano wa bahari. Milima ya safu ya pwani huonekana sasa kama visiwa. Kaskazini mwa nchi hakuna bonde kubwa la kati. Nchi inapanda juu kutoka mwambao wa bahari hadi kuwa tambarare yenye kimo cha mita 1,000 - 1,500 inayoendelea mpaka mwanzo wa safu ya Andes. Milima Andes za Chile ni kati ya milima ya juu duniani: kuna vilele kadhaa juu ya mita 6,000. Volkeno ya Nevado Ojos del Salado, mita 6,880 (Región de Atacama) Cerro Tupungato, mita 6,800 (Región Metropolitana) Volkeno ya Llullaillaco, mita 6,739 (Región de Antofagasta) Volkeno ya Parinacota, mita 6,342 (Región de Tarapacá) Volkeno ya Licancábur, mita 5,916 (Región de Antofagasta) Descabezado Grande, mita 3,830 (Región del Maule) Torres del Paine, mita 2,800 (Región de Magallanes y de la Antártica Chilena) Volkeno ya Villarrica, mita 2,840 (Región de la Araucanía) Volkeno ya Osorno, mita 2,652 (Región de Los Lagos) Volkeno ya Cerro Hudson, mita 1,905 (Región de Aisén) Demografia Wakazi wengi (85%) wanaishi mijini. Utafiti juu ya DNA yao unaonyesha kwa asilimia 52% hivi ina asili ya Ulaya, 43% ni ya Kiindio na 5% ni kutoka Afrika. Kwa jumla, wengi wana mchanganyiko wa damu. Lugha rasmi na ya kawaida ni Kihispania. Upande wa dini, 66.6% ni Wakatoliki na 17% ni Waprotestanti. Asilimia 12.4 haina dini yoyote. Tazama pia Mikoa ya Chile Orodha ya nchi kufuatana na wakazi Viungo vya nje (Kihispania) Serikali ya Chile tovuti rasmi Ilihifadhiwa 13 Januari 2011 kwenye Wayback Machine.