Macizo de Ennedi

A meseta de Ennedi está situada no nordeste de Chad, nas rexións de Ennedi-Ouest e Ennedi-Est. Considérase parte do grupo de montañas coñecido como o macizo de Ennedi que se atopa no Chad, que é un dos nove países que conforman o cinto saheliano que abrangue o océano Atlántico ata Sudán. O Ennedi é un baluarte de arenito no medio do Sáhara, que se formou pola erosión do vento e a temperatura. Moita xente ocupou esta zona, como cazadores-recolectores (5.000-4.000 cal a.C.) e pastores (a partir do 4.000 cal a.C.). A zona do Ennedi tamén é coñecida pola súa gran colección de arte rupestre que representa principalmente gando, xa que estes animais tiveron o maior impacto financeiro, ambiental e cultural. Esta arte remóntase a case 7.000 anos atrás. Hoxe en día, dous grupos seminómades, principalmente musulmáns, viven no Ennedi durante os meses chuviosos e pasan pola zona durante a estación seca. Dependen dos seus rabaños de camelos, burros, ovellas e cabras para sobrevivir. Paisaxe e clima O Ennedi ocupa unha área de aproximadamente 60.000 km², tan grande como Suíza, e o seu punto máis alto está a aproximadamente 1.450 m sobre o nivel do mar. O macizo está composto de arenito que superpón unha base de granito precámbrico. No Ennedi, hai polo menos vinte fontes, gueltas (lagoas do deserto) e pozas perennes ou semiperennes, pero raramente chegan a máis dunhas poucas ducias de metros na estación seca. Considérase parte da sabana saheliana de acacias, que se estende por todo o continente, que antes contiña diversos ungulados cuxa poboación se reduciu desde entón. A paisaxe ten estruturas xeolóxicas, como torres, piares, pontes e arcos, que serven como importantes atraccións turísticas. Curiosamente, gran parte da area que se atopa no Sáhara débese á xeración de po no triángulo Tibesti-Ennedi. A evidencia dun cambio no clima produciuse entre o 6000 a.C., cunha rexión de sabana con ~250 mm de precipitacións anuais, e o ~150 mm de precipitacións anuais no 4300 a.C. Posteriormente, alcanzou unha precipitación anual de 50 mm arredor do ano 2700 a.C., similar á cantidade de precipitación anual observada hoxe en día. Tamén son comúns os monzóns na zona, que xeran uns 50–150 mm de choiva ao ano. Estes desastres naturais crean unha mestura diversa de vexetación dentro da zona. Non obstante, as precipitacións permiten unha maior humidade no solo fino durante os meses de inverno, cunha menor escorrentía. Tamén se sabe que as montañas teñen un clima do norte do Sahel na rexión sur, con maiores cantidades de precipitacións entre os meses de maio e setembro. As precipitacións están suxeitas á Zona de Converxencia Intertropical (ZCIT). Historia da protección Algo menos dunha décima parte dos sitios Patrimonio da Humanidade atópanse en África, pero o sitio engadíuse ao Patrimonio da Humanidade da UNESCO en febreiro de 2016. Durante este proceso, houbo moito debate sobre o que debería incluírse. En primeiro lugar, dúas zonas administrativas e varias aldeas tiveron que chegar a un acordo sobre se se consideraba parte do Patrimonio da Humanidade. Non obstante, o seu establecemento beneficiou ao Chad ao aumentar os ingresos na zona procedentes dos turistas que gastan cartos para aloxarse. Ademais, o goberno chadiano acabou por reducir o tamaño da área protexida debido á exploración petrolífera. O Ennedi sofre unha alta desigualdade de ingresos, polo que o uso das reservas de petróleo permitiu unha mellor redistribución da riqueza. Crese que existiu un contrato de colaboración entre o Partido Estatal e as compañías petrolíferas para a exploración de petróleo e o arrendamento privado de terras, o que suscitou preocupación pola redución da cantidade de área protexida pola UNESCO. Como resultado deste aumento da explotación petrolífera, producíronse vertidos accidentais de petróleo no Chad, que provocaron a contaminación das augas subterráneas, vertidos químicos accidentais e a redución da calidade do aire. African Parks asumiu a xestión desta área en colaboración co goberno chadiano a principios de 2018. African Parks ten a intención de mellorar a infraestrutura do parque e explorar o potencial do turismo para acumular apoio para esta paisaxe e contribuír ás necesidades da poboación local. A Unión Europea contribuíu con 4,7 millóns de euros a Parques Africanos e a Loterias dos Países Baixos doou uns 3 millóns de euros durante tres anos a esta organización. Ademais, uns 50.000 km², unha gran parte da meseta de Ennedi, designouse como Reserva Natural e Cultural de Ennedi polo goberno chadiano en xaneiro de 2019. O Banco Mundial tamén colaborou cos chadianos recomendando o programa de xestión e redistribución dos ingresos petrolíferos, que establece que «o 70 % dos ingresos petrolíferos directos se asignarán a sectores prioritarios, o 15 % a investimentos públicos, o 5 % ao departamento produtor de petróleo e o 10 % ás xeracións futuras». Non obstante, o goberno chadiano xa foi criticado por non cumprir o programa. Xeoloxía A meseta está formada por arenitos do Cámbrico-Ordiviciano ao Carbonífero na plataforma orientada ao norte de Gondwana. O arenito cobre o basamento panafricano, que consiste en cristas de granitos, gneis ou cuarcita. As liñacións glaciares, ademais da topografía de cristas e vales, rexistran a glaciación andino-sahariana. Fauna Desafortunadamente, non se realizaron moitos estudos sobre o norte do Chad debido a problemas de seguridade, duras condicións climáticas, guerras e bandidaxe. Non obstante, os investigadores descubriron que, debido a un gran encoro na zona, a meseta ten unha rica colección de fauna. Por exemplo, hai polo menos 199 especies catalogadas de aves migratorias que pasan polo Ennedi. Cultura Aínda que faltan datas absolutas sobre a arte rupestre de Ennedi, as imaxes pódense datar arredor do ano 5000 a.C. en diante. O rexistro arqueolóxico e a arte rupestre dos sitios permiten aos investigadores xerar estas datas porque, por desgraza, hai unha falta de materiais orgánicos. Por exemplo, só se atopou unha mandíbula de gando de arredor do ano 630 a.C. Non obstante, os investigadores seguen a usar datacións por radiocarbono tanto do carbón vexetal como doutros ósos de gando para envellecer estes sitios. Ademais, hai arredor de seis sitios e atopáronse arredor de 40 imaxes. Atopáronse exemplos de petróglifos ou pinturas rupestres na zona, como os da "vista perdida" de Niola Doa. Existen miles de pinturas e tallas de persoas e animais por toda a zona e estímase que teñen uns 8.000 anos de antigüidade. Gran parte da arte foi recoñecida pola súa gran expresión a través da cor, con máis do 86 % da arte pintada e o 14 % gravada. A arte atopouse nos pisos, nos teitos e nas paredes dos refuxios creados pola erosión eólica, e a miúdo atópanse en posicións elevadas. Arte rupestre A obra de arte retrata tanto animais como humanos tal e como son na vida real, con pouca ou ningunha representación de cazadores-recolectores. Desafortunadamente, moitas das pinturas deterioráronse debido á intemperie e ao vandalismo. Importancia As primeiras imaxes eran monocromas, representando persoas traballando co seu gando, e moitas mostrábanse con equipos de caza mentres camiñaban e corrían. Esta representación enfatizaba o tipo de estilo de vida que tiña a xente durante a Idade de Ferro temperá, un período en África que vai dende o século II d.C. ata o ano 1000 d.C. Co paso do tempo, as imaxes volvéronse moito máis coloridas. Amosáronse moitas máis armas de combate, o que pode deberse á intensificación dos combates debido a xerarquías distinguidas. Un cambio climático, debido á diminución da auga e dos pastos, pode estar indicado con estes tipos de armas. Animais Os animais domésticos constituíron case o 69% das obras de arte representadas na meseta de Ennedi. Non obstante, a arte rupestre tivo a maior énfase no gando domestico. De feito, nun xacemento, Murdi, os investigadores representaron graficamente a frecuencia de humanos e animais atopados entre a arte rupestre. O gando vacún constituía máis do 50% do total das imaxes, os cápridos arredor do 10 % e os cans arredor do 5 %. A primeira imaxe rupestre descuberta incluía o "Apollon Garamante", que mostraba dúas persoas enmascaradas en o lado do gando. O gando vacún era percibido como tendo cornos únicos, especialmente entre o gando vacún de cornos longos, que ocupaba unha gran poboación. Por exemplo, a algunhas vacas déronlles cornos en forma de lira. Sábese que o gando vacún tiña un grande impacto financeiro, cultural e ambiental na poboación das terras altas de Ennedi. Tamén se lles puxeron pelaxes distintas para individualizar estes animais, e a arte rupestre nalgúns sitios, incluído o sitio de Chiguéou II, inclúe figuras de gando en deseños xeométricos extravagantes. Atopáronse gando vacún en todas as terras altas, mentres que outros animais, como os cabalos, non. Outros tipos de animais domesticados atopados incluían ovellas e cans. Durante a Idade de Ferro, a xente sobreviviu cun estilo de vida máis nómade, optando por mostrar camelos e especificamente cabalos nas súas imaxes. Non obstante, estes animais non estaban individualizados con pelaxes diferentes como as vacas. Ademais, mentres que as pinturas de gando representan os animais como estáticos, os cabalos móstranse como animais galopantes, o que lle dá unha calidade artística á arte. Algunhas pinturas máis recentes inclúen cabalos con carros. Crese que os cabalos non se exhiben na obra de arte tanto como outros animais, como o gando, debido a unha menor influencia sobre os pastores. Tamén se representaron camelos, con máis movemento que outros animais. Os animais salvaxes tamén se representaron nas obras de arte polos seus significados relixiosos e míticos. As xirafas foron os animais salvaxes máis comúns que se representaron, e representáronse con máis frecuencia durante a época dos cazadores-recolectores. Ademais, esculpíronse numerosos rinocerontes xunto a figuras humanas de cabeza redonda, algo infrecuente para o comportamento típico dos rinocerontes, xa que adoitan vivir en parellas ou solitarios. Persoas As representacións de persoas son bastante comúns na arte rupestre do Ennedi e, entre as figuras humanas atopadas, só o 4 % estaban gravadas. Atopáronse numerosas pegadas de mans tanto de homes como de mulleres entre a arte rupestre. Os homes adoitan exhibirse de pé diante do gando sostendo unha lanza e un escudo, vistos principalmente como protexendo os seus animais. As mulleres non son retratadas con tanta frecuencia como os homes. O gráfico mencionado anteriormente, que mostraba a frecuencia de humanos e animais, revelou que no sitio Mundi, os homes eran representados o 20 % das veces, mentres que as mulleres só o eran o 10 %. Non obstante, as mulleres adoitaban mostrarse con decoracións extravagantes, como as de Niola Dola. A miúdo estaban cubertas de liñas onduladas e patróns xeométricos interesantes, e estes deseños comparáronse con figuras de estilo Cabeza Redonda atopadas en Alxeria. En sitios como Nabara 2, situado na base da cara norte do Saodomanga, os gravados ovalados representan fauna como camelos, gando e xirafas. Vese guerreiros agochados detrás de escudos redondos e as mulleres visten vestidos longos. As mulleres non van acompañadas de armas, mentres que os homes adoitan facelo. Outro sitio importante, Niola Doa, que significa "O lugar das mozas", na lingua local, xa non se considera baixo a protección da UNESCO, pero é coñecido como un dos sitios rupestres máis importantes do Sáhara. Moitas figuras parecen estar espidas, con figuras máis pequenas adornando as saias, e algunhas foron vistas como padecedoras dunha condición xenética coñecida como esteatopixia, que está causada por unha acumulación de graxa nas coxas e nas nádegas. Cerámica Durante os anos 5000-4000 a.C., o pobo ennedi traballaba como grupos de caza, pesca e recolección principalmente nas chairas. Permanecían principalmente en asentamentos debido ás condicións favorables. As vasillas de cerámica empregadas nestes sitios incluían patróns de liñas onduladas punteadas exclusivos deste período. A medida que o tempo avanzaba ata arredor do ano 4000 a.C., as sociedades de caza e recolección cambiaban á pastoreo de gando. Cun cambio no estilo de vida, os estilos de cerámica tamén cambiaron. Por exemplo, as vasellas agora tiñan patróns moito máis decorativos e creáronse diferentes formas de potes. Ademais, xurdiron por primeira vez certas ferramentas de pedra, incluíndo machadas. Por último, debido ao aumento da aridez entre o 3000 e o 2000 a.C., establecéronse máis asentamentos, así como unha maior cantidade de pastoreo, principalmente con gando pequeno. A cerámica mostrou patróns xeométricos por primeira vez, e as ferramentas de pedra incluían principalmente lascas retocadas e material de moenda. Sitios principais Como se mencionou anteriormente, Niola Doa non está tecnicamente considerada baixo a protección da UNESCO. Non obstante, segue sendo coñecida pola súa extravagante arte rupestre. Atópase no nordeste de Fada, que é a única cidade da rexión de Ennedi. A arte rupestre oscilou entre o 8000 a.C. e o 2000 a.C.. A rexión de Archei atópase no sueste de Fada e contén un antigo pozo de auga, polo tanto, considérase o centro da vida nómade no Ennedi. Ten arte pintada de máis de 8000 anos de antigüidade. Manda Guéli, atopada na rexión de Archei, con algunhas das obras de arte mellor conservadas debido á súa posición elevada, que evita a erosión. Críase que Ehi Tighi, unha formación rochosa coñecida por unha pintura arcaica de vacas de 3 m de longo, se usaba como refuxio dos cazadores de escravos. Hai representacións de criaturas brancas e vermellas nas paredes da formación, incluíndo homes e mulleres, así como vacas con decoracións de pelaxe distintivas. O canón de Bachikele e a guelta do Ennedi son extremadamente importantes ecoloxicamente para a rexión; Contén flora que non se atopa noutras zonas do Sáhara e do Sahel. Investigación e divulgación Como demostraron as representacións de arte rupestre, houbo unha diminución da fauna ao longo do tempo debido aos cambios climáticos, pero tamén debido á caza e á caza furtiva. Aínda que a diminución da fauna foi un gran problema na zona, o vandalismo tamén tivo un grande impacto no sitio. Por exemplo, presuntos mozos locais desfiguraron arte rupestre no sitio de arte rupestre de Ennedi garabateando os seus nomes nel en francés e árabe, coa última inscrición de xaneiro de 2017. O ministro de cultura do Chad, Mahamat Saleh Haroun, describiu a situación: "É unha historia africana e querían destruíla". Aínda que o xefe da UNESCO no Chad, Abdelkerim Adoum Bahar, cre que os danos pódense reparar, outras organizacións participaron desde entón. Por exemplo, o Trust for African Rock Art, en colaboración coa Factum Foundation, documentou desde entón o Ennedi a través de fotografías; A súa misión é mostrar os problemas que implica a protección da arte rupestre. Debido á erosión e ao vandalismo, o Ennedi sufriu unha deterioración, pero esta arte foi agora documentada en 3D para concienciar sobre a beleza deste sitio. Tamén fixéronse películas sobre esta paisaxe, como *Towers of the Ennedi*, dirixida por Renan Ozturk para mostrar a beleza do Ennedi. Notas Véxase tamén Outros artigos Patrimonio da Humanidade no Chad Ligazóns externas Natural Arches of the Ennedi Arquivado 2017-02-28 en Wayback Machine. Sahara's Secret Garden documentary about the Ennedi Plateau Ennedi, Chad : A World Heritage Site