Ամբուազ դղյակ

Ամբուազ դղյակ (ֆրանսերեն՝ château d'Amboise), պատմաճարտարապետական համալիր Ֆրանսիայում` Լուարի ափին գտնվող Ամբուազ քաղաքում (Էնդր և Լուարի դեպարտամենտ)։ Լուարայի դղյակներից է, ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Պատմություն Ամբուազի դղյակի առաջին սեփականատերը եղել է Անժուի կոմս Ֆուլկ Ներան։ Միջնադարում քաղաքում իշխում էր Ամբուազների հզոր տոհմը, որն այստեղից հսկում էր Լուարայի ծանծաղուտը։ 1430-ական թվականների սկզբներին ամրոցի տերը, մեղադրվելով արքայի դեմ ապստամբության մեջ, զրկվեց իր կալվածքներից։ Ներկայիս եռահարկ ամրոցը` իր կիկլոպյան աշտարակներով, սկսել է կառուցվել 1492 թվականին Կառլ VIII արքայի կամքով, ով ծնվել ու մահացել է Ամբուազում։ Ամրոցի աշխատանքներն ավարտելու համար քաղաք հրավիրված իտալացիներ Դոմենիկա դա Կարտոնան և ֆրա Ջոկոնդոն առաջինը Ֆրանսիա ներմուծեցին Վերածննդի ճարտարապետությանը բնորոշ տարրեր։ Ընդունված է համարել, որ Իտալիայի սահմաններից դուրս հենց Ամբուազում է հիմնվել կանոնավոր առաջին այգին։ Ֆրանցիսկոս I-ինը մեծացել է Ամբուազի ամրոցում, որը պատկանել է իր մորը` Լուիզա Սավոյացուն։ 1515 թվականին նա Կլու կալվածքում բնակեցրել է Լեոնարդո դա Վինչիին, ով այստեղ ավարտին է հասցրել «Ջոկոնդա» կտավը և հենց այդտեղ էլ մահացել 1519 թվականին։ Ընդունված է համարել, որ նկարիչը թաղվել է սուրբ Գուբերտի կաթոլիկ մատուռում (կառուցվել է 1491-1496)։ Ֆրանցիսկոս 1-ինի մահից հետո Ամբուազում հաստատվում են Հենրի II և Եկատերինա Մեդիչին։ Այստեղ են մեծանում նրանց նրանց երեխաները և ապրում հարսը` Մարի Ստյուարտը։ 1560 թվականին Գիզերը Բլուայից Ամբուազ են բերում երիտասարդ արքա Ֆրանցիսկոս 2-րդին, որի վրա ծրագրում էին հարձակվել հուգենոտները։ Հենց այստեղ էլ հարձակման կազմակերպիչների նկատմամբ դաժան հաշվեհարդար են տեսնում։ Հետագայում ֆրանսիական միապետները հետաքրքրություն չեն դրսևորում Ամբուազի դղյակի նկատմամբ։ Լյուդովիկոս 13-րդը այն նվիրում է իր եղբորը` Գաստոնին, իսկ Լյուդովիկոս XV-ը` Շուազելի նախարարին։ Լյուդովիկոս 14-րդը այստեղ էր պահում ձերբակալված Նիկոլյա Ֆուկեին և Լոզենի հերցոգին։ 19-րդ դարում այստեղ էին պահում գերված Աբդ ալ-Կադիրին։ Ֆրանսիական հեղափոխության տարիներին Ամբուազի դղյակի մեծ մասը ոչնչացվել է։ Որպեսզի կասեցվի մշակութային արժեքների թալանը, Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետությունը 1872 թվականին ամրոցի պահպանված հատվածները հանձնել է Օռլեանի տանը։ Ներկայումս դղյակը գտնվում է սուրբ Լյուդովիկոսի ֆոնդի հոգածության տակ։ Ամբուազի դղյակը պատկերված է 20-րդ դարասկզբի բացիկներում։ Տես նաև Կլո Լյուսե Ֆոնթեբլո Ծանոթագրություններ