Barçelónn-a

Barçelónn-a ([barse'luŋa]; ofiçialménte Barcelona, in catalàn [bəɾs̙əˈlonə] e in spagnòllo [baɾθeˈlona]) a l'é 'na çitæ da Spàgna de 1.664.162 abitanti (dæto do 2020, ària metropolitànn-a instituçionâle: 3.239.337 abitànti), capolêugo da Catalògna, 'na comunitæ outònoma inta pàrte de levànte do régno, ciù che da provìnsa co-o mæximo nómme e da Comarca del Barcelonès. Sovianominâ Ciutat Comtal o Ciudad Condal (Çitæ di Cónti), a l'é a segónda çitæ da Spàgna pe nùmero de abitànti dòppo a capitâle, Madrìd, e a décima de l'Unión Eoropêa intrêga. Giögrafîa A s'atrêuva in sciâ còsta do Mâ Mediterànio, a-o nòrd-òvest de Spàgna, 120 km a-o sùd da cadénn-a di Pirenæi, in sce 'na cianûa limitâ da-o mâ (a levànte), da-a Serra de Collserola (a ponénte), da-o sciùmme Llobregat (a sùd) e da-o sciùmme Besós (a nòrd). Clìmma Barçelónn-a a l'à 'n clìmma mediterànio con quàrche caraterìstica atìpica pe quésto génere de clìmma, cómme 'na quantitæ tòsto conscisténte d'ægoa de stæ e 'n mìnimo secondâio di preçipitaçioìn in invèrno. Quésto perché Barçelónn-a, coscì cómme a Catalògna intrêga, a risénte da sò poxiçión into Mediterànio de ponénte. Zenâ e frevâ són i méixi ciù fréidi; lùggio e agósto i ciù câdi. A tenperatûa ciù èrta mâi registrâ inta çitæ a l'é stæta de +38,6 °C, a-i 12 de agósto do 2003, e a ciù fréida i -7 °C a-i 11 de frevâ do 1956. A stæ do 2003, cómme do rèsto inte tùtta l'Eoröpa de Ponénte, a l'à fæto segnâ o méize co-a tenperatûa média ciù èrta da quànde o s'à de registraçioìn (+27,8 °C cómme média de agósto), méntre o frevâ do 1956 o l'é stæto o méize de média ciù fréido do vintêximo sécolo: 4,5 °C. A poxiçión de Barçelónn-a tra a Serra de Collserola (ch'a no mónta a ciù de 516,2 mêtri) e o Mâ Mediterànio, a fà sci che no ghe ségge de grénde diferénse de tenperatûa tra o giórno e a néutte inte tùtto l'ànno. I fenòmeni de sòfoco (ciamæ xafogor in catalàn) són tòsto râri. D'invèrno, quànde i sciùscian i vènti de Maestrâle ò de Tramontànn-a, a sensaçión de fréido a peu êse sentîa ciù vîva. E preçipitaçioìn són bén spantegæ tra tùtti i méixi e-e stagioìn de l'ànno, scibén che se véddan de ciù in primavéia e in ötûnno, ma e boràsche de stæ càpitan de spésso ascì. Scibén chò-u o gràn fréido o l'é 'na cösa râra, quànde e màsse d'âia ziâ pàssan o Górfo de Lión portàndo o fréido in sciâ Penîzoa Ibérica, scìnn-a a Barçelónn-a ghe peu vegnî a néive. A quésto propòxito, o se regòrda a nevàdda do Denâ do 1962, quànde in sciâ çitæ l'é chéito 50 cm de néive into céntro e quæxi 'n mêtro in scê artûe. Ciù de recénte, de grénde nevàdde són capitæ into novénbre do 1999 (mâi tànto prèsto scìnn-a da-o Seiçénto), into dexénbre do 2001 e into frevâ do 2018. Stöia Pòsti de interèsse Architetûe religiôze Catedrâle da Sànta Crôxe e Sant'Eolàlia Baxìlica de Sànta Màia do Mâ Sagrada Família Architetûe civîli Ciantê navâle reâ de Barçelónn-a Câza Batlló Câza Milà Mercòu de La Boqueria Plaza de toros Monumental Palàçio da Generalitæ de Catalògna Palàçio da Mùxica Catalànn-a Architetûe militâri Castéllo de Montjuïc Âtro La Rambla Ciàssa de Catalunya Ciàssa Reial Pàrco Güell Monuménto a-o Cristòffa Cónbo Economîa Into 1992 a l'é stæta a sêde di Zêughi Olìnpichi de stæ. Into 2004 se gh'é tegnûo pi-â prìmma vòtta o Forum Universâle de Coltûe, a çitæ a l'à òspitóu l'Espoxiçión Internaçionâle do 1888 e quélla do 1929, e a l'é a sêde fìssa do Congrèsso Mondiâle da Tecnologîa Mòbile (Mobile World Congress) e de l'Unión pò-u Mediterànio. Gràçie a-o turìsmo, o sò pòrto e a vixinànsa co-a Frànsa (160 km da Le Perthus), a çitæ a l'é o segóndo ciù grànde céntro industriâle e finançiâio da Spàgna dòppo Madrìd, pe de ciù a l'é o pòrto ciù inportànte inte l'ànbito comerciâle e turìstico e un di ciù gràndi de l'Eoröpa ascì. Coltûa Manifestaçioìn Fèste e fêe Comunicaçioìn Stràdde A çitæ de Barçelónn-a a l'é servîa da-e outostràdde elencæ chi de sótta: A2: a conlîga a çitæ co-a capitâle spagnòlla, Madrìd. AP-2: a và aprêuvo a-a A-2 ma s'afèrma a Zaragoza. C-16 e AP-7: vàn da-a çitæ scìnn-a-i confìn co-a Frànsa; a prìmma pasàndo pe-i Pirenæi, a segónda lóngo a còsta. Ferovîe e traspòrti pùblichi Barçelónn-a a l'é conligâ a-a ræ feroviària a âta velocitæ spagnòlla (AVE), co-i sò trêni che s'afèrman inta grànde staçión de Barcelona-Sants, gràçie a-a quæ gh'é di ligàmmi dirètti co-o rèsto do pàize e co-a Frànsa. O traspòrto pùblico o l'é garantîo da-a segónda metropolitànn-a ciù estéiza do régno, formâ da 12 lìnie, pe 198 staçioìn, e lónga ciù de 160 chilòmetri. Se cóntan 6 lìnie de tranvài e 8 do servìçio feroviàrio urbâno (Cercanías Barcelona) ascì. Pò-u traspòrto pùblico in sce gómma gh'é 150 lìnie de coriêre urbâne e 53 èstra-urbâne. Ariopòrti A çitæ de Barçelónn-a a l'é servîa sorviatùtto da l'ariopòrto de Josep Tarradellas Barcelona-El Prat (còdice IATA "BCN") ma, pe di xêui ciù low-cost, l'é dêuviòu i ariopòrti de Girona-Costa Brava (còdice IATA "GRO") o quéllo de Reus (còdice IATA "REU") ascì. Aministraçión Distréiti O teritöio de Barçelónn-a o l'é spartîo, da-o 1984, inti dêxe distréiti elencæ chi de sótta: Binelàggi Scìndichi de Barçelónn-a Galerîa d'inmàgine Nòtte Âtri progètti Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Barçelónn-a Conligaménti estèrni (ES, CA, EN) Scîto ofiçiâ, in sce barcelona.cat. URL consultòu o 9 lùggio 2023.