Cabó

Cabó es un municipi de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha, de la província catalana de Lhèida e de la comarca del Naut Urgèl. Situacion Cabó se tròba a la comarca de l'Aut Urgèl. Confronta la comarca del Palhars Jusan a l'oèst. Al nòrd confronta la municipalitat alturgellenca de les Valls d'Aguilar, al nòrd-èst Ribera d'Urgellet e Fígols i Alinyà, a l'èst Organyà e al sud Coll de Nargó. Toponimia La prononciacion es [ka'bo] e lo gentilici es [kabo'nezos]. La val de Cabó èra tanben dita Nempas. Las fòrmas ancianas son Caput eix, Kapudeizo en 839, de Capite aiz en 1024, Cavobecs en 1099, villa Chapuretse en 1037, in pau Nempetano, in villa... de subteriore parte rio qui pergit de Caputece en 867, in valle Nempetana, in villa q. dr. Kapudece en 950, Caputece en 1017, Caboez en 1024, Cabovez en 1030, Kabudez en 1043, senioris Capodecii en 1140, Cabouez en 1186, Caboded en 1080-1095, Caboueth en 1177, Caboed en 1170, Cabozed en 1185, Cabouet en 1201, valle Capudense en 1140, etc (falsa interpretacion en -ensis), Cabaho en 1278 (ipercorreccion sul modèl llauraó vengut llauró, donc compréner Cabó), Cabod en 1205, etc. Al sègle XIII la familha declinèt e las atestacions venguèron pus magras. A la meteissa epòca, Caboet èra sentit coma un diminutiu. A mesura que la bassa val quitava d'èsser espausada a las incursions musulmanas e se poguèt poblar mai, lo monde avián l'impression que Caboet èra la nauta val e que Cabó, a la val bassa, representava lo meteis lòc, mès pus grand (derivacion regressiva). Benlèu aviá començat abans : in villa Capuz en 1075. La consonanta intermediària èra d (en realitat ð fricativa), sovent latinizada en -t- de caput), un moment se rotacizèt (1037) puèi tombèt. Alavetz s'i intercalèt un -v- antiiatic (escrit v, u). L'analisi sembla menar a una origina Kapudeiks , o -aiks, ambe -ks , que se redusiguèt en -ts (grafiat -z o -ce). Puèi aquel nom foguèt sentit coma un plural e se'n tirèt un pseudo-singular -et. Cal supausar una vocala entre k e -s. La val de Cabó es un grand escampador d'aigas, un bacin de recepcion entre montanhas, dont la Serra de Boumort : es lo caput aquæ. Caput aquæ passèt a l'estatut de mot (compausat). Dins nòstre cas s'agís de capudaquis (ambe -t- dejà sonorizat), al locatiu o ablatiu plural. Nempas representa nymphae, las dònas d'aiga, ambe la prononciacion en -p- primitiva dins l'adaptacion latina del mot grèc (explica l'adjectiu limpide). Lo i de nympha èra brèu, passèt donc a e . Senyús Lòc desabitat. Fa un ensemble ambe Senyís e Senyu e es tanben en relacion ambe Senet. Contenon l'element sen-, que sembla aver exprimit una idèa d'afinitat, d'aparentament, d'aliança : aquitan Sen-iponnis > Sispony, alternant ambe sem- (Sembettenn), lo basc senar, « marit » (senarri dins las inscripcions aquitanas), lo basc sene, « filh », ligat al lòc de Sanarús (Sennarucio en 1092, Sannaruz en 979), que altèrna ambe seme, « filh », ligat al lòc de Samalús (Cànoves i Samalús), lo basc senargai, « nòvi » e sendo, « fòrt ». Senyu seriá *Sengiçe (Sengi-tze), Senyís, derivat, seriá *Sengiciu. Senyús pòt derivar d'un crosament de la meteissa rasic ambe (a)Nyús, del basc angio, « devesa ». I auriá agut (o i a), una glèisa Sant Just a Senyús. Lo nom deguèt donar l'idèa de consacrar la glèisa a tal sent foneticament semblant (e non al revèrs !). La prononciacion es [se'ɲus] e lo gentilici [seɲu'sans]. [se'ɲus] es atestat Segnus en 1237 . Favà o Fevà Las fòrmas ancianas son Fauano e Favà en 839, villa Fevano en 867, villa Favano en 1023, Favano en 1032, Fevano en 1032, uilla Feuano en 1043, Faba en 1065, Favano en 1068, uilla Fauan en 1081, villa Fava en 1093, Faua en 1094, villa Favan en 1100. Es un nom de proprietat fonsièra, del nom latin d'òme Fabius, ambe'l sufixe -anum. L'evolucion es Fabiano > Faibán > Feibán > Fevà (e Favà) . Ares Ares, del latin aras, « autars » es un nom de pòrt, de còl. Los passants devián far d'ofrendas a Mercuri o autres dieus, puèi lo lòc foguèt sovent cristianizat per una capèla. Aqueste (e lo vilatge, desabitat) es entre las vals de Cabo e de la Guàrdia d'Ares, per ont Annibal deguèt passar per evitar los estreits de Segre entre Organyà e Noves. La prononciacion es ['aris]. Las fòrmas ancianas son in Aras villa en 846, ipso kastelar de Aras en 1027, Aras 1030, Ares en 1068, 1091, 1233, 1241. Ares es pus frequent dins los Païses Catalans que non pas al nòrd . Lo Pujal de Cabó La prononciacion es [lo pu'ʒal]. Lo gentilici es [puʒa'lɛŋs]. Las fòrmas ancianas son illo Puial en 1033, ipso Puial en 1038 e 1056, villa vocitata Puial en 1079, Pujal d'Organyà en 1243. Se cal pas interpretar coma Pujalt . Demografia Nòtas Portal de Catalonha