Barcełona

Barcełona (en catałan e spagnoło Barcelona) xe el capołuogo de ła Catałogna, na rejon autonoma del nord-est de ła Spagna, oltre che capołuogo de ła provincia de Barcełona e de ła comarca de Barcelonès. Co na popołasion de 1 593 075 abitanti in cità e 5 082 126 [1] ne ł'area metropułitana, Barcełona xe ła segonda cità de ła Spagna par numaro de abitanti. Inte el 1992 Barcełona gà avuo i XXV xoghi Olimpici estivi. Inte el 2004 gaa ospità un avegnimento internasional, el Forum universal de łe Culture. Ła xe destirada sul mar Mediterraneo, a sirca 160 km a sud de ła catena montagnoza dei Pirenei e 180 da col du Perthus, che segna el confin co ła Francia, int' una pianura situada intrà el mar e ła sudeta catena montagnoza, intrà łe foci dei fiumi Besòs e Llobregat. El comun xe delimità a nord dai comuni de Santa Coloma de Gramenet e Sant Adrià de Besòs, a ovest da Montcada i Reixac e da Sant Cugat del Vallès, a sud da ła xona franca co L'Hospitalet e Esplugues de Llobregat, invese a est resta soło el mar. Ła cità podemo dividarla in tre sesion : i monti de ła Collserola, co el Tibidabo come majore cima (512 m) a dominar ła cità co el suo parco xoghi; ła pianura; el delta del Besòs e del Llobregat perpendicołari a ła costa. Staltre vete minori vien fora da ła piana łitoranea, ła pi conosciua de queste xe el Montjuïc (173 m), vecio sito olinpico inte i presi del porto. Ła sindaca atuale ła xe Ada Colau. Storia Segondo ła łegenda, a fondar Barcino xe stà el cartagines Amilcare Barca, pare de Annibale. Dopo i Romani riorganiza ła cità come un castrum (un campo miłitar fortificà), meso a Mons Taber, na cołina dove deso ghe xe na parte del municipio e de fronte ła sede de ła Generalitat (region) (Plaça de Sant Jaume). Ła cità xe stà batexada dai Romani co el nome de Colonia Iulia Augusta Faventia Paterna Barcino. L'organixasion antica de łe strade xe oncora visìbiłe nełe cartine del centro storico e de łe mura romane restae in pié. Ła cità xe stà dopo conquistada dai Vixigoti inte el V secoło, dai Mori inte el VIII secoło, dai Franchi ne l'ano 801 -che ła ga fata ła capital del contado de Barcełona- e sachegiada da Al-Mansur inte el 985. A partir dal X secoło Barcełona ga avuo un bel fia de tenpo de prosperità che xe continua anche quando, inte el 1137, par un xogo de ałeanse, a se ga unio al regno de Aragona, deventando el centro pi inportante. Ła cità diventa el porto major del Mar Mediteraneo (e i suo mercanti e armatori gaveva i corni in croxe co i xenovesi), el centro se arichise de inportanti pałasi gotici e, tra el XIII e el XIV secoło, do nove cinte łe fortifica el cor medievałe. Inte el XIV secolo, ła cita casca in un periodo de decadensa che va vanti inte i secołi dopo. L'union co el regno de Castiglia, inisiada co el matrimonio intrà Fernando de Aragona e Isabella de Castiglia inte el tardo '400, segna el termine de ł'indipendensa de ła Catałogna. L'industrialixasion del '800 e continuada par tuto el '900 tira un fia sù l'economia e ła cità torna a eser un inportante centro comercial, połitico e cultural. Ti o vedi anca da łe do Esposizion Universal organizae inte el 1888 e inte el 1926. Neła segonda metà del XIX secolo el progeto de butar zo łe vecie mura medievali fà spasio a l'Estension (en catalan Eixample) che slarga i confini de ła cità fin a magnarse i paexeti visini. Xe el caso de Gràcia, Sarrià, Horta, Sant Gervasi de Cassoles, Les Corts, Sants, Sant Andreu de Palomar e Sant Martí de Provençals. Durante ła Guerra Sivil Barcellona se mete da ła parte de ła Republica. Durante ła guera, ła cità xe bombardada in diverse occasion dai aerei dei franchisti (2750 morti) e dopo a vien occupada el 26 de genaro 1939 da i soldai de Franco. El regime fa sparir łe istitusion połitiche autonome e no se pol pi parlar in łengua catalana. Par i 36 anni de ła ditatura (1939-1975), Barcellona se vede da novo un periodo de decadensa social e cultural. Ła forte imigrasion -quasi tuti del sud de ła Spagna- buta dentro al grupo de ła cità un casin de fioi de łengua spagnoła, copando cusì el catalan. A ła fin degli anni '70, el ritorno a ła democrasia porta anche un recupero de ła identità połitico-cultural catałana. Barcełona inisia da novo el sviluppo cultural e urbanistico che ła ga convertia ne ła metropoli moderna che a xe ancuo. I Xoghi Olimpici, organisai inte el 1992, de da un bel colpo a ło svilupo de ła capital catalana. Inte i ani che va da ła designasion olinpica inte el 1986 al 1992, Barcełona se trasforma tanto, rinovandose, anpliandose e promovendo ła so imagine da par tuto inte el mondo. Posti da 'ndar a veder A Barcełona se ga ła posibilità, caminando a pié łe so strade, de catar segni de storia miłenaria, da łe roine romane e anca de ła cita medieval fin a rivar ai quartieri del modernismo catalan, co i soi pałasi tipici, i soi quadrati, i soi viałi alberai e łe so strade łarghe. Ła cita vecia xe tuta piana invese i posti novi ciapa major sałita man man che ti te vicini a ła catena montagnoza; par questo a volte łe strade de Barcellona te ricorda quełe de San Francisco. Dentro al Barri Gòtic, ne ła cità vecia, bisogna vardar ła belisima catedrałe (1298-1459) gotica dedicada a Sant'Eulalia, parona de ła cità. Ła catedrałe xe łiberamente par tuto el dì, invese ł'entrada a pagamento ła gà in pi anca ła vixita dei muxei che ghe xe dentro ai palasi cołegai co a catedral come el Palau del Lloctinent che fa da sfondo a ła Plaça del Rei. Senpre in tel Barri Gòtic se cata altre do cexe degne de nota: S. Maria del Mar (1329-1384) e S. Maria del Pi (1322-1480). Anca el Parc Güell (che in catałàn se dise "Guegl") el xe propio un gran bel posto da vedare: el xe un poco łontan e bison tore el metro, ma xe el caso de 'ndare. Da insima te poi vedare ła cità co el mare da drio, el Montjuïc, ła Sagrada Familia, ła Tòre Agbar, el Arc de Trionf, e un pasto de altre robe... El łuxertołòn che se cata al ingreso del jardin el xe diventà coi ani un simboło de ła cità. Cità xemełae Boston El Cairo Esfahan Montpellier Varna Gaza Dublin Monzón San Poło del Braxil Montréal (it) Cołogna San Pieroburgo Buenos Aires Atene Ł'Avana Danzica Alzeri Perpignan Rio de Janeiro Siangai Sibilia Sarajevo Anversa Busan (it) Tirana Tel Aviv Valparaíso Santo Domingo Barçełona Pozo de Goto Medellín Kōbe Montevideo Nižnij Novgorod Istanbul Perpignan Méditerranée Métropole (en) Wenzhou Dubai Fès (it) Ho Chi Minh City Trujillo Rosario San Francisco Monterrey Kiev Quito Alghero Galeria fotografica Varda anca Provincia de Barcełona Futbol Club Barcelona Metropolitana de Barcełona Lista dei capoluoghi degli enti subnasionałi/Eoropa Linganbi foresti (CA) Sito ufisałebarcelona.cat. Barcelona.cat (canale ufisałe)YouTube. BarcellonaTreccani.it – Enciclopedie on line, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana. (EN) Vicente Rodriguez e Timothy John Connell, BarcelonaEnçiclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. (EN) Opere riguardanti BarcełonaOpen Library, Internet Archive. (CA) (EN) (ES) Sito del comune di Barcellona Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Barcełona el detien schemi gràfeghi so