Valladolideko Kantzelaritzaren espetxea

Valladolideko Kantzelaritzaren espetxea (gaztelaniaz: cárcel de la Chancillería de Valladolid), Valladolideko behinolako espetxea da, egun Sofia Erregina Liburutegia dena. Valladolideko Kantzelaritzaren espetxea Nicolas Bueno arkitektoak estilo klasizistan diseinatutako eraikina da, eta Felipe Berrojo, Juan de Median Argüelles, Juan Tejedor Lozano eta Pedro de Biermok egin zuten 1675 eta 1679 urteetan. Hiriaren erdigunean dago, Viverotarren jauregiaren, Valladolideko Ospitale Kliniko Unibertsitarioaren, San Petri Apostoluaren elizaren eta Errege-Oinutsen Komentuaren ondoan. Valladolideko Errege Entzutegi eta Kantzelaritzak izapeditzen zituen kausen presoentzako kartzela izan zen. Hiriko kartzela izan zen 1935. urtera arte, "kartzela berria"- gaur egun "Esgueva" Gizarte-Etxea dena- inauguratu zuten arte. Historia 1607an, kantzilertza edo justizia auzitegi nagusia Valladolidera itzuli zen, Medina del Campon eta Burgosen egon ondoren. Birkokapena egiteko, etxe batzuk alokatu ziren, behin-behinean, artxibo izateko eta kartzela zabaltzeko. Hala ere, etxe horien baldintza negargarriek erreforma eskatzen zuten, nahiz eta Filipe IV.a erregeak, aldiz, eskaera horiei uko egin, horrek ganbera-zigorren eta justizia-gastuen funtsetatik aurrekontua ateratzea eskatzen baitzuen. 1674. urtean, Berorren Maiestatearen fiskalak beste eskaera bat aurkeztu zuen, espetxe gisa erabiltzen zen etxea hondatuta zegoela esanez. Izan ere, alkaideak ez ziren ausartzen presoei ateratzen uztera eguzki-izpiez gozatzeko aukera zuten korta batera, horma nagusietako bat hondoratzen ari baitzen. Orduan, Gortera bidali ziren Nicolás Bueno arkitektoaren planoak, eta aldaketak onartu egin ziren. Orduan, kartzela eta artxibo gisa funtzionatzen zuten etxeak erosi behar izan ziren, baita 1607tik aurrera zor zen alokairu-zorra ordaindu ere. Artxiboa eraikitzen hasi ziren, eta kartzelako lanak egiteko lortutako diruak eraikina, horma guztiak, lehenengo solairuraino altxatzea baino ez zuen ahalbidetu. Obra egiteko, etxe okupatuak kartzelarako eraitsi behar ziren, eta, horretarako, etxe horiek hustu behar izan zituzten. Horretarako, presoak hiriko espetxera lekualdatu zituzten. Kartzela hori San Lorenzo kalean zegoen, elizaren ondoan, eta han egongo ziren eraikin berriaren eraikuntzak irauten zuen bitartean. "Kartzela Berria" eraikitzearekin batera, eraikin hori erabilerarik gabe geratu zen 1935ean, eta Espainiako Gerra Zibilean berriro erabili zuten errepresaliatutako eta "kartzela berritik" zetozen emakumeak hartzeko. Eraikin hau liburutegi bihurtu zen 1988an, gaur egun Sofia Erregina Liburutegia bezala ezagutzen dena, Valladolideko Unibertsitatearena. Ezaugarriak Oinplano karratuko eraikuntza da, erdiko patioa eta pilare karratuak dituena. Kanpoaldean jauregi-itxura du, simetria zorrotzez ordenatuta. Alboetan, fatxadaren lerrokadurarekin arrasean dauden bi dorre daude. Atea baketoiz bilduta dago, markoa hautsita duela. Apain-orrazi bat irteten da. Bertan, armak ezabatu diren errege armarria agertzen da. Inposta lau batek eraikina osatzen duten bi solairuak banatzen ditu. Hutsuneak zabalak dira, baina dagoeneko adierazi da burdin sare sendoekin gordetzen direla. Estiloari dagokionez, oraindik herrerar estiloaren barruan mantentzen da, garai hartan zabaltzen zen apaindura barrokoak izan gabe. Erreferentziak Bibliografia Castán Lanaspa, Orosia. (2010-1-28). Cárcel Vieja (Chancillería). in: Represión Franquista en Valladolid.. Castán Lanaspa, Orosia. (2008-4-21). Lugares de represión. in: Memoria libertaria Valladolid.. Almuiña, Celso; Palomares Ibáñez, Jesús María. (1989). Historia de la Universidad de Valladolid. Valladolid: Universidad de Valladolid ISBN 978-84-7762-090-7.. Domínguez Rodríguez, Cilia. (1993). Los alcaldes de lo criminal en la Chancillería Castellana. Valladolid: Diputación Provincial de Valladolid ISBN 978-84-785-2071-8.. Martín Postigo, María de la Soterraña. (1979). Historia del Archivo de la Real Chancillería de Valladolid. Valladolid: Sever Cuesta ISBN 978-84-300-1349-4.. Gallego Fernández, Pedro Luis; Reondo Cantera, María José; Valbuena García, Francisco. (2010). Locus sapientiae: la Universidad de Valladolid en sus edificios. Valladolid: Consejo Social de la Universidad de Valladolid ISBN 978-84-693-1635-1.. Kanpo estekak