Քէպէք

Քէպէք (անգլերէն՝ Quebec, ֆրանսերէն՝ Québec ՄՀԼ(ֆր.)։ [ke.bɛk]), Գանատայի 10 նահանգներէն մէկը։ Տարածութեամբ Քանատայի ամէնամեծ նահանգն է։ Կը գտնուի Կեդրոնական Քանատայի մէջ եւ երկրին միակ նահանգն է, ուր մեծամասնութիւնը ֆրանսախօս է՝ հանդիսանալով քէպէքեան ֆրանսերէնի հայրենիքը։ Անիկա արեւմուտքէն սահմանակից է Օնթարիօ նահանգին, հիւսիս-արեւելքէն՝ Նիուֆաունտլենտ եւ Լապրատորին, հարաւ-արեւելքէն՝ Նիու Պրանզուիքին, իսկ ծովային սահման ունի Նունավութ տարածքին հետ։ Հարաւէն անիկա սահմանակից է Միացեալ Նահանգներուն։ Քէպէքն ունի շուրջ ութ միլիոն բնակչութիւն՝ ըլլալով Քանատայի երկրորդ ամէնախիտ բնակեցուած նահանգը՝ Օնթարիոյէն ետք։ Պատմական Ակնարկ 1534-էն 1763 թուականներուն միջեւ, այժմու Քէպէքը ֆրանսական գաղութ էր եւ կը համարուէր Նոր Ֆրանսայի (Nouvelle-France) ամէնազարգացած շրջանը։ Եօթնամեայ պատերազմէն ետք, Քանատան դարձաւ բրիտանական գաղութ՝ նախ որպէս Քէպէքի նահանգ (1763–1791), ապա՝ Ստորին Քանատա (1791–1841), եւ վերջապէս՝ Քանատայի նահանգի մէկ մասը (1841–1867)՝ Ստորին Քանատայի ապստամբութեան հետեւանքով։ 1867-ին անիկա դաշնակցեցաւ Օնթարիոյի, Նովա Սքոշիայի եւ Նիու Պրանզուիքի հետ։ Մինչեւ 1960-ականներու սկիզբը, Կաթողիկէ Եկեղեցին մեծ դերակատարութիւն ունէր Քէպէքի ընկերային եւ մշակութային հաստատութիւններուն մէջ։ Սակայն, 1960-էն 1980 թուականներու «Անաղմուկ յեղափոխութիւնը» (Révolution tranquille) զօրացուց Քէպէքի կառավարութեան դերը նահանգի հանրային իշխանութեան մէջ։ Կառավարում եւ Օրէնք Քէպէքի կառավարութիւնը կը գործէ Ուեսթմինսթըրեան դրութեամբ. անիկա թէ՛ ազատական ժողովրդավարութիւն է եւ թէ՛ սահմանադրական միապետութիւն։ Քէպէքի վարչապետը կը հանդիսանայ կառավարութեան գլուխը։ Անկախութեան շուրջ բանավէճերը միշտ կարեւոր դեր խաղցած են նահանգի քաղաքականութեան մէջ։ Քէպէքեան հասարակութեան համախմբուածութիւնն ու առանձնայատկութիւնը հիմնուած են երեք հիմնական իրաւական փաստաթուղթերու վրայ. Քէպէքի Մարդկային իրաւանց եւ ազատութեանց հռչակագիր, Ֆրանսերէն լեզուի հռչակագիր, Քէպէքի Քաղաքացիական օրէնսգիրք։ Ի տարբերութիւն Քանատայի միւս շրջաններուն, ուր կը տիրէ բրիտանական «ընդհանուր օրէնքի» (common law) դրութիւնը, Քէպէքի իրաւական համակարգը խառն է. մասնաւոր իրաւունքը կը գործէ քաղաքացիական օրէնքի (civil law) համակարգով, իսկ հանրային իրաւունքը՝ ընդհանուր օրէնքի համակարգով։ Տնտեսութիւն եւ Մշակոյթ Քէպէքի տնտեսութիւնը գլխաւորաբար յենած է սպասարկման լայն հատուածին եւ բազմազան արդիւնաբերութեան վրայ։ Արտածման հիմնական բնագաւառներն են՝ օդանաւաշինութիւնը, ջրելեկտրականութիւնը, հանքարդիւնաբերութիւնը, դեղագործութիւնը, ալիումինիումը, փայտը եւ թուղթը։ Քէպէքը յայտնի է իր կաղնիի օշարակով (maple syrup), կատակերգութեան արուեստով եւ հոքէյով, որ Քանատայի ամէնասիրուած մարզաձեւերէն է։ Նահանգը նաեւ համբաւաւոր է իր ինքնատիպ մշակոյթով, որ կը դրսեւորուի գրականութեան, երաժշտութեան, շարժապատկերի, հեռուստատեսային յայտագիրներու եւ փառատօններու միջոցաւ։ Աղբիւրներ Յակոբ Ղ. Կրկիարեան, Նորա Մ. Յարութիւնեան (1987—1989)։ Աշխարհագրական անուններու բառարան։ Երեւան: Լոյս։ էջ II, 436 publication Quebec Statcan Statistique Canada Le Québec statistique Archived 2020-10-21 at the Wayback Machine. Government of Canada Institut de le Québec 2013. Institut de la statistique du Québec (2007). "Le Québec, chiffres en main: Transport Ծանօթագրութիւններ