Նյուֆաունդլենդ

Նյուֆաունդլենդ (անգլ.՝ Newfoundland անգլերենից թարգմանաբար նշանակում է «նոր գտնված երկիր», ՄՀԱ՝ [nju:fənˈlænd]), կղզի Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևելյան ափերի մոտ, կանադական Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր նահանգի մասը։ Առանձնացնում է Սուրբ Լավրենտիոս ծոցը Ատլանտյան օվկիանոսից։ Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում էր 479 105 մարդ։ Խոշորագույն քաղաքը Սենթ Ջոնսն է (100 646 մարդ բնակչությամբ), որը գտնվում է կղզու հարավարևելյան հատվածում։ Աշխարհագրություն Կղզու մակերեսը կազմում է 111 390 կմ², այն իր տարածքով 16-րդ տեղն է զբաղեցնում աշխարհում և 4-րդը՝ Կանադայում, ջրափնյա գծի երկարությունը կազմում է 9 656 կմ, գտնվում է ծովի մակարդակից 814 մ բարձրության վրա։ Ափերը հիմնականում ժայռոտ են։ Կան բազմաթիվ լճեր և ճահիճներ։ Գետերը կարճ են։ Կլիման չափավոր է։ Նյուֆաունդլենդ կղզում դիտվում են ծովի մակարդակի վրա ամենաշատ թվով մառախլապատ օրերը՝ տարեկան մոտ 120 օր։ Երկրաբանական կառուցվածք Կղզու կազմավորման գործում մեծ դեր է ունեցել կալեդոնյան ծալքավորությունը։ Կառուցվածքա-երկրաբանական տեսանկյունից Նյուֆաունդլենդ կղզին համարվում է Ապալաչյան լեռնաշղթայի մասը։ Կղզու հիմքը կազմված է քեմբրիի և վաղ օրդովիկի ժամանակաշրջանների տերիգենա-կարբոնատային նստվածքներից։ Կղզու կենտրոնական մասում գտնվում են քեմբրիի և վաղ օրդովիկի ժամանակաշրջանի հզոր հրաբխա-նստվածքային (կղզային աղեղներ) ստվարաշերտը։ Պատմություն Նյուֆաունդլենդ կղզում հայտնաբերվել են վիկինգների երկու բնակավայրեր։ Առաջինը գտնվում է Պուանթ Ռոզ հրվանդանից 480 կմ հեռավորության վրա, իսկ երկրորդը՝ հրվանդանի վրա։ Վիկինգների 11-րդ դարի առաջին բնակավայրի հնագիտական պեղումների վայրում, Լ'Անս-օ-Մեդոուսի շրջանում գտնվում է Կանադայի միակ պատմական հուշարձանն, որը 1978 թվականին ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ 20-րդ դարում կղզուց ավելի քան 600 կմ դեպի հարավ-արևելք, 1912 թվականի ապրիլի 15-ի լույս 16-ի գիշերը խորտակվել է հայտնի «Տիտանիկ» շոգենավը։ Ծանոթագրություններ