Kifaransa

Kifaransa ni lugha ya Kirumi iliyotokana na Kilatini na kuendelezwa katika eneo la Gallia, ambalo ni Ufaransa ya sasa. Ni moja ya lugha zinazozungumzwa zaidi duniani, ikiwa na takriban wasemaji milioni 300, wakiwemo wazungumzaji wa asili na wale wa lugha ya pili. Kifaransa ni lugha rasmi ya Ufaransa na mataifa kadhaa, hasa barani Afrika, Ulaya, Karibi, na sehemu za Asia na Amerika Kaskazini. Pia ni moja ya lugha sita rasmi za Umoja wa Mataifa na inatumika sana katika diplomasia, mashirika ya kimataifa, na fasihi. Lugha ya Kifaransa ilitokana na Kilatini cha Kawaida, ikichanganyikana na lugha za Kikelti na Kijerumaniki (Kifranki) zilizozungumzwa katika Gaul. Katika Enzi za Kati, iliendelea kuwa Kifaransa cha Kale, kisha Kifaransa cha Kati, na hatimaye Kifaransa cha Kisasa. Akademia ya Kifaransa, iliyoanzishwa mwaka 1635, inasimamia na kuhakikisha usanifishaji wa lugha. Kifaransa kinajulikana kwa sarufi yake changamano, msamiati wake mpana, na vokali zinazotamkwa kwa njia ya pua. Kutokana na historia ya ukoloni wa Ufaransa, Kifaransa kimeendelea kuwa lugha kuu katika makoloni ya zamani, hasa barani Afrika, ambako kinatumika kama lugha rasmi au ya kiutawala katika nchi nyingi. Wasemaji Takwimu kuhusu matumizi ya Kifaransa hutofautiana. Kadirio ndogo lasema kuna watu milioni 87 wanaotumia Kifaransa kama lugha ya kwanza, na tena milioni 100 wanaoitumia kama lugha ya pili. Kadirio kubwa lataja milioni 112,6 wasemaji wa lugha ya kwanza pamoja na milioni 60,6 wenye uwezo wa kutumia Kifaransa karibu kama lugha ya Mama. Halafu hutajwa takriban milioni 100 - 110 wanaotumia Kifaransa kikazi, kibiashara au masomoni jumla takriban milioni 300 wasemaji wa Kifaransa duniani. Historia ya lugha Kifaransa ni kati ya lugha za Kirumi. Asili yake ni Kilatini lugha ya Waroma wa Kale. Hadi mwaka 50 KK watu waliokalia Gallia (eneo la Ufaransa wa leo) walitumia lugha mbalimbali za Kikelti. Baada ya uvamizi na Waroma Gallia ilikuwa sehemu ya Dola la Roma. Lugha ya Kilatini ilienea hadi kuwa lugha ya watu wengi. Kikelti kimebaki hadi leo katika maeneo madogo kama Ubritani. Kilatini hiki jinsi kilivyojadiliwa na watu wa kawaida katika Gallia kilipokea kiasi cha maneno na matamshi na lugha ya Kikelti. Baada ya mwisho wa Dola la Roma lugha iliendelea kubadilika haraka zaidi. Makabila ya Kigermanik walivamia Gallia na kuleta athira ya lugha zao. Haya yote yaliunda lugha ya Kifaransa ambayo ni lugha karibu sana na Kilatini hivyo pia na lugha kama Kiitalia, Kihispania na Kireno. Kifaransa kilichokuwa rasmi kilifuata lahaja ya eneo la Paris. Tangu 1634 kuna Akademia ya Kifaransa aabayo ni taasisi ya kulinda usafi wa lugha. Kifaransa kilienea kimataifa kwa sababu Ufaransa ilikuwa taifa lenye maendeleo mengi katika Ualya. Kifaransa kilikuwa katika nchi nyingi lugha ya elimu na pia ya mawasiliano ya kimataifa jinsi ilivyo siku hizi Kiiingereza mahali pengi. Baada ya Ufaransa kuwa nchi yenye koloni lugha ilisambazwa hata nje ya Ulaya. Ubelgiji yenye Kifaransa kama lugha rasmi ilikuwa pia na koloni na kupeleka lugha huko. Hali ya Lugha kimataifa Kifaransa ni lugha ya kitaifa, lugha rasmi, lugha ya utawala au lugha ya mawasiliano katika nchi zifuatazo: Ulaya Monako Ufaransa Lugha ya kitaifa pamoja na lugha nyingine Luxemburg Ubelgiji (lugha rasmi hasa katika jimbo la Wallonia) Uswisi (lugha rasmi hasa katika mikoa ya magharibi) Lugha rasmi kimkoa Italia katika mkoa wa Val d'Aoste Afrika Lugha rasmi ya nchi zifuatazo Benin Burkina Faso Burundi Chad Gine ya Ikweta Guinea Jamhuri ya Afrika ya Kati Kamerun Kodivaa Komori Kongo (Brazzaville) Kongo (Kinshasa) Madagaska Mali Niger Rwanda Senegal Shelisheli Togo Lugha ya utawala: Jibuti Mauritania Lugha ya elimu na mawasiliano, lakini wala lugha ya kitaifa wala lugha rasmi katika Aljeria Moroko Tunisia Asia Lugha rasmi ya Vanuatu Lugha ya Kiutawala katika Laos na Lebanon Lugha ya mawasiliano na elimu katika Siria, Kambodia, Vietnam, sehemu za India (Pondicherry, Mahé, Karikal na Yanaon) *Lugha ya kitaifa na lugha rasmi katika maeneo ya kifaransa ya Polynesia ya Kifaransa na Kaledonia Mpya Amerika Lugha rasmi ya Haiti Lugha ya utawala katika Jamhuri ya Dominika Moja ya lugha mbili za kitaifa katika Kanada; ni lugha rasmi ya pekee katika jimbo la Quebec (13% ya Wakanada wote hujua Kifaransa pekee, 18% wanajua lugha zote mbili) Lugha ya kitaifa na lugha rasmi katika maeneo ya kifaransa ya Guyana ya Kifaransa, Guadeloupe, Martinique na Saint-Pierre na Miquelon. Lugha rasmi ya utawala katika sehemu za dola la Louisiana (Marekani) Viungo vya nje makala za OLAC kuhusu Kifaransa Ilihifadhiwa 12 Julai 2015 kwenye Wayback Machine. (Kiingereza) lugha ya Kifaransa katika Glottolog (Kiingereza) Muhtasari kuhusu Kifaransa kwenye Ethnologue (Kiingereza) Kamusi Kifaransa-Kiswahili Ilihifadhiwa 21 Mei 2012 kwenye Wayback Machine. (Kiingereza)