అంగ్‌కోర్ థామ్

అంగ్‌కోర్ థామ్ ప్రస్తుత కంబోడియాలో ఉన్న ఖ్మేర్ సామ్రాజ్యపు చివరి రాజధాని, అత్యంత సుదీర్ఘ కాలం రాజధానిగా ఉన్న నగరం. అంగ్‌కోర్ థాం అంటే మహా/గొప్ప నగరం అని అర్థం. దీన్ని నోకోర్ థామ్ అని కూడా అంటారు. దీనిని పన్నెండవ శతాబ్దం చివరలో జయవర్మన్ VII రాజు స్థాపించారు. ఇది 9 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. పూర్వ కాలం నాటి అనేక స్మారక చిహ్నాలతో పాటు జయవర్మన్, అతని వారసులూ స్థాపించినవి కూడా ఉన్నాయి. నగరం మధ్యలో జయవర్మన్ నిర్మించిన రాజ దేవాలయం, బయోన్ ఉండగా, దానికి ఉత్తరాన ఉన్న విజయ ప్రాంగణం చుట్టూ ఇతర ప్రధాన ప్రదేశాలు సమూహంగా ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశం ఆగ్నేయాసియా లోని ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఒకటి. వ్యుత్పత్తి అంగ్‌కోర్ థామ్ అనేది నోకోర్ థోమ్ అనే పేరు నుండి రూపాంతరం చెందిన పేరు. దీనిని తప్పు ఉచ్చారణతో పిలవడం కారణంగా అంగ్‌కోర్ థామ్ వచ్చిందనీ, నోకోర్ థోమ్ సరైన పేరనీ భావిస్తారు. నోకోర్ అనేది 'నగర' అనే సంస్కృత పదం నుండి ఉద్భవించింది. ఖ్మేర్ పదం 'థోమ్' అంటే పెద్ద లేదా గొప్ప అని అర్థం. ఈ రెండూ కలిసి నోకోర్ థోమ్ ఏర్పడింది. అదే ఆ తరువాత ప్రస్తుత పేరు అంగ్‌కోర్ థోమ్‌గా మారింది. ఆంగ్‌కోర్ థోమ్ జయవర్మన్ VII సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా స్థాపించబడింది. అతను చేపట్టిన భారీ నిర్మాణాల కార్యక్రమానికి ఇది కేంద్రంగా ఉండేది. నగరంలో లభించిన ఒక శాసనం, జయవర్మన్‌ను వరుడి గాను నగరం అతని వధువు గానూ వర్ణిస్తుంది. అయితే, అంగ్‌కోర్ థోమ్ ఉన్న ప్రదేశంలో, అదే మొదటి ఖ్మేర్ రాజధాని అయినట్లు కనిపించడం లేదు. దానికి మూడు శతాబ్దాల ముందు నాటి యశోధరపుర, ఈ ప్రదేశానికి కొంచెం వాయవ్యంగా ఉండేది. అంగ్‌కోర్ థోమ్ దానిలోని కొన్ని భాగాలతో అతివ్యాప్తి చెందింది. నగరంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన పురాతన దేవాలయాలు పూర్వపు రాజ దేవాలయం బాఫువాన్, రాజభవనంలో విలీనం చేయబడిన ఫిమేనాకాస్. ఖ్మేర్‌లు అంగ్‌కోర్ థోమ్, యశోధరపుర మధ్య ఎటువంటి స్పష్టమైన వ్యత్యాసాలను చూపలేదు; 14వ శతాబ్దంలో కూడా, ఒక శాసనం పాత పేరునే ఉపయోగించింది. అంగ్‌కోర్ థోమ్—గొప్ప నగరం—అనే పేరు 16వ శతాబ్దం నుండి వాడుకలో ఉంది. ఆంగ్‌కోర్ థోమ్‌లో నిర్మించినట్లు తెలిసిన చివరి దేవాలయం మంగళార్థ, దీనిని 1295లో నిర్మించారు. ఆ తర్వాత, ప్రస్తుతం ఉన్న కట్టడాలు ఎప్పటికప్పుడు సవరించబడుతూనే ఉన్నాయి. కానీ కొత్తగా నిర్మించినవి, నశించిపోయే పదార్థాలతో చేసినవి కావడంతో అవి నిలవలేదు. రాజు బోరోమ్మరాచతిరత్ II నాయకత్వంలోని అయుత్తాయ రాజ్యం, అంగ్‌కోర్ థోమ్‌ను దోచుకుంది. దీనితో పోన్హియా యాత్ ఆధ్వర్యంలోని ఖ్మెర్‌లు తమ రాజధానిని ఆగ్నేయంగా ఫ్నామ్ పెన్‌కు మార్చవలసి వచ్చింది. 1609 కి కొంతకాలం ముందు అంగ్‌కోర్ థోమ్ విడిచిపెట్టబడింది. ఆ సమయంలో ఒక తొలి పాశ్చాత్య సందర్శకుడు జనావాసాలు లేని నగరం గురించి, "ప్లేటో అట్లాంటిస్ లాగా అద్భుతమైనది" అని వ్రాశాడు. ఇది 80,000 నుండి 1,50,000 మంది జనాభాకు ఆశ్రయం కల్పించిందని భావిస్తారు. 1622 లో ఖ్మేర్ పద్య రూపంలో రచించబడిన ఆంగ్‌కోర్ వాట్ కవిత, ఆంగ్‌కోర్ థోమ్ సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. శైలి ఆంగ్‌కోర్ థోమ్ బాయోన్ శైలిలో ఉంది. నిర్మాణపు భారీ పరిమాణంలో, లాటరైట్ విస్తృతమైన వాడకంలో , నగరంలోని ప్రతి ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉన్న ముఖ-గోపురాలలో, ప్రతి గోపురంతో పాటు ఉండే నాగులను మోసే భారీ బొమ్మలలో ఈ శైలి వ్యక్తమవుతుంది. స్థలం ఈ నగరం, టోన్లే సాప్‌కు ఉపనదిగా ఉన్న సియం రీప్ నది పడమటి ఒడ్డున, నది నుంచి సుమారు 0.40 కి.మీ దూరంలో ఉంది. అంకోర్ థోమ్ దక్షిణ ద్వారం సియం రీప్‌కు ఉత్తరంగా 7.2 కి.మీ దూరంలో, అంకోర్ వాట్ ప్రవేశద్వారానికి ఉత్తరంగా 1.7 కి.మీ దూరంలో ఉంది. నగర గోడలు 8 మీటర్ల ఎత్తులో ఉండి, చుట్టూ కందకంతో ఆవరించబడ్డాయి. ప్రతి గోడ 3 కి.మీ పొడవు కలిగి, మొత్తం 9 చ.కి.మీ విస్తీర్ణాన్ని చుట్టుముట్టింది. ఈ గోడలు లేటరైట్ రాతితో నిర్మించి, మట్టితో బలపరిచారు; పైభాగంలో పారాపెట్ నిర్మాణం ఉంది. నాలుగు దిక్కులలోనూ ద్వారాలు ఉన్నాయి; వాటి నుంచి వెళ్లే రహదారులు నగరం మధ్యలోని బయోన్ దేవాలయానికి చేరుతాయి. బయోన్‌కు వేరే గోడలు గానీ, కందకం గానీ ఏమీ లేనందున, నగర గోడలు, కందకాలే బయోన్‌కు చుట్టూ ఉన్న మేరు పర్వతం, సముద్రాలను సూచిస్తున్నాయని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. తూర్పు ద్వారానికి ఉత్తరంగా మరో ద్వారం — “విజయ ద్వారం” — 500 మీటర్ల దూరంలో ఉంది. అక్కడి నుంచి వెళ్లే విజయ మార్గం తూర్పు రహదారికి సమాంతరంగా సాగి, విజయ చౌక్, రాజప్రాసాదం గుండా బయోన్‌కు ఉత్తరంగా చేరుతుంది. ఇది సియం రీప్ నగర కేంద్రం నుంచి సుమారు 30 నిమిషాల దూరంలో ఉంది. నగర ద్వారాలపై ఉన్న 23 మీటర్ల ఎత్తైన గోపుర ముఖాలు ప్రధాన నిర్మాణానికి తర్వాత జోడించబడ్డాయి. అవి బయోన్ దేవాలయంలోని ముఖాల్లాగే కనిపించి, వాటి అర్థంపై కూడా అదే సందేహాలు ఉన్నాయి. అవి రాజునే సూచిస్తున్నాయా, బోధిసత్వుడు అయిన అవలోకితేశ్వరుడిని సూచిస్తున్నాయా, సామ్రాజ్య నాలుగు దిక్కుల రక్షకుల్ని సూచిస్తున్నాయా, లేక వీటి మేళవింపా అన్నది స్పష్టంగా తెలియదు. ప్రతి గోపురం ముందున్న కందకంపై ఒక వంతెన ఉంది. ఆ వంతెనల ఎడమవైపు దేవతలు, కుడివైపు అసురులు వరుసగా నిలబడి, నాగును లాగుతున్నట్టుగా చూపించారు. ఇది అంకోర్ ప్రాంతంలో ప్రసిద్ధిగాంచిన “క్షీరసాగర మథనం” పురాణాన్ని సూచిస్తుంది. బయోన్ దేవాలయాఅన్ని లేదా బహుశా ద్వారాన్నే ఆ మథనానికి కేంద్రబిందువుగా భావిస్తారు. నాగాలు మానవ లోకం నుంచి దేవలోకానికి జరిగే ప్రస్థానాన్ని సూచించవచ్చు; లేదా రక్షక చిహ్నాలుగా ఉండవచ్చు. ద్వారాల పరిమాణం 3.5 × 7 మీటర్లు; మొదట ఇవి చెక్క తలుపులతో మూసివేసి ఉండేవి. ప్రస్తుతం దక్షిణ ద్వారమే పర్యాటకులు ఎక్కువగా సందర్శించే ప్రధాన ప్రవేశద్వారం. నగర నాలుగు మూలలలో “ప్రసాత్ క్రుంగ్” అనే మూల ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఇసుకరాయితో నిర్మించి, అవలోకితేశ్వరుడికి అంకితం చేశారు. వీటి ఆకారం క్రూసు మాదిరిగా ఉండి, మధ్యలో గోపురం ఉండి, తూర్పు వైపుకు ముఖంగా నిర్మించారు. నగరం లోపల కాలువల వ్యవస్థ ఉండేది. వాటి గుండా నీరు ఈశాన్యం నుండి నైరుతికి ప్రవహించేది. గోడలచే ఆవరించబడిన భూభాగంలో అధిక భాగం నగరంలోని లౌకిక భవనాలతో నిండి ఉండేది. కానీ ఇప్పుడు వాటిలో ఏవీ మిగల్లేదు. ఈ ప్రాంతం ఇప్పుడు అడవితో నిండిపోయింది. అంగ్‌కోర్ శిధిలాలలో అధికభాగంలో హిందూ మతంలోని పౌరాణిక గాథలు, ఇతిహాసాల లోని వివిధ దేవుళ్ళు, దేవతలు, ఇతర లోకాల జీవులను వర్ణించే విస్తారమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ చిత్రాలతో పాటు, ఏనుగులు, పాములు, చేపలు, కోతుల వంటి వాస్తవంగా తెలిసిన జంతువులు, అలాగే చైనీస్ కళలో కనిపించే (కాళ్ళు, పంజాలతో కూడిన) శైలీకృత, పొడవైన సర్పాల వలె కనిపించే డ్రాగన్ లాంటి జీవులు కూడా కలిసి ఉన్నాయి. కానీ టా ప్రోమ్ శిధిలాలలో, ఒక భారీ రాతి ప్రవేశ ద్వారం దగ్గర, పశ్చిమ ప్రవేశ ద్వారపు దక్షిణ భాగంలోని స్తంభాలపై ఉన్న గుండ్రని ఆకృతులు రూపకల్పనలో అసాధారణంగా ఉన్నాయని గమనించవచ్చు. ఇప్పుడు అక్కడ కనిపించేవి, వివిధ సాధారణ జంతువులైన పందులు, కోతులు, నీటి గేదెలు, కోడిపుంజులు, పాములను వర్ణించే గుండ్రని చిత్రాలు. ఈ గుండ్రని చిత్రాలలో పౌరాణిక రూపాలు ఏవీ లేవు. కాబట్టి ఈ చిత్రాలు, పన్నెండవ శతాబ్దంలో ప్రాచీన ఖ్మేర్ ప్రజలు సాధారణంగా చూసిన జంతువులను వర్ణిస్తున్నాయని సహేతుకంగా నిర్ధారించవచ్చు. గ్యాలరీ ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో 1933లో వచ్చిన కింగ్ కాంగ్ చిత్రంలో అంగ్‌కోర్ కాంప్లెక్స్ గురించి క్లుప్తంగా ప్రస్తావించబడింది. లారా క్రాఫ్ట్: టూంబ్ రైడర్‌లో, ట్రయాంగిల్ ఆఫ్ లైట్ మొదటి భాగాన్ని తిరిగి పొందడానికి కంబోడియాకు వెళ్ళినప్పుడు, పలువురు పాత్రలు ఆంగ్‌కోర్ థోమ్‌ను సందర్శిస్తాయి. జేమ్స్ రోలిన్స్ రచించిన 'సిగ్మా ఫోర్స్ బుక్ 4: ది జుడాస్ స్ట్రెయిన్ ' (2007)లో, ఒక ప్లేగు వ్యాధికి నివారణ కనుగొనడానికి మార్కో పోలో అడుగుజాడలను అనుసరించి పాత్రలు చేసే ప్రయాణం వారిని అంగ్‌కోర్ థోమ్‌కు తీసుకువెళుతుంది. పీటర్ బోర్న్ రాసిన ' ది గోల్డెన్ పేగన్స్ ' (సుమారు 1956) నవలలో, క్రూసేడ్ల సమయంలో ప్రధాన పాత్రలు అరేబియాకు పంపబడతాయి, అక్కడ వారు ఖ్మేర్లచే బంధించబడి బానిసత్వంలోకి బలవంతంగా నెట్టబడతారు. ఆ ఖైదీలు అంగ్‌కోర్ థోమ్ అని పిలువబడే ప్రదేశంలోని ఒక భాగాన్ని నిర్మిస్తారు. పాట్‌లేబర్ ది మూవీ 2 లో, ప్రారంభ సన్నివేశం అంగ్‌కోర్ థోమ్ ఆధారంగా రూపొందించబడినట్లు కనిపిస్తుంది, అని హయావో మియాజాకి ఆ చిత్ర దర్శకుడు మమోరు ఓషి, ఒక అనిమేజ్ ఇంటర్వ్యూయర్‌తో (1993 అక్టోబరు) ఒక ఇంటర్వ్యూలో చెప్పారు. సివిలైజేషన్ IV: బియాండ్ ది స్వోర్డ్ లో, యశోధరపుర, హరిహరాలయాల తర్వాత, ఖ్మేర్ సామ్రాజ్యంలో నిర్మించిన మూడవ నగరం అంగ్‌కోర్ థోమ్. ఎటర్నల్ డార్క్నెస్: శానిటీస్ రిక్వియమ్ లో, అంగ్‌కోర్ థోమ్ అనేది ప్రాచీన మాంటోరోక్ ఉన్న ఒక కంబోడియన్ దేవాలయం గల ప్రాంతం. ది అమేజింగ్ రేస్ 32 లో, సీజను పదవ ఎపిసోడ్ సమయంలో అంగ్‌కోర్ థోమ్ తూర్పు ద్వారం పిట్ స్టాప్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. మూలాలు