სირმაჯიევის სახლი

სირმაჯიევის სახლი (ბულგ. къща на Сърмаджиев) — ნეობაროკოს სტილში აშენებული შენობა, რომელიც მდებარეობს ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიის ცენტრალურ რაიონში. ის განთავსებულია მეფე-განმათავისუფლებელის ბულვარისა და კრაკრას ქუჩის გადაკვეთაზე, სოფიის უნივერსიტეტის რექტორატსა და ორლოვის ხიდს შორის. სახლი 1903 წელს ააგო ავსტრო-ბულგარელმა არქიტექტორმა ფრიდრიხ გრუნანგერმა, იურისტისა და დიპლომატის, ხარალამპი სირმაჯიევის დაკვეთით. 1916 წლიდან ის ოსმალეთის იმპერიას ეკუთვნოდა, ხოლო მოგვიანებით — მის მემკვიდრე თურქეთის რესპუბლიკას. დღეს სირმაჯიევის სახლი თურქეთის ელჩის რეზიდენციას წარმოადგენს ბულგარეთში. ისტორია ხარალამპი (ან ხარალამბი) სირმაჯიევი იყო ბესარაბიის ბულგარელი, რომელიც დაიბადა ბოლჰრადში (რუსეთის იმპერია) 1860 წელს. ბუქარესტში იურიდიული განათლებისა და პრაქტიკის მიღების, ასევე პარიზის სორბონის უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ, სირმაჯიევი 1891 წელს დასახლდა ბულგარეთის სამთავროში და იქ დაქორწინდა ელენაზე, რომელმაც ხუთი შვილი, ოთხი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი, გაუჩინა. სირმაჯიევი მუშაობდა იურისტად და ბულგარეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს გენერალურ მდივნად, ხოლო შემდეგ დიპლომატად ბელგრადსა და ვენაში 1895-1902 წლებში. 1902 წელს იგი დაბრუნდა ბულგარეთში, რათა დაეწყო საკუთარი იურიდიული პრაქტიკა. სწორედ მან შეუკვეთა საკუთარი სახლის პროექტი არქიტექტორ ფრიდრიხ გრუნანგერს, რომელიც იმ დროს ბულგარეთის ერთ-ერთი წამყვანი არქიტექტორი იყო. სირმაჯიევი გარდაიცვალა 1908 წელს და სახლი თავის ოჯახის დაუტოვა. თუმცა, ფინანსურმა და პირადმა სირთულეებმა 1914 წელს, მისი ქვრივი ელენა აიძულა, სახლი ოსმალეთის იმპერიის ხელისუფლებისთვის მიექირავებინა. ორი წლის შემდეგ, ოსმალეთის იმპერიამ სახლი საკუთრებაში შეიძინა. თავდაპირველად სირმაჯიევის სახლი გამოიყენებოდა, როგორც საელჩოს შენობა, მოგვიანებით კი — როგორც ოსმალეთის, შემდეგ კი თურქეთის ელჩის რეზიდენცია. 1913-1915 წლებში სირმაჯიევის სახლში მუშაობდა მუსტაფა ქემალ ათათურქი, რომელიც იმ დროს ოსმალეთის სამხედრო ატაშე იყო სოფიაში. მისი კაბინეტი შემონახულია და გადაკეთებულია ათათურქის მცირე მუზეუმად, თუმცა ის ფართო საზოგადოებისთვის დახურულია. სირმაჯიევის სახლის აშენებიდან ათი წლის შემდეგ, ფრიდრიხ გრუნანგერმა ავსტრიის ზალცბურგში საკუთარი სახლი ააგო, რომელიც თითქმის იდენტურია სოფიის სახლის და ცნობილია, როგორც ჰედვიგის ვილა ან გრუნანგერის ვილა. 1998 წლიდან სირმაჯიევის სახლი დაცულია სახელმწიფოს მიერ, როგორც ეროვნული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. არქიტექტურა სირმაჯიევის სახლი ორსართულიანია და აშენებულია ელეგანტურ ვენურ იმპერიულ-ბაროკოს სტილში. მის ფასადზე ასევე შეინიშნება ვენური სეცესიონის, როკოკოსა და ხმელთაშუაზღვისეული აღორძინების სტილის ელემენტები. სახლის არქიტექტურულ თავისებურებებს შორის გამოირჩევა ფლატე სახურავიანი კოშკურა და მონუმენტური, მდიდრად მორთული ფასადი. მანსარდას თუნუქის სახურავი აქვს და ხის კონსტრუქციაზეა აგებული, ხოლო სახლის აგურით ნაგები კედლები ხის სალტეებზეა დამყარებული. ფანჯრების ჟალუზების ჩარჩოები ხისგან არის დამზადებული. ვიტრაჟიანი ვესტიბული აერთებს ეზოს სახლის შიდა ნაწილთან. დერეფანი, რომელშიც მდებარეობს ფრანგული ბუხარი და ათათურქის ბიუსტი, მიდის სასადილოსა და სამ მისაღებს შორის ყველაზე დიდ ოთახში. სახლში ასევე არის ზამთრის ბაღი. არქიტექტურითა და ისტორიით სირმაჯიევის სახლი ძალიან ჰგავს იაბლანსკის სახლს (1907), რომელიც მდებარეობს მეფე-გამათავისუფლებელის ბულვარის მოპირდაპირე მხარეს. ორივე შენობა დაგეგმა ფრიდრიხ გრუნანგერმა მსგავსი სტილით ბულგარეთის ელიტის გამოჩენილი წარმომადგენლებისთვის, და მოგვიანებით ორივე საელჩოებად გამოიყენებოდა. სქოლიო