Баянская царква

Баянская царква (па-баўгарску: Боянска църква) — сярэднявечная царква ў Баўгарыі. Разьмешчаная за 8 км ад Сафіі, у сяле Баяна ля падножжа гор Віташа. У 1979 годзе ўключана ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Гісторыя У X стагодзьдзі ў сяле Баяна была пабудавана першая невялікая царква, прысьвечаная Мікалаю Цудатворцу і Сьвятому Панцеляймону. У пачатку XIII стагодзьдзя па загадзе севастакратара Калаяна да гэтай царквы была прыбудавана новая двухпавярховая царква, упрыгожаная фрэскамі, які былі скончаны ў 1259 годзе. На адной з фрэсак захаваўся кцітарскі надпіс: Па імені фундатара царква атрымала назву «Калаянава». У пачатку XIX стагодзьдзя ансамбль царквы быў завершаны трэцяй пабудовай. У наш час царква мае тры прыдзелы, якія ўзьніклі зь пералічаных прыбудоваў. Архітэктура Царква складаецца з пабудоваў розных эпохаў. Усходняя частка ўяўляе сабой аднакупальную царкву XI стагодзьдзя, якая мае ў пляне форму роўнаканцовага крыжу з паўкруглай апсідай. Цэнтральная частка, г. зв. «Калаянава царква», — двухпавярховая пабудова XIII стагодзьдзя, першы паверх якой займае капліца і пахавальня баўгарскіх баяраў, а другі паверх — непасрэдна царква. Фасад царквы дэкараваны керамічнай кафляй. Заходняя частка ўяўляе сабой прытвор, пабудаваны ў XIX стагодзьдзі і пазбаўлены якіх-небудзь упрыгожваньняў. Усе пабудовы выкананы з цэглы. Фрэскі З фрэскавага жывапісу ў цэрквы захаваліся: фрэскі XI—XII стагодзьдзяў (захаваліся ў фрагмэнтах пад жывапісам XIII стагодзьдзя ва ўсходняй частцы царквы: паўночная сьцяна, ніз апсіды); фрэскі працы майстра Васіля, сярэдзіны XIII стагодзьдзя (цыкл фрэсак скончаны ў 1259 годзе); фрэскі XIV—XVI стагодзьдзяў жывапіс 1882 году. Сьцены царквы ўпрыгожваюць 240 асобных фігур і 89 кампазыцыяў (новазапаветныя сюжэты, эпізоды з жыція сьвяціцеля Мікалая). Фрэскавы цыкль царквы зьяўляецца адным з самых каштоўных збораў баўгарскага сярэднявечнага сьценапісу. Жывапіс Баяны адносіцца да пэрыяду захопу Бізантыйскай імпэрыі (арыентыр і крыніца мастацкай тэхнікі праваслаўнага сьвету) крыжакамі, што прывяло да росту значэньня мясцовых мастацкіх школ. Пры ўсёй блізкасьці да бізантыйскага мастацкага кораню, росьпісы Баяны адрозьніваюць некаторая плоскаснасьць, контурнасьць, жорсткасьць рысунка і пры гэтым — амаль вострая партрэтнасьць твараў, ускладненасьць шматлікімі адценьнямі эмоцыяў — сур’ёзнасьці, душэўнасьці, мяккасьці. Сярод гістарычных партрэтаў у царкве — выявы севастакратара Калаяна і яго жонкі Дзясіславы, цара Канстантына Ціха і царыцы Ірыны (на паўночнай сьцяне царквы). 18 сцэн у нартэксе малююць сюжэты з жыцьця сьвятога Мікалая Мірлікійскага. Крыніцы Вонкавыя спасылкі Баянская царква — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў Афіцыйны сайт (баўг.) Баянская ў імя сьвяціцеля Мікалая, архіепіскапа Міялікійскага, царква // Праваслаўная энцыклапэдыя