Taşköprü Camii

Taşköprü Camii (Bulgarca: Ташкьопрю джамия, romanize: Taşkopryu camiya), Bulgaristan'ın Filibe kentinde bulunan eski bir camidir. Cami, 16. yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilmiştir. Günümüzde Filibe'deki Cuma Camii ve Şahabettin İmaret Camii'nden sonra iyi durumda olan üçüncü camidir. Bulgaristan Türkleri tarafından, aktif statü verilmesi yönündeki çabalara ve taleplere rağmen henüz aktif değildir. Tarihçe Taşköprü Camii, 16. yüzyılda %80 Türk çoğunluğa sahip Müslümanların çoğunlukta olduğu gelişmekte olan Filibe'de Müslüman toplumunun ibadethane ihtiyacını karşılamak için inşa edilmiştir. Cami, Türklerin çevre köylerden şehir merkezine göç etmeye başlamasının bir sonucu olarak şehir merkezinin batı eteklerine inşa edilmiştir. Cami, Birinci Balkan Savaşı'na kadar düzgün bir şekilde işlev görmüştür. Balkan Savaşları'ndan sonra Taşköprü Camii, bir depremin minaresini yıktığı 1928 yılına kadar önemini ve etkinliğini korumuştur. Minareyi yeniden inşa etmek için caminin inşa edildiği arsanın bir kısmı yerel dini otoriteler tarafından satılmıştır. Ancak toplanan para, bir minarenin yeniden inşası için gereken masrafları karşılamaya yetmemiştir. Bunun ve o dönemde Avrupa'daki siyasi atmosferin bir sonucu olarak cami, Avrupa'da II. Dünya Savaşı'nın son dönemini işaret eden 1944 yılına kadar kapalı kalmıştır. Savaştan sonra, 1946'da Bulgaristan Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla hükûmetin ilk eylemlerinden biri, Bulgaristan'daki en büyük yerli etnik azınlığı oluşturan ve hala oluşturan Türkler tarafından kullanılan Müslüman ibadethanelerinin neredeyse tamamına el koymak oldu. Bunlara Taşköprü Camii de dahildir. Komünist yönetim altında geçen onlarca yılın ardından, demokrasiye geçilmesiyle komünist devlet tarafından el konulan mülkler 1989 ve 1990'da asıl sahiplerine iade edilmeye başlandı. O zaman, ülkedeki dini otoriteler olan Bulgaristan Baş Müftülüğü ve Filibe Müftülüğü, caminin kendilerine ait mülk olarak iade edilmesi için ilk davayı açtı. İlk dava Bulgaristan hükûmeti tarafından reddedildi ve cami, binayı bar ve restoran olarak kullanmaya başlayan yatırımcılara satıldı ve bu da ülkedeki dini ve etnik azınlık arasında daha fazla gerginlik yarattı. Günümüz statüsü 2007'de Bulgaristan'nın Avrupa Birliği'ne girmesiyle Müslüman ve Türk toplumu dini mülklerinin ve haklarının iadesi için daha yoğun bir şekilde çalışmaya başladı. Camiden bar kaldırıldı ve günümüzde caminin bahçesinde alkol servisi yapan bir restoran faaliyet gösteriyor. Cami hala aktif değil ancak iade edilmesi ve tekrar aktif hale getirilmesi için baskı artıyor. 2013'te Başmüftülüğün binayı ve arsayı yaklaşık 600.000 avroya satın alma seçeneği oluşturuldu. Ancak Türk ve dini otoriteler fiyatı anlamsız derecede pahalı olarak nitelendirdiler ve caminin ve arsasının müsadereden önce orijinal sahipleri olarak haklı mülkleri olduğunu vurguladılar. Ayrıca caminin arsasını restoran olarak kullanmanın bir hakaret gibi olduğu belirtildi. Buna karşılık, ilk dava açma girişiminin ve dosyaların "kaybolduğu" ikinci girişimin ardından, Bulgaristan müftülükleri ve Türk örgütleri caminin mülkiyeti için en büyük davayı açmaya hazırlandılar ve Türkiye'den yetkililerin olası desteğiyle, Filibe şehrinin 2019 Avrupa Kültür Başkenti etkinliğine ev sahipliği yapmasından önce caminin hak sahiplerine iade edilmesi için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurmayı planlamaktaydılar. 2016 saldırısı Cami ve caddenin hemen karşısındaki Türk "Orta Mezar Hamamı", 19 Şubat 2016'da tarihi binaları kışkırtmak için düzenlenen bir gece yarısı girişiminin hedefi oldu. Camide, muhtemelen restoranın varlığı nedeniyle küçük bir hasar meydana gelirken, Türk hamamının kubbesi ve çatısı yangında neredeyse tamamen yok oldu. Saldırıdan sorumlu olanlar bulunamadı ancak kanıtlar Bulgaristan'daki ırkçı, faşist örgütleri veya futbol holiganlarını işaret ediyordu. Bulgar mahkemesi, kanıtları karartarak ve sorumluları bulmak için yeterince çalışmayarak ırkçılara yardım etmekle suçlandı. Türk ve Müslüman örgütleri olaydan dolayı hayal kırıklığı yaşadıklarını ve hararetle tepki gösterdiklerini ilan ettiler ve Türk hamamının yenilenmesi ve caminin bir kez daha geri verilmesi çağrısında bulundular. Kaynakça