Կարմիր եկեղեցի (Բուլղարիա)

Կարմիր եկեղեցի (բուլղար․՝ Червена църква), մեծ մասամբ պահպանված ուշ հռոմեական (վաղ բյուզանդական) քրիստոնեական բազիլիկ եկեղեցի հարավ-կենտրոնական Բուլղարիայում։ Եկեղեցին, որը թվագրվում է 5-րդ դարի վերջից մինչև 6-րդ դարի սկիզբը, կանգնած է Պլովդիվի մարզի արևմտյան Պերուշտիցա քաղաքի մոտ, Պլովդիվ քաղաքից մոտ 15 կմ (9,3 մղոն) հարավ-արևմուտք։ Կարմիր եկեղեցին պինդ աղյուսից կառուցմված հազվագյուտ նմուշ է Բուլղարիայի Ուշ Անտիկ դարաշրջանի եկեղեցիների շարքում, և հենց աղյուսների կարմիր գույնն է տվել եկեղեցուն իր անունը։ Պատմություն Եկեղեցին կառուցվել է կայսր Անաստասիոս I-ի (491–518) օրոք։ Կարմիր եկեղեցու սկզբնական չափսերը եղել են 32,70 x 25,90 մետր (107,3 x 85,0 ոտնաչափ)։ Հյուսիսային պատը, որը լավագույնս պահպանվել է, հասնում է մոտ 14 մ (46 ոտնաչափ) բարձրության։ Եկեղեցին ունի չորս կիսագմբեթ, նարտեքս և արտաքին գավիթ։ Շինության համաչափությունը խախտվում է գավթի հյուսիսային պատին ամրացված ավազանով և եկեղեցու հարավային կողմի կիսագմբեթի տակ գտնվող մատուռով։ Մկրտության ավազանը երեսապատված էր վարդագույն մարմարով։ Եկեղեցին ի սկզբանե եղել է գմբեթավոր, սակայն գմբեթներից որևէ մեկը չի պահպանվել։ Կարմիր եկեղեցին առաջին անգամ պեղվել է 1915 թվականին բուլղար հնագետների կողմից։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումը հետաձգեց հետագա հետազոտությունները մինչև 1921 թվականը, երբ պեղումները շարունակվեցին Բուլղարիայի հնագիտական ինստիտուտի կողմից՝ Թոմաս Ուիթեմորի ֆինանսական աջակցությամբ։ Կառուցվածքային վնասների պատճառով 1985 թվականին եկեղեցին կայունացվել է փայտե հենքով[4]։ 2013 թվականին տարածքը վերաբացվել է վերանորոգման ծրագրից հետո, որը հնարավոր դարձավ Եվրոպական խորհրդի զգալի ֆինանսավորմամբ։ Փայտե հենասյուները փոխարինվել են մետաղականով, կատարվել են կառուցվածքային բարելավումներ, կառուցվել է այցելուների կենտրոն։ Սոֆիա քաղաքի Սուրբ Սոֆիա եկեղեցու և Նեսեբարի Հին եպիսկոպոսության հետ մեկտեղ Կարմիր եկեղեցին հանդիսանում է Բուլղարիայի պատմության այդ ժամանակաշրջանի պահպանված երեք աղյուսե եկեղեցիներից մեկը։ Կոշտ աղյուսը սովորաբար հազվադեպ էր և կարելի էր տեսնել 5-12-րդ դարերում Բյուզանդիայում և բյուզանդական ազդեցության տարածքներում կառուցված շենքերում։ Ճարտարապետության պատմաբան Մարգարիտա Կոևան եկեղեցին համարում է փոփոխությունների վառ օրինակներից, որոնք տեղի ունեցան բուլղարական երկրներում 313 թվականի Միլանի հրովարտակից հետո։ Ճարտարապետություն Եկեղեցու հատակը ծածկված էր խճանկարով, իսկ ներսը զարդարված էր որմնանկարներով։ Կարմիր եկեղեցու վաղ շրջանի որմնանկարները ցույց են տալիս քրիստոնեական եկեղեցիների ներքին հարդարման մեջ աստիճանական անցումը բարդ խճանկարներից դեպի որմնանկարներ։ Որոշ դեկորացիաներ պահպանվում են Սոֆիայի ազգային պատմական թանգարանում։ Այդ վաղ շրջանի որմնանկարների մի մասը Հովհաննես Մկրտչի ծնողների՝ Եղիսաբեթի փախուստի և Զաքարիայի սպանության ապոկրիֆային տեսարաններն էին։ Կարմիր եկեղեցին ի սկզբանե ենթադրվում է, որ եղել է նահատակների դամբարան, որտեղ պահվում էր ժողովրդական սրբի աճյունը։ Եկեղեցին վերակառուցվել է վաղ միջնադարում։ 10-11-րդ դարերում մի քանի կողային անցումներ փակվել են հենց եկեղեցու աղյուսներով։ Եկեղեցու շրջակայքի նեկրոպոլը նույնպես թվագրվել է միջնադարով, և հենց այդ ժամանակաշրջանում է ավելացվել որմնանկարների երկրորդ շերտը։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Գրականություն Панайотова, Д. Червената църква, Наука и изкуство, С. 1956, стр. 5 – 10. NIKOLOVA, Rumiana; GENOV, Nikolaj. 1000 stranici Bălgarija. Sofia : Siela Norma AD, 2013. ISBN 9789542813996. S. 800. Արտաքին հղումներ „Червената църква“ край Перущица е реставрирана, БНР 2013 „Червената църква“, официален сайт на Община Перушица Արխիվացված 2016-04-23 Wayback Machine Червената църква – гр. Перущица, Раннохристиянски църкви, Свети места(չաշխատող հղում) Величавите руини на Червената църква Червената църква, Bulgariatravel-tv Արխիվացված 2024-04-25 Wayback Machine Откриват реновираната Червена църква край Перущица Արխիվացված 2016-03-05 Wayback Machine Червената църква Peio Totov, Червената църква край Перущица, inews.bg 25.05.2011