თავისუფლების მოუნუმენტი (რუსე)

თავისუფლების მონუმენტი (ბულგ. Паметникът на Свободата) — ბულგარეთში, ქალაქ რუსეში მდებარე მონუმენტია, რომელიც XX საუკუნის დასაწყისში იტალიელმა არქიტექტორმა არნოლდო ძოკიმ და ბულგარელმა გიორგი კისელინჩევმა დააპროექტეს. ეს მონუმენტი რუსეს სიმბოლოს წარმოადგენს და აღბეჭდილია ქალაქის გერბზეც. აღწერა კომპოზიცია პირამიდის ფორმისაა. ზედა ნაწილში მდებარეობს ქანდაკება — ქალის ფიგურა, რომელსაც მარცხენა ხელში მახვილი უჭირავს, ხოლო მარჯვენა ხელით იმ მიმართულებას უჩვენებს, საიდანაც 1877 წელს რუსული ჯარები შემოვიდნენ. ორი ბრინჯაოს ლომიდან ერთი ბორკილებს გლეჯს, რომლებიც ოსმალეთის მმართველობის სიმბოლოა, ხოლო მეორეს მახვილი და თავისუფლების ფარი უჭირავს. პიედესტალზე გამოსახულია რელიეფები, რომელზეც ასახულია მოხალისეების მონაწილეობა ბრძოლებში. პოსტამენტზე ამოტვიფრულია წარწერა: „მებრძოლებსა და მოხალისეებს, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს ბულგარეთის გათავისუფლებაში 1876-1877 წლებში.“ უკან, ძეგლის ძირში, განთავსებულია ორი ქვემეხი. დაპროექტება და გახსნა მონუმენტის გახსნის თარიღი სადავოა — სხვადასხვა წყაროს (მათ შორის ბულგარეთის სახვითი ხელოვნების ენციკლოპედიის) მიხედვით მონუმენტი გაიხსნა 1906, 1908 და 1909 წელს. ზუსტად მხოლოდ ერთი თარიღია ცნობილი — 11 აგვისტო. წიგნი „მონუმენტი რევოლუციონერებს რუსეში“ გახსნის დღედ 1909 წელს ასახელებს. დამაჯერებლად დადასტურებულია, რომ პირველი ქვაკუთხედი 1890 წელს დაიდო ახალგაზრდობის პარკში, რუსეს მიტროპოლიტ გრიგორისა და ფერდინანდ I-ის თანდასწრებით. ადგილობრივმა მეწარმემ და რევოლუციონერმა სტოიჩო რაიჩევ კეფსიზოვმა 1895 წელს გააფორმა კონტრაქტი მონუმენტის დადგმაზე 65 ათას ლევად. თუმცა, მალევე ხარჯი გაიზარდა და 150 ათას ლევს გადააჭარბა, რის გამოც კეფსიზოვი იძულებული გახდა სხვადასხვა მეჯლისებზე შემოწირულობების შეგროვება დაეწყო. ძმებმა ივან და სტეფან სიმეონოვებმა დამატებით 50 ათასი ლევის შემოწირულობა გაიღეს. საწყისი პროექტის მიხედვით, მონუმენტის ზედა ნაწილში უნდა ყოფილიყო რუსი მეფე ალექსანდრე II-ის ქანდაკება, ხოლო ქვედა ნაწილში — ორი ბულგარელი რევოლუციონერი თოფებით. თუმცა, 1907 წელს რუსეს ხელისუფლებამ გადაწყვიტა, რომ მონუმენტის თავზე გამოსახული ყოფილიყო ქალი — თავისუფლების სიმბოლოდ, რადგან იმავე წელს სოფიაში უკვე გაიხსნა ალექსანდრე II-ის მონუმენტი (რომლის ავტორიც ასევე არნოლდო ძოკი იყო). მონუმენტის გახსნის თარიღი თავად ფერდინანდ I-ს უნდა აერჩია, რომელიც ბულგარეთის გაერთიანების შემდეგ მეფე გახდა. თუმცა, მან პასუხი არ გასცა, რის შემდეგაც ადგილობრივმა ხელისუფლებამ თავად აირჩია 11 აგვისტო — შიპკის ბრძოლის დღე — მონუმენტის გახსნის თარიღად. ცერემონია ოფიციალურად დაიწყო სამი დღით ადრე, ვიდრე მონუმენტის გახსნა გაიმართებოდა. მას ესწრებოდნენ ოსმალეთის წინააღმდეგ ბრძოლის ვეტერანები (მათ შორის რაინა გეორგიევა) და მრავალი მაღალი თანამდებობის პირი: პრემიერ-მინისტრი ალექსანდრ მალინოვი, იუსტიციისა და საგარეო საქმეთა მინისტრები, სამხედრო სარდლები, ბულგარეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის უმაღლესი იერარქები და რუსეთის კონსული. ფერდინანდ I თავად არ დაესწრო ცერემონიას — რუსეთთან რთული დიპლომატიური ურთიერთობების ფონზე, მან მხოლოდ წარმომადგენელი გაგზავნა. მალე ქალაქის ხელისუფლებამ და ვეტერანთა ორგანიზაციამ ერთობლივად გადაწყვიტეს, რომ მონუმენტი გადაეტანათ ქალაქის ბაღში — ადგილზე, რომელსაც რკინის ღობე ჰქონდა და ღამით იკეტებოდა. საუბარი იყო იმ ადგილის შესახებ, რომელიც იმ დროს ცნობილი იყო, როგორც თავად ბორისის მოედანი (ადრე იქ მდებარეობდა ოსმალური სასაფლაო), ხოლო დღეს მას ეწოდება თავისუფლების მოედანი. ლიტერატურა Лебикян, Хачик (2002). Archaic Bulgarian: Опълченския памятникъ въ Руссе. ISBN 978-954-9906-48-6. რესურსები ინტერნეტში 360 градусова виртуална панорама от площад „Свобода“დაარქივებული 2008-09-17 საიტზე Wayback Machine. Страница на общинатаდაარქივებული 2007-09-28 საიტზე Wayback Machine. Уеб камера от площад „Свобода“დაარქივებული 2017-07-27 საიტზე Wayback Machine. სქოლიო