Pleven Panoraması

Pleven epopeyası 1877, daha çox Pleven Panoraması adı ilə tanınır — Bolqarıstanın Pleven şəhərində yerləşən panoramdır. Panorama 1877–1878-ci illər Rusiya–Türkiyə müharibəsi zamanı baş vermiş hadisələri, xüsusilə şəhəri beynəlxalq səviyyədə məşhurlaşdıran və Bolqarıstanın azadlığına səbəb olan beş aylıq Plevna mühasirəsini (Plemen epopeyası) təsvir edir. Bu hadisə Bolqarıstanın beş əsrlik Osmanlı hakimiyyətindən azad olunmasında mühüm rol oynamışdır. Panorama 13 Rusiyalı və bolqar rəssam tərəfindən hazırlanmış və Pleven epopeyasının 100 illiyi münasibətilə inşa edilmişdir. Obyekt 10 dekabr 1977-ci ildə rəsmi şəkildə açılmışdır. Panorama artıq mövcud olan Skobelev parkını genişləndirmişdir; park Bolqarıstanın azadlığına gətirib çıxaran dörd əsas döyüşdən üçünün baş verdiyi məkan hesab olunur. Açılışından sonrakı ilk üç ildə panoramanı 2,5 milyon insan ziyarət etmişdir. Abidə Pleven sakinlərinin döyüşə və burada həlak olmuş təxminən 35.000 nəfərə həsr etdiyi 200-ə yaxın memorialdan biridir. Plevna mühasirəsi Plemen Panoraması 20 iyul–10 dekabr 1877-ci il tarixləri arasında davam edən və dörd böyük döyüşdən ibarət Plevna mühasirəsi hadisələrini təsvir edir; əsas diqqət üçüncü döyüşə yönəlmişdir. Mühasirə 1877–1878-ci illər Rusiya–Türkiyə müharibəsinin nəticəsində həlledici rol oynamış və nəticədə Bolqarıstanın, eləcə də Serbiya və Rumıniyanın 500 illik Osmanlı nəzarətindən azad olunmasına gətirib çıxarmışdır. Həmin dövrdə Plevna Osmanlı nəzarəti altında idi. Feldmarşal Osman Paşa 16 iyul tarixində Nikopol döyüşündəki məğlubiyyətdən sonra burada müdafiə istehkamları qurmuşdu. Osman Paşa ilk iki döyüş zamanı rus hücumlarını uğurla dəf etmişdir. 31 avqustda başlayaraq 11 sentyabr 1877-ci ildə kulminasiya nöqtəsinə çatan üçüncü döyüşdə rus qoşunları general Mixail Skobelevin komandanlığı altında iki Osmanlı redutunu ələ keçirmiş, rumın diviziyası isə üçüncü istehkam olan Qrivitsa redutunu tutmuşdur. Osman Paşanın qoşunları rusların ələ keçirdiyi iki redutu geri alsalar da, rumınları Qrivitsadan çıxara bilməmişdir. Bu döyüş rus qüvvələri üçün ən qanlı döyüş olmuş və təxminən 20.000 itki ilə nəticələnmişdir. Bununla yanaşı, mühasirənin dönüş nöqtəsi hesab olunur. 24 oktyabra qədər rus və rumın qüvvələri Plevnanı tam mühasirəyə almışdı. Osman Paşa geri çəkilmək üçün icazə istəsə də, Osmanlı ali komandanlığı buna razılıq verməmişdir. 9 dekabrda Osman Paşa və qoşunları qısa hücum cəhdi göstərmiş, ilkin uğur qazansalar da, sonda məğlub olaraq 5000 nəfər itirmişdir. Osman Paşa yaralanmışdır. Növbəti gün o, şəhəri rumın polkovniki Mihail Çerkezə təslim etmişdir. Tikintisi və açılışı Plevedəki tarixi abidələrin əksəriyyəti Rusiya–Türkiyə müharibəsi ilə bağlıdır və burada müharibənin ən qanlı döyüşlərini xatırladan təxminən 200 memorial yerləşir. Pleven Panoraması Osmanlı qüvvələrinin rus və rumın qoşunlarına təslim olmasının yüzilliyi münasibətilə tikilmişdir. Layihə Moskvadan olan müəllif N. Oveçkin tərəfindən Belqoroddakı Borodino Panoramasına uyğun nümunə kimi hazırlanmışdır. Panorama Pleven şəhərinin beş aylıq mühasirəsinin həlledici döyüşünün baş verdiyi və rus qüvvələrinə rəhbərlik edən generalın şərəfinə adlandırılmış Skobelev parkında yerləşir. On bir rus və iki bolqar rəssam 115×15 metrlik əsas kətandan və 12 metrlik ön plandan ibarət panoramik rəsmi yaratmışdır. Oveçkin və digər rəssamların məqsədi ziyarətçilərdə həm döyüş iştirakçılarına qarşı empatiya hissi, həm də 11 sentyabr 1877-ci ildə baş vermiş hadisələrin gerçəkliyini canlandırmaq idi. Panorama 10 dekabr 1977-ci ildə — Osman Paşanın polkovnik Mihail Çerkezə təslim olmasının və Pleven epopeyasının başa çatmasının düz 100-cü ildönümündə ictimaiyyətə açılmışdır. Kompozisiya Memarlıq kompleksi dörd zaldan ibarətdir: giriş, panorama, diorama və final zalları. Giriş zalındakı altı kətan xalqın faciəli taleyini, onların dramatik mübarizəsini və rus əsgərlərinə göstərdikləri mərhəməti əks etdirir. Ziyarətçi özünü döyüş meydanının ortasında hiss edir; burada hücum edən rus alayı, tüstülənən mərmilər, həkim və tibb bacısı, Osmanlı süvarilərinin hücumu, şəhərdə baş verən yanğınlar və rus generalı Mixail Skobelevin Osmanlı istehkamına hücuma rəhbərlik etməsi təsvir edilmişdir. Həmçinin bax Beynəlxalq Panorama Şurası Siklorama Diorama İstinadlar Xarici keçidlər Pictures of the Panorama building Website of the International Panorama Council, list with all the panoramas/cycloramas existing of the world