Rusçuk

Rusçuk veya Urusçuk (Bulgarca: Русе, trl: Ruse), Bulgaristan'ın altıncı büyük şehridir. Ülkenin kuzeydoğu kesiminde, Tuna Nehri'nin sağ kıyısında, Romanya'nın Yergöğü şehrinin karşısında, Romanya'nın başkenti Bükreş'in yaklaşık 67 km (42 mil) güneyinde, Varna'ya 172 km (107 mil) ve başkent Sofya'ya 249 km (155 mil) uzaklıkta yer almaktadır. Konumu ve Tuna Nehri üzerindeki demiryolu ve karayolu köprüsü (Tuna veya Dostluk Köprüsü) sayesinde, ülkenin uluslararası ticaretinin önemli bir bölümüne hizmet eden en önemli Bulgar nehir limanıdır. Tuna Nehri üzerindeki tüm şehirler arasında 12. büyük şehirdir. Rusçuk, birçok turisti kendine çeken 19. ve 20. yüzyıl Neo-Barok ve Neo-Rokoko mimarisiyle tanınır. Sıklıkla Küçük Viyana olarak adlandırılır. Ruse ve Giurgiu arasındaki Dostluk Köprüsü, 14 Haziran 2013'te Vidin ve Calafat arasında Yeni Avrupa Köprüsü inşa edilene kadar Tuna Nehri'nin Bulgaristan ve Romanya yakalarını birleştiren tek köprüydü. Ruse, Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Elias Canetti ve yazar Michael Arlen'in doğum yeridir. Ruse, Tuna Nehri'nin sağ kıyısında, yüksek kıyıda yer alır ve 15-22 m (49,21-72,18 ft), 30-66 m (98,43-216,54 ft) ve 54-65 m (177,17-213,25 ft) derinliklerde iki su altı terası ve üç nehir terasına sahiptir. Ortalama rakım deniz seviyesinden 45,5 m (149,28 ft)'dir. Şehir alanı, nehir boyunca uzanan yaklaşık 11 km'lik bir elips şeklindedir. Şehir, batıda karayla bağlantılı Matey (Матей) adasından ve Rusenski Lom'un ağzından doğuda Srabcheto (Сръбчето) tepesine kadar uzanır. 20. yüzyılda, Rusenski Lom'un ağzının batıya taşınması ve kıyı şeridinin ve golf sahasının kuzeye doğru önemli ölçüde kaydırılmasıyla şehrin batı ucu önemli ölçüde değiştirildi. Sarabair (саръбаир, Türkçe Sarıbayır yani "Sarı Yamaç") tepesi şehrin güneyinde yer alır ve 159 m (521,65 ft) yüksekliğindedir. Rousse TV Kulesi, eski bir Türk tahkimatı olan Leventtabia'nın kalıntıları üzerine inşa edilmiştir. Etimoloji Romanya ve Bulgaristan'ın sınırını çizen Tuna nehrinin iki yakasında karşı karşıya olan Giurgiu (Yergöğü) ve Ruse (Rusçuk) şehirleri, Önceden Golyamo Yurgovo (Büyük Yurgovo) ve Malko Yurgovo (Küçük Yurgovo) olarak anılmaktaydı. 1380-1388 yılları arasında Bruggelu bir tüccarın seyahat notlarında "Rosi" şeklinde yazılan şehir, 1479 tarihli Osmanlı tahrir defterinde "Rusi olarak bilinen Yergöğü beriyaka" olarak geçmektedir. 16. Yüzyıl Osmanlı Kaynaklarında Yergöğü için "Yergöğü öte yaka" ve Rusçuk için "Yergöğü beri yaka" denmektedir. "Küçük Ruse" adı zaman içerisinde Türkçeye Rusçuk olarak çevrilmiş ve bugünkü kullanım şeklini almıştır. Tarihçe Bulgar kaynaklarından edindiğimiz bilgilere göre Roma İmparatoru Trajan (MS 98-117) zamanında kurulmuştur. 4. yüzyılda yağma ve yıkıma maruz kalan şehir, 7. yüzyıldan itibaren I. Bulgar İmparatorluğu'nun parçası haline gelmiştir. İmparatorluğun 1018 yılında yıkılışıyla yeniden Bizans topraklarına dahil oldu ve 1185'te kurulan Tırnova merkezli II. Bulgar İmparatorluğu'nun toprakları içerisinde yer aldı. Evliya Çelebi, Rusçuk'un Yıldırım Beyazıd devrinde fethedildiğini ancak Ankara Muharebesi sonrasında elden çıktığını ve Çelebi Mehmed zamanında yeniden fethedildiğini yazar. Sultan Çelebi Mehmed, 1417 yılında Dobruca'yı fethettiği sefer sırasında Yergöğü'nü ve Rusçuk'un bulunduğu bölgeyi Eflak Voyvodası Mircea'dan barış yoluyla almıştır. 1444 Varna Muharebesi'nın ardından Burgundia donanması bölgeye gelerek burayı ele geçirdi. Az sayıdaki Osmanlı askerleri kaleyi ve yakınındaki köyü yakarak kaçmak durumunda kaldı. 1462'de Eflak Voyvodası III. Vlad (Kazıklı Voyvoda), bölgeyi tekrar ele geçirdi ve 6414 kişilik Bulgar ve Türk şehir halkının tamamını kılıçtan geçirdi. Vlad'ın mağlup edilmesinin ardından harap olmuş olan kale II. Mehmed tarafından yeniden onarıldı. 1530 tarihli kayıtlarda %13'ü Müslüman olan Rusçuk'ta bu oran 1556'da %43, 1579'da %49 idi. 16. yüzyılda Anadolu'da çıkan Kalender Çelebi İsyanı'ndan sonra Balkanlara sürülen Türkmenler'in bir kısmının da buraya yerleştirilmesi ve kazanın güneylerindeki Bulgarların Müslüman olmasıyla bu oran tüm Rusçuk kazasında 19. Yüzyılın sonlarında %79'a kadar çıktı. 1595 yılında Osmanlı Devleti'ne karşı Hristiyan güçlerine katılan Eflak Voyvodası Michael eliyle şehir ikinci kere ve 1811'de Rus orduları tarafından üçüncü kere yakıldı. Bu sonuncu yangında şehir tamamen yok olmamış olsa da önemli bir kısmı hasar gördü. Rusçuk, 1878 Berlin Anlaşması'nın ardından yeni kurulan Bulgaristan Prensliği'ne bağlandı. Kalenin taşları kısmen kilise yapımında kullanıldı. Bu tarihten sonra önemli oranda Türk nüfusu şehri terk etti. İklim Ayrıca bakınız Wikimedia Commons'ta Rusçuk ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur. Kaynakça