Սուրբ Դեմետրիոս տաճար (Վիդին)

Սուրբ Դեմետրիոս տաճար, Վիդին քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց, որը նվիրված է սուրբ նահատակ Դեմետրիոս Թեսալոնիկցուն։ Ուղղափառ եկեղեցին հանդիսանում է Վիդինի ամենամեծ, և Բուլղարիայի երկրորդ ամենամեծ կառույցը՝ Սոֆիա մայրաքաղաքի Ալեքսանդր Նևսկու տաճարից հետո։ Հանդիսանում է բուլղար ուղղափառ եկեղեցու Վիդինի թեմի կենտրոնական կառույցը, ինչպես նաև համարվում է ազգային նշանակության մշակութային հուշարձան։ Պատմություն 1718 թվականից հետո Դանուբ գետի ափին գտնվող Վիդինը դարձավ Օսմանյան կայսրության սահմանային քաղաք։ Նրա համար ուժի մեջ մտավ սահմանային օրենքը։ Սա գործնականում նշանակում էր, որ բուլղար բնակչությունը իրավունք չուներ ապրել քաղաքի ամրացված տարածքում՝ քաղաքի պարիսպներով շրջապատված միջնաբերդում։ Այնտեղ տներ և խանութներ ունեցող բուլղարները ստիպված էին վաճառել դրանք և կառուցել նոր տներ, որոնք չէին կարող քարե լինել և պետք է գտնվեին ամրություններից որոշակի հեռավորության վրա։ Քանի որ ամրոցի դարպասները փակ են եղել երեկոյան ժամը 6-ից մինչև առավոտյան ժամը 7-ը, «Սուրբ Պետկա» և «Սուրբ Պանտելեյմոն» եկեղեցիները չէին կարող օգտագործվել երեկոյան և գիշերը Սուրբ Ծննդյան և Զատկի մեծ քրիստոնեական տոների ժամանակ։ Սա անհրաժեշտություն առաջացրեց 17-րդ դարի վերջին ամրոցի դիմաց նոր եկեղեցու կառուցման։ Եկեղեցին անվանակոչվեց մեծ նահատակ Դեմետրիոս Թեսալոնիկցու անունով։ Այն շուտով դարձավ բուլղարների մշակութային կյանքի կենտրոն և ձեռք բերեց մետրոպոլիտական եկեղեցու կարգավիճակ։ 1868 թվականի դեկտեմբերի 6-ին տաճարում առաջին անգամ բուլղարերենով տեղի ունեցավ հանդիսավոր պատարագ։ Այդ ժամանակվանից ի վեր այն դարձավ Վիդինի մետրոպոլիտ Անթիմ I-ի տաճարը, որը 4 տարի անց ընտրվեց առաջին բուլղարացի էկզարխ։ 1890 թվականի հոկտեմբերի 26-ին՝ տաճարի տոնի օրը, տեղադրվեց սուրբ անթիմին և մատուցվեց առաջին պատարագը։ Փայտե կառույցի մաշվածության պատճառով տաճարը ստիպված եղավ քանդել և վերակառուցել։ Շինարարության համար միջոցները հավաքվել էին արհմիությունների կապիտալից և քաղաքացիների կամավոր նվիրատվություններից։ Նախագիծը կազմել է Վելիկո Տիռնովոյից առաջին վարպետ Գենչո Կանևը և մասամբ վերանայվել է ճարտարապետ Բահնանիի կողմից։ 1885 թվականի մարտի 10-ին հանդիսավոր կերպով դրվեց նոր տաճարի հիմնաքարը, որը Կանևի կողմից պարբերաբար կառուցվել էր մինչև առաջին քիվի մակարդակը։ Շինարարությունը շարունակվել է Բահնանիի ղեկավարությամբ։ Շենքը վերջնականապես ավարտվել և ներկվել է 1926 թվականին, երբ տաճարը հանդիսավոր կերպով օծվել և բացվել է։ Ճարտարապետություն Տաճարն ունի խաչաձև գմբեթավոր հատակագիծ՝ 3 երկայնական և լայնակի նավերով, որոնց վրա կառուցված է հարուստ բազմածավալ կոմպոզիցիա։ Կենտրոնական գմբեթը պահվում է 4 ինքնուրույն կանգնած հենարանների վրա և ընդգծում է ծավալային և տարածական տեսքը։ Ներքին տարածքները տպավորիչ են։ Կենտրոնական գմբեթի բարձրությունը 33 մետր է։ Ստացվել է հարուստ և շքեղ պատկեր։ Գենչո Կանևի նախագիծը մշակվել է Վառնայի տաճարի ոճով, որը նա կառուցել է 1884-1886 թվականներին։ Այսպիսով, նրա նախագիծը մեկ զանգակատուն ունեցող եկեղեցու համար էր, մինչդեռ Բահնանին նախագծել և կառուցել է այն 2 զանգակատունով։ Սրբապատկերը և եկեղեցական կահույքը ներքին հարդարանքում քանդակել են Ֆիլիպովների ընտանիքի դեբարյան արհեստավորները։ Հուշարձաններ Եկեղեցու բակում թաղված են՝ Երկրորդ լեյտենանտ Անգել Տոդորովը (1864 – 1885) – զոհվել է քաղաքի պաշտպանության ժամանակ սերբ-բուլղարական պատերազմում։ Կիրիլը (1833 – 1914) – Սկոպիեի, ապա Վիդինի թեմի մետրոպոլիտ։ Նաիչո Ցանովը (1857 – 1923) – Ազգային ժողովի նախագահ (վերաթաղված է Քաղաքային այգում): Ծանոթագրություններ