Յոթ սրբերի եկեղեցի (Սոֆիա)

Յոթ սրբերի եկեղեցի, Սոֆիա քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց (բուլղար․՝ църква „Свети Седмочисленици)։ Տեղակայված է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում, հանդիսանում է Բուլղար ուղղափառ եկեղեցու գործող եկեղեցի։ Նախկինում եղել է և իսլամական սրբավայր, կոչվել «Սև մզկիթ» (բուլղար․՝ Kara Camii): Հիմնադրվել է 1547 թվականին որպես օսմանյան մզկիթ, ավելի ուշ վերածվել է ուղղափառ եկեղեցու և բացվել է 1903 թվականի հուլիսի 27-ին: Եկեղեցին նվիրված է Կյուրեղի և Մեթոդիոսի և նրանց հինգ աշակերտների պատվին, որոնք ուղղափառության մեջ հայտնի են որպես «Յոթ սրբեր»։ Անվանում Յոթ սրբերը կամ առաքյալներին (բուլղար․՝ Свети Седмочисленици) Բուլղար ուղղափառ եկեղեցում մեծարում են 10-րդ դարից ի վեր, երբ Բուլղարիան ընդունեց քրիստոնեություն։ Նրանք նաև մեծարվում են որպես գլագոլիցայի և կյուրեղագրի գրերի ստեղծողներ և տարածողներ։ Այդ սրբերն են Սուրբ Կյուրեղն ու Մեթոդիոսը, ովքեր ստեղծել են գլագոլիցայի գիրը, և նրանց հինգ աշակերտները՝ Սուրբ Գորազդը, Կղեմես Օխրիդացին, Նաումը, Անգելարը և Սավան։ Չնայած Կոստանդին Պրեսլավցին համարվում է Մեթոդիոսի անմիջական աշակերտ, Եկեղեցին ավանդաբար նրան չի ներառում, քանի որ նա սրբերի շարքում չէ դասված։ Ռուս ուղղափառ եկեղեցում Կյուրեղն ու Մեթոդիոսը հիշատակվում են առանձին, իսկ նրանց աշակերտները ճանաչվում են «Հավասար առաքյալներ» տիտղոսով։ Բուլղար ուղղափառ եկեղեցին հուլիսի 27-ը սահմանել է որպես Կղեմես Օխրիդացու մահվան օր և Յոթ Առաքյալների տոնի օր։ Պատմություն Մզկիթ Սև մզկիթը (բուլղար․՝ Черна джамия) ավարտուն տեսք է ստացել մոտ 1547 թվականին: Այն պատվիրել է Ռումելիայի նախկին գեներալ-նահանգապետ Սոֆու Մեհմեդ փաշան Միմար Սինանին: Մզկիթի բացման պահին Սոֆու Մեհմեդ փաշան բարձրացել էր վեզիրի կոչման՝ Սուլեյման I-ի մոտ: Մզկիթը կառուցվել է Ռիլա վանքի նախկին միանձնուհու և 4-5-րդ դարերի վաղ քրիստոնեական տաճարի տեղում, որի ավերակները պեղվել են 1901 թվականին: Մզկիթի հիմքերում հայտնաբերվել է նաև ավելի հին կառույց՝ Ասկլեպիոսի հեթանոսական տաճարը հռոմեական Սերդիկայից։ Մզկիթն իր ավելի տարածված անվանումը՝ Սև մզկիթ, ստացել է մուգ գրանիտի անունով, որից պատրաստված էր նրա մինարեթը: Մինարեթը փլուզվել է 19-րդ դարում տեղի ունեցած երկրաշարժի ժամանակ, և մզկիթը լքվել է օսմանների կողմից 1877-1878 թվականների պատերազմում Բուլղարիայի ազատագրումից հետո, և հետագայում օգտագործվել է որպես հոգևոր նպատակներով՝ որպես ռազմական պահեստ և բանտ։ Եկեղեցի Ռուս ճարտարապետ Ալեքսանդր Պոմերանցևը, որը պատասխանատու էր Կարմիր հրապարակի Վերին առևտրային շարքերի և այլ շենքերի համար, առաջարկել է նախկին մզկիթը վերածել քրիստոնեական եկեղեցու: Բուլղարացի ճարտարապետներ Յորդան Միլանովը և Պետկո Մոմչիլովը նախագծել են գմբեթը, գավիթը և զանգակատունը՝ ավանդական բուլղարական նեոբյուզանդական ոճով, որը ոգեշնչված է նեոռոմանտիկ շարժմամբ: Պահպանվել են միայն կենտրոնական դահլիճը և նախկին մզկիթի գմբեթը՝ չորս օվալաձև խորշերով, գավիթով և խորանի հատվածով։ Շինարարությունը տևել է մեկ տարի՝ 1901 թվականի մայիսի 27-ից մինչև 1902 թվականի մայիսի 6-ը, իսկ ներքին ամբողջական ձևավորումն ավարտվել է միայն 1996 թվականին։ Երիտասարդ նկարիչներն են նկարել սրբապատկերները, և առաջին նվիրատուների թվում են եղել ցար Ֆերդինանդը (ճանաչվել է որպես եկեղեցու հիմնական նվիրատու 1905 թվականին) և Իվան Եվստրատև Գեշովը։ Հայտնի բուլղարացի պետական ​​գործիչ Պետկո Կարավելովը նույնպես նշանակալի ներդրում է ունեցել եկեղեցու կառուցման գործում և թաղվել է մոտակայքում 1903 թվականի հունվարին։ Ճարտարապետություն 25 մետր երկարությամբ մզկիթը ուներ քառակուսի ձև և մեծ կապարապատ գմբեթ։ Մզկիթը հայտնի էր նաև որպես Իմարեթ մզկիթ՝ իմարեթի անունով, որը գտնվում էր մոտակայքում գտնվող աղքատների համար նախատեսված խոհանոցի անունով, որի ավերակները հայտնաբերվել են 1912 թվականին: Մադրասան՝ մուսուլմանական կրոնական դպրոցը, գտնվում էր այն վայրում, որտեղ այժմ գտնվում է ժամանակակից եկեղեցու և կոմս Իգնատիևի անվան դպրոցի միջև գտնվող փոքրիկ այգին: Բուլղարիայի ազատագրումից հետո մեդրեսեն հետագայում օգտագործվել է որպես բանտ: Մոտակայքում գտնվող այլ օսմանյան կառույցների թվում էին քարավան-սարան և համամը։ Խորանի առջևի մեծ մոմակալները ձուլվել են 1903 թվականին Արևելյան Ռումելիայի և Բուլղարիայի իշխանության հնացած ոստիկանական նշաններից (այսինքն՝ մինչև 1885 թվականի միավորումը): Հայտնի ժամագործ Գեորգի Հաջինիկոլովի կողմից ստեղծվել է դեռևս օգտագործվող էլեկտրական ժամացույց, որը 1930-ական թվականներին տեղադրվել է արևմտյան ճակատին: Եկեղեցուն մոտ գտնվող փոքրիկ այգին և հրապարակը նույնպես կառուցվել են այդ ժամանակաշրջանում: Ծանոթագրություններ