Sant-Maloù

Sant-Maloù a zo ur gêr eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Arondisamant Sant-Maloù ha daou ganton eo. Kêr-benn Bro-Sant-Maloù eo, war aber ar Renk. Aled e oa anv ar gêr e mare ar Goriosolited, araok kemer anv ar manac'h brezhon Maloù er VIvet kantved. Brudet eo Sant-Maloù evit bezañ bet porzh ar verdeerien, ar gourserien hag an ergerzherien er XVIIvet kantved ha XVIIIvet kantved. Bombezet taer e voe gant ar Gevredidi e-pad an Eil Brezel-Bed. Priziet eo ar Sant-Maloù intramuros gant an douristed hiziv hon deiz. An anv Stummoù skrivet Erwan Vallerie (1995) ː Saint Malou, 1287; 1294; Saint-Malo, 1304; Sainct Malou, 1333; Saint Malou, 1294; Saint Malo, 1341; 1345; 1364; Saint Malou, 1365; 1373; Saint Mallou, 1378; 1384; Saint Malou, 1406; 1415; Saint Malo, Saint Maslou, 1415; Saint M̥alou, 1420; 1422 Gerdarzh Dont a ra an anv Sant-Maloù eus ar manac'h Maloù, lakaet da sant a voe eskob kentañ kêr. Douaroniezh Ur porzh a sko war Pleg-mor Sant-Maloù (Mor Breizh) eo, e genoù ar Renk. Kumunioù amezek Ardamezioù Istor Dispac'h Gall 1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Sant-Maloù da benn distrig Sant-Maloù. Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Saoult, person parrez Sant-Maloù, hag he holl vikeled; person Parame a savas a-eneb d'al le ivez. XXvet kantved Brezel-bed kentañ Mervel a reas 401 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,24% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. Repuidi Brezel Spagn e Breizh Degemeret e voe meur a diegezh repuidi er gumun. Eil Brezel-bed Mervel a reas 216 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. Implijet e voe nijva Blanche-Roche e Sant-Servan gant al Luftwaffe (aerlu alaman). D'ar 7 a viz Kerzu 1940 e kouezhas un nijerez-anavezedenniñ Spitfire PRIV, marilhet AA792, eus ar 1st Photographic Reconnaissance Unit eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) e pleg-mor Sant-Maloù; lazhet e voe e sturier, douaret eo e bered Sant-Kast-ar-Gwildoù. D'ar 27 a viz Ebrel 1942 e kouezhas un nijerez Havoc Mk I, marilhet AW398 ha kodet YP-?, eus ar 23rd Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (Royal Air Force) er mor nepell diouzh Kerreg "Les Haies de la Conchée" e Sant-Maloù gant tri nijour en he bourzh; unan anezhe a voe tapet d'an Alamaned, unan a varvas, ne voe ket adkavet korf an hini diwezhañ; ur bern siviled eus ar vro a gemeras perzh en obidoù ar Serjant Moore e Sant-Maloù. D'an 12 a viz Mae 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Seafire III marilhet LR837 eus ar 88th Squadron eus ar Fleet Air Arm (aerlu morlu ar Rouantelezh-Unanet) e donvor Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturier. D'ar 7 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Spitfire Mk XII kodet EB-? eus ar 41st Squadron eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) er mor nepell diouzh Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturier. D'ar 24 a viz Even 1944 e kouezhas daou garr-nij Typhoon Ib eus ar 263 Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Sant-Maloù, unan, bleniet hant ur breizhveurad marilhet MN296 ha kodet HE-? e-kichen "Enez ar Be Vras" hag egile, bleniet hant ur C'hanadian marilhet MN524 ha kodet HE-? war an ti-post; an daou sturier a voe lazhet, douaret int e Dinard English Cemetery e bered nevez kumun Dinarzh. D'ar 25 a viz Gouere 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-38F (anvet "Katy", marilhet 42-67116 ha kodet G2-?) eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e traezhenn "Le Sillon" e Sant-Maloù; tapet e voe e sturier d'an Alamaned; D'an 10 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij anavezedenniñ Piper L4 eus arme-zouar ar Stadoù-Unanet e donvor Sant-Maloù; lazhet e voe an daou ofisour a oa en e vourzh. d'an 31 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez Halifax III, anvet "If any", marilhet MZ879 ha kodet BM-O, eus ar 433rd Squadron Royal Canadian Air Force eus aerlu Kanada er mor nepell diouzh Sant-Maloù gant c'hwec'h nijour en he bourzh; lazhet e voent holl, ne voe kavet korf ebet. Emgannoù start a voe e miz Eost 1944 etre al lu alaman ha soudarded SUA ha distrujoù bras e kêr. Brezel Korea Mervel a reas ur soudard e Yong Nae Ri d'an 20 a viz Mae 1951. Douaret e voe e Sant-Maloù. Brezelioù didrevadennañ Brezel Indez-Sina C'hwec'h milour a varvas. Brezel Aljeria Seizh milour a varvas. Broioù all TOE: daouzek milour a varvas. Melestradurezh Kendeuziñ kumunioù: goude an Eil brezel-bed e oa aet kalz war zigresk niver annezidi Sant-Maloù. Diwar se e oa bet divizet e 1967 kendeuziñ ar gumun gant Parame ha Sant-Servan. Brezhoneg 10,0 % eus anvioù-lecʼh kumun gozh Sant-Maloù, 5,3 % eus re Parame ha 4,2 % eus re Sant-Servan a zo brezhonek. Monumantoù ha lec'hioù istorel Betek 2005 e oa al label "Kêr a istor hag a c'hlad" gant Sant-Maloù met aet eo diganti. Iliz-veur Sant-Visant, gouestlet da sant Visant Saragosa. an Tour Solidor savet gant Yann IV. Ar c'hastell bet savet gant duged Breizh : Yann IV, Yann V, Frañsez II hag Anna Vreizh. Ar mogerioù-kreñv. Kenkizioù Parame. Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartennoù-post. Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz-veur, luc’hskeudennoù. Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun Ur martolod eus Morlu ar Rouantelezh-Unanet eo. Marvet eo e-pad an Eil brezel-bed. Poblañs Emdroadur ar boblañs 1793-2012 E 1968 e voe staget Parame (8 811 annezad e 1962) ha Sant-Servan (14 963 annezad e 1962) ouzh Sant-Maloù. Tud Pierre de Lanoys, marc'heg an Templ, serjant eskopti Sant-Maloù. Bet aterset e-kerzh miz Ebrel 1310. Tud bet ganet eno Brendan, manac'h iwerzhonat, hag Aaron ha Maloù, menec'h kembreat eus an VIvet kantved Jakez Karter (1491-1557), ergerzhour ha dizoloer Kanada, François Gravé, aotroù Du Pont (1560-1629 pe nebeut goude), ergerzhour ha marc'hadour René Duguay-Trouin (1673-1736), kourser Pierre Louis Moreau de Maupertuis (1698-1759), jedoniour ha steredoniour Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais (1699-1753), merdeer, Julien Offroy de La Mettrie (1709-1751), prederour Marc-Joseph Marion du Fresne (1724-1772), ergerzher ha moraer François-René de Chateaubriand (1768-1848), skrivagner Roparzh Surcouf (1773-1827), kourser Yann-Vari de Lamennais (1780-1860), diazezour Urzh Breudeur Ploermael, Félicité Robert de Lamennais (1782-1854), skrivagner ha prederour, Ange Blaize (1811-1871), armerzhour, kelaouenner-brudañ ha melestrour, prefed Il-ha-Gwilen Joseph Pouliquen (1897-1988), nijer, kentañ komandant ar rejimant chase Normandi-Niemen Jacques Briard (1933-2002), istorour ha hendraour, André Chalmel (g. e 1949), marc'hhouarner, Michel Plessix (1959-2017), tresour bannoù-treset Tud bet marvet eno Jakez Karter, ergerzhour breizhat ha dizoloer Kanada, 1añ a viz Gwengolo 1557. Pêr ar Rouz, yezhoniour ha kelenner brezhoneg e Skol-veur Roazhon, bet savet an ALBB (Atlas Linguistique de Basse-Bretagne) gantañ etre 1911 ha 1920, 3 a viz Gwengolo 1975 e Parame. Ardamezeg ar familhoù Sevenadur Brezhoneg Ur skol divyezhek zo bet savet en Deskadurezh-Stad e 2000. E distro-skol 2025 e oa 41 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (1,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). Evit gouzout muioc'h diwar-benn stad ar brezhoneg e Sant-Maloù, sellit ouzh lec'hienn Ofis Publik ar Brezhoneg, pajenn "Embannadurioù" (br)[2]. Sport Darvoudoù-sport a bep seurt 4 a viz Gouere 1949 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rouan (Seine-Maritime) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Ferdi Kübler (Suis). 5 a viz Gouere 1949 : loc'hañ a ra 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde). 9 a viz Gouere 1956 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo ar Breizhad Job Morvan. 10 a viz Gouere 1956 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag An Oriant ; trec'h eo Fred de Bruyne (Belgia). 30 a viz Mezheven 1960 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo André Darrigade. 1añ a viz Gouere 1960 : 6vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag An Oriant ; trec'h eo Roger Rivière. 28 a viz Mezheven 1962 : 5vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Pont-L'Evêque (Calvados) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Emile Daems (Belgia). 30 a viz Mezheven 1967 : 1añ tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Añje (Maine-et-Loire) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Walter Godefroot (Belgia). 1añ a viz Gouere 1967 : loc'hañ a ra 2l tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Caen (Calvados). 30 a viz Mezheven 1974 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Montroulez ha Sant-Maloù ; trec'h eo Patrick Sercu (Belgia). 1añ a viz Gouere 1974 : loc'hañ a ra 4re tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Sant-Maloù war-du Caen (Calvados). 4 a viz Gouere 1980 : 8vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Flers (Orne) ha Sant-Maloù ; trec'h eo Bert Oosterbosch (Izelvroioù). 6 a viz Gouere 1980 : 9vet tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Jan Raas (Izelvroioù). 7 a viz Gouere 2008 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Samuel Dumoulin. Gevelliñ Pennadoù kar Parame, Sant-Servan. Notennoù ha daveoù Liammoù diavaez (fr)L'Ouest en mémoire (Ina) - Martoloded e Sant Maloù 1970