Eglwys y Santes Non, Llydaw

Saif Chapel santez Nonn (Cymraeg: Eglwys y Santes Non), ym mhentref Dirinonn, Penn-ar-Bed, Llydaw. Cysegrwyd yr eglwys i Dewi Sant (Llydaweg: Divy) a'i fam Non. Cychwynwyd adeiladu'r eglwys bresennol yn 1588. Ceir ystafell (neu 'gyntedd') llawn o gerfluniau'r Deuddeg Apostol, sy'n dyddio i 1618. Ceir llawer o wrthrychau crefyddol hynafol yn yr eglwys a'i hadeiladau, a'r rheiny o safon uchel, ac wedi'u cadw'n dda. Ar wahân i'r brif egwlys ceir capel, Calfaria carreg ac esgyrndy. Credir mai tardiadd enw'r plwyf yw naill ai cywasgiad o'r enw Dewi a Non neu'r gair am goed derw sef 'deri Non'. Y capel Defnyddir y capel heddiw fel amgueddfa i'r creiriau hynafol. Codwyd y capel yn 1577 yn lle adeilad cynharach. Cadwyd sarcoffagws garreg Non, fodd bynnag, yn yr union le a chredir mai Atelier du Folgoët fu'n gyfrifol am ei addurno, yn 1450. Mae'r capel yn siâp petrual gyda chlochdy bychan a thŵr ar ei ben. Mae'r gisant (cerflun o'r person) yn dynodi y santes yn gorwedd ar ei hyd, gyda llyfr yn ei dwylo. Gorffwysa'i phen ar ddraig, sy'n ein hatgoffa o chwedl iddi ladd draig ddrwg ac iddi darddu o Gymru. Mae gan y feddrod hon chwe phanel, gyda cherfweddau (reliefs) o'r deuddeg apostol ac arfbeisiau'r teuluoedd hynny a gododd arian i dalu am y feddrod a'r capel cynharach, yn enwedig Simon de Kerbringal. Yn ystod y Chwyldro Ffrengig anrheithiwyd yr arfbeisiau gan y werin, drwy eu cerfio a'u tocio gyda chynion neu gerrig. Ceir yma hefyd gerflun o Santes Non, ar du allan un o'r waliau ger y brif fynedfa a cherfluniau eraill i Santes Ann, Santes Catrin, Santes Fiacre a Dewi Sant ei hun. Darluniwyd Non a Dewi hefyd mewn ffenestr liw cywrain. Eglwysi a llefydd a enwyd ar ôl Non Rhestr Wicidata: Gweler hefyd Buhez Santez Nonn, y ddrama firagl mewn Llydaweg Darllen pellach Emmanuelle LeSeac'h, Sculpteurs sur pierre en Basse-Bretagne: Les ateliers du XVe au XVIIe siècle (Presses Universitaires de Rennes, 2014) Cyfeiriadau