Eusa

Eusa, pe Enez-Eusa, zo un enezenn hag ur gumun a-vaez da aodoù kornôg Bro-Leon, e gwalarn departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Eusaiz, Isañviz a vez graet eus an enezourien, ha Maoutiged eo o lesanv en abeg da vent vihan deñved an enez. Bourc'h Lambaol eo an tolpadur-tud brasañ. Douaroniezh Anv En Henc'hres e oa anavezet an enez dindan an anv Ουξισάμα Ouxisáma, diwar ar galianeg ux- "uc'h, uhel" ha -sama "-kenañ", peogwir e vez gwelet a-bell. Uxantis e oa an anv latin en Itinerarium Antonini, Ussant e galleg e 1350 ha Ouessant e galleg hiziv. Heißant eo an anv nederlandek a lenner war ar c'hartennoù kozh (e C. de Finesterre), hag Ushant eo an anv saoznek. Brezhoneg Ur studiadenn diwar-benn brezhoneg Eusa gant Dom Malgorn a voe embannet en Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest e 1909 Ar Brezoneg er Skol 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol. Ya d'ar Brezhoneg D'an 23 a viz Gouere 2009 e oa bet sinet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun da dizhout live 2. Ardamezioù Istor Henamzer Meneget e voe Enez-Eusa gant an douaroniour henc'hresian Eratosthenes en trede kantved a-raok Jezuz-Krist. Darempredet e veze gant an drouized en amzer ar Gelted kozh. VIvet kantved Gweladennet e voe Eusa gant Paol Aorelian. XIVvet kantved Gwastet e voe gant ar Saozon. XVIIIvet kantved Adstaget e voe ouzh rouantelezh Frañs. Dispac'h Gall Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Yves Laot, ha gant Jean-Marie Trebaol, kure. XXvet kantved Brezel-bed kentañ Mervel a reas 82 waz eus ar gumun, da lavarout eo 2,78% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel. Eil Brezel-bed Merval a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. Nijerezioù ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) aet d'ar strad : d'ar 27 a viz Meurzh 1941 e kouezhas un nijerez Blenheim IV marilhet T2332 ha kodet PZ-O eus ar 53th Squadron er mor nepell eus Eusa ; lazhet e voe he zri nijour, unan anezhe a voe douaret e bered kumun Gwidel hag unan all e Perroz-Gireg, ne voe ket kavet korf an trede hini ; d'ar 5 a viz Ebrel 1941 e kouezhas un nijerez Hampden marilhet AD738 ha kodet VN-? eus ar 50 Squadron er mor nepell eus Eusa ; lazhet e voe he fevar nijour, ne voe kavet korf ebet ; d'an 10 a viz Ebrel 1941 e kouezhas un nijerez Spitfire I marilhet P9396 ha kodet LY-? eus ar 1st Photographic Reconnaissance Unit Squadron er mor en norzh da Eusa ; lazhet e voe he levier, ne voe ket kavet e gorf ; d'ar 4 a viz C'hwevrer 1942 e kouezhas un nijerez Whitley V marilhet P5050 ha kodet YG-M er mor nepell eus Keranchas ; he c'hwec'h nijour a voe tapet gant an Alamaned. Nijerezioù aerlu ar Stadoù-Unanet (United States Army Air Forces) aet d'ar strad : d'ar 18 a viz Du 1942 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-10-BO (anvet Floozy, marilhet 41-24474 ha kodet GY-?) er mor etre Eusa ha Beg Lokmazhe gant dek den e bourzh ; nav anezhe a voe tapet gant an Alamaned, ne voe ket adkavet an dekvet hini ; d'ar 6 a viz Genver 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-24D-15-CO (anvet "Short Snorter" ha marilhet 41-23997, 1st Squadron, 480th Antisubmarine Group) e donvor Eusa gant eizh den en e vourzh ; ne voe ket adkavet ar c'horfoù ; d'ar 16 a viz Ebrel 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-24D-15-CO (anvet "Missouri Sue", marilhet 41-24122 ha kodet YM-?) e donvor Eusa gant dek milour en e vourzh ; ne voe adkavet korf ebet; d'ar 1añ a viz Mae 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-25-BO (anvet "Vertigo", marilhet 41-24547 ha kodet OR-T, 8vet Air Force, 91vet Bomb Group, 323vet Squadron, diazezet e Bassingbourn) er mor e Baz ar Fourn nepell diouzh Eusa gant dek milour en e vourzh ; o tistreiñ eus ur vombezadeg e Sant-Nazer edo an nijerez pa voe taget gant nijerezioù alaman Focke-Wulf 190 ; tapet e voe pemp nijour gant an Alamaned, mervel a reas ar re all, met ne voe ket kavet o c'horfoù. Brezel Indez-Sina Mervel a reas pemp milour eus ar gumun. Monumantoù ha traoù heverk Aodoù roc'hellek gant porzhioù bihan (Porzh Arlann, Porzh an Ejen, Porzh Lambaol, Porzh ar Stif, Porzh Yuzin); Chapel Sant-Gwenole, kouezhet en he foull. Chapelioù Sant-Gweltaz ha Kêrber. Ekomirdi Niou-Uhelañ, mirdi teknikoù ha hengounioù Eusa. Iliz Sant Pol Lambaol 19vet : delwennoù eus an 17vet/18vet kentved. Kroazioù niverus. Mirdi an Tourioù-tan hag ar Balizennoù Milin adsavet. Mogerioù mein anvet "ar gwaskedoù". Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost. Tour-tan ar Stif (1699). Tour-tan ar C'hreac'h (1863). Tour-tan ar Gazeg (1911). Tour-tan Kereon (1916). Tour-tan an Ividig (1936). Bezioù ar C'hommonwealth E-kerzh ar Brezel-bed kentañ e varvas an aluzenner. Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 Niver a annezidi Melestradurezh Gevelliñ Eusa el livouriezh Tud Tud ganet eno Michel Jaouen (1920), beleg Tud interet eno Jean-Yves Cozan (1939-2015), politiker, kuzulier kanton etre 1978 ha 2015. Tartan Abaoe 2010 he deus Enez Eusa deus un tartan: [1]. Levrlennadur Patrig Gouedig, Enez-Eusa: Eñvoriou Tud Eusa, Embannadurioù Brud Nevez, 1984, 279 p. Liammoù diavaez (fr) Lec'hienn ti-kêr Eusa (br) Eusa war lec'hienn Geobreizh Notennoù ha daveoù