Plouha

Plouha a zo ur gumun hag ur penn-kanton eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor. Douaroniezh Emañ ar gumun etre Binig ha Pempoull. Bourk Plouha zo e-kichen ar mor (3 km) hag e kornôg Bae Sant-Brieg. "Beg ar C'hastell" eo an tornaod uhelañ e Breizh (104 m uhel) hag evel-just, a-hed an aod ez eus "gwenodennoù maltouterien" evit ober pourmenadennoù plijus (he zornaodoù zo un tammig heñvel ouzh reoù Iwerzhon). Meur a aod-traezh zo e Plouha evit neuial, c'hoari pe ober sport : aod ar Palud, aod Brec'heg, traezhenn Bonaparte (a-raok e oa anvet "ouf Cochat"), Ouf Gwin Zegal hag Ouf Porzh Moger. Anv Stummoù skrivet Erwan Vallerie (1995) ː Ploeaza, 1198; Plohaza, 1198; Ploaha, 1202; Plohaac, 1202; Ploaza, 1259; Ploaha, 1266; Ploaza, 1267; Plooza, 1362; Ploehaha, pe Plochaha, 1364; Ploaha, 1420; Ploaha, Ploeha, 1428; Ploha, 1437; Ploeaza, 1453; Ploeaha, 1494; Plouha, 1516; Plourha, 1630. Gerdarzh Etimologiezh (an hini gwirheñvelañ): an anv Plouha a zeufe deus ar gerioù "Plou-" (pleb) hag eus an anv "Aza" pe "Adda" (stum predenek an anv biblek "Adam"). An anv "Plouha" a zo bet implijet abaoe 1575. An dud a zo anvet : Plouahad / Plouahiz - Plouhaez / Plouhaezed. (Daveoù a vank). Ardamezioù Istor Ragistor Abaoe oadvezh an arem ha goude ivez e-pad oadvezh an houarn (roudoù a oa bet kavet : bouc'haloù ha mein benet) e oa tud o chom eno. Krennamzer Ar wech kentañ a oa bet meneget Plouha a oa e 1198 met ar gumun a oa poblet abaoe pell. E-pad ar grennamzer (abaoe an XIIvet kantved) e oa renet al lec'h gant Konted Goueloù (gante e oa bet lakaet sevel iliz ar bourk da skouer). Prantad modern Etre ar XVvet kantved hag ar XVIIIvet kantved e oa bet renet gant aotrouien Rohan, Guemene, Montbazon... Dispac'h Gall Da vare an Dispac'h bras a oa bet kreñv ar chouanerezh e Plouha. E miz meurzh 1794 e oa 1 000 chouan bennak o c'hortoz listri o tont eus Bro-Saoz evit kavout tud ouzhpenn hag armoù evit en em gannañ, met ne oa ket deuet a-benn al listri da dostaat da aodañ. A-benn ar fin e oa bet paket ar chouanted gant ar republikaned ha goude an emgann a oa bet strewet. Diwezhatoc'h, e 1800, e oa bet preizhet tiez ar geodedourien gant ur strollad chouaned hag an dud a oa bet drouklazhet (unan a oa bet douaret ent-bev zoken). XXvet kantved Brezel-bed kentañ Mervel a reas 168 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,94% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. Eil Brezel-bed Mervel a reas 68 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. E-pad an Eil Brezel-bed o doa aozet ha renet ar «rouedad "Shelburn"» gant daou baotr eus Kebek, Lucien Dumais ha Raymond Labrosse, eus an MI9 (ur rann eus servijoù sekred Breizh-Veur). Ar pal e oa adpakout hag adkas da Vreizh-Veur al levierien diskaret gant an Alamaned a-us Bro C'hall pe Breizh. E Plouha e oa an ti (anv kod : «Ti Alfoñs») el lec'h ma veze kaset ha bodet al levierien, goude-se e vezent heñchet dre al lanneier gant tud deus Plouha betek oufig Cochat (anv kod : «traezhenn Bonaparte»). Ac'hane e vezent kaset kuit da Vreizh-veur gant ur gorvetenn (ar gorvetenn-se a oa sturiet gant sturiet gant David Leslie Birkin, tad-kozh Jane Birkin). A-benn ar fin eo 138 levier a oa bet treuzkazet e-giz-se betek Breizh-Veur. Hirie an deiz e c'haller bepred mont war roudoù an dud-se dre wenojennoù istorel, plijus ha brav. D’ar 25 a viz Mae 1944 e voe taget an ti-post, gant seizh pe eizh ezel eus ar Rezistañs moarvat, met an archerion c'hall a erruas kerkent, tennoù a voe hag un archer a varvas an deiz war-lerc'h en ospital Sant-Brieg, hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg. Brezelioù didrevadennañ Brezel Indez-Sina Mervel a reas tri milour er Viêtnam. Brezel Aljeria Mervel a reas daou soudard. Monumantoù ha traoù heverk Kastell Lizandre hag e chapel. Iliz katolik Sant Pêr. Chapel Kervaria an Iskuit eus an XIIIvet kantved hag he c'halvar. Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost . Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn. Gwerenn-livet (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn. Plakennoù koun ar rouedad Shelburn, luc’hskeudenn. Brezhoneg Ya d'ar brezhoneg D'an 20 a viz Du 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant ar C'huzul-kêr. D'ar 6 a viz Genver 2011 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2. Deskadurezh E distro-skol 2025 e oa 57 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (18 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). Prizioù dazont ar brezhoneg E 2010 e oa bet roet da di-kêr Plouha (rampo gant ti-kêr Pleskob) eil Priz dazont ar brezhoneg, rummad "Strollegezhioù", gant Ofis ar Brezhoneg. Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 Niver a annezidi Tud Tud ganet eno 1774 ː Armand de Courson de Villeneuve, komandant Enez Bourbon (Réunion), eus 1814 da 1819; marvet e Pariz an 23 C'hwevrer 1849. 1777 ː Placide de Courson de Villeneuve, penn chouan dindan lesañv Querelle, letanant-koronal e 1799, mevel-kamp Jorj Kadoudal. 1798 : Placide Guézou, beleg ha troour brezhonek. 1821 ː Jean-Louis Hamon, livour, bet ganet e keriadenn Sant-Loup, e Breheg. Marvet e Saint-Raphaël (Var), an 29 Mae 1874. Un delwenn a zo bet savet evitañ war blasenn Breizh e Plouha. Ardamezeg ar familhoù Gevelliñ Liammoù diavaez (fr)Lec’hienn ofisiel kumun Plouha (br)(fr) Lec’hienn Kalon Plouha (fr)Glad Plouha (br)Plouha war lec'hienn Geobreizh (br)(fr)Tous à Plouha : Plouha e galleg hag e brezhoneg (fr)Pajenn Plouha war lec'hienn an etrekumuniezh Levrlennadur (fr)Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 Notennoù ha daveoù