Pleuveur-Bodoù

Pleuveur-Bodoù a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor. Pleuveuriz a vez graet eus an annezidi. Pleuveur, da lavaret eo ar barrouz veur, a oa enni Tregastell ha Trebeurden betek an 10vet kantved, hag ac'h ae betek Louaneg zoken. Moarvat e teu Bodou eus Podo, ur manac'h pe sant penitiour deuet eus Breizh-Veur da Arvorig d’en em staliañ er 6vet pe er 7vet kantved, evel kalz eus e genseurted dezhañ. Ur gumun eus bord ar mor hag eus an douar-bras eo war ar memes tro, ha gant se e kaver a lec’h da lec’h gweledvaoù gwall zisheñvel. Bec’h ha chikan zo bet a-wechoù etre tud an Enezenn ha re ar bourk, ken disheñvel ma oa o micherioù hag o zemz-spered dre ma ne renent ket ar memes buhez ; bez' e oa pesketaerien, martoloded, maengleuzerien diouzh un tu, labourerien-douar diouzh an tu all. Aet eo ar micherioù-mañ war zigresk, unan anezhe a zo o vont da get koulz lavaret, ha laosket o deus o merk war ar vro avat. Evit pezh a sell eus tro-spered an dud n’eus ken met sellet ouzh filmoù Thierry Compain gouestlet d'an Enez-Veur, selaou yaounkiz an Enez-Veur oc’h ober Chouanted eus tud ar bourk, evit kompren pegen dibar eo chomet ar vro war an dachenn-mañ, daoust ma'z eo cheñchet da vat poblañs ar barrouz, koulz er bourk ha war an enezenn. Ekonomiezh ha kevredigezh : Ar vuhez war ar maez a oa start. Diskar a ra se skeudenn faltazïus ar maezioù peurvad, hiraezh an distro d’ar maezioù a wechall. Ur geidenn a 35 bloaz e pad ar vuhez a oa d’ar c’houlz-se, ha ne vo ken nemet 37 vloaz evit ar baotred ha 43 bloaz evit ar merc’hed e penn-kentañ an 20vet kantved. Evel e lec’h all, n’emañ ket ar baotred hag ar merc’hed keit-ha-keit war an dachenn-mañ. Re a alkool a oa e-mesk an dud, evel ma testeni pennadoù 'zo tennet eus “Le Lannionais Républicain” ha “L’Echo de Lannion” (mirour). N’eo ket se avat a lake an dud nec’het met kentoc’h bloavezhennoù fall an eost, ar goañvezhioù kriz, ar c’hleñvedoù-red, ar c'holera en o zouez, daoust ma ne voe ket skoet Pleuveur betek re gant kleñvedoù pennañ ar c’houlz-se. Fall eo ar yec’hedouriezh. Uhel eo feur-mervel ar merc’hed o tougen ha hini ar vugale nevez-c’hanet. Gwelloc’h a-se e kompener brud vat ar gwiliouderezed burzhudus anvet « Mammig Wenn » ha « Mili Wenn » deuet betek ennomp hirie. Gant ar c’hreñv m’eo an hegounioù hag an doan rak gwall-zarvoudoù ar vuhez, e c’houlenner skoazell digant dour ar feunteunioù hag ar peulvinier da bareañ an dud… · Evit an daoulagad, feunteun Samson e Keralies · Evit ar merc'hed n’int ket frouezhus, peulvan chapel Samson · Evit ar vugale diwezhat o vale, feunteun Sant Salver en Enez-Veur E-pad an 19vet ec'h eo troet kalz buhez al lodenn vrasañ eus ar gumun war ar maez. En Enez-Veur avat e tiorren daou obererezh hag o deus graet he fersonelezh : unan o tennañ d’ar mor (pesketaerezh, merdeadurezh, floderezh...) hag egile troet war ar greunvaen (granit). Merket eo ar speredoù gant ar mor dreist-holl, ar gwerzioù a zezrevell an darvoudoù start, an dle a rank ar wazed rentañ d’ar mor (peñse ar vezhinerien d'an 8 a viz C'hwevrer 1844...), glac’harioù ar vuhez (efedoù lezennoù ar bezhina...). Evit pezh a sell ouzh labour ar greunvaen, n’eo ket hemañ a roas ur vuhez aezetoc’h d’an dud. Brud kaer avat a zegasas dezhe hep mar ebet. E-mesk an oberennoù ar muiañ anavezet : pont Montroulez, Tour-tan Enez-Vriad,Tour-tan an Treoger, pavezioù an Hanternoz… Anatol ar Braz a roas meuleudi d'an Enez-Veur (« enezenn ar vengleuzierien » ), Yann Paranton « Kizeller ar sonioù » war France Culture a ouestlas dezhi unan eus e gaerañ abadennoù, « Amzer an Aotrounez ». E 1936 e savas stourm ar vengleuzierien. Goude pemp sizhunvezh diskrog diwar o labour e voe teurvezet kreskiñ o gopr a zaou wenneg. En 20vet kantved (e-doug an eil hanterenn dreist-holl) ec’h aio da fall an holl obererezhioù o doa maget Pleuveuriz ha stummet o istor e-pad pell amzer. Diouzh an tu all ec'h eo d’ar c’houlz-se ivez e saver ar Radom, stignoù nevez, hag ec’h arru teknologiezhioù nevez en Treger, o cheñch da vat labour ha buhez an dud kement hag ar boblañs. Ar planetarium, kêriadenn ar C’halianed, an LPO a ziskouez pegen dedennet eo gant hon flanedenn. Tud hollvrudet zo bet degemeret ganti, hag o deus roet ton dezhi en o oberennoù : Joseph Conrad (e anv zo bet roet d’ur straed en Enez-Veur), Anatol ar Braz, Charlez ar Gowig, Feliz an Danteg , Maoris al Lannou, kement ha menegiñ un toullad anezhe. Douaroniezh Pleuveur-Bodoù a zo war aod Mor-Breizh, etre Trebeurden ha Tregastell. Kumunioù amezek : Trebeurden; Tregastell; Lannuon (Servel) Anv Bernard Tanguy : Plebs Magna Podou, Plebs Boudou, 1330; Plebs Magna Podou, c. 1330, fin XIVvet; Ploemeur Podou, 1461, 1481; Pleumeur-Bodou, 1486; Pleomeur Podou, 1543 Chom a ra diasur ar wrizienn Podou. Marteze diwar un anv den, evel evit Pleuveur-Gaoter. Erwan Vallerie : Plebe Magna Podou, Plebe Boudou, 1330; Ploeneur ?, 1407; Plomeur Bodou, 1516; Pluuir Bodou, 1630; Pleumeur-Bodou, 1779 Ardamezioù Istor Merkoù don un hir a istor a zo war ar sevenadur hag ar maezioù. Bezañ zo skouerioù splann eus perzhioù istorel labour ha spered an dud : feunteunioù implijet evit lidoù sakr an dour, peulvinier (hini Sant Uzeg, bet kristenaet er 17vet kantved diwar levezon an Tad Maner hag a zo unan eus ar re vrudetañ er bed a-bezh), chapelioù da azeuliñ sent Breizh (sant Samson), ar radom… Pinvidik eo istor ar barrouz, ha bezañ 'zo ur bern awidelloù kaer ha saourus diwar he fenn. Liammet eo evel-just gant hini Europa hag ar Bed : Enez Aval, an “Avallon“, enezenn ar gwez-avaloù (an hini nemeti gant an anv mojennek-se), karreg ar Vran pe Kastell Enez Vran, testeni o-div eus mojenn Arzhur a awenas ha roas kement da speredelezh Europa. Ar Radom ma voe skignet anezhañ ar c'hentañ skeudennoù skinwel d’an 11 a viz Gouere 1962. Test eo istor ar barrouz eus buhez pep den koulz hag eus hini ar gumuniezh a-bezh, o lakaat war-wel an istor bihan hag an Istor bras. Ret eo gouzout sellet, mont a-hed hec’h aodoù hag he gwenojennoù, selaou he gwerzioù, lenn he levrioù, anavezout memor he lec’hioù, eñvorennoù hec’h annezidi... E-pad pell eo bet ur gumun diwar ar maez dindan veli kastell kaer hag oberiant Kerdual. E lodennoù koshañ zo bet savet en 12vet kantved. Evel er c’hestell all e oa kefridioù ret d’e aotrounez seveniñ : mererezh an domani hag hec’h annezidi, barnerezh, justis izel hag uhel. Heverkañ mare ar gumun hag an hini gwellañ anavezet eo hini an 19vet kantved. E-kerzh an Dispac’h Gall e nac’has ar barrouz sentiñ ouzh an divizoù bet tapet gant Beleien 'zo e Treger. Gwelet a reer splann e sarmonioù an aotrou a Largez (abbé du Largez) pegen taer e save-eñ peurliesañ a-enep da Lezenn-diazez Diveleg ar Gloer. Ur gwir chism a voe e-barzh an Iliz en abeg d’al le-fealded a rankas kement beleg ober war c’houlenn ar Vodadenn Vroadel. Disrannet e voent : darn o vont da veleien douer pa zivizas darn all da chom didou. Relijiel e oa an tabut da gentañ pa deuas ar chikan da vezañ politikel goude-se. Repuet war Enez-Jerze e 1795, e kemeras perzh an aotrou a Largez e dilestradeg Kiberen. Er memes bloavezh e voe harzhet, ha fuzuilhet d’an 30 a viz Gouere. Derc’hel a reas istor ar barrouz gant e hent stroñsus evelkent, ur person touer en he fenn ha daou gure didou d’e skoazellañ. Diwezhatoc’h e savas parrouziz Pleuveur a-enep da lezenn Dispartiañ an Iliz hag ar Stad, hag ec'h ejont betek aloubiñ an ilizoù. Darn anezhe a gemeras perzh er stourm enep savidigezh delwenn da Ernest Renan war leur-gêr iliz-veur Landreger, hag a-du evit ar gest a voe graet a-benn sevel kalvar an Daspren (Redamsïon). Arabat ankouaat kennebeut all, e-kreiz ar freuz hag ar reuz a oa, ar bec’h a savas tro-dro d’ar brezhoneg abalamour d'ar "simbol" a veze peget ouzh ar vugale er skol pa vezent tapet oc’h ober gant o yezh ! Brezel-bed kentañ Mervel a reas 128 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,13 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911, met hervez ar gevredigezh "Pleumeur en mémoires" e vankfe un 60 anv bennak ouzh ar monumant; mervel a reas unan anezhe abalamour d'e c'hloaziadennoù d’an 21 a viz Eost 1914 e Falisolle e Belgia, soudard e oa en 71vet Rujumant Troadegiezh ; d’an 22 a viz Ebrel 1915 ez eas diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia ur soudard eus an 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel. Maroko Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun d’an 13 a viz Du 1914 en El Herri. Eil Brezel-bed Mervel a reas 54 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. Mojenn ar Roue Arzhur E Pleuveur ez eus ur c'hastell Kerduel, hag un enezenn Aval. Ha Kamlez nemañ ket pell ! Ha ma vefe ar vro tro war dro al Leger ar rouantelezh Logres ? Trawalc'h evit lakat ar speredoù da dridal war mojenn ar Roue Arzhur, abalamour da gCarduel, ur gêrbenn ar Roue Arzhur, ha da enez Avalon, e-lec'h e vefe bet douaret. Komz e vez eus daou Gembread deut war o zaoulin e kambr ar Roue Arzhur, e kastell Kerduel. Monumantoù ha traoù heverk Peulvan Sant Uzeg Alez toet Ti ar C'hornandoned (pe Ti-Lia). Taol vaen Kerewen. Iliz katolik Sant Pêr. Iliz katolik Sant Mark. Chapel Sant Uzeg. Chapel Sant Samzun. Kastell Kerduel. Monumant ar re varv er vourc'h, stok ouzh an iliz katolik Sant Pêr, luc’hskeudenn. Monumant ar re varv en Enez-Veur, luc’hskeudenn. Taolenn ar re varv en iliz katolik an Enez-Veur, luc’hskeudenn Ar Radom. Enez-Veur Stag eo an Enez-Veur ouzh kumun Pleuveur, goude ma oa ur barrez distag, ha person enni, er bloavezhioù 1960. Enez Aval Peulvan ha kroaz kozh-kozh Enez Aganton (kroazioù kozh-kozh). Enez Losket. Kêriadenn galian. Deskadurezh ha buhez kenstroll Pemp skol a zo e Pleuveur-Bodoù : Skolaj Paol ar Flemm (publik). Skol Yann ar Morvan (publik) ar bourk. Skol Enez-Veur (kentañ derez). Skol Armand-Lagain (publik) Kerenog. Skol Sant Jozef (prevez) lec'hiet er bourk. Buhezek eo ar vuhez hag an traoù e Pleuveur, koulz eus kostez ar sevenadur hag eus kostez ar sport. Ar strolladoù sevenadurel a zo kevredet e-touesk an OKSD (Ofis-Kêr ar Sevenadurezh hag an Dudi) hag ar strolladoù sport e-touezh an OKS (Ofis-Kêr ar Sportoù). E Pleuveur-Bodoù a kaver ivez : Un drompilhadeg. Ur c'hlub mell-droad. Ur c'hlub mell-dorn. Ur c'hlub tennis. Ur c'hlub tennis-taol. Ur c'hlub badminton. Ur c'hlub sport-emgann (judo). Ur c'hlub embregerezh-korf, Cosmogym: meur a briz aet gantañ e kevezadegoù Bro-C'hall. Ur c'hlub marc'h-houarn war hent. Ur c'hlub MTB (Marc'h-houarn Treuz-Bro) : aozer al "Lou-Anne", unan eus an traoù pennañ a c'hoarvez e Bro-Dreger, bep bloaz e miz Here. Ur skol vageal e kreizenn Enez-Veur. Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 Niver a annezidi Melestradurezh Gevelliñ Tud Ren' Skeren, skrivagner brezhonek. Ardamezeg ar familhoù Levrlennadur (fr) Bernard Tanguy : Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 (fr) Daniel Giraudon & Louis Lemoine : Saint Samson & Arthur Roi. Commission du Patrimoine. Pleuveur-Bodoù. 1993 (br) Erwan Vallerie : Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus. An Here. 1995 (fr) Edmond Rébillé : Itinéraire littéraire en Côtes d'Armor. Coop Breizh. 1998 (fr) Michel Froger & Michel Pressensé : Armorial des communes des Côtes d'Armor & Ille-et-Vilaine. 2008 Liammoù diavaez (br) Pleuveur-Bodoù war lec'hienn Geobreizh. Notennoù ha daveoù