Pont-meur Montroulez

Pont-meur Montroulez zo ur savadur hent-houarn graet en XIXvet kantved e kreiz-kêr Montroulez pa voe astennet an hent-houarn Pariz-Roazhon betek Brest. An hent-houarn Emañ pont-meur Montroulez er poent kilometrek (PK) 562,464 eus an hent-houarn etre Pariz-Montparnasse ha Brest. Emañ ivez etre ti-gar Plouigno ha pont-meur Trevidi, e tu ar reter, ha ti-gar Montroulez, e tu ar c'hornôg. Istor Pa voe divizet sevel un hent-houarn etre Roazhon ha Brest e voe studiet meur a hentad, en o zouez unan norzh dre Sant-Brieg ha Montroulez hag unan kreiz dre Bondivi ha Kastellin. Kambr-kenwerzh Montroulez a bouezas evit ma vefe dibabet hini an norzh ; an embregerezh Compagnie des chemins de fer de l'Ouest, a oa e-karg eus ar sevel, a gave gwell avat tremen hebiou kêr ar Manu, abalamour d'al labourioù rekis evit en em ober ouzh an torosennadur eno. Erfin, an hent norzh a voe diuzetgant Napoleon III e 1859. Dizemglev a savas neuze etre ar Gompagnunezh, hag a Kuzul-kêr : e pelec'h sevel an ti-gar ? An eil a felle dezhi sevel ur porzh-houarn war ar bladenn Sant-Varzhin, war ar ribl kleiz, hag ur pont bras war un dro ; an dilennidi a felle dezho ma vije war blasenn ar Marc'hallac'h, uheloc'h gant ar stêr met tostoc'h da greiz-kêr. D'ar 25 a viz Mae 1860 e savas an darn vuiañ eus ar guzulierien-gêr enep ar pont evit abegoù yec'hedel : hervezo e virje a « aveliñ mat ur gêr tamolodet e deun traoñiennoù strizh ». Ar wech-mañ e oa ar galloud gant CF de l'Ouest, ha ne zalc'has ket kont eus enebiezh an Ti-kêr : divizout a reas sevel an ti-gar war an uhel, hag ur pont-meur asambles gantañ. Labourioù sevel D'an 20 a viz Gouere 1861 e voe lañset al labourioù, renet gant ijinour an Hentoù ha Pontoù Victor Fénoux (bet e-karg eus tour-tan ar Maen) hag ar pennijinour Henry Planchat. Nav c'hant den a voe o labourat er chanter, en o zouez bugale evit dougen ar sac'hadoù mortez. Ne oa ket ket aes labourat e kreiz-kêr. Un nebeud tiez re uhel o zoennoù a voe ret diskar a-raok stagañ ganti. Eus trowardroioù kêr e veze degaset an dafar war vag eus ar bae betek ar porzh, pe gant un tren bihan. E-korf 23 mizvezh e voe kaset al labourioù da benn, ma ne gonter ket an ehanoù, rak paouezet e veze ar chanter e-kerzh ar goañv. D'an 2 a viz Du 1863 e tremenas ar c'hentañ bagon war ar pont, anezhi ur marc'h-du lakaet war ur c'harr sachet gant 19 marc'h. Rentet e voe ar pont da CF de l'Ouest d'an 11 a viz Kerzu 1863 ha digoret d'an tremenerezh d'ar 25 a viz Ebrel 1865. En deiz-se e tremenas ar c'hentañ tren a yeas betek Brest. Un trede linenn-houarn a voe ouzhpennet war ar pont d'an 28 a viz Gwengolo 1891, pa oa bet digoret un hent metrek etre Montroulez ha Karaez. Ar vombezadeg saoz D'an 29 a viz Genver 1943 e nijas c'hwec'h chaseer bombezer eus ar Royal Air Force a-us kêr Vontroulez, en ur leuskel 43 bombezenn warni. Troc'hañ an hent-houarn a felle d'ar Saozon dre dizhout ar pont-meur. Ur vombezenn hepken a reas mil avat, en ur voulc'hañ ar pont etre an trede hag ar pevare piler. E lec'h all e kêr e tarzhas ar bombezennoù all : 80 den a yeas da Anaon e-giz-se, en o zouez 39 bugel falc'het gant o skolaerez e skol Itron-Varia Lourdez. Ar chapel Itron-Varia an Aeled a voe savet en o c'houn. En holl e voe skoet 150 savadur e kêr, ha diskaret 20 anezho. Tost da zibistig e oa chomet ar pont. Un nebeud eurvezhioù hepken e voe troc'het an tremenerezh war an hent-houarn, rak buan e voe kempennet gant an Alamaned. Gant-se e voe tamallet d'ar Saozon bezañ divizet bombezañ ur pont e kreizig-kreiz kêr, pa oa unan ken pouezus all pelloc'h war an hent-houarn — pont-meur Lanvealgon, e-kichen Sant-Brieg, a oa savet pell-mat diouzh lec'hioù annezet. Ur monumant istorel D'an 29 a viz Here 1975 e voe lakaet ar pont-meur war roll ar Monumantoù istorel. Deskrivadur Ar pont-meur zo 65 830 m3 ennañ. Evit sevel anezhañ ez eus bet ezhomm a c'hreunit benet (11 000 m3 ), a vein-pastur krai (52 209 m3 ), a vein-pastur piket (3 401 m3 ), a vein-benerezh (2 724 m3 ), a draezh (20 000 m3 ), a goad (2 500 m3 ) hag a houarn (43 zonenn). N'eo ket savet e mein-benerezh penn-da-benn, evel ma kred lod diwar welout : « N'eus bet implijet mein-benerezh » eme Victor Fénoux, « nemet evit ar sternioù, ar mein-korn, ar bandelloù, ar c'hordonennoù, ar rizennoù hag an azezoù. ». 2 502 905 a lurioù o deus koustet al labourioù, 2 674 540 a lurioù ma konter an hent-houarn ouzhpenn. Ar rakvudjed a save da 2 656 500 milion a lurioù. Fungarr Montroulez Pa oa an ti-gar war an uhel e voe soñjet sevel ur fungarr evit liammañ kreiz-kêr ouzh ar porzh-houarn nevez. Adalek 1901 e voe meur a raktres, hag e 1905 e voed krog da doullañ un tunnel. Tri bloaz e padas al labourioù, hep gallout biskoazh o c'has da bennvat abalamour ma ne oa ket arc'hant a-walc'h ken, hag abalamour d'ar Brezel-bed kentañ goude-se. En aner e voe klasket adlañsañ al labour er bloavezhioù 1920, hag e 1933 e voe dilezet da vat. Levrlennadur Victor Fénoux, « Note sur les travaux de construction du grand viaduc de Morlaix », en Annales des ponts et chaussées: Partie technique. Mémoires et documents relatifs a l'art des constructions et au service de l'ingénieur, 1867, pp. 207-236 (En-linenn) François Caron, Le Patrimoine de la SNCF et des chemins de fer français (2 levrenn), Flohic éditions, Paris, 1999, p. 115 (ISBN 2842340698) Guy Grattesat, Ponts de France, Presses Ponts et chaussées, Pariz, 1984, p. 109 (ISBN 2859780300) Serge Montens, Les plus beaux ponts de France, Bonneton, Pariz, 2001, p. 68 (ISBN 2862532754) Marcel Prade, Les ponts monuments historiques, Éditions Brissaud, Poitiers, 1988, pp. 169-170 (ISBN 2903442819) Notennoù