Տիեզերական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտ

Տիեզերական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտը (ՏՀԱԻ) (պորտ.՝ Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais, INPE) Բրազիլիայի Գիտության, տեխնոլոգիայի և նորարարությունների նախարարության հետազոտական ստորաբաժանում է, որի հիմնական նպատակներն են խթանել գիտական հետազոտությունները և տեխնոլոգիական կիրառությունները, ինչպես նաև պատրաստել մասնագետներ տիեզերքի և մթնոլորտային գիտությունների, տիեզերական ճարտարագիտության և տիեզերական տեխնոլոգիաների ոլորտներում։ Թեև ՏՀԱԻ-ն օդատիեզերական գործունեության քաղաքացիական հետազոտական կենտրոնն է, Բրազիլիայի ռազմաօդային ուժերի Օդատիեզերական տեխնոլոգիաների գլխավոր հրամանատարությունը ռազմական ուղղությունն է։ ՏՀԱԻ-ն գտնվում է Սան Ժոզե դուս Կամպուս քաղաքում՝ Սան Պաուլու նահանգում։ Պատմություն 1961 թվականի օգոստոսի 13-ին Բրազիլիայի նախագահ Ժանիու Կուադրուսը ստորագրեց հրամանագիր, որով ստեղծվեց Տիեզերական գործունեության ազգային հանձնաժողովի կազմակերպչական խումբը (ՏԳԱՀԿ)։ Այս խումբը հետագայում հիմք դարձավ ներկայիս Տիեզերական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի ձևավորման համար։ ՏԳԱՀԿ-ն իր գործունեությունը սկսեց՝ խթանելով, համակարգելով և աջակցելով տիեզերքին առնչվող ոլորտների ուսումնասիրությունները, ինչպես նաև ձևավորելով որակյալ հետազոտողների խումբ և հաստատելով համագործակցություն տիեզերական ոլորտի առաջատար երկրների հետ։ 1971 թվականի ապրիլի 22-ին ստեղծվեց Տիեզերական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտը, որը ենթարկվում էր Գիտական և տեխնոլոգիական զարգացման ազգային խորհրդին։ Դրա առաջին տնօրենը էլեկտրոնիկայի ինժեներ Ֆերնանդո դե Մենդոնսան էր։ ՏՀԱԻ-ն պետք է դառնար տիեզերական հետազոտությունների զարգացման հիմնական քաղաքացիական գործադիր մարմինը՝ համաձայն Բրազիլիայի տիեզերական գործունեության հանձնաժողովի ցուցումների, որը խորհրդատվական մարմին էր նախագահի համար։ Մինչև 1970-ականների կեսերը ՏՀԱԻ-ի իրականացրած հիմնական նախագծերը ներառում էին օդերևութաբանական, հեռահաղորդակցության և Երկրի դիտարկման արբանյակների օգտագործումը։ Դա հանգեցրեց այլ նախագծերի առաջացմանը, ինչպիսիք են՝ MESA — օդերևութաբանական արբանյակների պատկերների ընդունում և մեկնաբանում SERE — արբանյակային հեռազննման տեխնիկայի և օդանավերով Երկրի ռեսուրսների մոնիթորինգի օգտագործում SACI — կրթական համակարգի բարելավում հեռարձակման միջոցով՝ օգտագործելով գեոհաստատուն կապի արբանյակ ՏՀԱԻ-ն մտավ նոր փուլ, երբ Բրազիլիայի կառավարությունը 1970-ականների վերջում հաստատեց Բրազիլական ամբողջական տիեզերական ծրագիրը։ Ինստիտուտը, հետազոտություններից և կիրառություններից բացի, սկսեց զարգացնել տիեզերական տեխնոլոգիաներ հատուկ կարիքների համար, ինչը կարևոր էր մայրցամաքային չափեր ունեցող և հսկայական անմարդաբնակ տարածքներ ունեցող երկրի համար։ 1985 թվականի մարտի 15-ին ստեղծվեց Գիտության և տեխնոլոգիայի նախարարությունը, և ՏՀԱԻ-ն դարձավ դրա մաս՝ որպես Ուղղակի վարչակազմի անկախ մարմին։ 1980-ականների ընթացքում ՏՀԱԻ-ն սկսեց զարգացնել առաջնահերթ ծրագրեր, ինչպիսիք են՝ Բրազիլական ամբողջական տիեզերական ծրագիր (MECB) Չինաստան-Բրազիլիա Երկրի ռեսուրսների արբանյակային ծրագիր (CBERS) Ամազոնիայի հետազոտական ծրագիր (AMZ) Եղանակի կանխատեսման և կլիմայական ուսումնասիրությունների կենտրոն (CPTEC) Այն նաև հետևում էր տիեզերական ոլորտում այլ երկրների հետազոտություններին՝ նպաստելով նրանց հետ համագործակցությանը և գործընկերությանը։ Այդ ժամանակաշրջանում ինստիտուտը ստեղծեց նաև իր Ինտեգրման և փորձարկումների լաբորատորիան, որն իրականացնում է Բրազիլիայի տիեզերական ծրագրի համար անհրաժեշտ բարձր մասնագիտացված աշխատանքներ։ 1990-ականներին արձակվեց առաջին բրազիլական արբանյակը՝ SCD-1-ը։ 1994 թվականից Բրազիլիայի տիեզերական գործակալությունը պատասխանատու է Բրազիլիայի տիեզերական ծրագրի համար։ ՏՀԱԻ-ն սերտորեն համագործակցում է գործակալության հետ։ 1998 թվականին հաջողությամբ արձակվեց երկրորդ բրազիլական արբանյակը՝ SCD-2-ը, որը նույնիսկ ավելի լավ արդյունքներ ցուցաբերեց, քան առաջինը։ CBERS-1-ը արձակվեց 1999 թվականին, CBERS-2-ը՝ 2003 թվականին, իսկ CBERS-2B-ն՝ 2007 թվականին։ 2019 թվականի օգոստոսին գործակալության ղեկավար Ռիկարդո Գալվաոն հեռացվեց գիտության նախարար Մարկոս Պոնտեսի կողմից այն բանից հետո, երբ Գալվաոն հրապարակային վեճ ունեցավ Բրազիլիայի նախագահ Ժաիր Բոլսոնարոյի հետ DETER տվյալների հավաստիության շուրջ։ DETER-ը արբանյակային համակարգ է, որը մշտադիտարկում է անտառահատումները։ Բոլսոնարոն հայտարարեց, որ տվյալները փոփոխվել են իր կառավարության դեմ հարձակման նպատակով, իսկ Գալվաոն պատասխանեց՝ նրան անվանելով վախկոտ։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայք Sofia Moutinho; Herton Escobar (2022-05-26). «Falling Star». Science. Vol. 376, no. 6596. Caminhos para o Espaço [Pathways to Space] (պորտուգալերեն and անգլերեն). Editora Contexto. 1991. էջ 112.