شاپنگ سينٽر

شاپنگ سينٽر (Shopping center) يا باقاعدي بازار، جنهن کي شاپنگ ڪمپليڪس، شاپنگ آرڪيڊ، يا پلازا به چيو ويندو آهي، دڪانن جو هڪ اهڙو گروهه هوندو آهي جيڪي گڏجي تعمير ڪيا ويندا آهن، ڪڏهن ڪڏهن هڪ ئي ڇت هيٺ. هڪ ئي ڇت هيٺ پرچون وڪرو ڪندڙن جو پهريون معلوم گڏجڻ قديم دور جي عوامي منڊين، ۽ وچ اوڀر جي ڍڪيل بازارن، باضابطه بازارن (بزار) ۽ سوق (souqs) ۾ ملي ٿو. پيرس ۾ 18هين صدي جي آخر ۽ 1850ع جي وچ ۾ اٽڪل 150 ڍڪيل رستا (passages) ٺاهيا ويا هئا، ۽ 19هين صدي ۾ سڄي يورپ ۾ شاپنگ آرڪيڊز جي وڏي تعداد تعمير ڪئي وئي. آمريڪا ۾ 1920ع واري ڏهاڪي ۾ گاڏين جي وڌندڙ استعمال پهرين شاپنگ سينٽرن جي بنياد وڌي جنهن ۾ پارڪنگ جي سهولت شامل هئي. 1956ع ۾ منياپولس جي ويجهو وڪٽر گروئن جو سائوٿ ڊيل سينٽر پهريون مڪمل طور تي بند (enclosed) شاپنگ مال هو. شاپنگ مال شاپنگ سينٽر جو هڪ قسم آهي. آمريڪا ۾ ڪيترائي مال هن وقت زوال جو شڪار آهن ("مئل مال" يا dead malls) يا بند ٿي ويا آهن. ڪامياب مالن ۾ هاڻي تفريح، سينما گهر، ۽ تجرباتي خاصيتون شامل ڪيون ويون آهن. ڪينيڊا ۾، مونٽريال ۽ ٽورانٽو ۾ زير زمين رستا وڏن واپاري مرڪزن کي پاڻ ۾ ملائين ٿا. يورپ ۾ شاپنگ سينٽر اڃا تائين ترقي ڪري رهيا آهن. اتي شاپنگ سينٽرن (هڪ ئي ڇت هيٺ دڪان)، شاپنگ پريسنڪٽس (پيادل هلڻ وارا علائقا)، هائي اسٽريٽ (مخصوص بازار)، ۽ ريٽيل پارڪن جي وچ ۾ فرق ڪيو ويندو آهي. قسم انٽرنيشنل ڪائونسل آف شاپنگ سينٽرز (ICSC) شاپنگ سينٽرن کي هيٺين قسمن ۾ ورهايو آهي: عام مقصد وارا سينٽر سپر ريجنل (Super-regional) هڪ سپر ريجنل سينٽر کي عام طور تي شهر جو مرڪزي واپاري علائقو چيو ويندو آهي. ان جي پکيڙ اٽڪل 800,000 چ ف (74,000 م2) کان وڌيڪ هوندي آهي. ان ۾ ٽي يا ان کان وڌيڪ وڏا اسٽور (anchors) هوندا آهن ۽ هي سڄي خطي جو مکيه واپاري مرڪز هوندو آهي. ريجنل (Regional) ريجنل شاپنگ سينٽر (جنهن کي ٽائون سينٽر به چيو ويندو آهي) عام طور تي 400,000 چ ف (37,000 م2) کان 800,000 چ ف (74,000 م2) تائين هوندو آهي. ان ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻه وڏا اسٽور هوندا آهن. هتي سياحتي ڪشش، تعليمي ۽ رهائشي سهولتون به ٿي سگهن ٿيون. ڪميونٽي (Community) ڪميونٽي شاپنگ سينٽر عام طور تي وڏيون بازارون يا ريٽيل پارڪ هوندا آهن. انهن ۾ ٻه وڏيون سپر مارڪيٽون يا ڊسڪائونٽ اسٽور هوندا آهن. هي اٽڪل 100,000 to 350,000 چورس فٽ (9,300 to 32,500 م2) تي پکڙيل هوندا آهن. لوڪل يا نيبرهڊ (Neighborhood) مقامي يا پاڙي وارا شاپنگ سينٽر عام طور تي 30,000 to 150,000 چورس فٽ (2,800 to 13,900 م2) جا هوندا آهن. انهن جو مکيه مرڪز هڪ سپر مارڪيٽ يا وڏو ڪنوينينس اسٽور هوندو آهي جيڪو ويجهن ڳوٺن يا علائقن کي سهولت ڏيندو آهي. پٽي بازار يا اسٽرپ مال (Strip mall) اهي ننڍا سينٽر هوندا آهن جيڪي 30,000 چورس فٽ (2,800 م2) کان گهٽ پکيڙ جا هوندا آهن. انهن کي اڪثر "پلازا" چيو ويندو آهي. اتر آمريڪا ۾ انهن کي باقاعدي "مال" نه سمجهيو ويندو آهي. شعبي تي ٻڌل (Sector-focused) پاور سينٽر ۽ ريٽيل پارڪ پاور سينٽر اهي کليل شاپنگ سينٽر آهن جتي وڏا اسٽور (Big-box retailers) مکيه حيثيت رکن ٿا. برطانيه ۽ يورپ ۾ انهن کي ريٽيل پارڪ چيو ويندو آهي، جيڪي اڪثر شهر جي ٻاهران واقع هوندا آهن. پڻ ڏسو مارڪيٽ واپار پرچون حوالا