پروٽسٽنٽ ازم

پروٽسٽنٽ ازم (Protestantism) عيسائيت جي اندر هڪ تحريڪ ۽ شاخ آهي، جيڪا 16هين صديءَ ۾ رومن ڪيٿولڪ چرچ جي ڪجهه تعليمات ۽ عملن خلاف احتجاج طور شروع ٿي. هن تحريڪ کي پروٽسٽنٽ سڌارا (Protestant Reformation) چيو ويندو آهي. ان جو بنيادي اصول اهو آهي ته انسان جي نجات صرف ايمان (Faith) ۽ خدا جي فضل سان آهي، ۽ بائبل ئي مذهبي اختيار جو آخري ذريعو آهي. تاريخي پسمنظر هن تحريڪ جي شروعات 1517ع ۾ ٿي جڏهن جرمن راهب مارٽن لوٿر پنهنجا "95 نڪتا" (95 Theses) پيش ڪيا. مخالفت جو سبب: لوٿر ڪيٿولڪ چرچ پاران "معافي نامن" (Indulgences) جي وڪري خلاف آواز اٿاريو، جنهن تحت پئسن جي عيوض گناهن جي بخشش جو سرٽيفڪيٽ ڏنو ويندو هو. ترجمو: لوٿر بائبل جو جرمن ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو ته جيئن عام ماڻهو پاڻ مذهب کي سمجهي سگهن، جنهن کان اڳ بائبل صرف لاطيني ٻوليءَ ۾ هئي. بنيادي عقيدا (The Five Solae) پروٽسٽنٽ عقيدن جو تت پنجن لاطيني اصولن ۾ بيان ڪيو ويو آهي: Sola Scriptura: صرف بائبل ئي سچائيءَ جو ذريعو آهي. Sola Fide: نجات صرف ايمان سان ملي ٿي. Sola Gratia: نجات صرف خدا جي فضل (Grace) سان آهي. Solus Christus: مسيح (حضرت عيسيٰ عه) ئي واحد نجات ڏيندڙ آهي. Soli Deo Gloria: سڀ تعريفون صرف خدا لاءِ آهن. مکيه شاخون (Denominations) پروٽسٽنٽ ازم ڪيترن ئي گروهن ۾ ورهايل آهي، جن ۾ اهم هي آهن: لوٿرنزم: مارٽن لوٿر جي تعليمات تي ٻڌل (جرمني ۽ اسڪينڊينيويا). ڪيلونزم: جان ڪيلون جا پيروڪار (هالينڊ، اسڪاٽ لينڊ ۽ سوئٽزرلينڊ). اينگليڪنزم: انگلينڊ جو چرچ، جيڪو ڪيٿولڪ ۽ پروٽسٽنٽ جي وچ وارو رستو اختيار ڪري ٿو. بيپٽسٽ، ميٿڊسٽ ۽ پينٽيڪوسٽل: اهي بعد ۾ پيدا ٿيندڙ متحرڪ شاخون آهن. عالمي اثر پروٽسٽنٽ ازم دنيا ۾ تعليم، جمهوريت، ۽ جديد معيشت (سرمائيداري نظام) جي واڌاري ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. اڄڪلهه دنيا جي عيسائي آباديءَ جو تقريبن 35 سيڪڙو پروٽسٽنٽ آهن، ۽ انهن جي وڏي آبادي اتر آمريڪا، يورپ، ۽ آفريڪا ۾ رهي ٿي. حوالا