کلیسای کاتولیک

کلیسای کاتولیک رم یا کلیسای کاتولیک (به لاتین: Ecclesia Catholica) بزرگ‌ترین مذهب در مسیحیت است که تا سال ۲۰۲۵، بین ۱٫۲۷ تا ۱٫۴۱ میلیارد پیرو تعمیدیافته در سراسر جهان دارد. این نهاد از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین نهادهای بین‌المللی به‌شمار می‌رود و در تاریخ و توسعه تمدن غرب نقش داشته است. در نظام اداری این کلیسا، اسقف روم که با عنوان پاپ شناخته می‌شود، در رأس قرار دارد. الهیات این کلیسا بر اعتقادنامه نیقیه استوار است و به هفت آیین اصلی تحت عنوان هفت راز مقدس باور دارد. واژه کاتولیک در لغت به معنای «جامع» یا «همگانی» است. بر پایه آموزه‌های این مذهب، کلیسای کاتولیک تداوم جامعه مسیحی اولیه است که توسط حواریون تأسیس شد. اهداف اعلامی کلیسای کاتولیک شامل تبلیغ انجیل، برگزاری آیین‌های عبادی و انجام فعالیت‌های اجتماعی و خیریه از جمله تأسیس بیمارستان‌ها، یتیم‌خانه‌ها و مراکز آموزشی است. این کلیسا نهادهای متعددی نظیر مدارس، دانشگاه‌ها و پناهگاه‌ها را در سطح جهان اداره می‌کند. از جمله مراکز آموزشی مرتبط با این نهاد در ایران پیش از انقلاب، می‌توان به مدرسه ژاندارک در منطقه ۱۲ شهرداری تهران اشاره کرد. مرکز اداری و مذهبی این کلیسا در دولت‌شهر واتیکان، واقع در شهر رم، قرار دارد. باورها و ویژگی‌ها اصول و ساختار کلیسای کاتولیک عبارتند از: ۱. مرجعیت پاپ: پذیرش رهبری پاپ به عنوان بالاترین مقام مذهبی از ویژگی‌های اساسی این مذهب است. طبق الهیات کاتولیک، پاپ جانشین قدیس پطرس محسوب می‌شود. ۲. آیین‌های هفت‌گانه: اعمال مذهبی کاتولیک‌ها با هفت آیین پیوند دارد که عبارتند از: غسل تعمید، تأیید (تثبیت)، عشای ربانی، توبه و اعتراف، تدهین بیماران، دست‌گذاری (ورود به منصب روحانی) و ازدواج. در باور کاتولیک، نان و شراب در آیین عشای ربانی به‌طور واقعی به بدن و خون مسیح تبدیل می‌شوند (استحاله). ۳. منابع مرجع: کاتولیک‌ها برای تبیین دین به دو منبع اتکا دارند: کتاب مقدس: شامل عهد عتیق و عهد جدید. سنت کلیسا: آموزه‌هایی که در طول تاریخ توسط شوراهای مذهبی و پدران کلیسا تبیین شده است. ۴. جایگاه مریم مقدس و قدیسان: در این مذهب، مریم مقدس دارای جایگاه ویژه‌ای است و از او با عنوان «مادر خدا» یاد می‌شود. همچنین کاتولیک‌ها به شفاعت قدیسان (افرادی که زندگی آن‌ها با پارسایی ویژه همراه بوده) باور دارند. ۵. ساختار سلسله‌مراتبی: این کلیسا دارای ساختار اداری منظمی است که شامل پاپ در رأس، کاردینال‌ها به عنوان مشاوران، اسقف‌ها در سطح اسقف‌نشین‌ها و کشیش‌ها در سطح محلی است. ۶. باور به برزخ: کاتولیک‌ها به وجود برزخ به عنوان مکانی برای تطهیر روح پیش از ورود به بهشت باور دارند؛ موضوعی که از نقاط تمایز با اکثر شاخه‌های پروتستان است. بر پایه آموزه‌های رسمی، کلیسای کاتولیک خود را جانشین رسولان عیسی مسیح و اسقفان را ادامه دهنده راه آن‌ها می‌داند. دیگر آموزه‌ها سه‌گانه‌باوری (تثلیث): از باورهای بنیادین کاتولیک است که خداوند را در سه شخص (پدر، پسر و روح‌القدس) واحد تعریف می‌کند. باروری پاک: آموزه‌ای است که بر پایه آن، مریم عذرا از هنگام انعقاد نطفه از گناه نخستین مبری بوده است. آیین‌ها: اعتراف به گناهان نزد کشیش و طلب بخشش، از آیین‌های مقدس کاتولیک محسوب می‌شود. قوانین روحانیت: تجرد برای کشیشان در کلیسای لاتین الزامی است و مقام کشیشی تنها به مردان اختصاص دارد. قدیس‌شدن: فرایند معرفی یک فرد به عنوان قدیس در کلیسای کاتولیک مستلزم بررسی‌های طولانی و اثبات معجزه منسوب به اوست. تکامل و آفرینش: این کلیسا تعارضی میان نظریه تکامل و آموزه‌های دینی نمی‌بیند، هرچند بر نقش آفریدگار تأکید دارد. اخلاق جنسی و زیستی: کلیسا با سقط جنین مخالفت مبنایی دارد. دربارهٔ استفاده از کاندوم، رویکرد عمومی کلیسا بر خویشتنداری است، اما در موارد خاص به منظور پیشگیری از بیماری‌ها بحث‌های متفاوتی در سطوح رهبری آن مطرح شده است. روابط با یهودیت: در سال ۱۹۶۵، کلیسای کاتولیک با صدور بیانیه‌ای، اتهام مسئولیت جمعی یهودیان در مصلوب شدن عیسی را رد کرد. آموزه‌های کلیسای کاتولیک در طول سده‌ها شکل گرفته و گسترش یافته است. این آموزه‌ها هم بر تعلیمات مستقیم مسیحیان نخستین تکیه دارد و هم بر تصمیم‌های شوراهای سراسری کلیسا، فرمان‌های پاپی، و بحث‌های الهیاتیِ اندیشمندان مسیحی. کلیسا بر این باور است که در بررسی و داوری درباره مسائل تازهٔ الهیاتی، همواره با هدایت روح‌القدس پیش می‌رود و هنگامی که به تصمیمی قطعی در حوزهٔ ایمان می‌رسد، از خطای آموزه‌ای مصون می‌ماند. کاتولیک‌باوری تعلیم می‌دهد که وحی الهی یک سرچشمه دارد، یعنی خدا، اما از دو راه منتقل می‌شود: «کتاب مقدس» و «سنت مقدس». تفسیر معتبر این دو بر عهدهٔ «مرجعیت آموزگاری کلیسا» است. کتاب مقدسِ کاتولیکی شامل ۷۳ کتاب است و سنت مقدس به مجموعهٔ باورها و آموزش‌هایی گفته می‌شود که کلیسا آن‌ها را منتقل‌شده از زمان حواریون می‌داند. این دو با هم «ودیعهٔ ایمان» (depositum fidei) نامیده می‌شوند. خلاصهٔ رسمی این آموزه‌ها در «تعلیم‌نامهٔ کلیسای کاتولیک» آمده است. ماهیت خدا کلیسای کاتولیک به وجود یک خدای یگانه و جاودانه باور دارد که در سه «شخص» وجود دارد: خدای پدر، خدای پسر و روح‌القدس؛ که مجموعاً «تثلیث مقدس» نامیده می‌شوند. بر پایهٔ این باور، عیسی مسیح «شخص دوم تثلیث» است که در رویدادی به نام «تجسّد»، طبیعت انسانی را پذیرفت و هم‌زمان کاملاً الهی و کاملاً انسانی بود. در الهیات کاتولیک، مرگ عیسی بر صلیب به‌عنوان فداکاری‌ای برای آشتی دادن انسان با خدا تفسیر می‌شود و رستاخیز او تحقق وعده‌های مسیحایی عهد عتیق به‌شمار می‌آید. همچنین کلیسا تعلیم می‌دهد که روح‌القدس به‌صورت ازلی از پدر و پسر صادر می‌شود؛ باوری که در بند «فیلیوکه» در نسخهٔ لاتینی اعتقادنامه نیقیه بازتاب یافته است. ماهیت کلیسا کلیسای کاتولیک خود را «کلیسای واحد، مقدس، جامع و رسولی» می‌داند؛ ویژگی‌هایی که به «چهار نشان کلیسا» شناخته می‌شوند. این کلیسا بر این باور است که به‌وسیلهٔ عیسی مسیح بنیان گذاشته شده و مأموریت آن با فعالیت حواریون و رویداد پنجاهه آغاز شده است. یکی از آموزه‌های اصلی، «جانشینی رسولی» است که بر پایهٔ آن، اسقف‌ها ادامه‌دهندگان خط حواریون دانسته می‌شوند و اسقف رم (پاپ) جانشین پطرس رسول تلقی می‌شود. کلیسا همچنین تعلیم می‌دهد که آیین‌ها و شعائر مذهبی آن، به‌ویژه مناسک و عبادت‌ها، ابزار انتقال فیض الهی هستند و به پیروان برای نزدیکی بیشتر به مسیح و غلبه بر گناه یاری می‌رسانند. داوری نهایی بر اساس آموزهٔ کاتولیکی، پس از مرگ، روح هر انسان داوری ویژه‌ای دریافت می‌کند که بر پایهٔ کردارها و رابطهٔ او با مسیح است. افزون بر این، در پایان تاریخ، داوری نهایی و همگانی رخ خواهد داد که با آن، جهان نوینی آغاز می‌شود. سرنوشت نهایی انسان‌ها در سه حالت توصیف می‌شود: بهشت، برزخ و دوزخ. بهشت حالت اتحاد جاودانه با خداست؛ برزخ مرحله‌ای موقتی برای پالایش کسانی است که سرانجام به بهشت می‌رسند؛ و دوزخ جدایی همیشگی از خدا برای کسانی است که آگاهانه و تا پایان، او را رد کرده‌اند. در عین حال، کلیسای کاتولیک تأکید می‌کند که اگرچه «تمامیت ابزارهای رستگاری» را در اختیار دارد، امکان نجات برای افرادی که خارج از ساختار رسمی کلیسا هستند نیز، تحت شرایطی مانند ناآگاهی غیرقابل‌رفع یا جست‌وجوی صادقانهٔ خدا، وجود دارد؛ موضوعی که در اسناد شورای واتیکان دوم نیز توضیح داده شده است. قدیسان و دینداری‌ها در سنت کاتولیکی، «قدیس» به شخصی گفته می‌شود که به درجه‌ای استثنایی از تقدس و نزدیکی به خدا رسیده باشد. «قدیس‌شناسی» یا اعلام رسمی قدیس‌بودن، فرایندی رسمی و طولانی است که تنها از سوی مقر رسولی انجام می‌شود. نخستین قدیسان مسیحی، شهیدان بودند و از سدهٔ چهارم میلادی، افرادی که بدون کشته‌شدن، رنج ایمان را تحمل کرده بودند نیز مورد تکریم قرار گرفتند. در دینداری کاتولیکی، احترام به قدیسان و درخواست شفاعت آنان بخشی از سنت عبادی کلیسا به‌شمار می‌آید، هرچند این احترام از پرستش خدا متمایز دانسته می‌شود. پاپ و واتیکان طبق نظام اعتقادی کاتولیک، شخص منتخب به عنوان پاپ، جانشین پطرس رسول شناخته می‌شود. پاپ‌ها معمولاً پس از انتخاب، نام جدیدی از میان نام‌های قدیسان برای خود برمی‌گزینند. برای نمونه، کاردینال خورخه برگولیو پس از انتخاب به عنوان ۲۶۶مین رهبر این کلیسا، نام پاپ فرانسیس را برگزید. واتیکان مقر رسمی پاپ و مرکز مدیریت کلیسای کاتولیک است. این دولت‌شهر با مساحتی حدود ۴۴ هکتار و جمعیتی نزدیک به ۸۰۰ نفر، کوچک‌ترین کشور مستقل جهان از نظر مساحت و جمعیت به‌شمار می‌رود. پاپ علاوه بر جایگاه مذهبی، ریاست کشور واتیکان را نیز بر عهده دارد. مواضع وی دربارهٔ مسائل جهانی از طریق بیانیه‌ها و سخنرانی‌های رسمی اعلام می‌شود. واتیکان دارای نظام قضایی اختصاصی برای رسیدگی به تخلفات روحانیون است که به «دادگاه تریبیونال واتیکان» شهرت دارد. خلاصهٔ پیشینه مسیحیت بر پایه آموزه‌های عیسی مسیح در سده نخست میلادی در یهودیه شکل گرفت. پس از یک دوره فشار بر پیروان این آیین در امپراتوری روم، در سال ۳۱۳ میلادی با صدور فرمان میلان توسط کنستانتین یکم، آزادی مذهبی اعلام شد و بعدها مسیحیت به دین رسمی امپراتوری تبدیل گردید. در سال ۱۰۵۴ میلادی، به دلیل اختلافات کلامی و سیاسی، جدایی شرق و غرب رخ داد که منجر به تمایز میان کلیسای کاتولیک و کلیسای ارتدکس شرقی شد. در دوران قرون وسطی، کلیسا نفوذ سیاسی و اجتماعی گسترده‌ای در اروپا داشت. در این دوران، نهادهایی مانند تفتیش عقاید برای مقابله با آنچه بدعت خوانده می‌شد، ایجاد گردید که در تاریخ اروپا بحث‌های بسیاری برانگیخته است. در سده‌های اخیر، کلیسا به بازنگری در برخی رویه‌های تاریخی خود پرداخته است. برای نمونه، در سال ۲۰۱۱، پاپ بندیکت شانزدهم نسبت به استفاده از خشونت در ترویج ایمان در سده‌های گذشته ابراز تأسف کرد و آن را سوءاستفاده از نام مسیحیت دانست. تاریخ عصر حواریون و پاپ‌ها عهد جدید، به‌ویژه انجیل‌ها، فعالیت‌ها و آموزه‌های عیسی، انتصاب حواریون دوازده‌گانه توسط او و مأموریت بزرگ حواریون را ثبت کرده است که طی آن به آن‌ها دستور داد کار او را ادامه دهند. کتاب اعمال رسولان از تأسیس کلیسای مسیحی و گسترش پیام آن در امپراتوری رم سخن می‌گوید. کلیسای کاتولیک تعلیم می‌دهد که رسالت عمومی‌اش از روز پنطیکاست آغاز شد که پنجاه روز پس از تاریخی است که باور بر این است که مسیح رستاخیز کرده است. اعتقاد بر این است که در پنطیکاست، حواریون روح‌القدس را دریافت کردند که آن‌ها را برای مأموریت‌شان در رهبری کلیسا آماده ساخت. کلیسای کاتولیک تعلیم می‌دهد که مجمع اسقف‌ها به رهبری اسقف رم، جانشینان حواریون هستند. در گزارش اعتراف پطرس که در انجیل متی آمده است، مسیح پطرس را به عنوان «صخره‌ای» تعیین می‌کند که کلیسای مسیح بر آن بنا خواهد شد. کلیسای کاتولیک اسقف رم، یعنی پاپ را جانشین قدیس پطرس می‌داند. برخی پژوهشگران معتقدند که پطرس اولین اسقف رم بوده است. دیگران بر این باورند که نهاد پاپ به این ایده که پطرس اسقف رم بوده یا حتی در رم حضور داشته، وابسته نیست. بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که ساختار کلیسایی مبتنی بر چندین کشیش/اسقف تا اواسط سده دوم در رم ادامه داشت؛ زمانی که ساختار تک-اسقفی و چندین کشیش پذیرفته شد، و نویسندگان بعدی اصطلاح «اسقف رم» را به صورت عطف به ماسبق برای برجسته‌ترین اعضای روحانیت در دوره اولیه و همچنین برای خود پطرس به کار بردند. بر همین اساس بارت دی. ارمان معتقد است که پطرس نمی‌توانسته اولین اسقف رم باشد، زیرا کلیسای رم تا حدود صد سال پس از مرگ پطرس هیچ اسقفی نداشته است. ریموند ای. براون نیز می‌گوید که سخن گفتن از پطرس به عنوان اسقف محلی رم یک خطای تاریخی (آناکرونیسم) است، اما مسیحیان آن دوره پطرس را دارای «نقش‌هایی می‌دیدند که به شکلی اساسی در توسعه نقش پاپ در کلیسای بعدی کمک می‌کرد». براون می‌گوید این نقش‌ها «به شدت در این موضوع اثرگذار بودند که اسقف رم (اسقف شهری که پطرس در آن درگذشت و پل در آن به حقیقت مسیح شهادت داد) به عنوان جانشین پطرس در مراقبت از کلیسای جهانی نگریسته شود». دوران باستان و امپراتوری رم شرایط در امپراتوری رم گسترش ایده‌های نو را تسهیل کرد. شبکه جاده‌ها و آبراه‌های امپراتوری سفر را آسان‌تر کرده بود و صلح رومی امنیت سفر را تأمین می‌کرد. امپراتوری گسترش یک فرهنگ مشترک با ریشه‌های یونانی را تشویق می‌کرد که باعث می‌شد ایده‌ها راحت‌تر بیان و درک شوند. با این حال، برخلاف اکثر ادیان در امپراتوری رم، مسیحیت پیروانش را ملزم می‌کرد که تمام خدایان دیگر را نفی کنند، رویه‌ای که از یهودیت اقتباس شده بود (نگاه کنید به بت‌پرستی). امتناع مسیحیان از شرکت در جشن‌های مشرکان به این معنا بود که آن‌ها نمی‌توانستند در بسیاری از امور زندگی عمومی مشارکت کنند، که باعث می‌شد غیرمسیحیان (از جمله مقامات دولتی) بیم آن داشته باشند که مسیحیان باعث خشم خدایان شده و از این طریق صلح و رفاه امپراتوری را تهدید می‌کنند. آزارهای ناشی از این وضعیت، تا زمان قانونی شدن مسیحیت در سده چهارم، ویژگی تعیین‌کننده‌ای در خودشناسی مسیحیان بود. در سال ۳۱۳، فرمان میلان صادر شده توسط کنستانتین بزرگ (که در سال ۳۱۲ اولین امپراتور روم بود که به مسیحیت گروید)، مسیحیت را قانونی کرد و در سال ۳۳۰ او پایتخت امپراتوری را به قسطنطنیه (استانبول امروزی در ترکیه) منتقل کرد. در سال ۳۸۰، فرمان تسالونیکی، مسیحیت نیقیه را به دین رسمی امپراتوری روم تبدیل کرد؛ جایگاهی که در قلمرو رو به کاهش امپراتوری بیزانس تا پایان خود امپراتوری در سقوط قسطنطنیه در سال ۱۴۵۳ ادامه یافت. در جاهای دیگر، کلیسا مستقل از امپراتوری بود، که این موضوع به‌ویژه با جدایی شرق و غرب آشکار شد. در دوره هفت شورای جامع، پنج کرسی اصلی پدید آمدند؛ ترتیبی که در اواسط سده ششم توسط ژوستینین یکم (امپراتور بیزانس ۵۲۷–۵۶۵) به عنوان پنج‌سالاری رم، قسطنطنیه، اسکندریه، انطاکیه و اورشلیم رسمیت یافت. در سال ۴۵۱، شورای خلقیدون در قانونی که اعتبار آن مورد مناقشه است، جایگاه اسقف‌نشین قسطنطنیه را به مقام «دوم پس از اسقف رم از نظر برتری و قدرت» ارتقا داد. از حدود سال ۳۵۰ تا ۵۰۰، اسقف‌ها یا پاپ‌های رم، از طریق مداخله مستمر در حمایت از رهبران ارتدکس در مناقشات الهیاتی، به‌طور پیوسته قدرت خود را افزایش دادند که این امر موجب تشویق استیناف به آن‌ها می‌شد. امپراتور ژوستینین، که در مناطق تحت کنترل خود شکلی از سزاروپاپیسم را بنیان نهاد، که در آن «او حق و وظیفه داشت تا از طریق قوانین خود جزئی‌ترین موارد عبادت و انضباط را تنظیم کند و همچنین نظرات الهیاتی مورد پذیرش در کلیسا را دیکته کند»، قدرت امپراتوری را بر رم و سایر بخش‌های غرب بازگرداند و دوره‌ای را آغاز کرد که پاپ‌نشین بیزانسی (۵۳۷–۷۵۲) نامیده می‌شود؛ در این دوره اسقف‌های رم یا همان پاپ‌ها برای تقدیس به تأیید امپراتور در قسطنطنیه یا نماینده او در راونا نیاز داشتند. بیشتر آن‌ها توسط امپراتور از میان اتباع یونانی‌زبان او انتخاب می‌شدند، که نتیجه آن آمیزه‌ای از سنت‌های مسیحی غربی و شرقی در هنر و همچنین سرودخوانی بود. بسیاری از قبایل ژرمن که در سده‌های بعدی به امپراتوری رم حمله کردند، مسیحیت را در قالب آریانیسم پذیرفتند که اولین شورای نیقیه آن را بدعت اعلام کرده بود. ناهماهنگی مذهبی ناشی از این امر بین حاکمان ژرمن و رعایای کاتولیکشان زمانی برطرف شد که در سال ۴۹۷، کلوویس یکم حاکم فرانک‌ها به کاتولیک ارتدکس گروید و با پاپ‌نشین و صومعه‌ها متحد شد. ویزیگوت‌ها در اسپانیا در سال ۵۸۹ از او پیروی کردند، و لمباردها در ایتالیا در طول سده هفتم به این مسیر پیوستند. مسیحیت غربی، به‌ویژه از طریق صومعه‌هایش، عامل مهمی در حفظ تمدن کلاسیک، هنر (نگاه کنید به نسخه خطی تذهیب‌شده) و سوادآموزی بود. بندیکت نرسیا (ح. ۴۸۰–۵۴۳)، یکی از بنیانگذاران راهب‌نشینی غربی، از طریق تدوین قانون قدیس بندیکت و با استفاده از میراث معنوی راهب‌نشینی کلیسای کاتولیک اولیه، تأثیر شگرفی بر فرهنگ اروپایی گذاشت و با گسترش سنت بندیکتی، به حفظ و انتقال فرهنگ باستان کمک کرد. در این دوره، ایرلندِ راهب‌نشین به مرکز یادگیری تبدیل شد و مبلغان اولیه ایرلندی مانند کلمبانوس و کلمبا مسیحیت را گسترش داده و صومعه‌هایی را در سراسر اروپای قاره‌ای تأسیس کردند. سده‌های میانه و رنسانس کلیسای کاتولیک نفوذ مسلطی بر تمدن غربی از دوران باستان پسین تا آغاز عصر مدرن داشت. این نهاد حامی اصلی سبک‌های هنر رمانسک، هنر گوتیک، رنسانس، منریسم و باروک در هنر، معماری و موسیقی بود. شخصیت‌های رنسانس مانند رافائل، میکل‌آنژ، لئوناردو داوینچی، ساندرو بوتیچلی، فرا آنجلیکو، تینتورتو، تیسین، جان لورنتسو برنینی و کاراواجو نمونه‌هایی از هنرمندان تجسمی بی‌شماری هستند که توسط کلیسا حمایت می‌شدند. پل لگوتکو، مورخ دانشگاه استنفورد، بیان کرد که کلیسای کاتولیک «در مرکز توسعه ارزش‌ها، ایده‌ها، علم، قوانین و نهادهایی قرار دارد که آنچه ما فرهنگ غربی می‌نامیم را تشکیل می‌دهند». در جهان مسیحیتِ غربی، دانشگاه‌های قرون وسطایی توسط راهبان تأسیس شدند. از آغاز سده ۱۱ میلادی، چندین مدرسه کلیسای جامع قدیمی‌تر به دانشگاه تبدیل شدند، مانند دانشگاه آکسفورد، دانشگاه پاریس و دانشگاه بولونیا. آموزش عالی پیش از آن در قلمرو مدارس کلیسای جامع مسیحی یا مدارس رهبانی بود که توسط راهبان و راهبه‌ها اداره می‌شدند. شواهد مربوط به چنین مدارسی به سده ششم میلادی بازمی‌گردد. این دانشگاه‌های جدید برنامه درسی را گسترش دادند تا برنامه‌های آموزشی برای روحانیون، وکلای دادگستری، کارمندان دولتی و پزشکان را شامل شود. دانشگاه عموماً به عنوان نهادی در نظر گرفته می‌شود که خاستگاه آن در بستر تاریخ مسیحیت بوده است. تهاجمات گسترده مسلمانان در اواسط سده هفتم میلادی آغازگر مبارزه‌ای طولانی میان مسیحیت و اسلام در سراسر حوضه مدیترانه بود. امپراتوری بیزانس به زودی سرزمین‌های پاتریارک‌نشین‌های شرقیِ اورشلیم، اسکندریه و انطاکیه را از دست داد و قلمرو آن به قسطنطنیه، پایتخت امپراتوری، محدود شد. در نتیجه فتوحات مسلمانان، دولت فرانک که مرکز آن به دور از آن دریا بود، توانست به عنوان قدرت مسلطی که اروپای غربیِ سده‌های میانه را شکل داد، تکامل یابد. نبردهای تولوز و نبرد تور پیشروی اسلام را در غرب متوقف کرد و شکست در محاصره قسطنطنیه (۷۱۷-۷۱۸) آن را در شرق بازداشت. دو یا سه دهه بعد، در سال ۷۵۱، امپراتوری بیزانس شهر راونا را به لومباردها باخت؛ شهری که از طریق آن بر بخش‌های کوچکی از ایتالیا، از جمله رم، که حاکمیتش را به رسمیت می‌شناختند، حکومت می‌کرد. سقوط راونا به این معنی بود که در جریان انتخاب پاپ استفان دوم در سال ۷۵۲، دیگر تاییدیه‌ای از سوی اکسارخی که دیگر وجود نداشت درخواست نشد و پاپ مجبور شد برای محافظت از خود به دنبال قدرت غیرنظامی دیگری باشد. در سال ۷۵۴، به درخواست فوری پاپ استفان، پادشاه فرانک، پپن کهتر، لومباردها را شکست داد. او سپس زمین‌های اکسارخ‌نشین سابق را به پاپ هدیه داد و بدین ترتیب ایالات پاپی را پایه‌گذاری کرد. در دهه ۸۶۰، رم و شرق بیزانس در جریان گسست فوتیوس با هم درگیری پیدا کردند؛ زمانی که فوتیوس اول پس از تکفیر توسط پاپ نیکلاس یکم، از غرب لاتین برای افزودن عبارت «فیلیوکه» انتقاد کرد. هرچند این انشقاق مصالحه شد، اما مسائل حل‌نشده منجر به تقسیمات بیشتری شد. در سده ۱۱، تلاش‌های پاپ گریگوری هفتم منجر به ایجاد مجمع کاردینال‌ها برای انتخاب پاپ‌های جدید شد که با انتخابات پاپ در سال ۱۰۶۱ و انتخاب پاپ الکساندر دوم آغاز شد. هنگامی که الکساندر دوم درگذشت، هیلدبراند به عنوان جانشین او با نام پاپ گریگوری هفتم انتخاب شد. سیستم اصلی انتخاب مجمع کاردینال‌ها که گریگوری هفتم به پایه‌گذاری آن کمک کرد، تا سده ۲۱ میلادی همچنان به فعالیت خود ادامه داده است. پاپ گریگوری هفتم همچنین اصلاحات گریگوری را در رابطه با استقلال روحانیون از قدرت‌های سکولار آغاز کرد. این امر منجر به مناقشه اعطای مقام میان کلیسا و امپراتوران مقدس روم بر سر این شد که چه کسی صلاحیت انتصاب اسقف‌ها و پاپ‌ها را دارد. در سال ۱۰۹۵، امپراتور بیزانس، آلکسیوس یکم، از پاپ اوربان دوم برای کمک در برابر تهاجمات تازه مسلمانان در جنگ‌های سلجوقیان و بیزانس درخواست کمک کرد، که باعث شد اوربان نخستین جنگ صلیبی را با هدف کمک به امپراتوری بیزانس و بازگرداندن سرزمین مقدس به کنترل مسیحیان آغاز کند. در سده یازدهم، روابط تیره بین کلیسای عمدتاً یونانی و کلیسای لاتین، آن‌ها را در انشقاق شرق و غرب از هم جدا کرد که بخشی از آن به دلیل درگیری‌ها بر سر اقتدار پاپ بود. جنگ صلیبی چهارم و غارت قسطنطنیه توسط صلیبیون مرتد، شکاف نهایی را رقم زد. در سده دوازدهم، تفتیش عقاید در پادشاهی فرانسه کاتولیک در پاسخ به کاتارها آغاز شد. این سیستم در سده‌های بعد از طریق اشکال مختلف در سایر کشورهای اروپایی گسترش یافت: ابتدا به عنوان تفتیش‌گران فردی که به‌طور پراکنده توسط پاپ‌ها برای مناطق مشکل‌دار خاص منصوب می‌شدند، و سپس به عنوان دادگاه‌های تحت حمایت دولت. استفاده موردی از شکنجه توسط قضات سکولار قرون وسطایی رایج بود و دستورالعمل‌های حاکم بر تفتیش عقاید به‌تدریج موقعیت‌های مختلفی را اجازه می‌داد که در آن شکنجه‌های غیرمعلول‌کننده و بدون خونریزی می‌توانست یا باید برای تأیید شهادت استفاده شود؛ نه تنها برای برخی طبقات متهمان، بلکه گاهی حتی برای افشاکنندگان و شاهدان. در اوایل سده ۱۳، طریقت‌های صدقه‌گیر توسط فرانسیس آسیزی و دومینیک بنیان نهاده شدند. مراکز آموزشی (studia conventualia و studia generalia) طریقت‌های صدقه‌گیر نقش مهمی در تبدیل مدارس کلیسای جامع تحت حمایت کلیسا و مدارس کاخ، مانند مدرسه شارلمانی در آخن، به دانشگاه‌های برجسته اروپا ایفا کردند. الهی‌دانان و فیلسوفان اسکولاستیک مانند توماس آکویناس، کشیش دومینیکن، در این مراکز تحصیل کردند و به تدریس پرداختند. کتاب جامع الهیات آکویناس یک نقطه عطف فکری در ترکیب میراث فلسفه یونان باستان مانند افلاطون و ارسطو با محتوای وحی مسیحی بود. سده چهاردهم با احساس فزاینده درگیری‌های کلیسا و دولت مشخص شد. در سال ۱۳۰۹، برای فرار از بی‌ثباتی در رم، پاپ کلمنت پنجم اولین نفر از هفت پاپی شد که در شهر مستحکم اوینیون در جنوب فرانسه اقامت گزیدند که این دوران به عنوان دوران پاپ‌های آوینیون شناخته می‌شود. دوران پاپ‌های آوینیون در سال ۱۳۷۶ با بازگشت پاپ به رم پایان یافت. در سال ۱۳۷۸، یک دو دستگی غربی ۳۸ ساله آغاز شد که مدعیانی برای مقام پاپ در رم، آوینیون و پس از سال ۱۴۰۹ در پیزا وجود داشتند. این موضوع تا حد زیادی در سال‌های ۱۴۱۴–۱۴۱۸ در شورای کنستانس حل شد؛ به طوری که مدعیان در رم و پیزا با استعفا موافقت کردند و مدعی سوم توسط کاردینال‌هایی که انتخابات جدیدی برگزار کرده و پاپ مارتین پنجم را به عنوان پاپ نامیدند، تکفیر شد. در سال ۱۴۳۸، شورای فلورانس تشکیل شد که شاهد گفتگوی قدرتمندی با تمرکز بر درک تفاوت‌های الهیاتی بین شرق و غرب، با امید به اتحاد دوباره کلیساهای کاتولیک و ارتدکس بود. چندین کلیسای شرقی دوباره متحد شدند و بدنه اصلی کلیسای کاتولیک شرقی را تشکیل دادند. عصر کاوش و اصلاح کاتولیک عصر کاوش که در سده پانزدهم آغاز شد، شاهد گسترش نفوذ سیاسی و فرهنگی اروپای غربی در سراسر جهان بود. به دلیل افزایش قدرت کشورهای به شدت کاتولیک اسپانیا و پرتغال (و همچنین فرانسه) در فراسوی دریاها، کاتولیک توسط کاشفان، کنکیستادورها و مبلغان مذهبی و همچنین از طریق گرویدن ساکنان این جوامع به ایمان کاتولیک، به قاره آمریکا، آسیا و اقیانوسیه گسترش یافت. الکساندر ششم حقوق حاکمیت بر اکثر سرزمین‌های تازه کشف شده را به امپراتوری اسپانیا و امپراتوری پرتغال اعطا کرده بود (که بعداً توسط پیمان توردسییاس تأیید شد) و سیستم «پاتروناتو» که در پی آن ایجاد شد، به مقامات دولتی و نه واتیکان اجازه می‌داد تا تمام انتصابات روحانی در مستعمرات جدید را کنترل کنند. در سال ۱۵۲۱، فردیناند ماژلان، کاشف پرتغالی، اولین نوکیشان کاتولیک را در هند شرقی اسپانیا جذب کرد. در جاهای دیگر، مبلغان پرتغالی تحت نظر فرانسیسکو خاویر، یسوعی اسپانیایی، در هند، چین و ژاپن به تبلیغ پرداختند. استعمار فرانسه در قاره آمریکا که از سده شانزدهم آغاز شد، جمعیتی کاتولیک و فرانسوی‌زبان ایجاد کرد و استقرار غیرکاتولیک‌ها را در استان کبک ممنوع نمود. در سال ۱۴۱۵، یان هوس، واعظ محبوب بوهمی، به دلیل امتناع از پس گرفتن بدعت‌های جان ویکلیف در آتش سوزانده شد. تلاش‌های اصلاح‌طلبانه تند او پیش‌درآمدی برای مارتین لوتر بود؛ راهبی از محفل سنت آگوستین در آلمان که در سال ۱۵۱۷ فهرستی از موضوعات برای مباحثه دانشگاهی، تحت عنوان اعلامیه نود و پنج ماده‌ای را برای چندین اسقف فرستاد. پایان‌نامه‌های او به برخی از آموزه‌های کاتولیک و همچنین عملکردهای معاصر مانند فروش احتمالی آمرزش‌نامه‌ها اعتراض می‌کرد. این‌ها آغاز مجموعه‌ای از آثار تند بود که به سرعت تشدید شد و به کتاب «درباره اسارت بابلی کلیسا» (۱۵۲۰) ختم شد که پاپ را به دجال بودن متهم می‌کرد: این امر منجر به تکفیر مارتین لوتر در سال ۱۵۲۱ شد. در سوئیس، اولریش تسوینگلی، ژان کالون و دیگر اصلاح‌گران پروتستان انتقادات بیشتری را به برخی از آموزه‌های کاتولیک وارد کردند. این چالش‌ها به جنبش اصلاحات تبدیل شد که باعث پیدایش اکثریت قریب به اتفاق فرقه‌های پروتستان و همچنین پروتستانتیسم مخفی در داخل کلیسای کاتولیک شد. در همین حال، هنری هشتم، پادشاه پادشاهی انگلستان، از کلمنت هفتم درخواست اعلام بطلان ازدواجش با کاترین آراگون را کرد. وقتی این درخواست رد شد، او قانون برتری را به تصویب رساند تا خود را رئیس عالی کلیسای انگلستان قرار دهد که باعث جرقه زدن اصلاحات انگلستان و توسعه نهایی انگلیکانیسم شد. جنبش اصلاحات به درگیری‌هایی بین اتحادیه شمالکالدیکِ پروتستان و امپراتور کاتولیک، کارل پنجم و متحدانش دامن زد. اولین جنگ نه‌ساله در سال ۱۵۵۵ با صلح آوگسبورگ به پایان رسید، اما تنش‌های مستمر منجر به درگیری بسیار جدی‌تری به نام جنگ سی‌ساله شد که در سال ۱۶۱۸ شعله‌ور گشت. در فرانسه، مجموعه‌ای از درگیری‌ها به نام جنگ‌های مذهبی فرانسه از سال ۱۵۶۲ تا ۱۵۹۸ بین اوگنوها (پیروان فرانسوی کالوینیسم) و نیروهای اتحادیه کاتولیک که توسط چندین پاپ حمایت و تأمین مالی می‌شدند، درگرفت. این دوران تحت سلطه کلمنت هشتم به پایان رسید که با اکراه فرمان نانت پادشاه هانری چهارم در سال ۱۵۹۸ را پذیرفت که به پروتستان‌های فرانسوی آزادی مدنی و مدارای مذهبی اعطا می‌کرد. شورای ترنت (۱۵۴۵–۱۵۶۳) به نیروی محرکه درونی اصلاح کاتولیک در پاسخ به جنبش پروتستان تبدیل شد. از نظر اعتقادی، این شورا بسیاری از آموزه‌های محوری کاتولیک مانند استحاله، حفظ آیین‌های کلیسا و الزام اعمال نیک متکی بر عشق و امید را برای رستگاری، و همچنین ایمان را به عنوان شرط لازم برای دستیابی به چنین رستگاری مجدداً تأیید کرد. در سده‌های بعد، کاتولیک به‌طور گسترده در سراسر جهان گسترش یافت که بخشی از آن از طریق مبلغان مذهبی و امپریالیسم بود، هرچند به دلیل رشد شک‌گرایی دینی در طول و پس از عصر روشنگری، تسلط آن بر جمعیت‌های اروپایی کاهش یافت. عصر روشنگری و دوره مدرن از سده هفدهم به بعد، عصر روشنگری قدرت و نفوذ کلیسای کاتولیک را بر جامعه غربی زیر سوال برد. در سده هجدهم، نویسندگانی مانند ولتر و دایرةالمعارف‌نویسان نقدهای تندی علیه مذهب و کلیسای کاتولیک نوشتند. یکی از اهداف انتقاد آن‌ها، لغو فرمان نانت در سال ۱۶۸۵ توسط شاه لوئی چهاردهم بود که به سیاست صدساله مدارای مذهبی با اوگنوهای پروتستان پایان داد. در حالی که مقام پاپ در برابر فشارهای گالیکانیسم مقاومت می‌کرد، انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ قدرت را به دولت منتقل کرد، باعث تخریب کلیساها، تأسیس یک فرقه خرد، و شهادت شهدای کومپین در طول حکومت وحشت شد. در سال ۱۷۹۸، ژنرالِ ناپلئون بناپارت، لوئی-الکساندر برتیه، به شبه‌جزیره ایتالیا حمله کرد و پیوس ششم را زندانی نمود که در اسارت درگذشت. ناپلئون بعداً از طریق کنکوردا ۱۸۰۱ دوباره کلیسای کاتولیک را در فرانسه مستقر کرد. پایان جنگ‌های ناپلئونی باعث احیای کاتولیک و بازگشت ایالات پاپی شد. در سال ۱۸۵۴، پیوس نهم با حمایت اکثریت قاطع اسقف‌های کاتولیک که از سال ۱۸۵۱ تا ۱۸۵۳ با آن‌ها مشورت کرده بود، باروری پاک را به عنوان یک دگم اعلام کرد. در سال ۱۸۷۰، شورای اول واتیکان آموزه عصمت پاپی را هنگام اعمال در بیانیه‌های مشخصاً تعریف شده تأیید کرد، که ضربه‌ای به موضع رقیب یعنی کنسیلیاریسم (اصالت شورا) وارد کرد. جنجال بر سر این موضوع و مسائل دیگر منجر به جنبشی جداشده به نام کلیسای کاتولیک قدیمی شد. وحدت ایتالیا در دهه ۱۸۶۰، ایالات پاپی از جمله خود رم را از سال ۱۸۷۰ به پادشاهی ایتالیا ضمیمه کرد و بدین ترتیب به قدرت دنیوی پاپ پایان داد. در پاسخ، پیوس نهم، ویتوریو امانوئله دوم را تکفیر کرد، از دریافت وجه برای زمین‌ها خودداری نمود و قانون ضمانت‌های ایتالیا را که به او امتیازات خاصی می‌داد، رد کرد. او برای اینکه خود را در معرض تبعیت آشکار از مقامات ایتالیایی قرار ندهد، به عنوان یک «زندانی در واتیکان» باقی ماند. این بن‌بست که از آن با عنوان پرسش رومی یاد می‌شد، در سال ۱۹۲۹ با پیمان لاتران حل شد که بر اساس آن سریر مقدس حاکمیت ایتالیا بر ایالات پاپی سابق را در ازای پرداخت وجه به رسمیت شناخت و ایتالیا نیز حاکمیت پاپ بر شهر واتیکان را به عنوان یک کشور جدید، مستقل و دارای حاکمیت پذیرفت. مبلغان کاتولیک عموماً از تقسیم آفریقا توسط قدرت‌های امپریالیستی اروپا در اواخر سده نوزدهم حمایت کرده و به دنبال تسهیل آن بودند. به گفته آدریان هستینگز، مورخ دین، مبلغان کاتولیک بر خلاف مبلغان پروتستان که بیشتر مایل به مخالفت با بی‌عدالتی‌های استعماری بودند، عموماً تمایلی به دفاع از حقوق آفریقایی‌ها یا تشویق آن‌ها به دیدن خود به عنوان برابر با اروپایی‌ها نداشتند. سده بیستم در طول سده بیستم، با وجود ظهور رژیم‌های توتالیترِ کاتولیک‌ستیز و فروپاشی امپراتوری‌های اروپایی که با کاهش عمومی رعایت آداب مذهبی در غرب همراه بود، گستره جهانی کلیسا همچنان رو به رشد بود. در دوران پاپ‌ها بندیکت پانزدهم و پیوس دوازدهم، سریر مقدس تلاش کرد تا در طول جنگ‌های جهانی بی‌طرفی عمومی خود را حفظ کند و به عنوان میانجی صلح و ارائه‌دهنده کمک به قربانیان درگیری‌ها عمل نماید. در دهه ۱۹۶۰، ژان بیست‌وسوم شورای دوم واتیکان را فراخواند که آغازگر تغییرات رادیکال در آیین‌ها و عملکردهای کلیسا شد. در اواخر سده بیستم، دوران طولانی پاپ ژان پل دوم به وقوع انقلاب‌های ۱۹۸۹ در اروپا و نقش بین‌المللی و عمومی جدیدی برای جایگاه پاپ کمک کرد. از اواخر سده بیستم، کلیسای کاتولیک به دلیل آموزه‌هایش درباره مسائل جنسی، ناتوانی در انتصاب زنان و نحوه رسیدگی به پرونده‌های سوءاستفاده جنسی مورد انتقاد قرار گرفته است. شورای دوم واتیکان (۱۹۶۲–۶۵) مهم‌ترین تغییرات را در سنت‌های کاتولیک از زمان شورای ترنت (چهار سده پیش از آن) ایجاد کرد. این شورای کلیسایی که به ابتکار پاپ ژان بیست‌وسوم آغاز شد، عملکردهای کلیسای کاتولیک را مدرن کرد؛ از جمله اجازه داد که عشای ربانی به زبان محلی (زبان مادری) برگزار شود و «مشارکت کاملاً آگاهانه و فعال در جشن‌های مذهبی» را تشویق کرد. هدف این شورا تعامل نزدیک‌تر کلیسا با جهان امروز (اجورنامنتو) بود که حامیانش آن را به «باز کردن پنجره‌ها» تشبیه می‌کردند. علاوه بر تغییرات در مناسک مذهبی، این شورا منجر به دگرگونی در رویکرد کلیسا به وحدت مسیحیان (اکومنیسم) و فراخوانی برای بهبود روابط با ادیان غیرمسیحی، به ویژه یهودیت، در سندی با عنوان «نوسترا آتاته» شد. با این حال، شورا در اجرای اصلاحات خود جنجال‌های زیادی ایجاد کرد: حامیان «روح شورای دوم واتیکان» مانند هانس کونگ، الهی‌دان سوئیسی، معتقد بودند که واتیکان دوم در تغییر سیاست‌های کلیسا «به اندازه کافی پیش نرفته است». در مقابل، کاتولیک‌های سنت‌گرا مانند اسقف اعظم مارسل لوفور، به شدت از شورا انتقاد کردند و استدلال نمودند که اصلاحات مذهبی آن، در میان مسائل دیگر، منجر به «نابودی قربانی مقدس عشای ربانی و آیین‌های هفت‌گانه» شده است. آموزه‌های مربوط به اخلاقی بودن پیشگیری از بارداری نیز مورد بررسی دقیق قرار گرفت؛ پس از یک سری اختلافات، بخشنامه «هومانه ویتای» بر ممنوعیت کلیسا برای هرگونه روش پیشگیری مصنوعی از بارداری پافشاری کرد. در سال ۱۹۷۸، ژان پل دوم که پیش‌تر اسقف اعظم کراکوف در جمهوری خلق لهستان بود، به اولین پاپ غیرایتالیایی پس از ۴۵۵ سال تبدیل شد. دوران ۲۶ و نیم ساله پاپ بودن او یکی از طولانی‌ترین دوران‌ها در تاریخ بود و به او به خاطر تسریع در سقوط کمونیسم در اروپا اعتبار داده شد. ژان پل دوم به دنبال تبشیر در جهانی بود که به طور فزاینده‌ای به سوی سکولاریسم می‌رفت. او بیش از هر پاپ دیگری سفر کرد و از ۱۲۹ کشور دیدن نمود و از تلویزیون و رادیو به عنوان ابزاری برای گسترش آموزه‌های کلیسا بهره برد. او همچنین در بخشنامه «کار در حال انجام» بر کرامت کار و حقوق طبیعی کارگران برای داشتن دستمزد منصفانه و شرایط ایمن تأکید کرد. وی در «بخشنامه مژده حیات» (Evangelium Vitae) بر چندین آموزه کلیسا از جمله توصیه‌های اخلاقی علیه سقط جنین، اتانازی و مخالفت با استفاده گسترده از مجازات اعدام تأکید کرد. سده بیست و یکم پاپ بندیکت شانزدهم که در سال ۲۰۰۵ انتخاب شد، به دلیل حمایت از ارزش‌های مسیحی سنتی در برابر سکولارسازی و افزایش استفاده از توده ترنت طبق کتاب دعای رومی ۱۹۶۲ (که او آن را «فرم فوق‌العاده» نامید) شناخته می‌شد. بندیکت در سال ۲۰۱۳ با اشاره به ضعف‌های ناشی از پیری، از مقام خود استعفا داد و اولین پاپ در نزدیک به ۶۰۰ سال اخیر شد که چنین کرد. پاپ فرانسیس در سال ۲۰۱۳ اولین پاپ از قاره آمریکا، اولین پاپ از نیم‌کره جنوبی و اولین پاپ غیراروپایی از زمان پاپ گریگوری سوم در سده هشتم شد. فرانسیس تلاش‌هایی برای رفع دوری کاتولیک از کلیساهای شرقی انجام داد. در مراسم نصب او بارتلمه یکم قسطنطنیه از کلیسای ارتدکس شرقی حضور یافت؛ این اولین بار پس از جدایی شرق و غرب در سال ۱۰۵۴ بود که پاتریارک جهانی قسطنطنیه در مراسم نصب پاپ شرکت می‌کرد. او همچنین در سال ۲۰۱۶ با پاتریارک کیریل، رهبر بزرگترین کلیسای ارتدکس شرقی، دیدار کرد؛ این اولین دیدار در چنین سطح بالایی بین دو کلیسا از زمان انشقاق ۱۰۵۴ گزارش شد. در سال ۲۰۱۷ طی سفری به مصر، پاپ فرانسیس شناسایی متقابل غسل تعمید را با کلیسای ارتدکس قبطی مجدداً برقرار کرد. پاپ لئون چهاردهم در کنکلاو ۲۰۲۵ پاپ پس از درگذشت فرانسیس به عنوان پاپ انتخاب شد. او اولین پاپ از فرقه آگوستینی، اولین پاپ از آمریکای شمالی (متولد شیکاگو در ایالات متحده آمریکا) و اولین پاپی است که تابعیت پرو را دارد. منابع پیوند به بیرون