نمازخانه

نمازخانه مکانی ویژهٔ عبادت در بعضی از اماکن عمومی است. اطاقی مخصوص خواندن نماز در خانه مسلمانان. جایی که در آن نماز خوانند. کلیسای ترسایان، معبد مسیحیان. محلی در کلیسا یا کاخ مسیحیان که برای خواندن دعا اختصاص دهند. کنشت، کنیسه. نمازخانه در مسیحیت نمازخانه (به آلمانی: Kapelle) یک فضای کوچک برای دعا، مراسم عبادت یا عبادت خصوصی است. این فضا می‌تواند یک ساختمان کلیسایی مستقل یا اتاقی درون یک ساختمان بزرگ‌تر باشد. درون کلیساهای (بزرگ‌تر)، نمازخانه‌ها فضاهای جانبی عبادتی هستند که می‌توانند کارکردهای گوناگونی داشته باشند. برخی نمازخانه‌ها به‌صورت خصوصی ساخته می‌شوند. در بناهای کلیسایی بزرگ، به‌ویژه در اواخر قرون وسطی، به اصناف و خانواده‌های ثروتمند این فرصت داده می‌شد تا به‌عنوان بنیان‌گذار، طاقچه‌هایی در سطح داخلی دیوارهای بیرونی ایجاد کرده و به محراب مجهز کنند. حقوق کلیسا در کلیسای کاتولیک رومی میان یک نمازخانه و یک نمازخانه خصوصی تمایز قائل می‌شود. در برخی کلیساهای آزاد، محل گردهمایی عبادی جماعت را نمازخانه می‌نامند. در برخی مناطق، از سوی جوامع بزرگ دینی اصطلاح «نمازخانه» به‌عنوان مترادف برای کلیسای وابسته به کار می‌رود. ریشه‌شناسی واژه واژه "Kapelle" (نمازخانه) از واژه لاتین "cappa" به معنای "نیم‌تنه" و شکل کوچک‌شده آن "capella" گرفته شده است. در اصل، این واژه به مکانی اطلاق می‌شد که در سده هفتم میلادی، نیم‌تنه سنت مارتین تور به عنوان یادگار مقدس امپراتوری در پاریس و همچنین خود قدیس توسط مروونژی‌ها در آن مورد احترام قرار می‌گرفت. "Capella"، نام آن فضای کوچک و بسته، در زبان آلمانی کهن به صورت "Kapella" رایج بود. گروهی از روحانیون که در این نمازخانه خدمات گروه سرایندگان و نیایش‌های روزانه را انجام می‌دادند، "Capellani" (کاپلان‌ها) نامیده می‌شدند. نمازخانه به عنوان یک مفهوم ساختمانی نام نمازخانه از نمازخانه پاریس به فضاهای کوچک و غیرمستقل دعا یا عبادت درون بناهای مقدس بزرگ‌تر یا ساختمان‌های غیرمذهبی تعمیم یافت، مانند نمازخانه‌های گروه سرایندگان، نمازخانه‌های محراب‌گاه، نمازخانه‌های تاجی، نمازخانه‌های تالارهای جانبی و نمازخانه‌های نذری در کلیساها، فضاهای دعا در بیمارستان‌ها و مانند آن، و همچنین به بناهای مستقل مانند نمازخانه‌های تعمید، نمازخانه‌های تدفین، نمازخانه‌های قلعه و کاخ و به عبادتگاه‌های کوچک‌تر. به دلیل پیشکش‌های مراسم عشای ربانی رایج در قرون وسطی، تأسیس اخوت‌ها و وقف محراب‌های نذری و همچنین برگزاری مراسم انفرادی کشیشان که تا پیش از شورای دوم واتیکان رایج بود، بسته به اندازه کلیساها، دو یا چند محراب جانبی در آن‌ها ایجاد می‌شد. اگر در اثر این جداسازی، فضاهای نیمه‌بازی پدید می‌آمد، به آن‌ها «نمازخانه‌های جانبی» می‌گویند. اگر این‌ها به‌طور متعدد پیرامون محراب‌گاه وجود داشته باشند، این مجموعه «تاج نمازخانه‌ها» نامیده می‌شود. یکی از نخستین تاج‌های نمازخانه در تور (حدود ۱۰۰۰) طراحی و اجرا شد. «نمازخانه‌های گروه سرایندگان» عمدتاً در میان کلونی‌ها و سیسترسی‌ها یافت می‌شوند. به نمازخانه‌هایی که در بنای اصلی ادغام شده و به‌صورت الحاقی به آن افزوده نشده‌اند، «نمازخانه‌های تعبیه‌شده» می‌گویند. به چنین فضاهایی میان تکیه‌گاه‌های خارجی که به سطوح داخلی دیوارهای بیرونی کشیده شده‌اند، حتی بدون محراب و بدون استفاده عبادی، نمازخانه گفته می‌شود. اینکه یک نمازخانه کم‌وبیش مستقل به‌عنوان یک ساختمان جداگانه محسوب شود، به موقعیت آن در کالبد بنا بستگی دارد. ساختمان‌های جانبی مستقل در کنار کلیساها با بنای اصلی یک مجموعه معماری تشکیل می‌دهند، یعنی از نظر حفاظت از آثار تاریخی یک مجموعه کلی. ایوان‌های جانبی که از بیرون به کلیسا افزوده شده‌اند، به‌عنوان بخشی از ساختمان به بنای اصلی محسوب شده و اگر از داخل نیز قابل دسترسی باشند، یک مجموعه ساختمانی را تشکیل می‌دهند. همچنین ساختمان‌های نمازخانه در قلعه‌ها، صومعه‌ها، محوطه‌های بیمارستانی یا گورستان‌ها گاهی به‌عنوان بخشی از بنا و گاهی به‌عنوان بنایی از مجموعه یا مجموعه ساختمانی به حساب می‌آیند. جنبه‌های کارکردی نمازخانه درون کلیساها، بسته به موقعیت یا کارکرد، می‌تواند انواع مختلفی از نمازخانه‌ها وجود داشته باشد: بر اساس موقعیت می‌توان به نمازخانه‌های تالار عرضی، گروه سرایندگان، محراب‌گاه، تاجی یا تالارهای جانبی اشاره کرد. بر اساس کارکرد می‌توان نمازخانه‌های تعمید، اعتراف، آیین مقدس، مقبره‌ای یا نذری را برشمرد. در زیر بعضی از انواع نمازخانه‌ها شرح داده می‌شوند. نمازخانه‌های صومعه‌ای شعبات جوامع مذهبی باید، اگر کلیسای خاص خود را ندارند، «حداقل یک نمازخانه داشته باشند که در آن عشای ربانی برگزار و نگهداری شود، تا واقعاً مرکز جماعت باشد». این نمازخانه معمولاً درون ساختمان صومعه قرار دارد، اما اغلب از بیرون نیز قابل دسترسی هستند. نمازخانه‌های معاصر تحولات جدیدتر «نمازخانه‌های ایستگاه قطار» و «نمازخانه‌های فرودگاه» هستند؛ همچنین در دوران جدیدتر، نمازخانه‌هایی در ورزشگاه‌های فوتبال نیز ایجاد شده‌اند، در آلمان در ورزشگاه المپیک برلین، پارک دویچه بانک در فرانکفورت آم ماین و همچنین ورزشگاه ولتینس-آرنا در گلزنکیرشن. در این مکان‌ها به‌طور منظم مراسم تعمید و ازدواج کلیسایی برگزار می‌شود. نمازخانه تعمید از سده چهارم میلادی تا قرون وسطی، در کنار کلیساها نمازخانه‌های تعمید ساخته می‌شد که معمولاً مستقل بودند و می‌توانستند با کلیسا مرتبط باشند. امروزه در کلیساها، به نمازخانه‌هایی که در آن‌ها سنگ تعمید قرار دارد، نمازخانه تعمید می‌گویند. نمازخانه زیارتی نمازخانه‌های زیارتی هدف زیارت‌های مسیحی یا راهپیمایی‌های زیارتی هستند. در آن‌ها تصویر فیض‌بخش یا نماد مذهبی دیگری مورد احترام قرار می‌گیرد که اغلب به یک «معجزه» (ظهور مریم یا قدیس، نجات از خطر، شفا و غیره) بازمی‌گردد. این نمازخانه‌ها گاهی توسط شخص یا اشخاص بهره‌مند از یک معجزه وقف می‌شدند، اما بعداً اغلب بازسازی و بزرگ‌تر می‌شدند. برخی از نمازخانه‌های زیارتی در موقعیت‌های برجسته در چشم‌انداز پیرامون خود قرار دارند (مثلاً بر روی تپه‌ای، بر فراز چشمه‌ای یا در دره‌ای رودخانه‌ای). نمازخانه خصوصی به پیروی از الگوی کاخ سلطنتی فرانک‌ها، در دربارهای غیرمذهبی و کلیسایی، نمازخانه‌هایی به‌عنوان فضاهای خصوصی دعا و عبادت اربابان کاخ ایجاد شد. این‌ها سپس بر اساس موقعیت مکانی، حامی یا سفارش‌دهنده نام‌گذاری می‌شوند: نمازخانه کاخ، نمازخانه قلعه، نمازخانه کاخ، نمازخانه اسقفی، نمازخانه سیستین. همچنین در برخی تالارهای شهرداری و خانه‌های شهروندی چنین فضاهای عبادی وجود دارد که در آن‌ها عمدتاً یادگارهای مقدس، نشان‌های سلطنتی، اسناد یا مهرها نگهداری می‌شود. نمازخانه‌های حیاطی نمازخانه‌های حیاطی کلیساهای کوچک یا ستون‌های تصویری هستند که به یک یا چند مزرعه تعلق دارند و اغلب توسط خانواده‌های کشاورز در محل مزرعه خود یا نزدیک آن وقف و ساخته شده‌اند. آن‌ها برای عبادت‌های گاه‌به‌گاه یا دعای تسبیح خانواده‌های اطراف خدمت می‌کنند. گاهی، مثلاً در روزهای یادبود سالانه، یک مراسم عشای ربانی در آن‌جا برگزار می‌شود و نمازخانه‌های حیاطی می‌توانند در محل، ایستگاه‌های برکت در راهپیمایی‌های مزرعه‌ای یا راهپیمایی عید بدن مسیح باشند. بسیاری از نمازخانه‌های حیاطی که برخی از آن‌ها با هزینه زیاد تجهیز شده‌اند، تحت حفاظت آثار تاریخی قرار دارند. نمازخانه‌های کنارراهی نمازخانه‌های کنارراهی، نمازخانه‌های کوچکی هستند که اغلب در چهارراه‌ها یا انشعابات جاده‌ها قرار دارند. گاهی به آن‌ها «کلبه‌های مقدس» نیز گفته می‌شود؛ مرز میان آن‌ها با نمازخانه‌های مزرعه‌ای و ستون‌های تصویری سیال است. برخی از نمازخانه‌ها به صلیب‌ها و سنگ‌های کنارراهی قدیمی‌تر که سرپوشیده یا محصور شده‌اند، محدود می‌شوند. در مسیرهای زیارتی، «نمازخانه‌های ایستگاهی» پدید آمده‌اند. نمازخانه نذری افراد، انجمن‌ها، اخوت‌ها یا جوامع روستایی از روی شکرگزاری یا در پی یک نذر، نمازخانه‌های نذری ساخته‌اند. تعداد زیادی "نمازخانه‌های طاعون" که بیشتر به قدیس محافظ بیماری طاعون، روخوس تقدیم شده‌اند – یادآور قربانیان یک بیماری طاعون هستند، مانند نمازخانه طاعون (کوخم) یا نمازخانه طاعون (وایت)، یا زمانی ساخته شدند که محل از طاعون در امان مانده بود. نمازخانه‌های گوشه‌نشینان به‌ویژه در منطقه جنوب اروپا تعداد زیادی «نمازخانه‌های گوشه‌نشینان» وجود دارد. در بیشتر موارد، در این‌جا هیچ گوشه‌نشینی زندگی نمی‌کرد، بلکه آن‌ها به‌عنوان نمازخانه‌های زیارتی و راهپیمایی که یک یا دو بار در سال از آن‌ها بازدید می‌شد، خدمت می‌کردند. نمازخانه صلح تقدیم به صلح یا یادبود قربانیان جنگ‌ها. نمازخانه‌های بزرگراهی نماز خانه‌هایی در بزرگراه‌ها که عمدتاً به هر فرد مسافری، ناشناس و در هر زمانی برای توقف و تفکر خدمت می‌کنند. نگارخانه منابع فرهنگ فارسی معین فرهنگ فارسی عمید