Խորհրդային զոհված զինվորների հուշահամալիր (Տիերգարտեն)

Տիերգարտենում զոհված խորհրդային զինվորների հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր, գտնվում է Բեռլինի Մեծ Թիերգարտենի, հունիսի 17-ի փողոցում: Կառուցվել է 1945 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մարտերում զոհված խորհրդային զինվորների հիշատակին: Խորհրդային զինվորների հուշարձանները Բեռլինում Ի հիշատակ 75 հազար խորհրդային զինվորների, որոնք զոհվել են Բեռլինի գրոհի ժամանակ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին քաղաքի շատ շրջաններում բազմաթիվ հուշարձաններ են կառուցվել զանգվածային գերեզմանների վրա: Հետագայում այդ գերեզմաները մասամբ տեղափոխվել են Բեռլինի չորս խոշոր վայրեր, որտեղ տեղադրվել են վիթխարի կոթողներ և հուշարձաններ։ Այս հուշահամալիրները ոչ միայն Մեծ հաղթանակի հուշարձաններ են, այլ նաև Կարմիր բանակի զինվորների՝ Գերմանիայի նացիոնալ-սոցիալիզմից ազատագրողների հավերժական հանգրվանները: Կենտրոնական հուշահամալիրը համարվում է Բեռլինի Տրեպտովի զբոսայգում գտնվող զինվոր-ազատարարի հուշարձանը: Բացի Տիերգարտենի և Տրեպտովի զբոսայգուի հուշարձաններից, զոհված խորհրդային զինվորների մեկ այլ հուշարձան է գտնվում Պանկով թաղամասում գտնվող Շյոնհոլցեր Հայդեի թաղումների քանակով ամենամեծ հուշահամալիրում: Խորհրդային զինվորական գերեզմանատունը և հուշահամալիրը գտնվում են նաև Մարզա այգու գերեզմանատան տարածքում, որտեղ թաղված են խորհրդային 494 զինվորների և սպաների, ինչպես նաև Գերմանիայում խորհրդային զինված ուժերի զոհված զինծառայողների մարմինները։ Կրաքարե սափորը պարունակում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհված 142 զինվորների մոխիրը: Բեռլինի ճակատամարտում զոհվածների աճյունները վերաթաղվել են այստեղ 1957-1958 թվականներին Բիսդորֆ պալատի պուրակից՝ նրանց սկզբնական թաղման վայրից: Այստեղ են թաղվել նաև խորհրդային անհայտ զինվորների մնացորդները, որոնք հայտնաբերվել են 1992-1993 թվականներին Բեռլինի Միտտե և Լիխտենբերգ շրջաններում շինարարական աշխատանքների ժամանակ, նրանք թաղվել են զինվորական պատիվներով։ Ամեն տարի մայիսի 8-ին ծաղկեպսակներ են դնում զոհված զինվորների շիրիմներին։ Գերմանա-ռուսական Բեռլին-Կարլշորստ թանգարանը և Գերմանիայում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանատան ռազմական հուշահամալիրների բաժինը պահպանում են Գերմանիայում խորհրդային զինվորների և նացիզմի գերիների հուշարձանների և գերեզմանների գրանցամատյանը: Հուշահամալիր Զոհված զինվորների հուշարձանը տեղադրվել է 1-ին բելառուսական ճակատի ռազմական խորհրդի որոշմամբ, քանդակագործներն են ԼևԿերբելը և Վ.Ե. Ցիգալը, ճարտարապետը՝ Ն.Վ. Սերգիևսկին: Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1945 թվականի նոյեմբերի 11-ին դաշնակից զորքերի շքերթով։ Հուշահամալիրի կենտրոնական հատվածը սյուների գոգավոր շարք է՝ ավելի մեծ կենտրոնական սյունով, որը ծառայում է որպես խորհրդային զինվորի ութ մետրանոց բրոնզե արձանի պատվանդան։ Նրա ուսին հրացանը խոսում է պատերազմի ավարտի մասին։ Սյուների մակագրությունները պատմում են զինվորականների տարբեր ճյուղերի մասին և պահում են զոհված զինվորների ցուցակները։ Հուշահամալիրի երկու կողմերում կա երկու T-34 -76 տանկ, որոնցից մեկը՝ 300, հասել է Բեռլին Լենինգրադի մատույցներից, և երկու հրացան՝ ML-20 հաուբիցներ, որոնք մասնակցել են Բեռլինի ճակատամարտին։ Գլխավոր արահետից աջ ու ձախ ընկած խորհրդային սպաների գերեզմաններն են։ Զինվորի հետևում, փոքրիկ այգում, սովետական զինվորների մասունքներն են ընկած։ Այստեղ թաղվածների ստույգ թիվը անհայտ է և, ըստ տարբեր չհաստատված աղբյուրների, տատանվում է 2000-ից մինչև 2500 մարդ: Հուշատախտակներում հավերժացել են 178 զինվորների և սպաների անուններ։ Զոհված զինվորների հուշատախտակների վրա հավերժացված որոշ տվյալների մեջ կան սխալներ: Երկար տարիներ հուշահամալիրի տարածքը եղել է խորհրդային անկլավ Բեռլինի օկուպացիայի նախկին բրիտանական հատվածի տարածքում: Մինչև 1994 թվականի Գերմանիայում խորհրդային ուժերի խմբի վերջնական դուրսբերումը, հուշարձանի մոտ կանգնած է եղել 6-րդ առանձին մոտոհրաձգային բրիգադի 133-րդ առանձին մոտոհրաձգային գումարտակի 1-ին մոտոհրաձգային վաշտի հանդիսավոր պահակախումբը: 1970 թվականի նոյեմբերի 7-ին նեոնացիստ Էկքեհարդ Վեյլը կրակել է խորհրդային զինվոր Իվան Շչերբակի վրա, որը հսկում էր հուշահամալիրը։ Շչերբակը ստացել է երկու ծանր վերք։ Արևմտյան Բեռլինի բրիտանական գոտու ռազմական դատարանը Վայլին դատապարտել է 6 տարվա ազատազրկման։ 1990 թվականի նոյեմբերի 9-ին գերմանական ոստիկանությունը փոխարինել է պահակախմբի խորհրդային զինվորներին: 1993 թվականին հուշահամալիրի կառույցը փոխանցվել է քաղաքային իշխանությունների իրավասությանը։ Գերմանիայի և Ռուսաստանի Դաշնության միջև երկկողմանի պայմանագրեր են կնքվել զինվորական գերեզմանների խնամքի վերաբերյալ։ 2010 թվականի մայիսի 9-ի գիշերը պղծվել է հուշահամալիրը։ Հուշարձանի վրա կարմիր ներկով սվաստիկա և գերմաներեն գրված են՝ «Մարդասպան, բռնաբարող, գող»: «Դեսպանատունը բողոքի սուր նոտա կուղարկի այս կապակցությամբ»,- այս միջադեպի վերաբերյալ լրագրողներին ասել է Գերմանիայում Ռուսաստանի դեսպան Վլադիմիր Կոտենևը։ 2019 թվականին սկսվել են հուշահամալիրի վերանորոգման և վերականգնման աշխատանքները, որոնք շարունակվել են մինչև 2021 թվականի կեսերը։ Դրամագիտության մեջ 2016 թվականի օգոստոսի 1-ին Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը թողարկել է Բեռլինին նվիրված «Սովետական զորքերի կողմից նացիստական զավթիչներից ազատագրված մայրաքաղաքները» շարքից հինգ ռուբլիանոց մետաղադրամ, որի հետևի մասում պատկերված է Բեռլինի Մեծ Տիերգարտեն այգում զոհված խորհրդային զինվորների հուշահամալիրը: Պատճենների թիվը երկու միլիոն է։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Բեռլինում պղծել են խորհրդային զինվորների հուշարձանը Արխիվացված 2010-05-28 Wayback Machine