Ravensbrück

Ravensbrückeko kontzentrazio esparrua Fürstenberg Havel udalerriko izen bereko herrian (Brandenburgo, Alemania) kokatutako kontzentrazio esparrua izan zen, Berlinetik 90 km-ra. Naziek sortu zuten 1938an emakumeak biltzeko. Esparru honek atxikitutako hamaika azpi-eremu edo kommando zituen non emakume presoak armagintzan aritzen ziren bortxaz, besteak beste, Retzow-Rechlin, Neustadt-Glewe (Wismar), Barth, Malchow eta Neubrandenburg (Mecklenburg). Handik 132.000 preso pasa ziren, 40 nazionalitate desberdinetakoak, horietatik 40.000 poloniar eta 400 bat espainiar. Erlijioari dagokionez, 26.000 emakume judu egon zirela uste da. Kontzentrazio-esparru honetako baldintza tamalgarrien ondorioz, 50.000 emakume hil zirela estimatzen da, gainera, erraustegian beste 2.200 emakume sartu zituztela uste da. Aliatuek Alemania okupatu ahala naziek atzera egin zuten eta 1945eko apirilean kontzentrazio esparruak utzi zituzten. Sobietar armadak Ravensbrückeko presoak askatu zituen 1945eko apirilaren 30ean. Ravensbrückekoa askatu zen azken esparrua izan zen. Etimologia Alemanez, Ravensbrück "beleen zubia" esan nahi du. Bortxazko lana eta bestelako torturak Bortxazko lana Emakumeak 16 orduko jornadak egitera behartuta zeuden, besteak beste, armagintzan. Emakumeek bolbora erabilgaitz uzteko saretzen ziren, baita produktibitatea jaiseteko antolatu ere. Askok Siemens AG enpresarentzat bortxazko lana egin zuten. Esperimentu ginekologikoak 1942 eta 1945 artean sulfonamiden efektibitatea neurtzeko esperimentu medikoak egin zituzten. Karl Gebhardt, Alemaniako Gurutze Gorriaren presidentea eta esparruko eraizainen zuzendaria eta Carl Clauberg, ginekologo ikertzailea, hainbat esperimenturekin lotu dira.Hainbat emakume esterilizatu zituztela salatu zuten. Bortxaketak eta infantizidioak Soldaduen bortxaketa eta gero haurdun geratzen ziren emakumeen haurrak hil egiten zituzten modu ankerrean, batzuk itota, beste batzuk hormaren kontra botata. Krimena horiekin lotzen dute Dorothea Binz, esparruko gainbegiratzailea izandakoa. Euskal Herriko emakume presoak Etxahun Galparsoro eta Josu Chuecak 2020an Gogorarentzat egindako ikerketa lanaren arabera, bi deportazio aldi bereiztu ohi dira: lehenengoan, 1940ko abuztutik 1942ko hasierara, 1939an Frantziako armadan sartzera behartu eta ondoren gerrako preso egin zituzten euskaldunak sartzen dira; bigarrenean, 1942ko hasieratik eta 1945eko maiatzera arte, Frantziaren alemaniar okupazioaren aurka borrokatu ziren erresistenteak deportatu zituzten. Deportatu ziren euskal herritarren kopuruari dagokionez, 1940ko abuztuaren 6tik 1945eko maiatzaren 6ra arte, gutxienez, 253 euskal herritar deportatu zituzten Alemaniako kontzentrazio-esparruetara, horietatik 10 hamar emakumeak ziren, eta 8 Ravensbrückera deportatu zituzten. Ikerketa honetan Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan jaio, bizi edota Eusko Jaurlaritzaren babesa jaso zuten deportatuen izenak bildu ziren, beraz, aurreko baldintzak betetzen ez badituzte, Iparraldekoak alde batera uzten dira. Hori da, besteak beste, Suzanne Cazaux (Haltsu, 1908), Marie-Jeanne Etcheverria (Sara), Marie Lasserre (Ospitalepea), Marie-Louise Lasserreren (Sohüta) eta Aimée Sahouret-en (Ospitalepea) kasua, ikerketa honetan agertzen ez diren emakume euskaldunak. Aimeè Larlus (ezkontzaz, Sahouret), Ravensbrückeko erraustegian erahil zutela uste da. Orokorrean, nazien kontzentrazio guneetan preso egondako emakume gutxi ezagutzen dira. Batetik, erresistentziaren alde egindako lana garaiz aitortu ez zelako eta bestetik, "nortasun faltsuak" edota ezizenak erabili zituztelako. Hori dela eta, hainbat emakume euskaldun egon zirela uste da, baina kasu askotan haien benetako izen-abizenak argitzeke daude. Izan ere, horietako batzuk frantsesak izango balira identifikatu ziren. Adibidez, Demetria Carlota Gastón Ganuza eta Jesusa Micaela del Campo Goñi desagertutzat jo ziren urteetan, ezkontzako abizenarekin erregistratu zituztelako, hau da, Demetria Dupuy (Mues, 1907) eta Jesusa Lesburguères (Eugi, 1917), hurrenez hurren. Simone Chrisostome (Hendaia, 1923), María Luisa Romero Urquiza (Bilbo, 1925), Carlota García (Trapagaran, 1899), Nicolasa García Chicarro (Bilbo, 1905), Maria Guesalaga Echaide (Zarautz, 1907), Marie Vivie (Biarritz, 1903), Maria Josefa Sanzberro Etxebarria (Oiartzun, 1895) eta Frantziska Romana Haltzuet Altzate (Bera, 1908) dira ezagutzen diren Ravensbrückeko emakumezko preso euskaldunetako batzuk. Azken hau bertan erahil zuten eta egun, Frantxia gogoratzen duen oroigarri bat dago bertan. Emakume gehienak kontzentrazio esparru desberdinetan egon ziren, besteak beste, Dachau, Mauthausen, Neuengamme eta Sachsenhausen-en. Literaturan Mónica González Álvarez idazleak Ravensbrückera deportatu zituzten 11 emakume espainolen bizipenak kontatzen ditu Noche y niebla en los campos nazis (Espasa, 2021) liburuan, haien artean, Olvido Fanjul Camín, Elisa Garrido Gracia, Neus Català Pallejà, Braulia Cánovas Mulero, Alfonsina Bueno Vela, Elisa Ricol López, Constanza Martínez Prieto, Mercedes Nuñez Targa, Conchita Grangé Beleta, Lola García Echevarrieta eta Violeta Friedman. Liburuaren izenburuak Nacht und Nebel esamolde alemaniarraren itzulpena da, gas kamaran amaituko zirenak adierazteko erabiltzen zutena. Erreferentziak Bibliografia Gogora Institutua (2020). Euskaldunen deportazioa Hirugarren Reicheko esparruetara (1940-1945). Gogora Ikus, gainera Euskal herritarrak nazien kontzentrazio esparruetan Kanpo estekak Euskal Memoriala. Kontzentrazio esparruetara deportatutako euskaldunak