Музей

Музей (зоз старогреческого μουσείον, мусио – штредзиско) назва за установу и будинок, место дзе ше чува, виучує и виклада – хронолоґийно або тематично – збирки старих предметох, уметнїцких дїлох, предметох з обласци науки, технїки... Спрам дефинициї ICOM-а (анґл. International Council of Museums, ICOM, серб. Медзинародни совит музейох, МСМ) зоз 1974. року, музей нєпрофитна установа на хасен дружтва и його розвою, отворена за явносц, за нащиву жительох хтори збераю, чуваю, виглєдую, комуникую и викладаю материялни и нєматериялни скарб зоз цильом виучованя, образованя и забави. История Перши зазначени податки о збирки драгоциних предметох ше находза у городзе Сузи (югозаходни Иран). Податки ше одноша на 1176. рок пред н.е. и даваю информациї о збирки предметох принєшених зоз воєно покорених обласцох. У городзе Персеполю (Иран) тиж ше споминаю палати зоз скарбнїцами и скулптурами греческей уметносци. Палати отвераю дзвери нащивительом у шветочних нагодох. У 5. вику пред н. е. у Атинским акрополю ше почина будовац ґалериї и музеї (Пинакотека - ґалерия малюнкох на уходзе до акрополю, Калкотека-будинок зоз скулптурами), Stoa poikile - конк украшени зоз мотивами битки при городзе Маратонє. Скарбнїци ше находза и у универзитетох при святилїщох у Атини, Коринту, Олимпиї. Збирки завитних дарункох чували и о нїх ше старали hieropoei (чуваре и священїки). У чаше геленизма настали перши музеї при библиотекох у хторих ше одвивали науково, културни и уметнїцки дїялносци (у Александриї у 3. вику пред н.е. и у Перґаму, у 2. вику пред н. е.). Антични Рим (Стари Рим) нє припознава музей як институцию. Велї дїла подобовей уметносци ше збера и виклада у библиотекох, святилїщох або на отвореним просторе. Нєшкайши тип музею ше зявює у чаше ренесанси у Италиї. Од 16. вику рошнє интересованє за зберанє културно-историйно-наукових предметох и зявюю ше ґалериї у хторих ше чува уметнїцки дїла. У 18. вику ше прави перши будинки за потреби музейох хтори отвераю свойо дзвери нащивительом: Музей Ешмолиєн (анґл. Ashmolean Museum) у Оксфорду, Природняцки музей ( нєм. Naturhistorisches Museum) у Бечу, Британски музей (анґл. British Museum) у Лондонє. Найвецей явни музеї ше отвера после Французкей револуциї. У 19. вику ше першираз зявює потреба за подзелєньом музейох. З єдного боку настава потреба основац енциклопедийни музеї зоз образовним приступом (Метрополитански музей уметносци у Нюйорку и Музей применєних уметносцох у Бостонє), а зоз другого боку, зоз наставаньом рижних наукових дисциплинох, формую ше окремни музеї: • археолоґийни музей (1802. року основани лапидариюм у Авґустовим святилїщу у Пули, Археолоґийни музей у Сплиту 1820. року, у Задру 1830. року) • уметнїцки музеї и ґалериї (Национална ґалерия у Лондонє 1842 року, Ермитаж у Петроґрадзе 1852. року) • технїчни музеї (Conservatoire National des Arts et Métiers у Паризу 1794. року, Deutsches Museum von Meisterwerken der Naturwissenschaft und Technik у Минхену 1903. року, Технїчни музей у Заґребе 1854. року) • историйни музеї (Музей Наполеона у Паризу 1970. року, Heeresmuseum у Бечу) • етноґрафски музеї (Museum fur Völkerkunde у Бечу 1876. року, Етноґрафски музей у Сплиту 1910. року и у Заґребе 1919. року) • природняцки музеї (Народни природняцки музей у Паризу 1793. року, Национални природняцки музей у рамикох Смитскониянскей институциї у Вашинґтонє 1846. року, Америцки природняцки музей у Нюйорку 1869. року) • национални музеї (Народни музей у Задру 1832. року и у Заґребе 1846. року) хтори при малочислених народох афирмую национални идентитет. У 20. вику ше у музейох виклада рижни вистави конциповани же би комуниковали зоз явносцу. Видава ше и каталоґи и други публикациї, вирабя ше и предава сувенири, орґанизує ше преподаваня и педаґоґийни роботнї за дзеци. У Другей шветовей войни векшина музейох була знїщена. По войни ше прави нови, вельки будинки, музеї: ◆ 1959. року Ґуґенгайм музей (музей абстрактней уметносци) у Нюйорку ◆ 1964. року Национални музей антрополґиї у городзе Мексику ◆ 1973. року Музей Ван Ґоґа у Амтредаме ◆ 1977. року Национални музей модерней уметносци у центре Жорж-Помпиду у Паризу Окрем того же ше правело нови будинки, даскелї стари будинки ше реновирало и адаптовало за музейни потреби. Тедишнї будинок желєзницкей станїци у Паризу 1986. року достал нову наменку, присподобени є за вистави и у нїм отворени национални Музей Орсе, тиж так будинок готелу Сале реконструовани и у нїм 1974. року отворени тиж национални музей, Музей Пабла Пикаса (Париз). Концом 20. и на початку 21. вику зявюю ше перши виртуални музеї, а зявює ше и музей MOWA (анґл. Museum of Web Art) хтори нє постої як будинок, алє ма поставени вистави хтори мож розпатрац (on line ) и виклада образовни програми. Виртуални тури ▶ Музейна збирка у Руским Керестуре ▶ Историйно – етнолоґийна збирка Одняте од забуца у Коцуре ▶ Историйно – етнолоґийна збирка Одняте од забуца у Дюрдьове Подзелєнє ★ Науково музеї (археолоґийни, историйни, етноґрафски, природняцки, технїчни, воєни, криминалистични, гиґиєнски, школски, моряцки...) ★ Уметнїцки музеї (музеї котри викладаю збирки малюнкох, скулптурох, ґрафикох и предмети применєней уметносци) Спрам характеру, структури и териториялней компетенциї, музеї ше дзеля на державни, покраїнски, городски и музей родзеного краю. Часто ше хаснує и назви як цо то ґалерия (векша збирка малюнкох и скулптурох) и кабинет (за збирку ґрафикох, пенєжу и медальох). Окрем просторийох за викладанє збиркох, сучасни музеї маю и просториї за чуванє, понеже ше нє шицки предмети викладаю, просториї за реставрованє и препарованє музейних експонатох, фотоґрафску лабораторию, просториї за фахових занятих роботнїкох, просториї зоз инвентаром и библиотеку. Найпознатши музеї и ґалериї у Европи – Фиренца: Палата Пити (Pitti) и Ґалерия Уфици – Милано: Ґалерия Брера (Brera) – Венеция: Ґалерия Академиї – Рим: Музей историї и уметосци Лувр (Louvre), Музей уметносци Орсе – Амстердам: Рийксмузеум, Музей Ван Ґоґа – Лондон: Британски музей и Национална ґалерия, Музей Викториї и Алберта – Мадрид: Музей уметносци Прадо, Музей кралїци Софиї – Билбао: Музей модерней уметносци Ґуґенгайм Билбао – Санкт Петербурґ: Музей уметносци Еритаж – Москва: Трет'яковска ґалерия, Пушкинов музей – Минхен: Стара и Нова Пинакотека, Нємецки музей – Дрезден: Ґалерия старих майстрох у Дрездену – Беч: Уметнїцко-историйни музей Найнащивенши музеї Вонкашнї вязи Музей. Википедия на сербским язику Улога музеја. muzejvojvodine.org.rs Музеј, Хрватска енциклопедија. enciklopedija.hr Дефиниција музеја. icom-croatia.hr Референци