صومعه فونتنه

صومعه فونتنه (به فرانسوی: Abbaye de Fontenay) یک صومعه پیشین سیسترسی‌ است که در کمون مارمان، در نزدیکی منت‌برد، شهرستان کوت-دور، فرانسه واقع شده است. این بنا به‌کوشش سنت برنارد کلروویی در سال ۱۱۱۸ میلادی و به سبک رومانسک ساخته شد. این صومعه یکی از قدیمی‌ترین و کامل‌ترین صومعه‌های سیسترسی در اروپا است و در سال ۱۹۸۱ به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد. از مجموعه اصلی شامل کلیسا، خوابگاه، حیاط رواق‌دار، کلیساخانه، کالداریوم، سفره‌خانه، کبوترخانه و به اصطلاح « کوره آهنگری»، همه به جز سفره‌خانه دست‌نخورده باقی مانده‌اند و به خوبی نگهداری می‌شوند. صومعه فونتنه، به همراه دیگر صومعه‌های سیسترسی، حلقه اتصالی بین معماری رومانسک و گوتیک را تشکیل می‌دهند. تاریخچه پایه‌ریزی فرقه سیسترسی در اواخر سده یازدهم میلادی، در دوران اوج کلیسای صومعه کلونی (یک صومعه باشکوه بندیکتی در کلونی، فرانسه)، اگرچه کلونی پیروان زیادی داشت، سنت رابرت مولسمی، بنیان‌گذار بعدی صومعه سیتو، با آرای آن مخالف بود. سنت رابرت معتقد بود که کلونی مخالف قانون واقعی سنت بندیکت است: «کار کردن همان دعا کردن است». در نتیجه، سنت رابرت به همراه گروهی دیگر از راهبان که این باور را داشتند، از کلونی جدا شدند. سنت رابرت، فرقه سیسترسی‌ها را در سیتو، فرانسه تأسیس کرد. این فرقه نو، به شدت از شریعت سنت بندیکت پیروی می‌کرد. بخشی از آن شریعت این بود که راهبان باید فقیرانه می‌زیستند. برای اینکه از زندگی مذهبی منحرف نشوند، سیسترسی‌ها صومعه‌های مستقلی را در مناطق دورافتاده ساختند و از به کارگیری خدمتکاران خودداری کردند. برنارد کلروویی، یک راهب بزرگ و بنیان‌گذار اصلی فرقه اصلاح‌شده سیسترسیان، همان دیدگاه سنت رابرت مولسمی را داشت. با این حال، برنارد احساس می‌کرد که صومعه سیتو به اندازه کافی سختگیرانه نیست و به طور کامل منعکس‌کننده شریعت سنت بندیکت نیست. بنابراین، در سال ۱۱۱۸، او صومعه فونتنی را در دره‌ای در بورگاندی با ریاضت اقتصادی سختگیرانه تأسیس کرد. تاریخچه صومعه راهبان سیسترسی در سال ۱۱۳۰ به صومعه فونتنه نقل‌مکان کردند. نه سال بعد، اسقف نوریچ برای فرار از آزار و اذیت به فونتنه گریخت و با ثروت خود به تأمین مالی ساخت کلیسا کمک کرد. کلیسا در سال ۱۱۴۷ توسط پاپ اوژن سوم تقدیس شد. تا سال ۱۲۰۰ میلادی، ساختمان صومعه تکمیل شده بود و می‌توانست به ۳۰۰ راهب خدمت‌رسانی کند. در سال ۱۲۵۹، شاه لوییِ مؤمن، صومعه فونتنه را از تمام مالیات‌ها معاف کرد و ده سال بعد، این صومعه مورد لطف و عنایت پادشاه قرار گرفت و به یک صومعه سلطنتی تبدیل شد. در سال ۱۳۵۹، صومعه فونتنه توسط ارتش شاه ادوارد سوم انگلستان در طول جنگ صدساله غارت شد. در درازایجنگ‌های دینی در اواخر سده شانزدهم، آسیب‌های بیشتری به آن وارد شد. در سال ۱۷۴۵، سفره‌خانه آن ویران شد. با آغاز انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹، تمام راهبان به دلیل مسیحیت‌زدایی در طول انقلاب، صومعه را ترک کردند و در سال ۱۷۹۱، این مکان به یک کارخانه کاغذسازی تبدیل شد که توسط برادران مون‌گلفیه اداره می‌شد. در سال ۱۹۰۶، ادوارد اینارد، یک بانکدار هنردوست اهل لیون، این صومعه را خریداری و مرمت آن را آغاز کرد که تا سال ۱۹۱۱ طول کشید. نوادگان ادوارد به کار بر روی صومعه ادامه دادند و این بنا تا به امروز در خانواده اینارد باقی مانده است. در سال ۱۹۸۱، این صومعه به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد. معماری پیش‌زمینه همهٔ کلیساهای سیسترسی، پلان یکسان دارند و شبیه یکدیگر هستند. روح کلیسای سیسترسی در سادگی، محافظه‌کاری و عمل‌گرایی آن است. کلیساهای سیسترسی از اصول معماری رمانسک بهره می‌گیرند؛ اصولی مانند نقشهٔ متقارن، دیوارهای عظیم، ستون‌های محکم، طاق تاژ، قوس‌های گرد و یک شبستان بلندمرتبه. بناها بیشتر بناهای صومعه فونتنه با بهره‌گیری از سنگ‌های موجود در منطقه پیرامون آن ساخته شدند. کلیسای صومعه یک بنای معمول سیسترسی با سبک رومانسک است که به شکل یک چلیپای لاتین با ۶۶ متر طول و پهنای ۸ متر، دو راهروی کناری و یک بازوی عرضی به طول ۱۹ متر است. برخلاف کلیساهای اولیه، این کلیسا محرابی تخت و دو نمازخانه مستطیلی در دو هر بازو دارد. مساحت حیاط رواق‌دار آن ۳۶ در ۳۸ متر مربع است. کلیساخانه (محل گردهمایی اسقف‌ها) مسقف بوده که در سدهٔ پانزدهم با الوارهای بلوط نوسازی شده است. این صومعه برج ناقوسی ندارد و به جای آن، زنگ‌هایی در دیوارها نصب بوده که با آنها نمازگزاران را فرا بخوانند. همچنین بیرون و درون آن هیچ تزئیناتی ندارند؛ برنارد کلروویی معتقد بود که «چنین تزئیناتی، حواس مومن را از خدا به دنیا پرت می‌کنند». منابع