کشتار سربرنیتسا

کشتار سربرنیتسا یا نسل‌کشی سِربْرِنیتسا به کشتار بیش از ۸٬۰۰۰ مرد و پسر از ساکنان بوسنیایی شهر مسلمان‌نشین سربرنیتسا (در بوسنی و هرزگوین امروزی) در جولای ۱۹۹۵ توسط ارتش جمهوری صرب بوسنی گفته می‌شود. این کشتار، بعد از جنگ جهانی دوم، بزرگ‌ترین نسل‌کشی در اروپا به‌شمار می‌آید. پیش از این کشتار، سازمان ملل متحد سربرنیتسا را منطقهٔ «حفاظت‌شدهٔ امن» اعلام کرده‌بود. ۴۰۰ سرباز مسلح هلندی صلح‌بان که برای ایجاد امنیت در این منطقه مستقر شده بودند در جریان کشتار واکنشی نشان ندادند. از ۳۰ آگوست ۱۹۹۵ تا ۲۰ سپتامبر ۱۹۹۵، عملیات نیروی عمدی توسط ناتو و با تأیید سازمان ملل بر علیه نیروهای صرب انجام شد. پیشینه پس از فروپاشی یوگسلاوی، صرب‌های بوسنیایی با پشتیبانی صربستان، مردم بوسنیایی و کروات‌ها برای کسب استقلال با یکدیگر درگیر شدند. در آغاز دهه ۱۹۹۰ (میلادی) حدود ۴۰٬۰۰۰ مسلمان در سربرنیتسا زندگی می‌کردند. پس از این نسل‌کشی ترکیب جمعیتی سربرنیتسار به نفع قومیت صرب تغییر کرد. منطقهٔ امن در ۱۶ آوریل ۱۹۹۳ شورای امنیت سازمان ملل متحد طی قطعنامهٔ ۸۱۹، سربرنیتسا را منطقهٔ امن اعلام کرد. قتل عام سربرنیتسا که از سوی سازمان ملل متحد به عنوان منطقهٔ امن اعلام شده بود انتقاداتی جدی را به این سازمان و ریاست وقت آن، کوفی عنان متوجه ساخت. نسل‌کشی صرب‌ها اندکی پیش از پایان جنگ بوسنی سربرنیتسا را محاصره کردند و از ۱۱ ژوئیهٔ ۱۹۹۵ طی کمتر از یک هفته حدود ۸٬۰۰۰ تن را قتل‌عام کردند. وقتی نیروهای صرب‌های بوسنی وارد شهر سربرنیتسا شدند، این شهر حدود ۴۰ هزار نفر جمعیت مسلمان داشت. حدود ۲۰ هزار مسلمان که عمدتاً زنان، کودکان و افراد ناتوان بودند، به اردوگاه سازمان ملل که در پوتوچاری، منطقه‌ای نزدیک سربرنیتسا و تحت کنترل نیروهای حافظ صلح هلند، پناه بردند. با افزایش خشونت‌ها نیروهای حافظ صلح سازمان ملل که تنها به سلاح‌های سبک مجهز بودند، تسلیم شدند. به دنبال آن زنان و کودکان بوسنیایی سوار بر اتوبوس شده و به مناطق امن منتقل شدند. اما صرب‌ها مردان و پسران را با خود بردند و در کمتر از دو هفته به صورت برنامه‌ریزی‌شده بیش از ۸۰۰۰ نفر را به قتل رساندند. برخی مردان زنده‌به‌گور کرده شدند و برخی بزرگ‌سالان مجبور شدند شاهد قتل فرزندانشان باشند. بسیاری از قربانیان در قبرستان پوتوچاری خاک شده‌اند. کشف اجساد اجساد بسیاری از کشته‌شدگان از درون گورهای جمعی اطراف سربرنیتسا کشف و پس از شناسایی توسط آزمایش دی‌ان‌ای خاکسپاری شده‌اند. هویت حدود هزار جسد هنوز شناسایی نشده‌است. عده زیادی نیز مفقودالاثر هستند متهمان رادوان کاراجیچ، رئیس‌جمهور پیشین جمهوری صرب بوسنی و راتکو ملادیچ فرماندهٔ پیشین ارتش صربستان، عاملان اصلی این جنایت شناخته شدند. کاراجیچ و ملادیچ به ترتیب در ۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۰۸ در بلگراد و ۲۶ مهٔ ۲۰۱۱ در لازاروو دستگیر شدند. در سال ۲۰۱۰ پارلمان صربستان بابت قتل‌عام سربرنیتسا عذرخواهی کرد. دیوان کیفری بین‌المللی نزدیک به ۵۰ صرب بوسنیایی از جمله راتکو ملادیچ و رادوان کاراجیچ را مسئول نسل‌کشی دانست. ملادیچ و کارادزیچ به جرم نسل‌کشی به حبس ابد محکوم شدند. دولت هلند در ژوئیهٔ ۲۰۱۴ دادگاهی در هلند حکم داد که مسئولیت حقوقی قتل بیش از ۳۰۰ مرد و کودک مسلمان بوسنیایی در شهر سربرنیتسا به دست صرب‌ها در سال ۱۹۹۵ بر عهدهٔ دولت هلند است. این افراد بخشی از ۵٬۰۰۰ نفر مسلمان بوسنیایی بودند که در ماه ژوئیهٔ همان سال به سربازان حافظ صلح هلندی پناه آورده بودند. دادگاه هلندی در لاهه، گفت که نیروی حافظ صلح هلند برای حمایت و حفاظت از مسلمانان بوسنیایی اقدام نکرد، در حالی که باید می‌دانست که خطر نسل‌کشی مسلمانان وجود دارد. سربازان هلندی این افراد را به صرب‌ها تحویل دادند. به گفته دادگاه، ارتش باید می‌دانست که آن‌ها در صورت تحویل داده شدن به صرب‌ها کشته خواهند شد. دولت هلند به پرداخت خسارت به خانواده‌های این قربانیان محکوم شد. دادگاه، دولت هلند را در رابطه با کشتار بیش از ۷٬۰۰۰ نفر مسلمان دیگر که در اطراف پایگاه نظامی سربازان هلندی در سربرنیتسا پناه گرفته بودند، مسئول ندانست. چون آن‌ها به داخل مقر سربازان هلندی پناه نیاوردند. بلکه برای فرار از صرب‌ها به مناطق جنگلی اطراف آن فرار کردند. روسیه هم‌چنین با به‌کارگیری حق وِتو مانع از تصویب قطعنامه‌ای در شواری امنیت سازمان ملل شد که بر مبنای آن این رخداد به عنوان یک نسل‌کشی توصیف شود. روز یادبود در سال ۲۰۲۴ سازمان ملل متحد ۱۱ ژوئیه را روز گرامی‌داشت قربانیان این کشتار اعلام کرد و انکار این نسل‌کشی را محکوم کرد. دیدگاه مردم صرب بیشتر صرب‌های بوسنی و بسیاری از مردم صربستان منکر نسل‌کشی سال ۱۹۹۵ در سربرنیتسا می‌شوند. در سال ۲۰۲۴ نمایندگان صرب بوسنیایی گزارشی را تصویب کردند که می‌گوید کشتار سربرنیتسا نسل‌کشی نبود. آنها می‌گویند این کار «جنایت» بوده ولی «نسل‌کشی» نبوده است. آن‌ها ادعا می‌کنند که حدود ۲۰۰۰ نفر از این افراد، سربازان مسلمان بوسنیایی بودند که در نبرد کشته شده‌اند و تلفات جنگی محسوب می‌شوند. همچنین برخی صرب‌ها می‌گویند که این کشتارها «انتقام همه صرب‌هایی بود که در روستاهای اطراف سربرنیتسا کشته شده بودند.» جستارهای وابسته عملیات نیروی عمدی منابع پیوند به بیرون دادگاه کاراجیچ، روند و اهمیت آن • مصاحبه با پیام اخوان (۵ آبان ۱۳۸۸) (بخش فارسی دویچه وله)