Tvrđava Jajce

Jajačka tvrđava je tvrđava u bosanskohercegovačkom gradu Jajcu. Tvrđava se nalazi u komleksu Staroga grada. Tvrđava, za koju se često upotrebljavaju nazivi kastel i citadela, postojala je i prije prvog spomena imena Jajca u pisanim izvorima. O vremenu gradnje tvrđave stručnjaci imaju različita mišljenja. Svi se slažu da je svakako izgrađena prije Hrvojeve vladavine. Jedni njenu gradnju stavljaju u XIII. a drugi čak do druge polovine XIV. stoljeća. U pisanim izvorima Jajce se prvi put spominje 1396. Godine. Njegov osnivač je Hrvoje Vukčić Hrvatinić koji se titulira “conte di Jajcze”. To je ujedno vrijeme naglog porasta važnosti i naglog procvata Jajca. Izgleda da je grad udajom Hrvojeve udovice Jelene za kralja Ostoju prešao u kraljevske ruke. Pred kraj bosanske države, u istorijskim izvorima se prvi put pominje kraljevski dvor u Jajcu 1457. godine za vladavine kralja Stjepana Tomaša. Četiri godine kasnije tu je, u prisustvu papskog legata, krunisan posljednji bosanski kralj Stjepan Tomašević, koji je dvije godine stolovao u ovom gradu, a tu je i pogubljen, vjerovatno, na Carevu polju, u prisustvu sultana Mehmeda el Fatiha 1463. godine Mađari zauzimaju Jajce 1464. godine i osnivaju Jajačku banovinu, a dali su gradu izgled zapadnih utvrda. Grad postaje istureno strateško uporište do kraja 1527. godine. Te godine, poslije Mohačke bitke, definitivno pada pod otomanski imperij i gubi značaj kao istureni položaj. Za vrijeme otomanskog imperija (1528.-1878.), grad dobiva konačan oblik. U tvrđavi se tornjevi pretvaraju u bastione i unutar starih srednjovjekovnih zidova podignuti su nasipi te se gradi barutana. Požar iz 1658. godine je teško poharao i tvrđavu i grad. Na jugozapadu je ulaz s kraljevskim grbom. Po osnovnoj koncepciji, oblikovanje portala sa kraljevskim grbom je u duhu kasne gotike, kao i po heraldičkoj analizi, veoma je slično portalu sa Bobovca. U izradi reljefa nad portalom očituje se rustična gotika. Majstor se nije mnogo razumio u heraldiku. Grb je okrenut na suprotnu stranu. Tvrđava pokriva površinu od 11.200 m2, a dužina zidova iznosi 1.300 metara. Zidovi su visoki i dvorac je sagrađen na brežuljku koji je u obliku jajeta. Rijeke Pliva i Vrbas su ujedno i zaštita dvorca. Cijelo područje je geografski i povijesno zanimljivo. Proglašena je za nacionalni spomenik BiH. Izvori