Серб Җөмһүрияте

Серб Җөмһүрияте (серб. Република Српска, босн. һәм хорв. Republika Srpska) — Босния һәм Герцеговина Федерациясе[ru] белән беррәттән Босния һәм Герцеговина составындагы ике дәүләт берәмлегенең берсе. Ул үз хакимият органнары, парламенты, хөкүмәте һәм мәхкәмә системасына ия булган ярым-автономияле административ-сәяси берәмлек булып тора. Серб Җөмһүрияте илнең төньяк-көнчыгыш һәм көнчыгыш өлешенең зур өлешен били, халыкның күпчелеген этник серблар тәшкил итә. Административ үзәге һәм иң эре шәһәре — Баня-Лука. Рәсми телләр булып серб, бошняк һәм хорват телләре санала. Тарих Серб Җөмһүриятенең барлыкка килүе 1990 еллар башында Югославия Социалистик Федератив Җөмһүриятенең таркалуы белән турыдан-туры бәйле. Босния һәм Герцеговинаның бәйсезлеккә омтылуына җавап буларак, төбәкнең серб җәмгыяте вәкилләре 1992 елның 9 гыйнварында Серб Җөмһүриятен мөстәкыйль сәяси берәмлек буларак игълан иттеләр. Бу адымның максаты Босния һәм Герцеговина территориясендә сербларның хокукларын һәм мәнфәгатьләрен тәэмин итү иде. Босния сугышы[ru] (1992—1995) барышында Серб Җөмһүрияте зур территорияләрне контрольдә тотты; бошняклар (мөселманнар) һәм хорватларга каршы кораллы конфликтларда катнашты. Сугышка хас булган этник чистартулар[ru] һәм халыкның күчеп китүе нәтиҗәсендә күп кенә районнарның демографик составы үзгәрде. 1995 елның декабрендә, Дейтон килешүләренең[ru] имзалануыннан соң, тынычлык урнашты. Бу килешү Серб Җөмһүриятен Босния һәм Герцеговина составындагы ике төп берәмлекнең берсе буларак тануны күздә тотты. Килешү буенча, җөмһүрият дәүләт кысаларында киң автономия хокукына ия булды, ә аның чикләре рәсми рәвештә билгеләнде. География Серб Җөмһүрияте Босния һәм Герцеговинаның төньяк-көнчыгыш һәм көнчыгыш өлешендәге киң территорияләрне били. Төбәк үз эченә тигезлекләрне (аеруча төньякта), шулай ук көнчыгыш һәм көньяктагы калкулыклы һәм таулы районнарны ала. Төп елгалары — Сава, Дрина һәм Врбас. Климаты — уртача континенталь: җәе җылы, кышы салкын. Демография 2013 елгы җанисәп мәгълүматлары буенча, Серб Җөмһүрияте халкы 1,2 миллионнан артык кеше тәшкил иткән. Этник яктан күпчелекне серблар тәшкил итә (82%), шулай ук бошняклар һәм хорватларның зур җәмгыятьләре бар. Халыкның күпчелеге православие динен тота, шулай ук мөселманнар һәм католиклар да бар. Этник состав түбәндәгечә: 82,95 % (970 857 кеше) — серблар; 12,69 % (148 477 кеше) — бошняклар; 2,27 % (26 509 кеше) — хорватлар. Сәясәт һәм идарә итү Серб Җөмһүрияте үзенең сәяси институтларына һәм Халык Скупщинасы тарафыннан гамәлгә ашырылучы канун чыгару хакимиятенә ия. Башкарма хакимиятне исә президент һәм премьер-министр җитәкчелегендәге хөкүмәт гамәлгә ашыра. Административ система вәкаләтләрне хакимиятнең төрле дәрәҗәләре арасында бүлүне һәм төп этник төркемнәр вәкилләренең идарәдә катнашуын тәэмин итә. Серб Җөмһүрияте Конституциясе аның автономияле статусын раслый, аның кысаларында җөмһүрият эчке кануннарны билгели һәм берничә үз өлкәсе белән идарә итә ала: икътисад, мәгариф, мәдәният һәм хокук тәртибе. Ләкин шулай булса да, тышкы сәясәт һәм халыкара йөкләмәләр мәсьәләләре Босния һәм Герцеговинаның үзәк органнары карамагында тора. Икътисад Серб Җөмһүрияте икътисады авыл хуҗалыгы, сәнәгать һәм хезмәт күрсәтү өлкәләренең берләшмәсенә нигезләнгән. Төп тармаклар — эшкәртү сәнәгате, җитештерү һәм агросәнәгать комплексы. Билгеле бер уңышларга карамастан, икътисад түбән инвестиция дәрәҗәсе һәм инфраструктураны модернизацияләү кирәклеге кебек кыенлыклар белән очраша. Мәдәният һәм җәмгыять Серб Җөмһүриятенең мәдәни тормышы төбәкнең бай тарихи мирасын чагылдыра. Серб, бошняк һәм хорват мәдәниятләренең традицияләре заманча мәдәни инициативалар белән тулыландырыла. Җөмһүрияттә милли сәнгать, музыка һәм театр юнәлешләре үскән. Дәүләт бәйрәмнәре белән беррәттән дини бәйрәмнәр дә билгеләп үтелә. Шулай ук карагыз Сребреница суешы Босния һәм Герцеговина Автономия Искәрмәләр Сылтамалар Серб Җөмһүриятенең Интернет Порталы Хөкүмәт Президент 2019 елның 6 июнь көнендә архивланган Халык Скупщинасы Серб Җөмһүриятенең Радио һәм Телевидениесе (ТВ) Српска Авазы (Гәҗит) СР Статистика Институты RS Directorate for Privatization Серб Җөмһүриятенең матур урыннары