Sinagoga u Sarajevu

Aškenaski hram u Sarajevu nalazi se u ulici Hamdije Kreševljakovića (bivša Dobrovoljačka), na lijevoj obali Miljacke, opština Stari Grad u Sarajevu, Bosna i Hercegovina. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 4. do 10. jula 2006. godine, donijela je odluku da se proglasi za nacionalni spomenik BiH. Historija Sefardski Jevreji se masovnije naseljavaju u Bosnu i Hercegovinu poslije izgona iz Španije 1492. godine. Prvi pisani trag o boravku Jevreja u Sarajevu potiče iz 1557. godine i predstavlja zapis u „Sidžilu“ sarajevskog šerijetskog suda. Imali su tri hrama u Sarajevu: Veliki ili Stari hram iz 1581. godine, Novi hram, iz sedamdesetih godina 19. vijeka i treći hram na Bjelavama iz oko 1900-1901. godine. Aškenaska grupacija Jevreja doselila se iz sjeverne i istočne Evrope tek poslije 1878. godine. Osnivaju svoju opštinu u Sarajevu nedugo nakon doseljavanja, tako da se već 1879. godine donosi odluka o izgradnji sinagoge i osnivanju jevrejskog udruženja. Projekat za Aškenasku sinagogu uradio je 1901. godine arhitekta Karlo Paržik. Sarajevska Aškenaska opština se, prilikom izbora projekta za hram, rukovodila estetskim i ideološkim kriterijima zemalja i sredina iz kojih su njeni članovi doselili u BiH, tako da postoji mogućnost da je kao uzor poslužio budimpeštanski pseudomaurski hram, izgrađen 1860. godine. Tridesetog septembra 1902. godine, završena je izgradnja i izvršeno osvećenje prvog aškenaskog hrama u Sarajevu. Od sredine 16. vijeka kada se pojavljuje prvi pisani trag o Jevrejima u Sarajevu, pa do početka II svjetskog rata, broj Jevreja se povećava, da bi krajem 1940. godine iznosio oko 11.500 pripadnika jevrejske zajednice. U to vrijeme u Sarajevu su djelovale: dvije Jevrejske opštine (sefardska i aškenaska); pet sinagoga (četiri sefardske i jedna aškenaska); dvije osnovne i jedna srednja jevrejska škola; Rabinski seminar. Iako objekti svih sarajevskih sinagoga još uvijek postoje, ovo je jedina u kojoj se sada održava obred. Šezdesetih godina 20. vijeka nastala je izmjena u unutrašnjosti objekta podjelom na dvije etaže i uklanjanjem stupova galerije. U posljednjem ratu 1992./1995. teško je oštećena. Opis Objekat Aškenaske sinagoge u Sarajevu je projektovan i izgrađen u pseudomaurskom slogu, odnosno u mudejar stilu, koji se kao specifičan vid eklektičkog izraza javlja u Sarajevu dolaskom Austrougarske monarhije. Uzori su uglavnom traženi u egipatskom islamskom graditeljstvu i transponirani su na nove objekte u Bosni uobičajenom historicističkom eklektičkom metodom. Islamski, odnosno maurski stilski oblici u arhitekturi aškenaskih Jevreja nisu karakteristični samo za sinagoge u sredinama gdje ima islamskog stanovništva. Od presudne važnosti je bilo jačanje duhovne, nacionalne i socijalne emancipacije Jevreja koji nastoje što aktivnije učestvovati u životu nejevrejske okoline. Budući da sada Jevreji slobodno ističu svoje orijentalno porijeklo (a i okolina ih smatra orijentalnim neevropskim narodom), grade svoje bogomolje nerijetko monumentalne i bogato dekorisane u egipatskom, maurskom ili kojem drugom istočnom stilu. Reference Literatura Alija Bejtić -Ulice i trgovi Sarajeva. Sarajevo: Muzej grada Sarajeva 1973. Godine Nedžad Kurto -Sarajevo 1492-1992, Oko, Sarajevo. Ibrahim Krzović -Arhitektura secesije u Bosni i Hercegovini“, Kulturno naslijeđe,Sarajevo