Bosnia y Herzegovina

Bosnia y Herzegovina (en serbocroata, Bosna i Hercegovina usando l'alfabetu llatín, Босна и Херцеговина usando l'alfabetu cirílicu) ye un país del sureste d'Europa, allugáu na península de los Balcanes. Ta arrodiáu per Croacia, Serbia y Montenegru y tien una salida al mar Adriáticu. Bosnia y Herzegovina yera una de les seis repúbliques que formaron parte la Federación de Yugoslavia hasta principios de los años 90. Historia La rexón de Bosnia y Herzegovina, tuvo enforma poblada pel neolíticu, y dende'l sieglu IV e.C. tuvo ocupada polos ilirios. El territoriu foi anexonáu polos romanos nel sieglu III e.C. na provincia d'Iliria. Nel sieglu VII formó parte del Imperiu Bizantín. La primer vegada que se fixo usu del nome Bosnia foi nel añu 950, nun llibru nomáu De administrando imperio del emperador bizantín Constantín VII nel que se conseña a Bosnia como parte del territoriu del reinu de Croacia. Nel sieglu XII fórmase un reinu de Bosnia, que se caltién independente hasta 1463, cuando s'anexona al Imperiu Otomanu por Mehmet II. Finada la Edá Media en Bosnia, la mayor parte de los habitantes aceuten l'Islam como relixón de so. Tuvo embaxo'l dominiu turcu hasta 1878, sacantes el periodu ente 1718 y 1739, nel que taba baxo remanéu austriacu. Nel sieglu XIX, medró la enemistá ente'l sultán y el pueblu, enguizada pol trunfu nacionalista na vecina Serbia. La represión por Abdulhamit II de les refriegues de 1875 provocaríen la intervención rusa, que declaró la guerra al Imperiu Otomanu en 1877. Acabáu el conflitu, el Congresu de Berlín dio-y en 1878 l'alministración del país a Austria-Hungría. Bosnia pasa nel añu 1878 a tar alministrada pol Imperiu Austrohúngaru que la amesta al so Imperiu en 1908, y foi parte d'esti hasta l'añu 1918, hasta la fin de la Primer Guerra Mundial. Ye entós cuando Bosnia, xunto colos Serbios, Croates y Eslovenos, en 1929, améstase a ellos pa ensamar la Yugoslavia. Na Segunda Guerra Mundial el territoriu de Bosnia y Herzegovina foi anexonáu pol estáu fascista croata, ente 1941 y 1944. Valtáu l'Exe, tornó a ensamar parte na Yugoslavia como una de les seyes repúbliques de la República Popular Federativa. En 1992 proclamó la so independencia tres el referendu del 1 de marzu de 1992. Los bosnios y los bosniocroates de Bosnia y Herzegovina sofitaren la independencia pero la mayoría de los serbobosnios (un 30% de la población), sofitaos pol restu de los serbios de la ex Yugoslavia taben a la escontra y entamaron l'agresión a Bosnia y Herzegovina nun intentu de creación de la Gran Serbia. Nos primeros años d'esa guerra ocuparon un 70% del territoriu bosniu de mena violento - faciendo una verdadera llimpieza étnico. La guerra finó cola Batalla de Bosnia Occidental y la derrota del exércitu serbobosniu que darréu dexó qu'Slobodan Milosevic firmare nel so nome los alcuerdos de Dayton el 21 de payares del 1995. El preciu de la guerra foi descomanáu: 250.000 muertes y más de 2,5 millones de refuxaos. Xeografía Bosnia y Herzegovina alcuéntrase allugada na estaya occidental de la península de Los Balcanes, llendando al norte, oeste y suroeste con Croacia (932 km); al este con Serbia (302 km)y al sureste con Montenegru (225 km.) El país ye na so mayor parte montañosu, altravesáu pelos Alpes Dináricos. Sectores del noreste crúciense cola llanada panónica, mentantu que nel sur llenda col Mar Adriáticu. Pero Bosnia y Herzegovina tien namái 20 quilómetros de costes, nes cercaníes de la ciudá de Neum -nel cantón Herzegovina-Neretva-, que s'alcuentra enclavada dientro del territoriu croata y les sos agües territoriales, esti pequeñu saliente dixebra la costa croata en dos partes. Les ciudaes más importantes son: La capital Sarayevu, Banja Luka na rexón noroeste conocida como Bosanska Krajina, Bijeljina y Tuzla nel noreste, Zenica na estaya central de Bosnia, y Mostar que ye la capital d'Herzegovina'. Economía Anguaño ye una de les repúbliques más probes de l'antigua Yugoslavia, darréu de l'afarante Agresión a Bosnia y Herzegovina (1992-1995). Nos años de la guerra, la economía nun taba namái qu'atrancada, sinón qu'arriendes sufrió un retrocesu descomanáu y mayor de la población sosistía gracies a l'aida humanitario del esterior. Al deterioru de la economía xunióse el bloquéu económicu por parte de los países d'al delláu - Serbia y Croacia. El marcu convertible bosniu (konvertibilna marka, BAM) ye la unidá monetaria d'esta república. Dixébrase en 100 pfennig (pfeninga). Tien una paridá frente al euru de 0,51129 EUR por 1 BAM (ye dicir 1 EUR = 1,95583 BAM), la mesma que s'afitó pal cambéu del antiguu marcu alemán cola apaición del euro. Anguaño hai en circulación (xunu de 2006) monedes de 5, 10, 20 y 50 pfennig, y de 1, 2 y 5 marcos; asina como billetes de 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 y 200 marcos. Sacantes el billete de 200 marcos, los demás presenten dos modelos: ún pa la Federación de Bosnia y Herzegovina, y otru pa la República Serbia. En 1991 -un añu enantes de la guerra en plena crisis económica de la ex-Yugoslavia a mediu desintegrar (Eslovenia y Croacia ya taben fuera de la xunión), el productu interior brutu yera de 14.000 millones de dólares, pero la tasa amenorgó un 37 por cientu dende entós. División alministrativa El país ta dividíu en dos entidaes (entitet): La Federación de Bosnia y Herzegovina (Federacija Bosna i Hercegovina), que llamen tamién "Federación croato-musulmana", con capital en Sarayevu. La República Serbia (Република Српска / Republika Srpska, RS), con capital en Banja Luka. A estes dos entidaes hai qu'amestar el distritu de Brčko, que forma parte d'entrambes . La Federación de Bosnia y Herzegovina divídese en conceyos, agrupaos en 10 cantones (kantoni): Una-Sana Posavina Tuzla-Podrinje Zenica-Doboj Bosnia-Podrinje Bosnia Central Herzegovina-Neretva Herzegovina occidental Sarayevu Bosnia occidental Los conceyos de la República Serbia tán agrupaos en 7 rexones: Banja Luka Bijeljina Doboj Foca Sarayevu-Romanija (o Sokolac) Trebinje Vlasenica Referencies Enllaces esternos Bosnia and Herzegovina online Presidencia de Bosnia y Herzegovina Archiváu 2011-05-18 en Wayback Machine (n'inglés) Wikimedia Commons tien conteníu multimedia tocante a Bosnia y Herzegovina.