ဗဝ်သနဳယျာ

ဗဝ်သနဳယျာ ကေုာံ ဟာဇဳဂဝ်ဗဳနာ (အၚ်္ဂလိက်: Bosnia and Herzegovina)၊ ဗွဲခမၞောန် ကော်စ ဗဝ်သနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဗော်လ်ကန် သကုတ် အဂၞဲ ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ခရဝ်အေရှာ၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် သာဗဳယာ၊ ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ ကဵု အဂၞဲ ဆက်စပ် ကု ဍုင် မောန်တဳနဳဂရဝ် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ နွံ ကု ဇိုင်ၜဳ မဆက်စပ် ကု ၜဳ အေဒရဳယာတေတ် ညိနာင် ၜိုတ် ၂၀ ကဳလဝ်မဳတာ ပ္ဍဲ ဒေသ ဍုင် နေယုမ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် သိရယေဗဝ် ရ။ ၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ တိဍာ် ဗဝ်သနဳယျာ ဝွံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ကေုာံ ခြုံဂြိုပ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: ဒေသ လဒေါဝ် ကဵု သၠုင်ကျာ ဂှ် ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဓရိုင်ဒဵု ဒဳနာရေတ် ရ။ ၜဳ သာဗာ ဂှ် ဒှ် ပယျဵု သဘာဝ အကြာ ဗဝ်သနဳယျာ ကဵု ခရဝ်အေရှာ တုဲ၊ ၜဳ နေရက်ဗာ ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် အာ ဒေသ ဟာဇဳဂဝ်ဗဳနာ ရ။ ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု တၞဟ်ခြာ ၜါ သာ် ရ။ ဒေသ သၟဝ်ကျာ ကဵု လဒေါဝ် ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ဒေသ သၠုင်ကျာ (ဟာဇဳဂဝ်ဗဳနာ) ဂှ် နွံ ကု ဥတု မေဒဳတေရာနဳယေန် မကမ္တဴ ရ။ ၂။ သယံဇာတ သဘာဝ ဗဝ်သနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် မာန် ထံက်ပင် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။ ဂြိုပ်ဆု: ၜိုတ် ၅၀% အလုံ မွဲ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဆု ကေုာံ ကပေါတ် ဆု တအ် ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ ရ။ သတ္တု ကေုာံ ဓါတ်: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ တၟအ်ဆု၊ ပသဲ၊ ဗံက်သိုက် ကေုာံ ခဲ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဒြဟတ်လလဳ ဍာ်: ဟိုတ်နူ ၜဳ ဇွောဝ် စှ်ေ နူ ဒဵု သၠုင်သၠုင် နွံ ဂၠိုင် တုဲ၊ အလဵုအသဳ တအ် ပတိတ် ဒြဟတ်လလဳ နူကဵု ဍာ် သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲ ဍုင် ကေုာံ သွံ ပတိတ် ဇရေင် ဍုင် မ္ၚး ရ။ ၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ ပြသၞာ သဘာဝ: ဗဝ်သနဳယျာ ဗွဲတၟေင် ဍုင် သိရယေဗဝ် ဂှ် ဒးဒုင် ဘဲ ပရေင် ကျာလီုလာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ပ္ဍဲ အခိင် ကသီု၊ ဟိုတ်နူကဵု ပွမသုင်စောဲ တၟအ်ဆု သွက်ဂွံ ဍိုက် ပၟတ် ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် ဍုင် မနွံ အကြာ ခလံက် ဒဵု ရ။ ဒေသ အာဲကၟာဲ: ဍုင် ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ဂြိုပ်သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ မပ္တံကဵု ဂြိုပ်သဘာဝ သုတေသကာ ကေုာံ ဂြိုပ်သဘာဝ ဥူနာ သွက်ဂွံ မင်မဲ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ သဘာဝ မကျေဝ်ဂေါဝ် တအ် ရ။ ဂြိုပ် ပေရူချဳကာ ပ္ဍဲ သုတေသကာ ဂှ် ဒှ် ဂြိုပ် တမ်မူလ တြေံ အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ ရ။ ၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဝင် ဗဝ်သနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု ပရေင် ပြသၞာ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဇြိုင်သ္ဇိုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။ ခေတ် ယူဂဝ်သလာဗဳယာ: ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ ယူဂဝ်သလာဗဳယာ ရ။ ပရေင် ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုင်: ကြဴနူ ယူဂဝ်သလာဗဳယာ ထကး အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၂ တုဲ၊ ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုင် မပၠေင် ဂကူ က္တဵုဒှ် လုကဴ ပိ သၞာံ ပြင် တုဲ၊ မၞိဟ် ဒး ချိုတ် အာ ၜိုတ် မွဲ ကိုဋ် ပြင် ရ။ လိက်ကသုက် ဒေတန်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ လိက်ကသုက် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဒေတန် က္တဵုဒှ် တုဲ၊ ဍုင် ဏအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ ၜါ သကုတ် အဓိက မတွဟ်ဂး "ဖေဝ်ဒရေဝ် ဗဝ်သနဳယျာ ကဵု ဟာဇဳဂဝ်ဗဳနာ" ကေုာံ "ရဳပပ်ဗလေတ် သာပ်သကာ" ရ။ ဍေံတအ် နွံ ကု ဂကောံ သမ္မတ ပိ တၠ မစၞး ကဵု ဂကူ အဓိက ပိ သာ် ရ။ ၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: မှာဇန် ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂကူ အဓိက ပိ သာ် ရ - * ဂကူ ဗဝ်သနဳယျာ: နွံ ၜိုတ် ၅၀% ပြင် တုဲ လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ အေဿလာမ် ရ။ * ဂကူ သာဗဳယာ: နွံ ၜိုတ် ၃၀% တုဲ လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ရ။ * ဂကူ ခရဝ်အေရှာ: နွံ ၜိုတ် ၁၅% တုဲ လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် ရ။ ယေန်သၞာင် ပံင်နှဴ: ဍုင် သိရယေဗဝ် ဂှ် ဍေံ ပြာကတ် နကဵု ယၟု "ယေရုသလေမ် ရးဥရောပ" ဟိုတ်နူ ဘာကျာ်၊ ဘာမွတ်သလေန် ကေုာံ ဘာဂျူး တအ် မနွံ မွဲ ကရောမ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ ၆။ ပရေင်ပညာ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲ ဗဝ်သနဳယျာ ဂှ် ဍေံ ဟွံဒှ် မွဲ သၞောတ်ဝ် ဓဝ် တုဲ၊ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ အလဵုအသဳ တွဵုရး အသီးသီး ရ။ ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ဘာတန် မူလ ကေုာံ တန် လဒေါဝ် ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဆဂး ပြသၞာ ပရေင် ပါ်ခြာ ဂကူ ပ္ဍဲ လပါ် ပညာ နွံ ဒၟံင် ဏီ ရ။ တက္ကသိုလ်: "တက္ကသိုလ် သိရယေဗဝ်" မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၉ ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳ မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗဝ်သနဳယျာ ဝွံ ဍေံ ဂစာန် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကြဴနူ ပၞာန် လီုလာ် အာ ကီု လေဝ်၊ ပရေင် ဟွံမွဲ ကု ကမၠောန် ဂှ် နွံ ကဆံင် သၠုင် ဒၟံင် ဏီ ရ။ ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် စက်ယန္တရား (ပတိတ် ပသဲ ကေုာံ အလူမဳနဳယမ်)၊ ပရေင် တဵုလွဳ၊ ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ရ။ ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ: လၟုဟ် မ္ဂး ပရေင် ဇိုင်တရဴ ဍေံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဍုင် သိရယေဗဝ် ကေုာံ ဍုင် မဝ်သတာ (မပြာကတ် နကဵု ဒဒန် တြေံ Stari Most) တအ် ဂှ် ညးလ္ၚတ်တရဴ နူကဵု ဂၠးကဝ် ပြာပ် ကၠုင် ဝေင် ဂၠိုင် ရ။ မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ဥရောပ ယူဂဝ်သလာဗဳယာ ခရဝ်အေရှာ သာဗဳယာ မောန်တဳနဳဂရဝ် နိဿဲ "Bosnia and Herzegovina Profile". BBC News. "World Factbook: Bosnia and Herzegovina". CIA. Bosnia and Herzegovina, Wikipedia (အၚ်္ဂလိက်: English).