Hacılar Camii (Saraybosna)

Hacılar Camii (Boşnakça: Hadžijska džamija) veya Vekilharç Camii (Vekil-Harač džamija), Bosna-Hersek'in başkenti Saraybosna'da bulunan bir camidir. Cami, 16. yüzyılda Osmanlı döneminde inşa edilmiş olup Centar belediyesinde Alifakovaç mahallesinde yer almaktadır. Tarihçe Cami, Gazi Hüsrev Bey'in levazım subayı Vekilharç tarafından 1541 ile 1561 yılları arasında yaptırılmış ve ilk olarak onun adını almıştır. Hacılar tarafından buradan Mekke'ye yolculuklarına başladıklarından Hacılar Camii olarak adlandırılmıştır. Cami, Mahalle ile aynı zamanda, 1540 ile 1545 yılları arasında yaptırılmıştır. Vekilharç camisi olarak bilinen cami, açık sundurmalı, kırma çatılı ve taş minareli tek mekanlı bir camidir. Taş, kerpiç ve ahşaptan inşa edilmiş olup, 12x12 m boyutlarıyla en güzel ve geniş camiler arasındadır. Adını, geleneklere göre, bu caminin önünden Saraybosnalı hacılar uğurlandığı ve ilk önce camide namaz kıldıkları için almıştır. Bundan sonra hacılar hac için Alifakovaç ve Keçi Köprüsü üzerinden Mekke'ye giderlerdi. Vekilharç Mustafa'ya ek olarak, bu caminin birkaç hayırseveri vardı. 1846'da bu mahallenin sakinlerinden Saraybosna müftüsü Mehmed Şakir Mujidović camiye bir depo bulunan bir dükkan miras bıraktı. Zengin bir Saraybosna tüccarı olan Hacı Mustaybey Beşli (-1799), caminin yanına bir mektep ve bir fırın inşa ettirdi; ancak bunlar I. Dünya Savaşı'ndan sonra yıkıldı. Caminin yakınında, caminin önünde bulunan ahşap köprü nedeniyle Drvenija medresesi olarak bilinen Džumišića medresesi vardı. Ekim 1697'de Savoy prensi Eugene'nin Saraybosna'ya yaptığı sefer sırasında cami yandı, ancak Mahalle sakinleri kısa sürede camiyi onardı. 1800 yılında Mostar kadısı Mustafa Feyzi, caminin giriş kapısının soluna taştan bir çeşme yaptırdı. Çeşmenin üzerindeki levhaya Nestâlik yazısıyla bir yazı oyulmuştur. Korunan kitabe Türkçe yazılmış bir şiir biçimindedir: "Bu mülkün sahibi, Mostar'ın Hamdi-efendisinin oğlu, bir müderris, Benefşe kasabasının kadısı olan Mustafa Feyzi'dir. Bu çeşmeyi yenileyen kişidir. Kevser suyu (cennetteki bir kaynak) gibi su içenler şöyle diyeceklerdir: Yüce Allah bu iyiliği kabul etsin. Haşim geldi ve ona kronogramı okudu: Hayırsever cenneti kazandı Firdevs. Yıl 1215. (1800/01)" 1938'de Hacı Hasan Ağa Neziragić caminin yenilenmesini emretti. O zaman, kanepeler ve musanderanın değiştirilmesine ek olarak, ahşap çatı yapısı değiştirildi ve seramik kiremit kaplaması kırmızı kiremitlerle değiştirildi. Bosna Savaşı (1992-1995) sırasında caminin çatısı yıkıldı. Daha sonra, çatı yapısı kısmen onarıldı ve hasarlı kiremit kaplaması değiştirildi. Caminin mevcut çatısı yüksek, eğimli, dik eğimli, ahşap çatı yapısı ve kırmızı kiremit kaplamasıdır. Hacı Hasan Ağa Neziragić caminin yenilenmesini emrettiğinde 1938'de inşa edildi. Kanepeler ve musandera değiştirildi ve caminin haremindeki kırık ve hasarlı nišan mezar taşları onarıldı. Bu yenileme hakkında caminin girişinin üzerinde bir yazıt bulunmaktadır. Son büyük yenileme, mevcut avlu duvarının yeni bir duvarla değiştirildiği 1959 yılında gerçekleşti. Caminin yanında 51 nišan mezar taşının bulunduğu bir mezarlık var, bunlardan 23'ünde yazıt var. En eski nişan 1731'den, en yenisi ise 1873'ten kalmadır. Caminin kurucusu Vekilharç Mustafa, Osmanlı yönetimine karşı on yıllık isyanın liderleri olan ve 1757'de Saraybosna'da idam edilen Moriç kardeşler (Hacı Mehmed Moriç ve İbrahimağa Moriç) ile birlikte bu mezarlığa gömüldü. Caminin eski çatı planının günümüzde yeniden kurulması planlanmaktadır. Mimarisi Caminin etrafı duvarla çevrili olup, içinde 19. yüzyılın başlarında Saraybosna Kadısı Mustafa Fevzi tarafından yenilenen bir taş çeşme bulunmaktadır. Kitabede bu çeşmeden bahsedilmektedir. Galeri Kaynakça