Qiwuña

Qhiñuwa, Qiwuña, Qiwiña, Qiwña, Qiñwa icha Qiwna, kichwapi Kiñwa icha Sachakiñwa (genus Polylepis) nisqaqa huk sach'akunam, 4500 mitru hanaqkama wiñaq. 26 rikch'aqniyuq rikch'anam, waysallpu yura rikch'aq aylluman kapuq. Qiwuñaqa ancha alli-allillamantam wiñan, qaranta pisi-pisillamanta k'uskiykuchispa. Chay pisillata paskasqa qaranqa sach'ata chirimantam amachan. Qiwuñap kawsayninmanta Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. Qiwuña-qiwuña Punapi allin allpapaq ancha chaniyuq kaptinmi, chay sach'a-sach'akunata amachananchikmi tiyachkan. Mama llaqtap sach'a-sach'a kamayuqninkunaqa qiwuña ranti utqaylla wiñaq kalistukunatam churayta munan, runakunata q'iruwan kawsachinapaq. Chaywanpas huk kawsay pacha amachaq tantanakuykunam ayllu llaqtakunawan yanapanakuspa musuq qiwuña-qiwuñakunata churayta munan. Rikch'aqkuna Amachasqa sallqa suyukunapi qiwuña sach'a-sach'akunap tiyan Piruwpi: Kaypipas qhaway Antikunapi sach'a kamay Pukyukuna Hawa t'inkikuna Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: Qiwuña. Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: Qiwuña ECOAN - Boletín informativo - Proyecto Reserva Comunal de los Bosques de Polylepis en la Cordillera del Vilcanota. Ama wañuchiychu sach'a-sach'akunata – churiykikunap kawsayninmi. (PDF)