Achacachi

Achacachi Umasuyus aimara jauntxoen hiriburua izan zen, Titicaca lakuaren ekialdean, altiplano peru-boliviarrean. Testuinguru historikoa Umasuyus jauntxoen aginpeak lari-laritarrekin muga zuen iparraldean eta paca jaquistarrekin (gizon-arranoak) hegoaldean. Inka Inperioak inbaditu zuenean, umasuyustarrak aurka borrokatu ziren. Hori dela eta, oraindik aimaraz hitz egiten dute (jaya mar aru = aintzinako hizkuntza), eta ez kitxuaz, inken gainontzeko herrialdeetan ez bezala. Sorrera Achacachi 1826ko urtarrilaren 24an sortu zen, hiriburu administratibo gisan. Herri hori berez aurretik bazegonez, dekretuak haren existentzia antzematen du. Kanpo estekak