Takile uhartea

Takile kitxuaz: Intika) Titikaka lakuaren Peruko aldeko irla da, Puno hiritik 45 km-ra. 2.000 pertsona inguru bizi dira uhartean, eta 5,72 m2-ko azalera du. Uharteko punturik altuena itsasoaren mailatik 4.050 metrora dago (13.287 oin), eta herrixka nagusia 3.950 metrora dago (12.959 oin). Herritarrek, takildar izenekoek, Puno Quechua hitz egiten dute. 2005ean, "Takile eta bere ehun artisautza" UNESCOk "Gizateriaren ahozko ondare ukiezinaren maisulan" izendatu zuen. Ehunak Takildarrak ezagunak dira eskuz egindako ehun finengatik eta janzkerengatik, Peruko kalitate handieneko artisautzat jotzen baitira. Ehuna gizonezkoek bakarrik egiten dute, haurtzarotik hasita. Emakumeek artilea iruten dute eta landareak eta mineralak erabiltzen dituzte komunitateak erabiliko duen artilea tindatzeko. Emakumeak dira, halaber, chumpi-ak ehuntzen dituztenak, gerriko zabalak, Takileko komunitateko kide guztiek daramatzaten ehun-diseinuekin. Turismoa Takildarrak ezagunak dira komunitateak kontrolatutako turismo iraunkorreko eredu berritzaile bat sortu dutelako. Eredu horrek egonaldiak eskaintzen ditu etxeetan, garraioa, taldeentzako ostatua, kultur jarduerak, tokiko gidak eta jatetxeak. 70eko hamarkadan turismoa Takilera iristen hasi zenetik, takildarrek pixkanaka galdu zuten egun masiboko turismoaren kontrola, Takiltarrak ez zirenek eraginda. Takilgo komunitateak bere bidaia-agentzia du, Munay Takile [1], turismoaren kontrol lokala berreskuratzeko sortua. Gizartea eta ekonomia Takiltarrek kolektibismo komunitarioan oinarritutako gizartea zuzentzen dute, eta inca ama sua, ama llulla, ama qhilla, (kitxua "ez lapurtzeko, ez gezurretan aritzeko, ez nagiak izateko"). Uhartea sei sektoretan banatzen da, laboreak txandakatzeko. Ekonomia honetan oinarritzen da: arrantza, patata landatzean oinarritutako nekazaritzako baratzezaintza atxikia eta urtero bisitatzen duten 40.000 turista inguruk sortutako diru-sarrera. Takilgo familiek ahariak, ardiak, behiak, oilaskoak eta, batzuetan, akuriak dituzte. Sukaldea Takilek plater tipikoen aukera zabala eskaintzen du. Gosaria bi opiltxo azukrearekin edo ogia arrautzarekin, eta katilukada bat muña edo koka. Hamaiketakoa egiteko, platerak hauek dira: barazki-zopa, arraina arrozarekin eta tomate- eta tipula-entsalada. Afaltzeko, takildarrek barazki-zopa ogiarekin egiten dute. Erlijioa Takilgo biztanle gehienak katolikoak dira. Erlijio hori egokitu zuten, andeetako erlijioa kultura kristau sinkronikoarekin harmonizatuz. Ama lurrak (Pachamama), Andeetako jainko nagusiak, uzta eta ugalkortasuna kontrolatzen ditu zuzenean; uhartean lau Apus jainko daude, Andeetako mendiak. Jendeak hainbat eskaintza egiten ditu urtero, eta hiru koka-orri eskaintzen dituzte jarduera edo bidaia bakoitzaren aurretik. Jainkoa urte osoan egoten da festetan. Bi eliza Katolikoak eta Huayllanon daude erdigunean; zazpigarren eguneko eliza adbentista bat Huayrapatan dago. Azpiegitura Takilek irrati-estazio bat du eta sorgailuak ditu. Energia sortzeko eguzki-panelak erabiltzea aukeratu dute uharteko herritarrek. Natura Uharteko loreek eta zuhaitzek barne hartzen dute Kolle, etxeak eta egurra egiteko erabiltzen den zuhaitza, lore kantutua (Peruko lore nazionala), txukjo (garbigarri gisa erabiltzen dena) eta muña, botika natural gisa erabiltzen direnak. Koka-hostoak ez dira Takil-en hazten. Galeria Erreferentziak Kusikiy A Child from Takile, Peru, 2010 ISBN ί0-9844079-8-9 Elayne Zorn, 2004. Etorkizuna ehundu: Turismoa, Oihala eta Kultura Andeetako uharte batean, Iowa City: Iowa Press. ISBN 0-87745-916-9 Kanpo estekak Munay Takile, Takile uharteko herriaren bidaia-agentzia.