Бельги

Бельги (нидерл. België; франц. Belgique , герм. Belgien), албан ёсоор Бельгийн Хаант Улс (нидер. Koninkrijk België, франц. Royaume de Belgique, герман. Königreich Belgien) нь баруун-хойд Европт байрлах улс юм. Нидерланд, Герман, Люксембург, Франц орнуудтай хиллэнэ. Европын Холбоо, НАТО зэрэг байгууллагуудыг үүсгэсэн орнуудын нэг бөгөөд Европын Холбооны төв байр нь энд улсын нийслэл Брюссель хотод байрлана. Газар нутаг нь 30 528 км² бөгөөд 2025 оны байдлаар хүн ам нь — 11 825 551 сая орчим байв. Албан ёсны хэл нь: нидерланд, франц болон герман юм. Бельги улс нь эдийн засгийн хөгжингүй орон гэж үздэг. Мөнгөн тэмдэгт нь— евро. Төрийн тогтолцооны хэлбэр нь Үндсэн хуульт парламентын хаант засаглал, засаг захиргаа-нутаг дэвсгэрийн бүтцийн хэлбэр нь Холбооны улс юм. Бельги нь НҮБ (1945), ОУВС (1945), ОУБХБ (1945), Европын Зөвлөл (1949), НАТО (1949), Европын Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа (1958; 1993 оноос хойш Европын Холбоо), Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа (OECD) (1961), Европын Хамтын Ажиллагаа (ЕХХА) (1975; 1995 оноос хойш Европын Хамтын Ажиллагаа), ДХБ (1995), Шенгений бүс (1995), Евро бүс (1999) болон Бенилюксийн гишүүн юм. Монгол Улстай 1971 оны 7-р сарын 8-нд дипломат харилцаа тогтоосон. Герман болон Латин Европын соёлуудын хил дээр орших Бельги улсын хамгийн том бүсүүд нь хойд талын нидерланд хэлээр ярьдаг Фландерс (хүн амын 58%), франц хэлээр ярьдаг өмнөд талын Валлониа (32%) юм. Брюссель-Нийслэлийн бүс нь албан ёсны хоёр хэлтэй боловч голдуу франц хэлтэй, Фландерс бүсийн дунд, Валлонийн бүсийн орчим орших бөгөөд хүн амын 10% нь амьдардаг. Зүүн Валлонид Герман хэлээр ярьдаг цөөн хүн ам бий. Бельгийн хэлний олон төрөл янз байдал, улс төр, соёлын сөргөлдөөнүүд нь улс төрийн түүх, засаглалын төвөгтэй системд тусгалаа олжээ. Бельги гэсэн нэр нь Галлиа Бельгика (Gallia Belgica) гэгч Галлын хойд хэсэгт орших Ромын эзэнт гүрний мужийн нэрнээс гаралтай. Энд Белги (Belgae) гэгч Селт, Германы хүн ам амьдарч байжээ. Түүхийн хувьд Бельги, Нидерланд, Люксембург улсууд нь нам доор улсууд гэгддэг байсан бөгөөд энэ нь одоогийн Бенилюкс холбооноос арай илүү газрыг эзлэдэг байв. Дундад зууны буюу 17-р зууны үеэс худалдаа, соёл урлагийн томоохон төв байжээ. 16-р зуунаас 1830 оны хувьсгал хүртэл Бельгийн нутаг дэвсгэр дээр олон Европын улсууд дайтаж байсан бөгөөд үр дүнд нь "Европын дайны тавцан" гэгдэх болсон байна. Тусгаар тогтносноос хойш Бельги нь Аж үйлдвэрийн хувьсгалд идэвхитэй оролцон хөгжиж, хэрэгцээт түүхий эдээ олохын тулд Африкт олон колонийг байгуулж байжээ. Засаг захиргааны хуваарилалт Бельги улс засаг захиргааны хувьд газар нутаг болон хэлний ялгаа гэж хоёр хуваагддаг бөгөөд энэхүү хуваарилалт нь зэрэг оршин тогтнодог онцлогтой. Бельги улс газар нутгийн хувьд 3 бүс нутагт хуваагдаж 2 бүс нутаг нь цаашаа аймагт хуваагдана: Фламанд бүс нутаг Антверпен аймаг Лимбург аймаг Зүүн Фландр аймаг Баруун Фландр аймаг Фламандын Брабант аймаг Валлон бүс нутаг Эно аймаг Льеж аймаг Люксембург аймаг Намюр аймаг Валлоны Брабант аймаг Брюссель нийслэл бүс нутаг Бельги улс хэлний хувьд 3 хэлний нийгэмлэгт мөн хуваагддаг. Фламанд нийгэмлэг (Фламанд болон Брюссель нийслэл бүс нутаг орно) Франц нийгэмлэг (Валлон болон Брюссель нийслэл бүс нутаг орно) Герман нийгэмлэг (Льеж аймгийн хэсэг ордог). Эдийн засаг Бельги бол аж үйлдвэрийн дараах өндөр хөгжилтэй улс. Эдийн засгийн үндэс нь үйлчилгээний салбар (ялангуяа тээвэр, худалдаа) ба аж үйлдвэр юм. Тус улсын эрчим хүчний гол салбар бол цөмийн эрчим хүч юм. Бельгид хоёр атомын цахилгаан станц байдаг бөгөөд нэг нь Антверпен хотын ойролцоо, нөгөө нь Хюэй бүсэд байдаг. Одоогоор тус улсын цахилгаан эрчим хүчний 75 хувийг атомын цахилгаан станц хангаж байна. Бельгид тээврийн систем сайн хөгжсөн. Антверпен боомт нь Европын хоёр дахь том боомт бөгөөд дотоод тээвэр ч сайн хөгжсөн байна. Зүүлт, тайлбар Цахим холбоос belgium.be – Албан ёсны мэдээлэл ба албад Ханы харш - Бельгийн Хант засаг