Մեծ մզկիթ (Բրյուսել)

Բրյուսելի Մեծ մզկիթ (հոլ.՝ Grote Moskee van Brussel; արաբ․՝ المسجد الكبير في بروكسل‎‎), Մեծ մզկիթը Բրյուսելում ամենահինն է։ Այն գտնվում է անգլ.՝ Cinquantenaire այգում։ Դա նաև Բելգիայի իսլամական և մշակութային կենտրոնի նստավայրն է։ Բնօրրինակը կառուցվել է ճարտարապետ Էռնեստ Վան Հումբբեկի կողմից արաբական ոճով, 1880 թվականին Բրյուսելում կայանալիք ազգային ցուցահանդեսի Արեւելյան տաղավարի ստեղծման համար։ Այդ ժամանակ տաղավարում տեղադրվեց մենահամերգային նկար ՝ Բեյ­րութի նկարիչ Էմիլ Ուոթերսի «Կահիրեում», որը մեծ հաջողություն ունեցավ։ Սակայն 20 դարում պահպանման պակասը առաջացրեց շենքի աստիճանաբար վատթարացմանը։ 1967 թ. թագավոր Բոդուինը շենքը հանձնեց Սաուդյան Արաբիայի թագավոր Ֆեյսալ բեն Աբդ ալ-Ազիզին `99-ամյա վարձավճարով, Բելգիայի պաշտոնական այցով նավթային պայմանագրերի ապահովման բանակցությունների շրջանակներում։ Բելգիայում շենքը վերածվել է երկրպագության վայր մուսուլմանական ներգաղթյալների օգտագործման համար,ովքեր ժամանել են Մարոկկոյից և Թուրքիայից։ Գործարքի շրջանակներում, Պաղեստինի տարածքում գտնվող իմամները կազատվեն, չնայած նրանց ուղղափառ սալաֆիզմը ավանդույթ է ըստ Georges Dallemagne-ի, որոնք տարբերվում են ավելի բաց մտավոր ներգաղթյալներից, սակայն նրանց ուսուցումը ժամանակի ընթացքում կդառնա ավելի շատ ուղղափառ ավանդույթ, և իմամները կխրախուսեն ներգաղթյալների մուտքը բելգիական հասարակություն ըստ Georges Dallemagne-ի։ Մզկիթը երկար ժամանակ վերակառուցվել է, Թունիսյան ճարտարապետ՝ Մոհի Բուբակերի կողմից Սաուդյան Արաբիայի ծախսերով, և բացվեց 1978 թ. Խալիդ Իբն Աբդ ալ-Ազիզի և Բոդուինի ներկայությամբ։ Մզկիթի դերը, որպես բելգիայի իսլամական համայնքի առաջատար կրոնական կառույց է, ինչպես նաև դիվանագիտական կամուրջ Սաուդյան և Բելգիական միապետությունների միջև, և իր վերակազմակերպման ժամանակ եղել է բանավեճի մի կետ։ Մզկիթը հայտնի է մուսուլման դիվանագետների կողմից և հայտնի վայր է բելգիացիների համար, ովքեր ձգտում են ընդունել իսլամը։ Այն նաև ուսուցանել է հազարավոր մուսուլման աշակերտների։ Իմամներն ու պաշտոնյաները դուրս են եկել կրկնել այն լուրը, թե իսլամը խաղաղության կրոն է և ոչ մի կապ չունի ահաբեկիչների հետ 2015 թվականի նոյեմբերի 15-ի Փարիզի հարձակումներից հետո։ ԻԿԿ-ի տնօրեն Հալիդ Ալաբրիին, որը քարոզեց Թեքֆիրի դոգմանը, Բելգիայի իշխանություններից հեռացրեց իր ծայրահեղ տեսակետները 2012 թ.: 2017 թ. հոկտեմբերին Բելգիայի ապաստանի և միգրացիայի նախարար Թեո Ֆրանկենը չեղյալ է համարել մզկիթի եգիպտական ուսուցանված իմամի նստավայրի թույլտվությունը, Աբդելհադի Սյուֆը։ Ֆրենկեն իր սալաֆիստական գաղափարախոսությունը համարում էր պահպանողական դիրքորոշում և բեմական վտանգ Բելգիայի հասարակությանը և ազգային անվտանգությանը `որպես հետ կանչի պատճառ։ Սյուֆը հերքեց ցանկացած կապ ծայրահեղականության հետ և դիմեց երկրի ամենաբարձր միգրացիոն իշխանությանը, սակայն Բելգիայի փոխվարչապետ Յան Ջամբոնը հարվածել է հաջողակ դիմումի բողոքարկման իր հնարավորությանը։ 2016 թվականին Բրյուսելյան պայթյունները ուսումնասիրող հասարակական հանձնաժողովը պարզել է, որ մզկիթի դասընթացների 9 մասնակիցները միացել են Մերձավոր Արեւելքում արմատական խմբերի օտարերկրյա զինյալների շարքին։ Այս եզրակացությունների հիման վրա հանձնաժողովը 2017 թ. Հոկտեմբերին խորհուրդ տվեց, որ Սաուդյան մզկիթի հսկողությունը չեղյալ համարվի։ Հանձնաժողովը նաև հայտարարեց, որ մզկիթի սալաֆի և վահաբի բժիշկը հակասական էր եվրոպական հասարակության համահունչ լիբերալ իսլամին։ Թեև մզկիթի ղեկավարությունը պնդում էր խթանել իսլամի ներգրավված տեսլականը, Բելգիայի իշխանությունը նշում է, որ մզկիթը խրախուսում է երկրպագուներին փակել հիմնական բելգիական հասարակությունը եւ այդ առաջնորդ Թամամ Աբդելհադի Սյուֆը խոսեց` ոչ ֆրանսերենով և ոչ էլ հոլանդերենով, այլ Բելգայի պաշտոնական լեզվով։ Կազմակերպություն 1983 թվականին բելգիական կրթության նախարար Անդրե Բերտուիլի հրամանագրով մզկիթը գտնվում է Իսլամական աշխարհի լիգայի հսկողության ներքո, այնուհետև ստացել է երեք պաշտոններ տնօրենների խորհրդի կազմում։ Մզկիթը ֆինանսավորվում է նաև Իսլամական աշխարհի լիգայի կողմից, որն իր հերթին ֆինանսավորում է Սաուդյան Արաբիայի կառավարությունը։ Իսլամական մշակութային կենտրոնում կա դպրոց և իսլամական հետազոտական կենտրոն, որի նպատակն է քարոզել իսլամը։ Աղոթքները արաբերեն են։ Կենտրոնը նաև տրամադրում է արաբերեն դասընթացներ մեծահասակների և երեխաների համար, ինչպես նաև ներածական դասընթացներ իսլամու Իսլամմ։ Բելգիայի խորհրդարանի պատգամավոր Վիլյե Դեմեյերը քննադատել է մզկիթի կազմակերպությունը ասելով`«Այսօր Բելգիայի բոլոր շրջաններում մուսուլմանների մեծամասնությունը ցանկանում է ապրել խաղաղության մեջ, իրենց հավատալիքներով մենք պետք է հանձնենք ամենավառ Բելգիական իսլամը...»: Սաուդյան Արաբիայի հրաժարվելը վերահսկողությունից 2018 թ. փետրվարին Սաուդյան Արաբիան համաձայնել է հրաժարվել մզկիթի հսկողությունից, նշելով, որ այն փորձում է թափանցել իր հեղինակությունը, որպես իսլամի ծայրահեղ պահպանողական բրենդի գլոբալ արտահանող։ 2018 թվականի մարտի 16-ին Բելգիայի Նախարարների խորհուրդը որոշեց դադարեցնել զիջումը և փոխանցել իր շահագործումը Բելգիայի մուսուլմանական գործադիր տնօրենին և տեղական հավատացյալների բարեգործությանը։ Մեկ տարվա անցումային շրջանով որոշվեց `հնարավորություն ընձեռել և ստեղծել մի կառույց, որը կհամակցի մուսուլմանական գործադիրին դեռևս այն միավորվելու համար։ Կառավարությունն այսպիսով ուժի մեջ է թողարկում բրիտանական 2016 թվականի ռմբակոծությունների ուսումնասիրման հանձնաժողովը, որը նպատակ ուներ ավարտել Բոսնիայում ուսուցանվող օտար պետությունների միջամտությունը իսլամում։ Աղբյուրներ Wim Robberechts. Brussels: a view from the sky. Davidsfonds, 2004. 9789058262752 p. 84 Eric Roose. The Architectural Representation of Islam: Muslim-commissioned Mosque Design in the Netherlands. Amsterdam University Press, 2009. 9089641335 p. 187 Ծանոթագրություններ