Жадунь (возера)

Жа́дунь (Жадоўна, Жадаўе) — возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Альзініца, за 32 км у напрамку на паўднёвы захад ад Полацка. На ўсходнім беразе вёска Ухвішча. Плошча паверхні возера 0,43 км². Даўжыня 1,24 км, найбольшая шырыня 0,43 км, даўжыня берагавой лініі 3,1 км. Найбольшая глыбіня 8,4 м, сярэдняя каля 5 м. Аб’ём вады ў возеры 2,14 млн м³. Плошча вадазбору 20,9 км². Назва У назве вылучаецца балцкі гідранімічны корань žod- / žad-. Той жа корань у рачных і азёрных назвах *Жодзінка, Жадунь, Жодуч, Жодзень, Няжодка, Пражода, а таксама ў двухасноўных гідронімах Валажода і Лебяжода (Лібажода). Балцкія гідранімічныя аналагі — літоўскія рачныя назвы Žadalis, Žadikė, Žad-upys. Корань Žad- звязаны з моўным гняздом, у якім літоўскае žadas «мова, маўленне; прытомнасць», žodis «слова», žasti «прамаўляць; разгаворваць». Значэнне мусіла прасунуцца ад «мовіць» да «цячы», так жа сама як стараіндыйскае nadī «рака, водная плынь» пайшло ад *nad- «гучаць, шумець, раўсці, цурчэць». Значэнне азёрнай назвы Жадунь можна перадаць як «Праточнае (возера)». Апісанне Вадазбор складзены з суглінкаў і пяскоў. Катлавіна возера авальнай формы выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—15 м, спадзістыя, пясчаныя, пераважна разараныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй да 0,2 м, у асобных месцах забалочаныя, укрытыя водна-балотнай расліннасцю і хмызняком. Ложа возера ўздоўж берагоў пясчанае, астатняя частка дна выслана крэменязёмістым сапрапелем з вялікай колькасцю карбанатаў. Возера эўтрофнае, праточнае. Упадаюць ручаі і пратока з возера Братаўна, на ўсходзе пратокай злучана з возерам Ухвішча. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджваецца на адлегласці 10—100 м ад берага возера. Глыбіні да 2 м займаюць 19% плошчы возера. Мінералізацыя вады каля 350 мг/л, празрыстасць 2,8 м. Эўтрофнае. Праточнае: упадаюць 3 ручаі, праз возера цячэ левы прыток ракі Альзініца, якая прыцякае з возера Братаўна, выцякае з усходу ў возера Ухвішча. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці 10-100 м. У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, лешч, краснапёрка, плотка, гусцяра, лінь, язь і іншыя віды рыб. Крыніцы Літаратура Макрыцкі А. М. Жадунь // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз. Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)