Беларускі рэспубліканскі тэатар юнага гледача

Белару́скі дзяржа́ўны акадэмічны тэа́тар ю́нага гледача́ — адзін з найстарэйшых беларускамоўных тэатраў краіны, галоўны дзіцячы тэатар Беларусі. Гісторыя Створаны ў Менску ў красавіку 1931 году пры Доме камсамолу. Яго арганізатарам стаў вядомы рэжысэр Мікалай Кавязін, на той час — энтузіяст тэатральнага мастацтва, настаўнік маляваньня і кіраўнік драматычнага гуртка чыгуначнай школы. У 1937 годзе тэатар узначаліў рэжысэр і пэдагог Яўсьцігней Міровіч, а ў 1941 годзе, незадоўга перад вайной, — вядомы актор і рэжысэр Міхаіл Зораў. З 1939 году тэатар насіў імя Н. Крупскай. Тэатар быў вядомы ня толькі ў Беларусі. У лістападзе 1940 году тэатар стаў самым маладым сярод 16 найлепшых тэатраў СССР, якія паказвалі свае спэктаклі на заключным туры Ўсесаюзнага агляду тэатраў для дзяцей у Маскве (спэктакль «Цудоўная дудка» В. Вольскага). Спыніў сваё існаваньне тэатар у ліпені 1941 году ў сувязі з пачаткам вайны. У 1949 годзе пра неабходнасьць аднаўленьня дзіцячага тэатру нагадала пісьменьніца, дзеяч культуры Зінаіда Бандарына. У 1951 годзе на бюро ЦК КП(б) Беларусі была прынятая пастанова пабудаваць у 1951-52 гг. ў Менску дзіцячы рэспубліканскі тэатар, выкарыстаўшы дзеля гэтага каробку, што належала менскаму палацу піянэраў. У верасьні 1955 году быў падпісаны загад міністра культуры БССР Р. Кісялёва аб стварэньні Беларускага рэспубліканскага тэатру юнага гледача і 8 красавіка 1956 году тэатар адкрыў свае дзьверы ізноў. Уладзімер Стэльмах, які быў прызначаны дырэктарам тэатру, вельмі хацеў, каб не парывалася сувязь з даваенным тэатрам, каб сучасны стаў працягам яго дзейнасьці. Але ж кіраўніцтва рэспублікі вырашыла інакш. Магчымай прычынай афіцыйнага стварэньня дзіцячага тэатру наноў можа быць тое, што ў час вайны частка актораў ТЮГ засталася ў акупаваным Менску і працавала ў Гарадзкім тэатры. Рэпэртуар Пераемнасьць даваеннага і сучаснага тэатраў юнага гледача, а таксама агульныя мастацка-пэдагагічныя прынцыпы іх дзейнасьці — відавочныя. Перадусім на працягу ўсёй гісторыі тэатру была ўласьцівая арыентацыя на нацыянальны рэпэртуар. На адкрыцьці тэатру М. Кавязін спрабаваў паказаць (праўда, няўдала) напісаную для тэатру п’есу «На штурм» Я. Маўра. У 1936 годзе зьявіліся «Мікола Гоман» В. Сташэўскага (п’еса і спэктакль былі высока ацэненыя крытыкай) і «Ная» М. Зарэцкага. Л. Мазалеўская заахвоціла зьяўленьне п’есаў Я. Пасава, А. Гутковіча, У. Хазанскага, А. Вольскага, П. Макаля, І. Козела (спэктакль «Папараць-кветка» стаў візытоўкай тэатру на шмат гадоў і атрымаў дыплём першай ступені Ўсесаюзнага фэстывалю тэатраў юнага гледача ў 1958 годзе). Сучасны тэатар, як і даваенны пад кіраўніцтвам Я. Міровіча (пасьля рэфармаваньня) у 1937 годзе, адкрыўся спэктаклем «Як гартавалася сталь» паводле М. Астроўскага. Двойчы ставіліся «Цудоўная дудка» В. Вольскага (у 1939 і 1968 гадох) і «Рэвізор» М. Гогаля (у 1941 годзе зь яго распачаў сваю працу ў тэатры новы галоўны рэжысэр М. Зораў (рэпэтыцыі перапыніла вайна), а сучасны ТЮГ паставіў гэтую камэдыю ў 1960 годзе). У сёньняшнім рэпэртуары тэатру 25 спэктакляў, зь іх 24 — на беларускай мове: Трупа У сучасным ТЮГу працаваў шэраг актораў даваеннага тэатру: А. Ротар, В. Окалаў, А. Якуцік, П. Бондараў, Ул. Говар-Бандарэнка, Л. Міхайлаў, Ул. Стэльмах (як дырэктар), З. Зяленка (памочнік рэжысэра), В. Станкевіч (загадчык бутафорскага цэху) А. Сагальчык (загадчык пастановачнай часткі). У розны час у тэатры працавалі вядомыя беларускія рэжысэры і акторы Ігар Дабралюбаў, Аляксей Дудараў, Зьдзіслаў Стома, Мікола Трухан. Дырэктары Уладзімер Стэльмах (1955—1966) Артур Вольскі (1966—1978) Вадзім Дапкюнас (1978—1981) Ігар Аўдзееў (1985—1995) Юры Вуто (1997—2006) Павел Палякоў (2006—2009) Юры Кулік (2009—2013) Мікалай Казюлін (2013—2014) Ігар Варонін (2014 — цяпер) Мастацкае кіраўніцтва Мікалай Кавязін (1931—1935) Яўсьцігней Міровіч (1935—1940) Міхаіл Зораў (1941) Галоўныя рэжысэры: Любоў Мазалеўская (1955—1961, 1963—1964) Барыс Дакутовіч (1962—1963) Уладзімер Маланкін (1965—1967) Барыс Ганага (1965—1971) Мікалай Шыйко (1972—1973) Рыгор Баравік (1974—1978) Ігар Папоў (1978—1979) Валер Анісенка (1979—1980) В. Рыжы (1980—1983) Уладзімер Караткевіч (1983—1988) В. Глубокава (1989—1990) Мадэст Абрамаў (1991—1995) Андрэй Андросік (1995—2003, таксама мастацкі кіраўнік) Наталля Башава (2003—2010) Уладзімер Савіцкі (з 2010, мастацкі кіраўнік) Будынак тэатру Будынак тэатру (вуліца Энгельса, 26) зьяўляецца помнікам савецкай архітэктуры, прыкладам творчага выкарыстаньня элемэнтаў архітэктуры клясыцызму. Пабудаваны ў 1936—1937 гадох (арх. Аляксандар Воінаў, Уладзімер Вараксін) у адным комплексе з палацам піянэраў і школьнікаў (вул. Кірава, 16). Разбураны ў гады вайны і адноўлены ў 1952—1954 гадох у некалькі зьмененым выглядзе. Часткова была выкарыстаная старая каробка будынку з прыбудовай новай сцэнічнай часткі. Галоўны фасад у асноўных рысах захаваў даваеннае архітэктурнае вырашэньне. Нягледзячы на распрацоўку праекту капітальнага рамонту ў 1972 годзе, да нашага часу захавалася аздабленьне інтэр’ераў, выкананае паводле праекту аднаўленьня тэатру ў 1951—1952 гадох пад кіраўніцтвам Аляксандра Воінава і Любові Усавай. У 2007 годзе комплексу тэатру юнага гледача і палацу піянэраў і школьнікаў нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасьці рэспубліканскага значэньня. Крыніцы Літаратура Тэатр юнага гледача імя Н. К. Крупскай. Менск, 1940. Вольскі В., Рамановіч Я., Сегедзі А. Драматические театры Белоруссии / Искусство Советской Белоруссии. Менск, 1940. Стэльмах Ул. Шчыры сябар школы. Народная асвета, 1966, №4. Пятровіч С. Дзіцячы тэатр БССР (1931—1941 гг.). Менск, 1983. Гісторыя беларускага тэатра. Менск, 1985, Т.2. Тэатру юнага гледача Рэспублікі Беларусь — 40 гадоў / [падрыхт. да друку Дзіяна Стэльмах] // Тэатральная творчасць. 1996. № 2. С. 23-50. Стэльмах, Дз. «Ах, колькі самых светлых мар схавана за заслонай!» : пасляюбілейн. нататкі пра Тэатр юнага гледача Беларусі / Дзіяна Стэльмах // Роднае слова. 1996. № 8. С. 198—201. Лебедзеў, В. З любоўю да тэатра… / Віктар Лебедзеў // Мастацтва. 1996. № 5. С. 50-52. Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача// Тэатры Беларусі. Менск, 1998. С. 44-47. Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача / М-ва культуры Рэсп. Беларусь; [склад. А. Ганчароў і інш. ; аўт. уступ. арт. Т. Арлова]. — Менск : Палібіг, 2000. — 21 с. Стэльмах, Дз. З мінулага — у будучыню : старонкі гісторыі / Дзіяна Стэльмах // Мастацтва. 2001. № 3. С. 17. З асаблівай місіяй / Леанід Улашчанка, Вера Кавалерава, Ігар Сідорчык [і інш. ; гутаркі запісалі Людміла Грамыка, Андрэй Ахметшын] // Мастацтва. 2001. № 3. С. 7-16. Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. Менск, 2002. Т. 1. С. 128—137. Клімковіч, І. Тры чароўныя постаці ў рампе ТЮГа / Ірына Клімковіч // Маладосць. 2003. № 11. С. 118—125. Тэатр юнага гледача Беларусі // Бел. энцыкл. : у 18 т. Менск, 2003. Т. 16. С. 95-97. Ярмалінская, В. Разумныя казкі для маленькіх і дарослых / Вераніка Ярмалінская // Беларуская думка. 2004. № 5. С. 172—180. Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача. Менск, 2006. Вонкавыя спасылкі Афіцыйны вэб-сайт Беларускага рэспубліканскага тэатру юнага гледача Блог Беларускага рэспубліканскага тэатру юнага гледача Марціновіч Дз. Новы сезон на старым месцы. Тэатр юнага гледача распачаў 59-ы сезон — зноў у Доме літаратара на сайце tut.by Міхальцоў В. Трупа Беларускага тэатра юнага гледача аб’явіла вотум недаверу дырэктару на сайце «Наша Ніва»