Царква Аляксандра Неўскага (Менск)

Царква́ Сьвято́га Алякса́ндра Не́ўскага ў Менску — праваслаўны храм, пабудаваны ў 1896—1898 гадах на тэрыторыі Вайсковых могілак гораду. Адзіны храм Менску, які амаль цалкам захаваў сваё першапачатковае аблічча. Гісторыя стварэньня На ўзьвядзеньне храма-помніка будаўнічым аддзяленьнем Менскага губэрнскага кіраваньня ў красавіку 1896 году быў зацьверджаны каштарыс на агульную суму 11 227 рублёў і 39 капеек. Месцам для будаўніцтва былі абраныя Вайсковыя могілкі, якія знаходзілася на ўскраіне Менску й звалася Доўгім Бродам. На збудаваньне храма ў бізантыйскім стылі сродкі ахвяравалі таксама войскі мясцовага ваеннага гарнізону й прыватныя асобы — галоўным чынам сваякі загінулых воінаў. Актыўна дапамагаў у гэтай справе добрапрыстойны 30-й пяхотнай дывізіі протаярэй Павал Багдановіч. 20 000 рублёў на пабудову храма ўнесла «дачка» лейб-гвардыі Кексгольмскага палка Марыя Кексгольмская — баўгарская сірата, падабраная салдатамі палка ў 1877 г. на полі бою. Будаўніцтва было задуманае як помнік воінам, якія аддалі сваё жыцьцё ў расейска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў. Пра гэта нагадваюць захаваныя з тых часоў дзьве мэмарыяльныя дошкі, умантаваныя ў цэнтральны нэф. На іх выгравіраваны імёны 118 воінаў 30-й артылерыйскай брыгады і 119-га пяхотнага Каломенскага палка, загінулых пры ўзяцьці Плеўны ў Баўгарыі. Акрамя таго, побач з храмам месьцяцца магілы некалькіх герояў вайны 1877—1878 гг. — генэрал-лейтэнанта Э. В. Жыржынскага, генэрал-маёра І. А. Бырдзіна, падпалкоўнікаў А. Т. Дзехцярова, В. К. Жэжэра і С. К. Абрамава. Храм быў спраектаваны ў нэарускім стылі XVII—XVIII стагодзьдзяў, і быў збудаваны на месцы маленькай драўлянай царквы. Урачыстае асьвячэньне храма адбылося 2 лютага 1898 году. Чын асьвячэньня зьдзейсьніў праасьвяты Сімяон, япіскап Менскі й Тураўскі, пасьля архіяпіскап, духавенства менскіх цэркваў і ў прысутнасьці вялікай колькасьці гараджанаў. Архітэктура Мураваны крыжова-купальны трохнэфавы аднаапсыдны чатырохслуповы храм-помнік. У цэнтры сымэтрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазыцыі ўзвышаецца масіўны купал на васьмігранным сьветлавым барабане, завершаны цыбулепадобнай галоўкай. Меншыя дэкаратыўныя купалы сымэтрычна разьмешчаныя над дахамі бакавых нэфаў. Дамінантай кампазыцыі зьяўляецца высокая двух’ярусная званіца з шатровым пакрыцьцём, разьмешчаная над бабінцам. Дадатковыя зьвесткі За алтарнай сьцяной пахаваныя рэшткі вышэйшых афіцэраў, а побач зь імі знаходзяцца дзьве брацкія магілы з рэшткамі салдатаў. У храме знаходзіцца драўляная пераносная царкоўка, якой карыстаўся Каломенскі полк для малітваў падчас ваенных дзеяньняў у Турэччыне. У храме знаходзіцца сьпіс (копія) Менскай іконы Божай Маці, зроблены ў XIX стагодзьдзі. Падчас Другой сусьветнай вайны храм падвяргаўся бамбардзіроўцы, аднак бомба, якая прабіла купал храма, не ўзарвалася. Яна прашыла цэнтральны купал царквы й упала каля абраза Мікалая Ўгодніка. Пры аднаўленьні царквы выкарыстоўвалася чырвоная цэгла, якая выпускаецца на латвійскім заводзе, які пастаўляў сваю прадукцыю ў маскоўскі Крэмль. У ківоце ў правай прыбудоўцы месьціцца ікона Нерукатворнага абраза Збавіцеля, аўтарам якой паводле паданьня зьяўляецца вядомы расейскі жывапісец Мікалай Ге. Ікона была ахвяраваная храму адным зь яго апекуноў у канцы XIX стагодзьдзя. Набажэнствы Набажэнствы ў храме праходзяць штодня раніцай і ўвечар, акрамя вечара панядзелка. У храме рэгулярна зьдзяйсьняюцца таінствы хрышчэньня і вянчаньня, ёсьць уласны хор, дзейнічае нядзельная школа. З моманту асьвячэньня храма і да цяперашняга часу чатыры разы ў год на Сусьветныя суботы тут праходзяць памінальныя набажэнствы, у якіх загінулыя войны называюцца пайменна. Крыніцы Літаратура Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Менск: Беларус. энцыкл., 1993. — 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5. Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. — Мн.: Беларуская савецкая энцыклапедыя, [1986—1988]. Вонкавыя спасылкі Царква Аляксандра Неўскага (Менск) — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў Царква Аляксандра Неўскага, Radzima.org