Жыровіцы

Жыро́віцы (трансліт.: Žyrovicy, руск.: Жировицы), часта Жыро́вічы (лацінкай: Žyrovičy) — аграгарадок у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці, каля ракі Шчара (за 1 км ад яе). Адміністрацыйны цэнтр Жыровіцкага сельсавета. Месцяцца за 10 км на поўдзень ад Слоніма, за 138 км ад Гродна; на аўтамабільнай дарозе, што злучае Слонім з шашой Мінск — Брэст. Побач пралягае Еўрапейскі маршрут E85. У Жыровіцах месціцца даўні манастыр, у цяперашні час комплекс Беларускай праваслаўнай царквы. Назва Афіцыйная, нарматыўная форма назвы — Жыро́віцы. Паводле слонімскага краязнаўца Сяргея Чыгрына, яна ўзнікла пад польскім уплывам (ад польск.: Żyrowice). На думку беларускага географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім «Жыровічы» ад прозвішча Жыровіч. У ХІХ стагоддзі ў Слоніме фіксавалася прозвішча Жыроўскі, паблізу (Луконіца) — Жыровіч. Па той бок Нёмана (Лядск) было Жырэвіч, а ў Браслаўскім краі (Гірэйшы) — Жырэль. Было горадзенскае Жыр. Прозвішчы тыпу Жыр, Жыраў беларускі антрапаніміст Мікалай Бірыла звязваў з русізмам жыр «тлушч». З іншага боку, ёсць латышскае Žirs, літоўскае Žironis. Аснова Žir- у старадаўнім балцка-літоўскім двухасноўным імені Žir-mantas, ад якога сучаснае літоўскае прозвішча Žirmantas. У суседніх да Слоніма Ружанах ажно да пачатку ХХ ст. фіксавалася прозвішча Жырмонт. Гісторыя У сярэдзіне XV стагоддзя Жыровічы належалі Гойцавічам (вядомы браты Юшка, Івашка і Федзька), але да канца стагоддзя іх род згас. Паміж 1493—1495 гадамі вялікі князь Аляксандр даў Жыровічы свайму маршалку Солтану Аляксандравічу. У 1495 годзе пан Солтан памёр, пакінуўшы адзінага непаўнагадовага сына Аляксандра. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) Жыровіцы ў складзе Слонімскага павета Новагародскага ваяводства. З 1565 года пачалі праводзіцца кірмашы. Пад 1587 годам упершыню згадваецца Жыровіцкі манастыр. З 1610-х гадоў мясціна знаходзілася ў валоданні Л. Сапегі, потым І. Мялешкі. У 1624 годзе Жыровіцы атрымалі статус мястэчка, а ў 1652 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімір надаў паселішчу магдэбургскае права. Неўзабаве Жыровіцы сталі буйным гандлёвым цэнтрам, які карыстаўся ўласным гербам: «у блакітным полі выява двух мужчынскіх постацей — правая стаіць на каленях, левая трымае ў працягнутых руках кнігу». Падчас Трынаццацігадовай вайны ў 1655 годзе казацкія загоны спалілі мястэчка і манастыр. 19 верасня 1730 года ў Жыровіцах адбылася ўрачыстая каранацыя цудоўнага абраза Маці Божай. Карону, упрыгожаную каштоўнымі камянямі, ахвяравала княгіня Ганна Радзівіл. Абраз захоўваўся пад шклом у залачоных шатах. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Жыровіцы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Слонімскім павеце. Цягам 1810—1828 тут знаходзілася рэзідэнцыя грэка-каталіцкага епіскапа Брэсцага. У 1828—1839 гадах Жыровіцы былі цэнтрам Літоўскай уніяцкай, а ў 1840—1845 гадах — Літоўскай праваслаўнай епархіі. У 1880-я ў мястэчку дзейнічалі 3 царквы; працавалі духоўнае і жаночае народнае вучылішчы, 3 крамы, 3 шынкі; рэгулярна праводзіліся 3 кірмашы. У Першую сусветную вайну Жыровіцы занялі нямецкія войскі. У 1919—1920 гадах мястэчка пераходзіла з рук у рукі — ад бальшавікоў да польскага войска. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Жыровіцы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства. У 1939 годзе Жыровіцы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Слонімскага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1971 год тут было 430 двароў, на 1994 год — 650. У 2005 годзе Жыровіцам прысвоены статус аграгарадка. Насельніцтва XIX стагоддзе: 1830 г. — 226 муж., з іх шляхты 22, духоўнага саслоўя 11, мяшчан-хрысціян і сялян 187, жабракоў 6. XX стагоддзе: 1921 г. — 508 чал.; 1971 г. — 2597 чал.; 1994 г. — 3500 чал.; 1993 г. — 2905 жыхароў, 645 двароў. XXI стагоддзе: 2005 г. — 2570 чал. Адукацыя У Жыровіцах працуюць дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж (з 1945), сярэдняя школа (з 1966) і школа мастацтваў, дашкольная ўстанова. Медыцына Медыцынскія паслугі аказваюць бальніца і амбулаторыя. Эканоміка 12 гандлёвых прадпрыемстваў, філіял Беларусбанка і пошта. Турыстычная інфармацыя Жыровіцы — цэнтр турызму нацыянальнага значэння. Уваходзяць у турыстычныя маршруты «Мураваны летапіс Панямоння», «Мураваны летапіс Слоніма і Жыровіцаў». Славутасці У вёсцы размяшчаецца архітэктурны комплекс былога ўніяцкага (цяпер праваслаўнага) Свята-Успенскага манастыра, які складаецца з наступных збудаванняў: Гаспадарчыя пабудовы (XVIII—XX стст.) Званіца (1828) Кляштарны корпус (XVII—XVIII стст.) Цэрквы: Успенскі сабор (1613—1650), Богаяўленская царква (1672 або 1769), Крыжаўзвіжанская царква (1769). Апроч таго, на паўночнай ускраіне вёскі, на могілках, захавалася драўляная Свята-Георгіеўская царква (кан. XVIII ст.). Размешчана капліца ў гонар Святой роўнаапостальнай княгіні Вольгі, каля крыніцы святой вады. Страчаная спадчына Сядзіба «Старыя Жыровіцы». Галерэя Вядомыя асобы Яўген Іванавіч Хлябцэвіч (1884—1953) — беларускі нацыянальны дзеяч, бібліятэказнавец, бібліёграф, літаратуразнавец. Цікавыя факты У Жыровіцах забаранялася сяліцца яўрэям; паводле дакумента часоў Яна Казіміра (захоўваўся яшчэ ў канцы XIX ст.) яўрэям не дазвалялася нават спыняцца тут на начлег, а ў часе праезду праз мястэчка яны мусілі ісці пешшу, з непакрытай галавой і басанож. Гл. таксама Мінская духоўная акадэмія Крыніцы Літаратура Шаблюк В. Жыровічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 634. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2. Шаблюк В., Ярашэвіч А. Жыровічы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 385—386. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7. Цітоў А. Жыровіцы // Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5. Жыровічы, Жыровіцы // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 314. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9. Żyrowice // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn (польск.). — Warszawa, 1895. — S. 898. Спасылкі На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жыровіцы Жыровіцы на сайце Radzima.org Жировичи на сайце Глобус Беларусі (руск.) Жыровічы, аг. (Слонімскі р-н) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях». Зьміцер Бартосік. Жыровічы (бел.) (7 снежня 2007). Праверана 27 студзеня 2026. Сяргей Харэўскі. Маршруты па Беларусі: Слонім і Жыровічы (бел.). Наша Ніва (14 чэрвеня 2009). Праверана 27 студзеня 2026.