Ражанка (аграгарадок)

Ража́нка (трансліт.: Ražanka, руск.: Рожанка) — аграгарадок у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Турэйка. Адміністрацыйны цэнтр Ражанкаўскага сельсавета. Месціцца за 7 км на поўдзень ад Шчучына, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка; на аўтамабільнай дарозе Масты — Шчучын. Назва У 16 ст. фіксавалася кобрыньскае прозвішча Ражанковіч. З падвіленскіх Яшунаў было Ражановіч. Ёсць літоўскае Ražanas, латышскае Ražans. Гісторыя У канцы 14 ст. у крыжацкім «Апісанні літоўскіх дарог» згадваецца як Röszeneke, а таксама як «Кімантава» вёска: Rosseneke Kymanten-dorff, Kymont Rasanen-hoff. Побач згаданыя «Сцегевілаў» Жалудок (Stegewillen-dorff Szoludka) і «Сангайлава» Ліпічна (Lipitschna Sangails-dorf). Кімант — баярын Вітаўтавых часоў, згадваецца ў 1388—1401 гг. Паводле Р. Пятраўскаса, паходзіў з Горадні. Горадзенскае прозвішча Кімонт фіксавалася ў ХІХ ст., ёсць літоўскае Kimantas, ад старажытнага двухасноўнага імені Ki-mantas. Кімантаў унук Пац Доўкшавіч — пачынальнік роду Пацаў. Ражанка была ўладаннем гетманскай галіны роду Пацаў, якія называліся «графамі на Ражанцы» (пачынальнік галіны — Павел Пац), пачынаючы ад XVI ст. Тады Ражанка ўваходзіла ў склад Лідскага павета Віленскага ваяводства. У 1599 г. прыгонныя маёнтка Ражанка плацілі вепраўшчыну 3 грошы з валокі. У 1674 г. тут збудавалі касцёл Святых Пятра і Паўла. Міхал Казімір Пац, гетман вялікі і ваявода віленскі, перадаў Ражанку ў заставу Халецкім, якія ў 1685 адмовіліся ад яе на карысць Яна Крыштафа Паца. Апошні прадстаўнік галіны роду Юзаф Пац пакінуў мястэчка свайму далёкаму сваяку Людвіку Міхалу Пацу (прадстаўнік старэйшай сенатарскай галіны роду). У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Ражанка апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Лідскім павеце Гродзенскай губерні. У 1804 годзе ў мястэчку існавала прыходскае вучылішча. Станам на 1829 год — 19 будынкаў (9 хрысціянскіх і 10 іўдзейскіх). Па здушэнні вызваленчага паўстання ў 1832 расійскія ўлады канфіскавалі маёнтак у Пацаў. Пад нашчадкамі баярына Кіманта Ражанка была больш чым чатырыста гадоў. У 1843 годзе Ражанку разам з Лідскім паветам перавялі ў склад Віленскай губерні, у другой пал. XIX ст. мястэчка зрабілася цэнтрам воласці. На 1863 год — 52 жылыя дамы. У 1866 годзе існавалі касцёл, царква, сукнавальная фабрыка. На 1885 год — 63 двары, валасная ўправа, 2 вадзяныя млыны, 3 корчмы. У 1907 годзе з адкрыццём чыгункі Ліда — Масты — Ваўкавыск пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Ражанка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Наваградскім павеце. У гэты час існавалі аднайменныя мястэчка (115 дамоў) і фальварак (4 дамы). На 1933 год дзейнічалі касцёл і царква, працавала пошта. У 1939 годзе Ражанка ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стала цэнтрам сельсавета Шчучынскага раёна Баранавіцкай вобласці (з 20 верасня 1944 у Гродзенскай вобласці). Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1940 тут было 117 двароў, няпоўная сярэдняя і пачатковая школа, пошта з тэлефонным камутатарам на 10 нумароў, вадзяны млын, хата-чытальня, бальніца; на 1999—795 двароў, на 1 студзеня 2001—796. Насельніцтва XIX стагоддзе: 1829 год — 89 чал., у тым ліку 54 хрысціяніны і 35 іўдзеяў; 1861 год — 883 чал.; 1869 год — 432 чал.; 1885 год — 604 чал.; 1897 год — 777 чал., у тым ліку 543 іўдзеі XX стагоддзе: 1905 год — 45 чал. у маёнтку Ражанка, 504 чал. у мястэчку Старая Ражанка, 135 чал. у Новай Ражанцы; 1919 год — 744 чал.; 1921 год — 734 чал. у мястэчку Ражанка і 83 чал. у фальварку Ражанка; 1933 год — 734 чал.; 1939 год — 965 чал.; 1940 год — 918 чал.; 1999 год — 2,3 тыс. чал. XXI стагоддзе: 1 студзеня 2001 год — 2280 чал. Інфраструктура У Ражанцы працуюць базавая школа, школа-інтэрнат, дашкольная ўстанова, бальніца, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта. Славутасці Гаспадарчы двор (XIX ст.) Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (1674, 1827) Каплічка прыдарожная (XIX ст.) Сінагога (цяпер царква БЭМП) Чыгуначная станцыя (1-я пал. XX ст.) Царква ў гонар Раства Хрыстова Страчаная спадчына Сядзібна-паркавы комплекс Пацаў (XVII ст.) Вядомыя асобы Віталь Міхайлавіч Жук — беларускі лёгкаатлет. Зноскі Літаратура Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Шчучынскага раёна. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2001.— 592 с.: іл. ISBN 985-11-0218-0. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 591 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7. Мальцаў У. В. Ражанка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 248. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13). Różanka // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze (польск.). — Warszawa, 1888. — S. 854. Лаўрэш Леанід. Ражанка // Наша слова.pdf № 24 (76), 14 чэрвеня 2023. // на pawet.net Спасылкі На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ражанка (аграгарадок)