Рагачоў

Рагачо́ў (трансліт.: Rahačoŭ) — горад раённага падпарадкавання ў Гомельскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Рагачоўскага раёна. За 121 км на поўнач ад Гомеля. Чыгуначная станцыя на лініі Магілёў — Жлобін. Аўтадарогі на Бабруйск, Магілёў, Слаўгарад, Жлобін. Прыстань на рацэ Дняпро. Гісторыя Старажытнасць Умацаваны цэнтр старажытнага Рагачова — Замкавая гара — размешчаны на месцы гарадзішча мілаградскай і штрыхаванай керамікі культур. Гарадзішча займала край мыса каля сутокаў Друці з Дняпром. Пляцоука блізкая да трохвугольнай, ад карэннага берага аддзялялася лугападобным ровам. 3 трох бакоў была ахавана высокімі стромкімі схіламі, а з боку поля — ровам. Штучныя ўмацаванні не захаваліся, уезд размяшчаўся з паўднёвага боку. Знойдзены прылады працы (нажы, сярпы, разцы, сякеры і інш.), прадметы побыту (фрагменты замкоў і ключы, шылы, крэсівы, пісала і інш.), зброя і рыштунак конніка (наканечнікі стрэл, фрагменты шпор, дэталі цугляў), ювелірныя вырабы (шпількі, пярсцёнкі, паясныя спражкі), касцяныя вырабы (арнаментаваныя накладкі, абломак шахматнай фігуры), а таксама рыбалоўныя кручкі, фрагменты ганчарнага посуду. Старажытнае насельніцтва Рагачова займалася земляробствам, жывёлагадоўляй, рыбалоўствам, паляваннем, былі развіты апрацоўка жалеза, каляровых металаў, косці, дрэва і інш., існавалі гандлёвыя сувязі з Кіевам і Валынню. На думку П. Ф. Лысенкі, паселішча на Замкавай гары ўзнікла ў XI ст. Найбольш верагодна, што горад вырас з феадальнага замка. Перыяд Кіеўскай Русі Упершыню ўпамінаецца ў Іпацьеўскім летапісе пад 1142 г. пры апісанні раздачы кіеўскім князем Усеваладам Ольгавічам сваім братам гарадоў Тураўскай і Уладзімірскай зямель. Уваходзіў, верагодна, у Тураўскае княства. Другі раз згадваецца ў летапісе пад 1188 г. пры апісанні аблогі Святаславам Усеваладавічам горада Друцка. У складзе Вялікага Княства Літоўскага Звесткі Мацея Стрыйкоўскага і позніх беларуска-літоўскіх летапісаў пра ўладанне Рагачовам ў XIII ст. міфічным літоўскім князем Даўмонтам легендарныя і неверагодныя. У XIV—XVIII стст. цэнтр Рагачоўскай воласці Вялікага Княства Літоўскага, кіраваўся намеснікамі або старостамі. У 1509 годзе пінскі князь Фёдар Іванавіч Яраславіч і яго жонка Алена завяшчалі Рагачоў у ліку іншых гарадоў вялікаму князю літоўскаму Жыгімонту Старому. У 1548 годзе ў Рагачове вядома царква св. Кузьмы і Дзям’яна. У XVI ст. на месцы старажытнага дзядзінца пабудаваны Рагачоўскі замак з Рагачоўскім палацам, які меў стратэгічнае значэнне і ў XVII ст. ўваходзіў у сістэму абароны на Дняпры, спалены ў 1654 годзе, канчаткова знішчаны ў 1780 годзе. У 1566 годзе згадваецца царква святых Кузьмы і Дзям’яна. Пад час вайны Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ 1534—1537 гадоў і вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1657 гадоў горад некалькі разоў захоплівалі маскоўскія войскі, значна пацярпеў ад ваенных дзеянняў. У канцы XVI ст. ў ваколіцах Рагачова дзейнічалі казацка-сялянскія атрады Севярына Налівайкі і Дубіны. У складзе Расійскай імперыі Пасля першага падзелу Рэчы Паспалитай 1772 г. у складзе Расійскай імперыі, цэнтр Рагачоўскага павета Рагачоўскай правінцыі. У 1777—1796 гг. і з 1802 г. у Магілёўскай, у 1796—1802 гг. у Беларускай губернях. 16 жніўня 1781 г. атрымаў герб (у залатым полі чорны барановы рог). У 1880 г. — 560 дамоў, 2 цагельні, канатны, піваварны, мылаварны і 2 гарбарныя заводы. У 1900 г. працавала 36, у 1913 г. — 50 фабрык и заводащ. У 1902 г. праз Рагачоў пракладзена чыгунка Магілёў — Жлобін. Падчас рэвалюцыя 1905—1907 гг. У горадзе прайшлі забастоўкі працоўных. У 1906 г. адкрыта Рагачоўскае рэальнае вучылішча, пазней Рагачоўская настаўніцкая семінарыя. Перыяд рэвалюцый і Грамадзянскай вайны Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. створаны Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. 31 мая 1917 г. у горадзе аформілася бальшавіцкая арганізацыя, у лістападзе 1917 г. створаны атрад Чырвонай гвардыі і Ваенна-рэвалюцыйны камітэт. З 13 да 30 студзеня 1918 г. горад быў заняты 1-м польскім корпусам на чале з Ю. Р. Доўбар-Мусніцкім. З лютага да 22 лістапада 1918 г. горад быў акупаваны войскамі кайзераўскай Германіі. 25 сакавіка 1918 года абвешчана аб прыналежнасці тэрыторыі да Беларускай Народнай Рэспублікі. Дзейнічала Рагачоўскае камуністычнае падполле. У складзе савецкай дзяржавы З 1 студзеня 1919 г. згодна з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі горад увайшоў у склад Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі, аднак 16 студзеня ЦК РКП(б) пастанавіў уключыць яго ў састаў Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі. З мая 1919 г. у Гомельскай губерні РСФСР, з 1924 г. у БССР, цэнтр Рагачоўскага раёна Бабруйскай акругі (да 1930 г.), з 1938 г. — Гомельскай вобласці. У 1936—1941 гг. і з 1944 г. дзейнічаў настаўніцкі інстытут. 2 ліпеня 1941 г. акупіраваны нямецкімі войскамі, 13 ліпеня 1941 г. вызвалены Чырвонай Арміяй у ходзе Рагачоўска-Жлобінскай аперацыі 1941 г. З 14 жніўня 1941 да 24 лютага 1944 гг. зноў акупіраваны. За ўвесь час акупацыі ў горадзе і раёне загублена 6,3 тыс. чал. Дзейнічала Рагачоўскае патрыятычнае падполле. Вызвалены ў ходзе Рагачоўска-Жлобінскай аперацыі 1944 г. войскамі 1-й і 50-й арміі 1-га Беларускага фронту. 13 вайсковым часцям і злучэнням нададзены ганаровыя найменні «Рагачоўскіх». У 1971 г. знойдзены Рагачоўскі манетны скарб. З 27 лютага 1978 г. горад абласнога падпарадкавання. У 1988 годзе ў склад горада ўключана вёска Задруцце Лучынскага сельсавета. Сучаснасць 1 снежня 1998 года Рагачоўскі раён і горад Рагачоў аб'яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Рагачоўскі раён з адміністрацыйным цэнтрам горад Рагачоў. Насельніцтва XIX стагоддзе: 1880 год — 4,5 тыс. чал.; 1897 год — 9 038 чал. XX стагоддзе: 1939 год — 15,2 тыс. чал.; 1959 год — 10,2 тыс. чал.; 1970 год — 16 тыс. чал. XXI стагоддзе: 2006 год — 34,1 тыс. чал.; 2009 год — 33,6 тыс. чал.; 2016 год — 34 937 чал.; 2017 год — 34 825 чал.; 2026 год — 31 323 чал. Эканоміка Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Гасцініца «Днепр». Дзейнічае найбуйнейшае прадпрыемства па вытворчасці згушчанага малака і іншых відаў малочных кансерваў у Беларусі — Рагачоўскі малочнакансервавы камбінат. Культура Рагачоўскі музей народнай славы. Нематэрыяльная спадчына Мастацкія практыкі саломапляцення Гомельскай вобласці — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 33БК000134. Славутасці Жылыя дамы (XIX — пач. XX ст.). Гарадзішча старажытнага Рагачова (1-е тысячагоддзе да н.э. — пачатак 2-га тысячагоддзя н.э.), на паўднёвай ускраіне горада, урочышча Замкавая Гара — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313В000586. Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку (1-е тысячагоддзе да н.э.- 1-е тысячагоддзе н.э.), на паўднёва-ўсходняй ускраіне горада — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313В000587. Касцёл (1912), вул. Валадарскага — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313Г000588. Свята-Аляксандра-Неўская царква (1989) Дом купца Беленькага (канец ХІХ стагоддзя), вул. Леніна, 34 — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313Г000589. Дом, дзе жыў Уладзімір Караткевіч (1914), вул. Караткевіча, 59. Будынак былой земскай управы (1914—1916 гады), вул. Уладзіміра Леніна, 64 (інв. № 322/С-22407) — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313Г000590. Будынак былога рэальнага вучылішча (1903—1907), вул. Цымермана, 36 — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313Г000592. Тры капліцы на старых могілках (канец ХІХ — пачатак XX стагоддзя) — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313Г000593. Курганная група (X—XIII стагоддзі), на ўсходнім беразе воз. Камарын — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313В000594. Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (X—XIII стагоддзі), за 3 км ад горада, каля шашы Рагачоў — Доўск — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313В000595. Брацкая магіла (1944), на могілках — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313Д000596. Брацкая магіла (1941—1944), вул. Леніна, у Піянерскім парку — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313Д000591. Узнагароды 19 красавіка 2010 года горад узнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны». Вядомыя асобы Анатоль Яўгенавіч Андрэеў — міністр аўтамабільнага транспарту Беларускай ССР. Віктар Лявонцьевіч Більдзюкевіч — дзяржаўны дзеяч БССР. Самуіл Залманавіч Галкін — паэт і драматург. Леанід Бенецыянавіч Гельфанд (нар. 1936) — беларускі архітэктар. Аляксандр Ільіч Гінцбург — беларускі кінарэжысёр. Якаў Абрамавіч Гольбін (нар. 1925) — вучоны-эканаміст. Уладзімір Міхайлавіч Говар-Бандарэнка — беларускі акцёр. Васіль Барысавіч Далгалёў — беларускі дзяржаўны дзеяч. Іосіф Абрамовіч Збароўскі (нар. 1936) — беларускі архітэктар. Віталь Міхайлавіч Калеснікаў (1922—1964) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944). Настасся Фёдараўна Кудасава — беларуская паэтэса. Берта Ізраілеўна Кузняцова — беларускі савецкі мастак. Уладзімір Мехаў — беларускі празаік. Ёсеф Розэн Аляксандр Васільевіч Сукала — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. Людміла Аляксандраўна Шагалава — савецкая актрыса. Антаніна Аляксееўна Мельнікава (нар. 1958) — беларуская байдарачніца. Заўвагі Літаратура Ваганава, А. Рагачоў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 39. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. Рагачоў // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 612—613. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9. Спасылкі На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рагачоў Геаграфічныя звесткі па тэме Рагачоў на OpenStreetMap Рагачоў на сайце Глобус Беларусі (руск.) ХРАНАЛОГІЯ РАГАЧОЎСКАГА КРАЮ Ў ЧАСЫ ВКЛ І РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ