Жалудок

Жалудок (трансліт.: Žaludok, руск.: Желудок) — гарадскі пасёлак у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. За 22 км ад горада Шчучын, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Скрыбаўцы на лініі Масты — Ліда. Аўтадарогамі звязаны з магістралямі М6 Мінск—Гродна і М11 Слонім — Ліда. Назва В. Жучкевіч лічыў, што назва пасёлка Жалудок утворана ад асновы жолуд (назва плода дуба). У канцы XIV ст. згаданая «Сцегевілава вёска Жалудка» (Stegewillen-dorff Szoludka). У гэтым панёманскім рэгіёне фіксавалася ваўкавыскае прозвішча Жалудка, воранаўскае Жалудкоўскі, лідскія Жалуд і Жалудзевіч. Прозвішчы Жолуд, Жалудоў, Жалудовіч, Жалудко, Жалудкоў, Жолудзь, Жолудзеў М. Бірыла таксама выводзіў ад слова жолуд. На захадзе Літвы ёсць, аднак, літоўскае прозвішча Žaluda. Гісторыя На правым беразе ракі Жалудзянка знаходзіцца помнік археалогіі — рэшткі старажытнага пасялення. З другой паловы XV стагоддзя Жалудок вядомы як ўладанне вялікага князя. З 1486 года мястэчка, да 1567 года цэнтр павета Віленскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Належаў Лацкім, Сапегам, Францкевічам-Радзімінскім. У XVIII — 1-й чвэрці XIX стагоддзяў уласнасць Тызенгаўзаў. З 1795 года ў складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Лідскага павета Віленскай губерніі. З 1921 года ў складзе Польшчы, цэнтр гміны Лідскага павета. З 1939 года ў БССР, з 1940 года гарадскі пасёлак, цэнтр раёна. Жалудок акупіраваны нацыстамі 27 чэрвеня 1941 г. Гітлераўцы ў лістападзе 1941 г. на адзінай ацалелай вуліцы стварылі гета ў Жалудку. Пры яго знішчэнні 9 мая 1942 г. гітлераўцы загубілі больш за 1,5 тыс. (па іншых звестках, 2 тыс.) чалавек. Жалудок вызвалены 12 ліпеня 1944 г. ў ходзе Беластоцкай аперацыі. З 1962 года пасёлак у Шчучынскім раёне. Насельніцтва XIX стагоддзе: 1829 год — 311 чал., у тым ліку 146 хрысціян і 165 іўдзеяў; 1861 год — 581 чал.; 1863 год — 581 чал.; 1895 год — 674 чал.; 1897 год — 1860 чал., у тым ліку 1372 юдэі XX стагоддзе: 1905 год — 1969 чал.; 1909 год — 1969 чал.; 1919 год — 1557 чал.; 1921 год — 1552 чал. у мястэчку Жалудку і 242 чал. у фальварку Жалудку; 1940 год — 2436 чал.; 1971 год — 2,1 тыс. чал.; 1993 год — 1,8 тыс. чал.; 1995 год — 1,5 тыс. чал.; 1997 год — 1,4 тыс. чал. XXI стагоддзе: 2001 год — 1630 чал.; 2006 год — 1,5 тыс. чал.; 2007 год — 1,4 тыс. чал.; 2008 год — 1,4 тыс. чал.; 2009 год — 1290 чал. (перапіс); 2016 год — 1017 чал.; 2017 год — 1002 чал.; 2018 год — 972 чал.; 2019 год — 1089 чал.; 2020 год — 1097 чал.; 2021 год — 1060 чал.; 2023 год — 1002 чал.; 2025 год — 947 чал. Эканоміка Прадпрыемствы сацыяльна-бытавога абслугоўвання. Славутасці Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі Маёнтак князёў Святаполк-Чацвярцінскіх (пач. 20 ст.) Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага Памятныя мясціны На брацкай магіле савецкіх воінаў і партызан (1944) устаноўлены помнік. У Жалудку пахаваны Пётр Барташэвіч (1914—1991), беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч. Вядомыя асобы Бен-Авігдор (1866—1921) — пісьменнік, выдавец, адзін з першых папулярызатараў літаратуры на іўрыце. Вольга Галіна (Александроўская) (1899—1980), беларуская актрыса Андрэй Леанідавіч Гурын (нар. 1972) — беларускі ўрач-акушэр-гінеколаг. Кандыдат медыцынскіх навук (2004), дацэнт (2007). Пінхус Крэмень (1890—1981), мастак, прадстаўнік Парыжскай школы Канстанцін Тызенгаўз (1786—1853), арнітолаг Валерый Урублеўскі (1836—1908), удзельнік рэвалюцыйнага руху Сафія з Тызенгаўзаў Шуазёль-Гуф’е (1790—1878) — пісьменніца, аўтарка мемуараў і гістарычных раманаў. Зноскі Літаратура Жалудо́к // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 306. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9. Спасылкі Геаграфічныя звесткі па тэме Жалудок на OpenStreetMap ЖАЛУДОК на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларуская энцыклапедыя» Гісторыя Жалудка на pawet.net Жалудок на globustut.by Жалудок на Radzima.org Жалудок Архівавана 30 снежня 2008. на jewishgen.org Лаўрэш Леанід. Палац у Жалудку // Наша Слова № 28 (1543), 15 ліпеня 2021 г.; № 29 (1544), 22 ліпеня 2021. // на pawet.net Шымялевіч Міхал. Нататкі да манаграфіі Жалудка // Збор твораў / укл. Л. Лаўрэш. — Гродна, 2019. С. 57-72. // на pawet.net