Вилейка

Вилейка (белар. Віле́йка) — Беларусь Республикасының Минск облысындағы қала. Вилейка ауданының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Вилейка қаласының халқы 26 015 адамды құрады. Географиялық сипаттамасы Қала Вилия өзенінің жағасында, Вилия су қоймасының жанында, Минск қаласынан 100 км және Литва шекарасынан 111 км қашықтықта орналасқан. Вилейка автомобиль жолы арқылы Минск, Молодечно, Сморгон, Мядель және Докшицы қалаларымен байланысады. Молодечно-Полоцк теміржолы да қала арқылы өтеді. Тарихы Вилейка аймағындағы алғашқы адамдар 5000 жыл бұрын пайда болған. X-XIII ғасырларда бұл аймақ Балтық тайпалары мен Полоцк княздігі арасындағы ерекше шекараны құрады. Вилейка туралы алғашқы жазбаша деректер 1460 жылға жатады. XVII ғасырға дейін қоныс Старый Куренец деп аталды. 1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Вилейка Ресей империясының құрамына кірді. Қала тұрғындарының негізгі кәсібі ауыл шаруашылығы және өзен кеме қатынасы болды. XIX ғасырдың басында қала өртке, сондай-ақ 1812 жылғы соғыс кезінде Вилейкаға келтірілген қирандыға ұшырады. Осыдан кейін қалада кең көлемді қайта құру жұмыстары жүргізіліп, ескі ғимараттар толығымен ауыстырылды. XIX ғасырдың соңында қалада шамамен 3500 адам болды, олардың көпшілігі еврейлер болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914-1918) Вилейканы 1915 жылы неміс әскерлері қысқа мерзімге басып алды. 1921 жылы Рига келісімінің нәтижесінде Вилейка Батыс Беларусьтің құрамында Польшаның құрамына кірді. 1939 жылдың күзінде қала Беларусь КСР құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аймақ неміс оккупациясында болды (1941 жылдың 25 маусымынан 1944 жылдың 2 шілдесіне дейін). 1939 жылдың 4 желтоқсанынан 1944 жылдың 20 қыркүйегіне дейін – Беларусь КСР-нің Вилейка облысының орталығы болды. 1944 жылы 20 қыркүйекте Вилейка облысы Молодечно болып өзгертілді, ал облыс орталығы Молодечноға көшірілді. 1946 жылдың маусым айынан бастап аудан орталығы қызметін атқарды, ал 1960 жылдың қаңтарынан бастап Минск облысының құрамына кірді. Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада машина жасау, ағаш ұстасы, құрылыс материалдары, жеңіл және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары жұмыс жасайды. «Зенит-БелОМО» ашық акционерлік қоғамы — оптикалық көздеуіштер, дүрбілер, темір емес құймалар, дәнекерленген металл конструкциялары, машина жасау саласындағы техникалық жабдықтар, медициналық таразылар, автомобильдерге арналған агрегаттар мен бөлшектер, тракторларға арналған қосалқы бөлшектер; «Стройдеталь» ашық акционерлік қоғамы — ішкі есіктер, шағын тұрғын үй құрылысы, бақша тұрғын үй құрылысына арналған терезелер мен есіктер; «Молодехномбель» ЖАҚ-тың «Вилейка жиһаз фабрикасының» филиалы — шкаф жиһаз жиынтықтары, ас үй және дәліз жиһаз жиынтықтары, үстелдер, орындықтар, шкафтар, дивандар және төсектер; «Вилейка жөндеу зауыты» ашық акционерлік қоғамы — ауыл шаруашылығы техникасын және оларға арналған қосалқы бөлшектерді өндіру, жылжымалы ғимараттар мен металл конструкцияларды өндіру, ағаш өңдеу, салондар мен фургондар өндірісі «Дзержинский агрокомбинаты» ААҚ Минск филиалының «Вилейка жем зауыты» өндірістік алаңы — құрама жем; «Комдор» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі — жол құрылысы мен күтіп ұстауға арналған машиналар мен жабдықтар, қар тазалағыштар, дәнекерленген металл конструкциялар (ұялы телефон діңгектері), контейнер типті ғимараттар. Вилейкада екі спорт залы және бес орта мектеп бар. Сонымен қатар, мектепке дейінгі жастағы балаларға білім беру қызметтерін көрсететін мектепке дейінгі балаларды дамыту орталықтарын қоса алғанда, тоғыз балабақша бар. Вилейка орталық аудандық ауруханасы (ОАА) қала тұрғындарына медициналық көмек көрсетеді. Ауруханада 311 стационарлық төсек-орын және 11 бөлім бар. Көрікті орындары Вилейканың басты сәулет өнерінің ескерткіші - ХХ ғасырдың басында салынған Қасиетті Крестті шіркеуі. Кірпіштен салынған шіркеу нео-готикалық және нео-романдық стильдерді үйлестіретін стильде салынған. Беларусьтегі ең үлкен жасанды су қоймасы Вилейкада орналасқан. Вилейка су қоймасының ауданы 64,6 шаршы шақырымды құрайды. 1968 жылы Минскінің сумен жабдықтауын арттыру қажеттілігі туындап, Вилия өзенінде құрылыс басталды. Вилейка су қоймасы 1975 жылы жұмыс істей бастады. Вилейкадағы тағы бір көрнекті орын — 20 ғасырдың басында салынған жергілікті теміржол вокзалы. Стансаның жанында 20 ғасырдың басында салынған су мұнарасы да бар. Вилейка теміржол вокзалының ғимараты көркем және типтік жобада салынған. Мұндай ғимараттар өздері тиесілі дәуірдің айқын ізін қалдырады және қандай да бір жолмен елдің мәдени және тарихи мұрасының бір бөлігін құрайды. Бұдан басқа, қалада кішігірім сәулет ескерткіштері мен көрікті жерлері бар. Бұл негізінен 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында салынған ғимараттар және Вилейканың типтік тарихи сәулетінің бөлігі деп санауға болады. Бұл ғимараттарға бұрынғы қонақ үйлер, ауруханалар, спорт залдары, казармалар, қазынашылық, өрт сөндіру бекеті, сот ғимараты, түрме және басқа да әкімшілік және тұрғын үй ғимараттары кіреді. Галерея Дереккөздер