61-я зьнішчальная авіябаза

61-я зьнішча́льная авіяцы́йная ба́за (61 заб) — база Заходняга апэратыўна-тактычнага камандаваньня Вайскова-паветраных сілаў і войскаў супрацьпаветранай абароны Беларусі, што месьціцца ў Баранавічах (Берасьцейская вобласьць). На 2016 год 61-я авіябаза была адзінай у Беларусі, дзе месьціліся самалёты-зьнішчальнікі. Склад На 2016 год на лётнішчы 61-й зьнішчальнай авіябазы ў Баранавічах (Берасьцейская вобласьць) знаходзілася 37 самалётаў-зьнішчальнікаў «МіГ-29»: 20 самалётаў «МіГ-29БМ», 9 — «МіГ-29Б» і 8 — «МіГ-29УБ». У лістападзе 2019 году на ўзбраеньне паступілі першыя 2 зьнішчальнікі «Су-30СМ». Мінуўшчына У чэрвені 1941 году ў ходзе Нямецка-савецкай вайны 2-і паветраны флёт Паветранага войска Нямеччыны разьмясьціў на аэрадроме Баранавічы 3-е крыло 1-й эскадрыльлі бамбавікоў «Юнкерс Ю 87». У ліпені 1943 году на лётнішчы знаходзілася 2-е крыло 3-й эскадрыльлі зьнішчальнікаў «Юнкерс Ю 88». Паўторна нямецкія войскі выкарыстоўвалі лётнішча з кастрычніка 1943 году па ліпень 1944-га. Ад верасьня 1944 году да сакавіка 1945 году на аэрадроме знаходзіліся палкі 1-й авіядывізіі далёкага дзеяньня Вайскова-паветраных сілаў Чырвонай арміі. З 1944 году па кастрычнік 1950-га ў Баранавічах разьмяшчалася 144-я зьнішчальная авіядывізія СПА. Таксама з красавіка 1944-га па травень 1945 году на лётнішчы месьціўся штаб і кіраўніцтва 45-й бамбавальнай дывізіі з 3-ма палкамі, якая пазьней зноў месьцілася ў на лётнішчы Баранавічы з 7 лістапада 1951-га па 1 красавіка 1960 году. Адначасна з 9 жніўня 1945 году па травень 1947-га на лётнішчы знаходзілася 1-я штурмавая авіядывізія. У студзені 1951 году на аэрадроме Баранавічы стварылі 39-ю зьнішчальную авіядывізію СПА ў складзе 3-х палкоў, зь якіх 61-ы і 129-ы ўтварылі на аснове 445-га і 439-га ў саміх Баранавічах. Асноўным самалётам стаў «МіГ-15», першыя 7 зь якіх паставілі ўзімку. У 61-м авіяпалку таксама было па 3 самалёты «Па-2» і «Як-11». Першым камандзірам 61-га зап СПА быў палкоўнік Васіль Шашонак. У 1951—1953 гадах летчыкі 61-га палка ўдзельнічалі ў Карэйскай вайне, таму на аэрадроме Баранавічы ў той час знаходзіўся 12-ы цяжкі авіяполк на самалётах «Ту-4». За 1950-я гады ў Баранавічах асвоілі самалёты «МіГ-15бзс», «МіГ-17», «МіГ-17П» і «МіГ-17ПФ». У 1959 годзе 61-ы авіяполк пераўзброілі звышгукавым перахопнікам «Су-9». У 1961 годзе ў 61-ы полк улучылі эскадрыльлю перахопнікаў «Як-25М» з распушчанага 129-га зап. На 1964 год 61-ы зьнішчальны авіяполк меў на ўзбраеньні 22 самалёты «Су-9» і «Су-11», 10 «Як-25М» і «Як-25П», па 4 «МіГ-17» і «МіГ-15», а таксама самалёт сувязі «Як-12М». У 1965 годзе адна эскадрыльля 61-га палка несла дзяжурства ў запалярнай Зямлі Франца-Іосіфа (Архангельская вобласьць) на поўначы Расейскай СФСР. У 1971 годзе 61-ы зап асвоіў вышынныя перахопнікі «МіГ-25П». У 1983-м 2 эскадрыльлі 61-га палка прыступлі да пераўзбраеньня самалётамі «МіГ-23М». У 1984—1991 гадах 61-ы зап знаходзіўся ў складзе 11-га корпуса 2-й асобнай арміі СПА і меў на ўзбраеньні эскадрыльлю перахопнікаў «МіГ-25П» і «МіГ-25ПД», 2 эскадрыльні зьнішчальнікаў «МіГ-23М» і «МіГ-23МЛД». У спалучэньні прымянялі самалёты «МіГ-25ПУ» і «МіГ-23УБ». У чэрвені 1989 году з Усходняй Нямеччыны ў Баранавічы перавялі 911-ы зьнішчальны авіяполк 105-й авіядывізіі са складу 16-й паветранай арміі, пасьля чаго яго распусьцілі ў 1993 годзе. У 1991 годзе 2 эскадрыльлі 61-га авіяпалка перавялі са зьнішчальнікаў «МіГ-23МЛД» на перахопнікі «МіГ-27П». 31 сьнежня 1992 году афіцэры 61-га зьнішчальнага авіяпалка ў складзе Баранавіцкага гарнізону прынялі прысягу на вернасьць Рэспубліцы Беларусь. Увосень 1993 году на ўзбраеньне авіябазы ў Баранавічах паступілі самалёты «МіГ-29». 5 жніўня 1993 году начальнік Галоўнага штаба Ўзброеных сілаў Беларусі Мікалай Чуркін падпісаў Дырэктыву аб пераўтварэньні аэрадрома Баранавічы ў 61-ю зьнішчальную авіябазу, якая набыла моц 1 студзеня 1994 году. На авіябазе знаходзіліся эскадрыльлі франтавых зьнішчальнікаў «МіГ-29» і перахопнікаў «Су-27П», батальён аэрадромна-тэхнічнага забесьпячэньня, рота сувязі і радыётэхнічнага забесьпячэньня і цэнтар баявога кіраваньня. Камандзірам стаў палкоўнік Генадзь Пермякоў. У 1994 годзе каля 20 тых самалётаў «МіГ-29» у мадыфікацыі «9.13» перадалі ў Баранавічы ад 927-га зап на лётнішчы Асаўцы (Бярозаўскі раён) і ад распушчанага 787-га зап на лётнішчы Рось (Ваўкавыскі раён). Эскадрыльля «МіГ-29» у складзе 2 экіпажаў заступіла на дзяжурства пасьля пуску кіраваных ракетаў «Р-73» па мішэнях «МіГ-6». За 1994 год на авіябазе правялі 55 лётных зьменаў з выкананьнем 91-й стральбы з гарматы, 45 пускаў некіраваных і 22 пускаў кіраваных ракетаў. У 1995 годзе лётную падрыхтоўку выканалі на 88%, бо на 61-й авіябазу паставілі 6151 тону авіяпаліва замест 11 580 вызначаных тонаў. Гадавы налёт на падрыхтаванага лётчыка склаў 28 гадзінаў, на маладога — 25. У 1996 годзе 61-ю зьнішчальную авіябазу наведалі прадстаўнікі дзяржаваў-удзельніцаў Арганізацыі бясьпекі і супрацы ў Эўропе (Вена, Аўстрыя). Наведваньне ладзілі ў рамках Венскага дакумэнту ад 28 лістапада 1994 году «Аб захадах умацаваньня даверу і бясьпекі». Тады на базе знаходзілася 30 самалётаў «МіГ-29» і 23 «Су-27П». У 1996 годзе лётная падрыхтоўка скарацілася да 34% ад вызначанай. У 1995—1996 гадах 36 лётчыкаў, у тым ліку некалькі лётчыкаў-снайпэраў, пакінулі 61-ю авіябазу. У 1998-м навучальныя налёты ўпалі да 26% ад пляну. У 2000-м — да 19%. У 1997—2000 гадах лётчыкі 61-й авіябазы прымалі ўдзел у сумесных з Расеяй вучэньнях з пасадкамі на лётнішчах Бежацк (Цьвярская вобласьць) і Ладзейнае Поле (Ленінградзкая вобласьць). ХХІ стагодзьдзе У 2001-м пілёты 61-й авіябазы ў Баранавічах наляталі 413 гадзінаў ад 2880 вызначаных (14%). Сярэдні налёт на лётчыка складаў 10 гадзінаў. У студзені 2002 году 61-я зьнішчальная авіябаза стала часткай Заходняга апэратыўна-тактычнага камандаваньня (ЗАТК) Вайскова-паветраных сілаў і войскаў супрацьпаветранай абароны Беларусі. На авіябазе налічвалася 2 эскадрыльлі з 20 самалётаў «Су-27» і 14 зьнішчальнікаў «МіГ-29». Лётчыкі 61-й авіябазы ўзялі ўдзел у вучэньнях Узброеных сілаў Беларусі «Бярэзіна-2002» і «Чыстае неба-2003». 18 чэрвеня 2004 году 61-й зьнішчальнай авіябазе ўручылі беларускі баявы сьцяг. Цягам 2004 году «558-ы авіярамонтны завод» у Баранавічах паставіў на 61-ю авіябазу мадэрнізаваныя зьнішчальнікі «МіГ-29БМ» (беларускі мадэрнізаваны) тыпу «9.11» і 2-мясцовыя «Су-27УБМ1». Іх дапрацоўвалі на заводзе з 2003 году. У сакавіку 2005 году штурман авіябазы Юры Кавалёў разьвіў на зьнішчальніку «МіГ-29БМ» №06 хуткасьць 891 км/гадз падчас замкнёнага маршруту на 1000 км, чым усталяваў сусьветны рэкорд, які ўлічыла Міжнародная авіяцыйная фэдэрацыя (МАФ). Таксама ў сакавіку 2005 году начальнік лётных выпрабаваньняў 61-й заб Аляксандар Бачкароў разьвіў на тым самалёце хуткасьць 1665 і 1060 км/гадз пры замкнёных маршрутах на 100 і 500 км, што МАФ улічыла ў якасьці сусьветных рэкордаў. 4 і 10 сакавіка 2005 году інспэктар бясьпекі палётаў Вячаслаў Броўчанка ўсталяваў 12 сусьветных дасягненьняў у хуткаўздымнасьці рэактыўных самалётаў вагой 16-20 тонаў на «МіГ-29БМ» №07. Самалёт тройчы з грузам у 1 і 2 тоны ды без нагрузкі набраў вышыню 3 км за 51 сэкунду, 6 км — за 1 хвіліну і 7 сэкундаў, 9 км — за 1 хвіл. і 28 сэк. і 12 км — за 2 хвіл. і 14 сэкундаў. На пачатку кастрычніка 2005 году ўпершыню за 7 гадоў лётчыкі 61-й авіябазы прымянілі бомбы вагой 250 кг і гарматы на авіяпалігоне Ружаны (Пружанскі раён) па наземных цэлях. Таксама ў 2005 годзе ўпершыню ажыцьцявілі сумесную трэніроўку Аб’яднанай сыстэмы СПА з расейскім радыёлякацыйным самалётам «А-50». За 2005 год налёталі 771 гадзіну замест 1620 пастаўленых. З 61-й авіябазы правялі 797 заняткаў паветраным боем, 20 бомбакіданьняў і 40 пускаў кіраваных ракетаў у паветраныя цэлі. Гадавы налёт пілётаў вагаўся ад 10 да 50 гадзінаў. У чэрвені 2006 году правялі беларуска-расейскае вучэньне «Шчыт саюза-2006», што дазволіла выканаць 1424 гадзіны палётаў замест 680 вызначаных (209% ад пляну). 10 жніўня 2007 году зьнішчальнікі «МіГ-29» і «Су-27» са складу 61-й зьнішчальнай авіябазы ўпершыню прызямляліся на аўтамагістраль М1 Менск—Берасьце ў Івацэвіцкім раёне. Самалётам «МіГ-29УБ» №65 кіравалі начальнік аддзелу авіяцыі ЗАТК Альфрэд Краўчонак і намесьніка камандзіра 16-й заб Юры Асаўцоў. Самалёт «Су-27УБМ1» №62 пілятавалі камандзір 61-й авіябазы Юры Вараб’ёў і камандзір 1-й эскадрыльлі Анатоль Мароз. З той пары прызямленьне на аўтадарогу ўвайшло ў пералік практыкаваньняў баявой падрыхтоўкі 61-й авіябазы. На 15 лютага 2008 году на 61-й авіябазе знаходзіліся зьнішчальнікі «Су-27П», «МіГ-29» і «МіГ-29БМ». Агнявую моц і лётныя магчымасьці часткі самалётаў палепшылі на «558-ы авіярамонтны заводзе» ў Баранавічах. Лётчыкаў рыхтавалі на трэнажорах імітацыі палёту. Дзейнічала навучальная кляса апэратараў радыёлякацыйнай службы. У той дзень на базе выпрабавалі штурмавік «Су-25», які пасьля рамонту разабралі і даставілі Ўзброеным сілам Сырыі. 15 кастрычніка 2008 году 4 самалёты 14-га зьнішчальнага авіяпалка Расеі заступілі на сумеснае баявое дзяжурства зь беларускай эскадрыльляй 61-й зьнішчальнай авіябазы ў рамках апэратыўнага вучэньня «Восень-2008». Лётчыкі авіябазы бралі ўдзел у беларуска-расейскім вучэньні «Захад-2009». У жніўні 2010 году на 61-ю авіябазу перавялі лётчыкаў і лётна-тэхнічны пэрсанал авіябазы ў Бярозе. За 2010 год пілёты наляталі па 70 гадзінаў. 8 траўня 2011 году самалёты авіябазы адпрацавалі пасадку на аўтамагістралі між Баранавічамі і Івацэвічамі. 1 лютага 2011 году на 61-й авіябазе ўтварылі тактычную авіягрупу (ТАГ) ў складзе 1-й эскадрыльлі на «Су-27», 2-й і 3-й эскадрыльляў на «МіГ-29». На авіябазе працавала 25 лётчыкаў 1-й клясы і 4 лётчыкі-снайпэры. 6—12 верасьня 2011 году 5 зьнішчальнікаў «МіГ-29» з 61-й авіябазы ўдзельнічала ў вучэньні войскаў Аб’яднанай сыстэмы супрацьпаветранай абароны дзяржаваў-удзельніцаў СНД «Баявая садружнасць-2011», што прайшлі на расейскім палігоне Ашулук у Астраханскай вобласьці. У 2011 годзе прадстаўнікі дзяржаваў-удзельніцаў АБСЭ наведалі 61-ю авіябазу ў рамках Венскага дакумэнту ад 22 сьнежня 2011 году. 14-15 лютага 2012 году ўпершыню за 9 гадоў 48 экіпажаў з 61-й авіябазы пусьцілі кіраваныя ракеты «Р-73» па 24 паветраных мішэнях «САБ-250Т» на Палескім палігоне. Вучэньне ажыцьцявілі на 8 зьнішчальніках «МіГ-29», 2-х «Су-27П» і адным «Су-27УБМ1». 1 сьнежня 2012 году распусьцілі 1-ю эскадрыльлю, а 7 сьнежня яе самалёты — 17 «Су-27П» і 4 «Су-27УБМ1» — вывелі са складу ВПС і войскаў СПА Беларусі. На лістапад 2013 году на ўзбраеньні брыгады, разьмешчанай на базе, знаходзіліся беларускія бесьпілётнікі і самалёты «МіГ-29». Падрыхтоўка дзяжурнага экіпажу да ўзьлёту займала 6,5 хвіліны. 8 сьнежня 2013 году на аэрадроме ў Баранавічах разьмясьцілі дзяжурнае зьвяно расейскіх зьнішчальнікаў Су-27 і тэхнічны пэрсанал пасьля таго, як 23 красавіку расейскі міністар абароны Сяргей Шайгу паведаміў у Менску пра адпаведны намер. Расейскія лётчыкі прыляцелі з авіябазы ў Петразаводзку (Карэлія), адкуль 2 вайскова-транспартныя самалёты Іл-76 таксама прывезьлі інжынэрна-тэхнічнае абсталяваньне. 10 сьнежня 2013 году камандзір Вайскова-паветраных сілаў і войскаў супрацьпаветранай абароны Беларусі Алег Двігалёў аддаў Загад аб заступленьні на сумеснае баявое дзяжурства з расейскімі лётчыкамі 4-х зьнішчальнікаў Су-27П, якія прыбылі з вайсковай часткі 1-га камандаваньня Вайскова-паветраных сілаў Заходняй вайсковай акругі Расеі. 28 сьнежня 2013 году намесьнік старшыні Баранавіцкага гарвыканкаму Зьміцер Касьцюкевіч забараніў пікет 30 сьнежня супраць разьмяшчэньня расейскай авіябазы ў Баранавічах, заяку на які падала Анжаліка Камбалава. 27 лютага 2014 году 1-я зьмена расейскіх лётчыкаў адбыла назад у Расею. 4 сакавіка ў Баранавічы прыбыла 2-я зьмена расейскіх лётчыкаў. Сумеснае паветранае дзяжурства ладзілі згодна з Маскоўскім пагадненьнем ад 3 лютага 2009 году «Аб сумеснай ахове зьнешняй мяжы Саюзнай дзяржавы ў паветранай прасторвы і стварэньні Адзінай рэгіянальнай сыстэмы супрацьпаветранай абароны». 15 сакавіка 2014 году на аэрадроме Баранавічы разьмясьцілі расейскі радыёлякацыйны самалёт А-50. 4 чэрвеня 2014 году радыёлякацыйны самалёт А-50 (на аснове Іл-76) вярнуўся ў Расею пасьля Чэмпіянату сьвету па хакеі з шайбай 2014 году, які праходзіў у Менску 9—25 траўня. За 2014 год экіпажы Беларусі і Расеі выканалі звыш 400 сумесных вылетаў з аэрадрому Баранавічы, дзе штомесяц адбывалася ратацыя расейскіх лётчыкаў. На сакавік 2015 году з аэрадрому Баранавічы сумесныя палёты на «Су-27» ажыцьцяўлялі лётчыкі эскадрыльлі 159-га зьнічальнага авіяпалка Вайскова-паветраных сілаў Расеі. На пачатку верасьня 2015 году 5 зьнішчальнікаў «МіГ-29» з 61-й зьнішчальнай авіябазы прынялі ўдзел у вучэньні сыстэмы СПА СНД «Баявая садружнасьць-2015» на расейскім палігоне Ашулук. 23 верасьня 2015 году ў рамках вучэньня з 61-й зьнішчальнай авіябазай на аўтадарогу ўпершыню пасадзілі самалёт «Ан-26». 1 сьнежня 2015 году на 61-ю авіябазу прыбылі 10 самалётаў «МіГ-29», адрамантаваных 2-і раз на «558-м авіярамонтным заводзе» ў Баранавічах. Ад красавіка 2014 году рамонт прайшлі 8 баявых і 2 навучальныя самалёты, на якія ўсталявалі відэарэгістратары. Адрамантаваныя самалёты атрымалі найменьне МіГ-29БМ. На 1 сьнежня 2015 году беларускія лётчыкі ўсталявалі на такіх абноўленых самалётах 15 сусьветных рэкордаў у хуткаўздымнасьці і хуткасьці палёту па замкненым маршруце. Дагэтуль для 61-й заб пачынілі яшчэ 2 самалёты «МіГ-29». У сярэдзіне чэрвеня 2016 году на аэрадром у Баранавічах прыляталі 3 расейскія бамбавікі «Су-34». 13 лістапада 2019 году ў Баранавічы прыляцелі 2 зьнішчальнікі «Су-30СМ», якія заказалі для Вайскова-паветраных сілаў Беларусі. Камандзіры Генадзь Пермякоў (1994) Валяр’ян Самойла (1994—1999) Алег Трацьцякоў (1999—2004) Аляксандар Марфіцкі (2004—2007) Юры Вараб’ёў (2007—2011) Аляксандар Пацехін (2011—2016) Юры Пыжык (з 2016 году) Здарэньні 23 траўня 1996 году лётчык 61-й авіябазы Ўладзімер Карват адвёў цаной свайго жыцьця зьнішчальнік «Су-27» ад вёскі Арабаўшчына ў Баранавіцкім раёне пры падзеньні. 21 лістапада 1996 году падпадкоўніку Карвату пасьмяротна прысвоілі першаму ў Беларусі званьне «Герой Беларусі». 19 траўня 1997 году падпалкоўнік Сяргей Паграбан разьбіўся ў Баранавіцкім раёне на Су-17. 27 жніўня 2009 году ў польскі Радам (Мазавецкае ваяводзтва) вылецеў «МіГ-27УБ» 61-й авіябазы. 30 жніўня намесьнік камандзіра Заходняга апэратыўна-тактычнага камандаваньня Аляксандар Марфіцкі і намесьнік камандзіра 61-й авіябазы Аляксандар Жураўлевіч разьбіліся на Радамскім авіясалёне. 23 верасьня 2010 году камандзір эскадрыльлі Сяргей Каваленка і намесьнік камандзіра зьвяна Аляксандар Жыгайла разьбіліся ў Ганцавіцкім раёне (Берасьцейская вобласьць) на МіГ-29 з 61-й ЗАБ. 11 лістапада 2014 году разьбіўся самалёт «МіГ-29» 61-й авіябазы, але пілёт пасьпеў катапультавацца. Крыніцы Вонкавыя спасылкі Васіль Сямашка. Відэарэпартаж з 61-й зьнішчальнай авіябазы беларускіх Ваенна-паветраных сіл у Баранавічах // БелаПАН, 15 лютага 2008 г. Праверана 3 чэрвеня 2020 г. Канстанцін Літвін, «Інтэкс-прэс». Баявыя самалёты селі на трасу М1 пад Баранавічамі // Газэта «Наша ніва», 17 красавіка 2013 г. Праверана 3 чэрвеня 2020 г. 10 самалётаў МіГ-29 паступілі ў ВПС і войскі СПА // Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь, 1 сьнежня 2015 г. Праверана 3 чэрвеня 2020 г. Музэй баявой славы імя Уладзіміра Карвата ў Баранавічах // Беларускае тэлеграфнае агенцтва, 18 студзеня 2018 г. Праверана 3 чэрвеня 2020 г. Палёт МіГ-29 (рас.) // «Ваен ТБ», 11 лютага 2013 г. Праверана 3 чэрвеня 2020 г.