İvanava

İvanava (belar. Іванава; XV əsrdən 1940-cı ilə qədər — Yanov) — Belarusun Brest vilayətində şəhər. İvanava rayonunun inzibati mərkəzi. Şəhərdə Yanov-Polesski dəmiryol stansiyası yerləşir. Əhalisinin sayı — 16 017 nəfər (1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə). Coğrafiyası Şəhər Yanov-Polesski dəmiryol stansiyasının bir tərəfində, Brest — Luninets xəttində, Brestdən 142 km məsafədə yerləşir. Heraldika Gerb və bayraq Belarus Respublikası Prezidentinin 11 mart 2011-ci il tarixli 101 nömrəli Fərmanı ilə təsis edilmiş və Dövlət Heraldika Registrində 15 mart 2011-ci ildə B-196 və B-197 nömrələri ilə qeydiyyata alınmışdır. İvanava Rayon Deputatlar Sovetinin 9 fevral 2010-cu il tarixli 126 nömrəli qərarı ilə bəyənilmişdir. Tarixi İvanava XIV əsrdən Porxovo kəndi kimi məlumdur. 1423-cü ildə Böyük Litva knyazı Vitovt onu Lutsk yeparxiyasına hədiyyə etmişdir. Öz adının şərəfinə Lutsk yepiskopu Yan Losoviç (24.01.1463–4.05.1468, 1468-dən 1480-ə qədər Vilnüsun arxiyepiskopu), adını əbədiləşdirmək istəyərək Porxovo kəndinin adını Yanov (belar. Янава) şəhəri olaraq dəyişdirdi. Yeni ad və məkana yepiskopun sahib olması qəsəbə sakinlərinə aşağıdakı imtiyazları verdi: vergilərdən azadolma, balıq ovuna qadağanın ləğvi, Avropada məşhur olan pivəni bişirmək icazəsi və Varşavaya "Litva" yağını ixrac etmək hüququ. Artıq 1497-ci ildə Böyük Litva knyazı Aleksandr Yaqellonçik burada hər il üç yarmarkanın keçirilməsinə icazə verdi. Hadisələrin belə gedişatını görən Lutsk yepiskopları Yanovu özlərinin ikinci iqamətgahına çevirdilər. Bu rifah və çiçəklənmə onilliklər boyu davam edən gərgin əməklə yaradılan demək olar ki, hər şeyi məhv edən 1575-ci il yanğını ilə pozuldu. Axı o dövrdə Polesyedə əsas tikinti materialı ağac idi. Sakinlərin səyləri ilə Yanov tədricən bərpa olundu. Vilnüs toplusuna əsasən, qəsəbə və onun ətrafı müxtəlif vaxtlarda Böyük Litva Knyazlığının torpaqlarının bir hissəsi olmuş, Polşa krallarına, daha sonra isə Şuyskilərə, Ojeşkalara və Dmukovskilərə məxsus olmuşdur. 1654–1667-ci illərdə Rusiyanın Reç Pospolita ilə müharibəsi zamanı, polkovnik A. Zdanoviçin kazak dəstəsinin 19 may 1657-ci ildə Yanova hücumu vaxtı katolik missioneri Andrey Bobolya əsir götürülmüş və uzun sürən işgəncələrdən sonra edam edilmişdir. 1755-ci ildə Roma papası XIV Benedikt onu şəhid elan etdi. Andrey Bobolya 30 oktyabr 1853-cü ildə papa IX Piy tərəfindən beatifikasiya edilmiş, 17 aprel 1938-ci ildə papa XI Piy tərəfindən kanonlaşdırılmışdır. Onun xatirəsinə İvanavada meydanda kapella inşa edilmişdir. 1771-ci ildə Yanov yaxınlığında A. V. Suvorovun komandanlığı altında polyak konfederatları ilə vuruşan Rusiya ordusu fəaliyyət göstərirdi; 21 sentyabr gecə saat 1-ə qədər ordu Yanovdan keçərək Drohiçinə getdi. Reç Pospolitanın üçüncü bölüşdürülməsindən sonra Yanov Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldı və 1795–1797-ci illərdə Slonim namestnikliyində (quberniyasında), 1797-dən 1801-ci ilə qədər Litva quberniyasında, 1801-ci ildən isə Qrodno quberniyasının Kobrin qəzasında yerləşirdi. 1812-ci ilin iyulunda Yanov Fransa qoşunları tərəfindən işğal edildi. Antopol-Drohiçin-Yanov-Pinsk zolağında general-mayor A. P. Melissinonun xüsusi Rusiya dəstəsi fəaliyyət göstərirdi və o, 10 iyul 1812-ci ildə Yanov yaxınlığında saksoniyalı general Renyeni məğlub etmiş, buna görə də 1-ci dərəcəli Müqəddəs Anna ordeni ilə təltif olunmuşdur. İyulun birinci yarısında hərbi əməliyyatlarının əvvəlində, Kobrindəki sakson dəstəsinin məhv edilməsini hədəfləyən Tormasov, 3-cü ordunun əsas qüvvələrinin sanki Pinskə yönəldildiyini göstərərək yalançı manevrlər etmək məqsədilə Melissinonu 4 piyada batalyonu və 7 süvari eskadronu ilə Pina çayının o tayına, Yanov qəsəbəsinə göndərdi. Tormasov geri, Kobrinə doğru gedərkən, Melissino iyulun 12-nə keçən gecə avstriya və sakson postlarının Pinskə doğru geri çəkildiyini öyrənərək həmin vaxt baş verən tufandan istifadə etdi və düşməni təqib etmək üçün polkovnik knyaz Jevakovun komandanlığı altında kiçik bir dəstə göndərdi. Bu dəstə Pina çayı üzərində düşmən tərəfindən dağıdılmış körpünü bərpa edərək Yanova getdi və 3 sakson dəstəsi ilə qarşılaşaraq onları Drohiçinə qədər qovdu, orada isə onlar öz korpuslarına qoşuldular. Saksonların knyaz Jevakovun üzərinə hücum edəcəyindən ehtiyat edən Melissino ona Zastrujye kəndinə geri çəkilməyi əmr etdi və özü də orada dayandı, lakin saksonlar Jevakovun dəstəsini böyük bir korpusun avanqardı hesab edərək ona hücum etmədilər və geri çəkildilər. Melissino özü onların ardınca Yanova getdi, Jevakovu isə Pinskə göndərdi; orada o, saksonlara hücum etdi, onları qovdu və onlardan bir top ələ keçirdi — bu, Vətən müharibəsində rusların ilk qəniməti idi. XIX əsrin ortalarına qədər Belarus torpaqlarında yeni, kapitalist münasibətləri yaranmağa başladı. Mülkədarlar öz mülklərinin gəlirini artırmaq üçün spirt və qətran zavodları tikirdilər. Kəndlilərin vəziyyəti həm də ona görə ağırlaşırdı ki, mülkədar onların üzərində demək olar ki, hüdudsuz hakimiyyətə malik idi. O, onları ala, sata, fiziki olaraq cəzalandıra və ya Sibirə sürgün edə bilərdi. İnsanlar azadlıq və daha yaxşı həyat uğrunda fəal mübarizə aparırdılar. Yanovlular xüsusilə 1830–1831-ci illərin milli-azadlıq hərəkatında fəal iştirak edirdilər. Dövrünün ən görkəmli nümayəndələrindən biri məşhur rəssam, musiqiçi, bəstəkar, dövrünün memarlığının istedadlı tədqiqatçısı Napoleon Orda olmuşdur. O, 1807-ci ildə Yanov yaxınlığındakı Vorotseviçi kəndində anadan olmuşdur. Ordanın rəsmlərindən birində katolik müqəddəsi Andrey Bobolyanın abidəsi olan köhnə Yanov kostyolu təsvir edilmişdir. 1830–1831-ci illərin hərbi əməliyyatlarında iştirakına görə Napoleon ən yüksək mükafata — Qızıl Xaça layiq görülmüş və ona kapitan rütbəsi verilmişdir. Üsyançıların məğlubiyyətindən sonra o, Parisə mühacirət etdi və uzun müddət vətəndən uzaqda yaşadı. Məcburi sürgündə Napoleon Orda doğma diyarının, onun üçün əziz olan yerlərin, məbədlərin, qədim qəsrlərin yüzlərlə rəsmini yaradır. 1830-cu illərin inqilabi hərəkatının iştirakçıları arasında həyatı və taleyi Yanov və Yanov diyarı ilə sıx bağlı olan yazıçı Mixail Butov-Andreykoviç də var idi. XIX əsrin sonlarına qədər Yanov demək olar ki, böyümədi. Orada 2939 nəfərin yaşadığı 378 həyət var idi. Burada 50 mağaza, 7 dəyirman, 5 dəmirçi emalatxanası, aptek, bir məktəb, pravoslav kilsəsi, kostyol, 4 yəhudi ibadət məktəbi yerləşirdi. Qəsəbədə sənətkarlıqla məşğul olan çoxlu yəhudi yaşayırdı. Onların arasında yaxşı dərzi qadınlar, dərzilər, dəmirçilər var idi. Varlı sakinlər zavod saxlayır və ya ticarətlə məşğul olurdular. Şəhərdəki demək olar ki, bütün mağazalar yəhudilərə məxsus idi. Buradakı evlər əsasən taxtadan tikilir və samanla örtülürdü. Buna görə də, qəsəbədə tez-tez yanğınlar baş verirdi və bu da insanlara çoxlu bədbəxtliklər gətirirdi. 1884-cü ildə Yanov boyu dəmir yolu çəkildi və bunun sayəsində qəsəbənin inkişafı və böyüməsi nəzərəçarpacaq dərəcədə sürətləndi. 1897-ci ildə qəsəbədə 3041 sakin yaşayırdı, mahud fabriki, yağ istehsalı, dəri və kərpic zavodları, 5 dəyirman, xalq məktəbi və kilsə-prixod məktəbi fəaliyyət göstərirdi, taxta kilsə və daş kostyol var idi. Birinci Dünya müharibəsi zamanı, 1915-dən 1918-ci ilə qədər Yanovda Almaniya qoşunları yerləşirdi, rus hərbi əsirləri üçün düşərgə fəaliyyət göstərirdi. 1921-ci il Riqa müqaviləsinə əsasən Yanov Polşaya keçdi və Polessye voyevodalığının Pinsk qəzasına (povetinə) aid edildi. Sovet dövründə qəsəbənin adı dəyişdirilərək İvanava adlandırıldı və ona şəhər tipli qəsəbə statusu verildi, lakin dəmiryol stansiyası əvvəlki kimi Yanov-Polesski adlanır. 1940-cı illərə qədər Yanov sakinləri arasında laborilər və aniqiyalılar peşəsi çiçəklənirdi. Labori və ya "xristoradniklər" ("Məsih xatirinə" dilənən) olaraq, pravoslav kilsələrinin tikintisi və bərpası üçün pul və ianə toplayaraq "dünyanı gəzən" Yanov sakini olan kişilər adlandırılırdı. Bir çox kilsələrin başçıları laborilərin xidmətlərindən istifadə edirdilər. Hazırda bu, şəhərin gerbində öz əksini tapmışdır. İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1944-cü ildə qəsəbənin Qırmızı ordu tərəfindən azad edilməsinə qədər, şəhərin ərazisindəki çadır şəhərciyində Almaniyanın 31-ci piyada diviziyasının (Şir diviziyası) tərkibinə daxil olan 82-ci Northeym piyada polkunun II batalyonu yerləşirdi. Müharibədən sonrakı illərdə İvanava çox yavaş inkişaf edirdi. 1956-cı ildə burada 3 min nəfər yaşayırdı, nişasta və süd zavodu, elektrik stansiyası və çörəkbişirmə müəssisəsi fəaliyyət göstərirdi. Bütün şəhərdə cəmi 7 kərpic bina var idi. Küçələr asfaltsız idi və işıqlandırılmırdı. 1971-ci ildə İvanava şəhər statusu aldı, yollar asfaltlandı, küçə işıqlandırılması çəkildi. Yeni müəssisələr yarandı. Melioratorlar və yeni zavod işçiləri üçün yaşayış rayonları inşa edildi. 1991-ci ilə qədər şəhərdə artıq təqribən 14,5 min nəfər yaşayırdı. 20 oktyabr 1995-ci ildə ümumi inzibati mərkəzə malik olan İvanava rayonu və İvanava şəhəri vahid inzibati vahid — İvanava rayonu olaraq birləşdirildi. Əhalisi Əhalisinin sayı — 16 017 nəfər (1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə). Əhalisinin sayı — 16 272 nəfər (1 yanvar 2023-cü il vəziyyətinə). 2017-ci ildə İvanavada 205 nəfər doğulmuş və 151 nəfər vəfat etmişdir. Doğum əmsalı — hər 1000 nəfərə 12,5 (rayon üzrə orta göstərici — 11,4, Brest vilayəti üzrə — 11,8, Belarus Respublikası üzrə — 10,8), ölüm əmsalı — hər 1000 nəfərə 9,2 (rayon üzrə orta göstərici — 18,6, Brest vilayəti üzrə — 12,8, Belarus Respublikası üzrə — 12,6) təşkil etmişdir. İqtisadiyyat Ən böyük sənaye müəssisəsi — "Belsolod" ASC-dir (İvanava səməni zavodu). 1989-cu ildə istifadəyə verilmişdir, hazırda Belarus Respublikasında səməni bazarının 100%-ni tutur. 2025-ci ildə məhsulun 50%-dən çoxu ixrac edilmişdir; ixrac coğrafiyası — dünyanın 20 ölkəsidir. İşçilərin sayı — 395 nəfərdir. Digər sənaye müəssisələri — "Mekosan" ASC (çiləyicilər, toxum dərmanlayıcılar, dezinfeksiya maşınları istehsalçısı), "İvanava rayaqroservis" ASC (kənd təsərrüfatı texnikası üçün ehtiyat hissələrinin, heyvandarlıq fermaları üçün avadanlıqların istehsalı). "Savuşkin produkt" ASC-nin İvanava sexi, çörək zavodu fəaliyyət göstərir. Təhsil Gimnaziya, 3 orta məktəb, musiqi və uşaq-gənclər idman məktəbləri, 7 məktəbəqədər müəssisə fəaliyyət göstərir. İvanavada Belarusda yeganə olan çəlləkçilik (ağac lövhələrdən qabların hazırlanması) məktəbi mövcuddur. Mədəniyyət İvanava rayon uşaq yaradıcılığı mərkəzi; "İvanava rayon Mədəniyyət və xalq ənənələri mərkəzi" Dövlət mədəniyyət müəssisəsi; "İvanava şəhəri 3 nömrəli orta məktəb" Dövlət təhsil müəssisəsi İvanava rayonunun təhsil muzeyi; Belarusda çəlləkçilik sənətinin öyrədildiyi yeganə incəsənət məktəbi. Festival "Napoleon Orda Qonaq Otağı" musiqi festivalı Hadisələr və tədbirlər 2015-ci ildə "Dajınki" vilayət festivalı keçirilmişdir. 2 sentyabr 2018-ci ildə XXV Belarus yazısı Günü keçirilmişdir. 2025-ci il — Belarusun mədəniyyət paytaxtı Görməli yerləri Pokrov kilsəsi Xaçın Ucaldılması kostyolu Abidə, heykəltəraşlıq V. İ. Leninə abidə Napoleon Ordaya abidə (heykəltəraş — İ. Qolubev) İtirilmiş irs Müqəddəs Andrey Bobolya kapellası Xaçın Ucaldılması kostyolu (XVIII əsr) Qalereya Filateliya və numizmatikada 17 avqust 2018-ci ildə Belarus Respublikasının Rabitə və İnformasiyalaşdırma Nazirliyi "İvanavada Belarus yazısı Günü" orijinal markalı zərfi dövriyyəyə buraxmışdır. 23 avqust 2018-ci ildə Belarus Respublikasının Rabitə və İnformasiyalaşdırma Nazirliyi "Belarus şəhərlərinin gerbləri" seriyasından "İvanava gerbi" poçt markasını dövriyyəyə buraxmışdır. Xarici keçidlər İvanava Rayon İcraiyyə Komitəsi İvanava informasiya portalı İvanava şəhərinin tarixi Polessye qəsəbəsi İvanava haqqında (foto) İstinadlar Mənbələr İvanava // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.