Камянецкая вежа

Камяне́цкая ве́жа, мясцовае Камяне́цкі сто́ўп (памылковая назва — Бе́лая ве́жа) — помнік архітэктуры XIII стагодзьдзя ў Камянцы, захаваная частка Камянецкага замка. Знаходзіцца ў цэнтры места, на левым беразе ракі Лясной. Твор архітэктуры раманскага стылю з элемэнтамі раньняй готыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі. Камянецкая вежа — найбольшая вышынёй (каля 31 мэтра) і ступеньню захаванасьці фартыфікацыя падобнага кшталту. На тэрыторыі сучаснай Беларусі абарончыя вежы існавалі таксама ў Берасьці, Горадні, Наваградку і Тураве, аднак зь іх часткова захавалася толькі Наваградзкая. Гісторыя Раньнія часы Першы пісьмовы ўпамін пра ўзьвядзеньне Камянецкай вежы датуецца 1276 годам. Галіцка-Валынскі летапіс захаваў аповед пра заснаваньне Камянцу валынскім князем Уладзімерам Васількавічам: На загад валынскага князя Ўладзімера Васількавіча дзеля будаваньня новага гораду быў пасланы «градаруб» Алекса. З дапамогай мясцовага насельніцтва ў Камянцы збудавалі «столп камен высотою 17 саженей. Подобен удивлению всем зрящим на него». Дакладная дата будаваньня невядомая. На падставе Іпацьеўскага летапісу лічыцца, што вежу збудавалі ў 1276—1288 гадох. Вялікае Княства Літоўскае У XIV ст. вежа шмат разоў вытрымала набегі крыжакоў. У 1382 годзе Камянец захапіў польскі князь Януш Мазавецкі. Толькі праз год, па тыднёвай аблозе, замак вярнуў назад вялікі князь Ягайла. У час доўгай звады паміж Ягайлам і Вітаўтам, у 1390 годзе, Ягайлу зноў давялося браць Камянец штурмам. У пачатку XVI ст. падарожнік і дыплямат Жыгімонт Гербэрштайн зазначыў у сваіх дарожных нататках: «Камянец — места з мураванай вежай у драўляным замку». У XVII ст. каля муроў Камянецкага замка разгортваліся бязьлітасныя баі паміж войскамі Рэчы Паспалітай, Швэцыі і Маскоўскай дзяржавы. Пад уладай Расейскай імпэрыі За панаваньнем Расейскай імпэрыі ў 1822 годзе вежу спрабавалі разабраць на цэглу — як і іншыя помнікі архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага — але не змаглі: зьвязка і вапнавая цэгла так зацьвярдзелі за стагодзьдзі, што ўвесь стоўп нібы ператварыўся ў адзін вялікі камень. Найноўшы час У пачатку 1950-х гадоў вежу ўпершыню пабялілі (тады ж зьявілася памылковая назва Белая вежа), а падлогу выбрукавалі каменем. У 1960 годзе ў вежы разьмясьцілася філія Берасьцейскага абласнога музэю. У 1968—1973 і 1996—2003 гадох на помніку праводзіліся рэстаўрацыйныя работы. Архітэктура Замак быў закрытай абарончай сыстэмай і займаў пляцоўку на насыпаным узгорку на беразе ракі, з боку якой да фартыфікацыі падступала балоцістая нізіна. Як і многія эўрапейскія замкі, ён меў вялікую круглую вежу, абароненую з трох бакоў ровам, і прылеглы двор, поўнасьцю разбураны ў 1903 годзе. Такі тып motte-and-bailey замка зьявіўся ў X—XI стагодзьдзях паміж рэкамі Райнам і Луарай і паступова пашырыўся на большасьць краінаў заходняй Эўропы, а таксама на тэрыторыю сучаснай Беларусі. Вежа з чырвонай цэглы з службовымі і жылымі пакоямі на 5 паверхах усярэдзіне была галоўнай вежай замка, што было пашыранай зьявай у Францыі і Ангельшчыне да XVI ст. Вежа мае вышыню 30 м, сьцены таўшчынёю 2,5 м, і страху з нахілам. Драўляны замак ужо да першай паловы XVII ст. ня меў буйных фартыфікацыяў. Інвэнтар 1635 году паказвае, што замак меў браму з параднай заляй, аточанай галерэяй. Цэнтар дзядзінца займаў дом зь сенцамі, сталоўкай, жылымі і гаспадарчымі памяшканьнямі. Каля яго стаяў дом на дзьве хаты зь сенцамі, сьвіран, піўніца, кухня, за валам — сьпіхлер і бровар. У 1728 годзе замак прыйшоў у заняпад: заля над брамаю пераўтварылася ў сьвіран, а на месцы сядзібнага дому паставілі фальваркавыя пабудовы. У сярэдзіне XVIII ст. замак зноў рэканструявалі: над брамаю збудавалі альтанку з кружганкам, на дзядзінцы — драўляны палац пад драніцавым дахам і трыма вежкамі на верхнім паверсе. Да 1821 году замак цалкам прыйшоў у заняпад. Вежа цалкам цагляная, што робіць яе ўнікальнай. Цагляныя канструкцыі былі рэдкасьцю ў гэтай частцы Эўропы да канца Сярэднявечча, бо вытворчасьць цэглы была дарагой у тыя дні. Да XVI ст. пераважна каменны мур выкарыстоўваўся дзеля фартыфікацыяў, сакральных будынкаў і манастыроў, толькі некаторыя часткі інтэр’еру рабіліся з цэглы. У вежы прасочваецца ўплыў заходняй Эўропы, дзе цагляны мур шырока ўжываўся ў канцы XIII — пачатку XIV ст. Непадобна да вузкіх байніцаў на ніжніх паверхах, вялікія сьпічастыя вокны і нішы на верхнім паверсе ёсьць выдатным прыкладам раньняй готыкі на Беларусі. Праёмы вокнаў і нішаў былі атынкованымі і пабеленымі. Вокны былі спраектаванымі такім чынам, каб не дапусьціць трапляньня сьвятла ў пакоі, дзе жыла шляхта падчас аблогі. Шкляныя вокны былі яшчэ адным атрыбутам гатычнай архітэктуры. З усяго відаць, рэзыдэнты хацелі стварыць хатнія ўмовы ў галоўнай вежы. Верхняя частка вежы была мела зубцы і ўзор паверхні накшталт цаглянай кладкі. Частку цэглы экстэр’еру пашкодзілі ці разабралі мясцовыя жыхары, але яе аднавілі ў 1903 годзе, калі археалягічныя дасьледаваньні мелі месца вакол вежы. Спатрэбілася 10 тысячаў цаглінаў. Галерэя Гістарычная графіка Гістарычныя здымкі Сучасныя здымкі Заўвагі Крыніцы Літаратура Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7: Застаўка — Кантата. — 604 с. — ISBN 985-11-0130-3 И. Срезневскаго. Каменецкая вежа. (рас.) // Свѣдѣнія и замѣтки о малоизвѣстныхъ и неизвѣстныхъ памятникахъ. — Санкт-Петербург: Въ типографіи императорской академіи наукъ, 1867. — Т. I—XL. — С. 5—10. Вонкавыя спасылкі Камянецкая вежа , Radzima.org Камянецкая вежа, Глёбус Беларусі Падарожжа ў Камянец