Карма (Кармянскі раён)

Кармá (руск.: Корма) — гарадскі пасёлак у Гомельскай вобласці Беларусі, цэнтр Кармянскага раёна, на р. Сож пры ўпадзенні ў яе р. Кармянка. За 110 км ад Гомеля, 55 км ад чыгуначнай станцыі Рагачоў на лініі Магілёў—Жлобін, аўтадарогамі злучаная з Чачэрскам і з аўтадарогамі Бабруйск—Крычаў і Гомель—Магілёў. Насельніцтва — 7 583 чал. (2017). Назва Паводле В. Жучкевіча, назва пасёлка Карма, а таксама некалькіх аднайменных беларускіх вёсак (усяго 22 назвы) паходзіць ад асновы корм — карміць; карма — агульная назва кармавых угоддзяў. Верагодна, ад назвы ракі Кармянкі (Кармы), на якой Карма стаіць. Корань Karm- у літоўскім гідроніме Karmė А. Ванагас звязваў з літоўскім kermėti "густа расці" Гісторыя Вялікае Княства Літоўскае Археалагічныя знаходкі на месцы сучаснага гарадскога пасёлка датуюцца 26 тысячагоддзем да нашай эры. У пісьмовых крыніцах Карма ўпершыню ўзгадваецца ў 1665 годзе як пасёлак Рэчыцкага павета Менскага ваяводства, шляхецкае ўладанне. Пад 1696 годам яна значыцца ў каптуровай кнізе Рэчыцкага павета ў сувязі з перадачай у вечнае карыстанне рэчыцкаму гарадскому пісару Паўлу Квялчэўскаму. Пад 1726 годам Карма ўзгадваецца ў інвентары Чачэрскага староства. Расійская імперыя У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Карма была забраная ў склад Расійскай імперыі, дзе стала цэнтрам воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. У гэты час маёнткам валодалі Быкоўскія; тут працавала цагельня. На 1847 год у склад Кармянскай воласці ўваходзіла 58 навакольных вёсак; праз пасёлак праходзіў Чарнігаўскі тракт, працавалі паштовая станцыя і народнае вучылішча. На 1880 год у Карме было 149 будынкаў, дзейнічалі царква і 3 сінагогі, працавалі 36 крамаў і вадзяны млын. На 1886 год — школа, 3 іўдзейскія малітоўныя дамы, 30 крамаў, штогод праводзіліся 3 кірмашы. У канцы ХІХ стагоддзя ў пасёлку было 200 двароў. Найноўшы час 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Карма абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква далучыла пасёлак разам з іншымі тэрыторыямі да РСФСР. 25 лютага 1919 года тут выбухнула сялянскае антыбальшавіцкае паўстанне, у выніку якога паўстанцы занялі Карму. Аднак 26 лютага 1919 года бальшавікі здушылі выступленне. У 1924 годзе Карму вярнулі БССР, дзе яна стала цэнтрам раёна. 27 верасня 1938 года Карме надалі афіцыйны статус гарадскога пасёлка. У Другую сусветную вайну ў перыяд з 15 жніўня 1941 г. да 26 лістапада 1943 г. Карма была акупаваная нямецкімі войскамі. У 1962—1965 гадах пасёлак уваходзіў у склад Рагачоўскага раёна, у 1965—1966 гадах — Чачэрскага. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі Кармянскі раён і пасёлак Карма, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб'яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — Кармянскі раён. У 2007 годзе ў склад Кармы ўвайшлі вёскі Куракаўшчына, Новая Зенькавіна, Старая Зенькавіна, Сырск. Насельніцтва Дэмаграфія XIX стагоддзе: 1826 год — 926 чал.; 1897 год — 2649 чал. XX стагоддзе: 1923 год — 1,5 тыс. чал.; 1971 год — 4,1 тыс. чал.; 1995 год — 5 тыс. чал.; 1997 год — 5,1 тыс. чал. XXI стагоддзе: 2004 год — 6,2 тыс. чал.; 2006 год — 6,2 тыс. чал.; 2008 год — 7,5 тыс. чал.; 2009 год — 7448 чал. (перапіс); 2016 год — 7610 чал.; 2017 год — 7583 чал. Адукацыя У Карме працуюць 2 сярэднія, музычная і спартыўная школы. Ахова здароўя Медычнае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляе мясцовая бальніца. Культура Дзейнічаюць цэнтр культуры, 2 бібліятэкі. Мас-медыя У гарадскім пасёлку выдаецца раённая газета «Світанак над Сожам». Забудова Карма развіваецца ў адпаведнасці з генеральным планам (1976). У паўднёвай частцы пасёлка захаваўся гістарычны цэнтр з рынкам. Забудова галоўных вуліц — 2—5-павярховыя жылыя дамы. Утварыўся мікрараён з 5-павярховымі будынкамі. У цэлым пераважае драўляная забудова сядзібнага тыпу. Прамысловая зона размяшчаецца ў паўночнай частцы мястэчка. Эканоміка Прадпрыемствы харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. Інфраструктура Спыніцца можна ў гасцініцы «Карма». Славутасці Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагменты) Іўдзейскія могілкі Сядзіба Дорыя-Дзерналовічаў «Стэфанава» (XIX ст.) Царква Святога Мікалая (1832) Галерэя Вядомыя асобы Гнэся Львоўна Дазорцава (1901—1966) — беларускі вучоны ў галіне акушэрства і гінекалогіі. Яўген Міхайлавіч Перлін — беларускі тэлевядоўца. Ірына Міхайлаўна Палякова — беларускі палітык. Таццяна Мікалаеўна Далініна (нар. 1963) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук. Гл. таксама Пасёлкі гарадскога тыпу Гомельскай вобласці Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі Зноскі Літаратура Карма // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 372. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9. Спасылкі На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карма Геаграфічныя звесткі па тэме Карма на OpenStreetMap