Маладэчанскі замак

Маладэ́чанскі за́мак — помнік гісторыі і архітэктуры XV—XVII стагодзьдзяў у Маладэчне. Знаходзіцца ў паўночнай частцы места, на правым беразе ракі Вушы. Існаваў у XV—XVIII стагодзьдзях. Захаваліся земляныя валы. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі. Гісторыя Вялікае Княства Літоўскае Узьнік як цэнтар абароны сярэднявечнага Мададэчна. Як сьведчаць пісьмовыя крыніцы, 16 сьнежня 1388 году ў замку ноўгарад-северскі князь Дзьмітры Альгердавіч падпісаў грамату на паслушэнства вялікаму князю літоўскаму Ягайлу. Гэтая дата лічыцца першым пісьмовым ўпамінам пра Маладэчна. У розныя часы ўладальнікамі Маладэчанскага замка былі князі Заслаўскія, Мсьціслаўскія, Сангушкі, Кішкі. У 1519 (двойчы) і 1533 гадох замак бралі ў аблогу наўгародзка-пскоўскія ратнікі на чале з князем М. Кісьліцам і, напэўна, спалілі яго. Сьляды агню ў профілі замкавага валу і культурным слоі пацьвярджаюць шматразовыя пажары. У 1567 годзе ў замку праходзілі папярэднія перамовы паміж прадстаўнікамі Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага пра ўмовы складаньня Люблінскай уніі. У пачатку ХVІІ ст. уладальнікам места і замка быў Леў Сапега. Існуе меркаваньне, што ў час Вялікай Паўночнай вайны тут спыняўся кароль Швэцыі Карл XII. У ХVІІІ ст. Маладэчна і замак належалі князям Агінскім. У замку знаходзілася іх рэзыдэнцыя, тады ж на замкавым падворку збудавалі палац, дзе захоўвалася багатая бібліятэка і калекцыя карцінаў. Гаспадары замку стварылі садова-паркавы ансамбль з штучнымі сажалкамі, узгоркамі, каналамі, разьбілі парк. Гонарам палацу-паркавага комплексу былі яго аранжарэі, дзе сярод іншага расьлі апэльсіны, ананасы, лімоны і гранаты. Пад уладай Расейскай імпэрыі За часамі вайны 1812 году францускія войскі двойчы прайшлі праз Маладэчна: пры наступленьні на Маскву ў чэрвені і пры адступленьні ў лістападзе. 22 лістапада (паводле старога стылю) аддзелы расейскай арміі пад камандаю А. Ярмолава і Я. Чапліцы, а таксама казакі М. Платава разьбілі французаў пад Маладэчнам. Гэты бой стаў апошнім у зімовай кампаніі. Страты ў вайне былі надзвычай вялікімі, замак зруйнавалі напалову. 3 сьнежня францускі імпэратар Напалеон Банапарт склаў у замку апошні 29-ы бюлетэнь Вялікага войска, у якім зьняў зь сябе паўнамоцтвы галоўнага камандзіра ў расейскай кампаніі. У пачатку ХІХ ст. Міхал Клеафас Агінскі ня раз наведваў у Маладэчне свайго дзядзьку Міхала Казімера Агінскага, а па яго сьмерці, увесну 1814 году, стаў уладальнікам маёнтку. Міхал Клеафас не адважыўся на капітальны рэмонт палацу. Ён перадаў палову будынка зь бібліятэкай і калекцыяй музычных інструмэнтаў шляхецкай 5-кляснай павятовай вучэльні. У канцы ХІХ ст. замак прыйшоў у поўны заняпад. Найноўшы час У 1976 і 1980 гадох тэрыторыю замка дасьледаваў Міхась Ткачоў. Зодна зь дзяржаўнай праграмай «Замкі Беларусі» да 2014 году правялі ўпарадкаваньне тэрыторыі Замчышча. Архітэктура Займаў выспу на балоцістым беразе ракі. Будаўнікі ўдала выкарысталі нізкі балоцісты рэльеф і прыродныя фартыфікацыі. У ходзе будаваньня падвялі плаціну, на балоце бярвёнамі выклалі дзялянку 120×80 м, з жвіру і пяску насыпалі штучную пляцоўку вышынёй 4 м. Яе краем насыпалі пяскова-гліняныя валы вышынёй да 3,5 м і шырынёй 11 м. За землянымі валамі ішла сыстэма ўмацаваньняў зь бярвеньня. Спачатку тут стаялі абарончыя сьцены і вежы, у тым ліку ўязныя вароты. Атачаўся замак ровам з вадой. Краем рова праходзіў яшчэ адзін земляны вал, у аснову якога закладваліся валуны. Пры мадэрнізацыі ў XVII ст. каля падножжа земляных валоў паставілі агароджу з завостраных калоў, замест кутніх вежаў збудавалі бастыёны галяндзкага тыпу. Гэта адпавядала зьмяненьням у тактыцы абароны і аблогі. Дзеля прадухіленьня апаўзаньня зямлі каля падножжа бастыёнаў зьявілася агароджа слупавой канструкцыі, якая таксама мусіла стрымаць наступ ворага. Унутры вала, у месцах яго прыляганьня да варотаў, насыпы ўмацоўваліся мураванымі сьценкамі. На тэрыторыі замку быў невялікі сакральны будынак, які існаваў у ХVI—ХVIII ст. Як сьведчаць археалягічныя зьвесткі, ён меў памеры 11×24 м і аздабляўся фрэскамі. Крыніцы Літаратура Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9: Кулібін — Малаіта. — 560 с. — ISBN 985-11-0155-9 Вонкавыя спасылкі Маладэчанскі замак , Radzima.org Дасье БЕЛТА Маладэчанскі замак (рас.), Глёбус Беларусі