Лакаматыў (стадыён, Брэст)

«Лакаматы́ў» (руск.: Локомотив) — шматфункцыянальны спартыўны стадыён у горадзе Брэсце (Беларусь), размешчаны па вуліцы Ціхай. Спартыўны комплекс пабудаваны на месцы былых яўрэйскіх могілак. Гісторыя Тэрыторыя сучаснага стадыёна гістарычна з’яўлялася яўрэйскімі могілкамі, якія былі адкрыты яшчэ ў 1835 годзе пасля пераносу горада на новае месца з-за будаўніцтва Брэсцкай крэпасці. Могілкі размяшчаліся на схіле і абмяжоўваліся вуліцамі Скрыпнікава (былая Стралковая), Ціхай, Прыдарожнай і Піваварнай. Да Другой сусветнай вайны яны займалі плошчу не менш за 7 гектараў, былі абнесены трывалым цагляным плотам і змяшчалі тысячы пахаванняў, тут былі пахаваныя вядомыя ў Еўропе равіны Ёсеф-Доў Салавейчык, Лейба Каценеленбоген, Якаў-Меер Падва. Падчас фашысцкай акупацыі нямецкія ўлады спрабавалі зраўняць могілкі з зямлёй, каб выкарыстоўваць магільныя камяні (мацэвы) для брукавання вуліц, аднак мясцовыя жыхары адмовіліся ўдзельнічаць у гэтым. Знішчэнне пахаванняў пачалося неўзабаве пасля заканчэння вайны — узімку 1945—1946 гадоў, калі мацэвы пачалі масава вывозіць для ўладкавання лагера нямецкіх ваеннапалонных на месцы былой калоніі Варбурга, таксама каменныя пліты паступова расцягваліся мясцовымі жыхарамі на будаўнічы матэрыял. Непасрэдна будаўніцтва стадыёна пачалося ў 1960-х гадах, калі старая спартыўная пляцоўка «Лакаматыў» каля станцыі Брэст-Цэнтральны была перададзена пад будаўніцтва цэхаў завода «Газапарат». Новы стадыён улады вырашылі размясціць на месцы могілак. Калі бульдозер пачаў выраўноўваць участак, на паверхні аказалася вялікая колькасць чалавечых парэшткаў, паколькі глыбіня магіл была невялікай. Замест перапахавання было прынята рашэнне засыпаць тэрыторыю зямлёй з валоў IX форта крэпасці. Паверхня была паднята на 1,5—2 метры, пасля чаго на ёй абсталявалі футбольнае поле, бегавыя дарожкі, трыбуны і спартыўную залу. Тэрыторыя была абнесена бетоннай агароджай, якая амаль цалкам супадала з гістарычнымі межамі могілак. Да 1970-х гадоў рэшткі старадаўніх пахаванняў былі канчаткова пахаваныя пад інфраструктурай новага стадыёна. Сучаснасць і лапідарый Сёння стадыён «Лакаматыў» выкарыстоўваецца для гульні ў футбол, а ў дадатковых будынках комплексу маюцца спартыўная зала, трэнажорная зала і лазня. Таксама аб'ект перыядычна вызначаецца гарадскімі ўладамі як адна з афіцыйных пляцовак для правядзення масавых грамадска-палітычных мерапрыемстваў і пікетаў. У ліпені 2025 года (да 81-й гадавіны вызвалення Брэста) побач са стадыёнам быў афіцыйна адкрыты першы ў Беларусі лапідарый у памяць аб знішчанай яўрэйскай спадчыне. Працэс стварэння лапідарыя заняў некалькі гадоў: яшчэ раней па ініцыятыве Брэсцкага рэгіянальнага цэнтра «Халакост» з бліжэйшых двароў і тратуараў (асабліва з 1-га Мінскага завулка) былі дэмантаваны і сабраны 1112 мацэў і іх фрагментаў, якія да гэтага моманту служылі пакрыццём дарожак. На тэрыторыі новага мемарыяльнага комплексу ўсталявалі больш за 1200 надмагільных камянёў, а сцены лапідарыя сімвалізуюць абдымкі. Крыніцы