Slonim

Slonim (belar. Слонім; rus. Слоним; pol. Słonim; idiş סלאָנים‎) — Belarusun Qrodno vilayətində şəhər. Slonim rayonunun inzibati mərkəzidir. Şçara və İsa çaylarının qovşağında, Qrodnodan 143 km cənub-şərqdə yerləşir. 2025-ci ilin məlumatına görə əhalisinin sayı 48 402 nəfərdir. Etimologiyası və tarixi adları Slonim müxtəlif dillərdə danışanlar tərəfindən bir neçə adda tanınmışdır. Şəhər ilk dəfə 1252-ci ildə "Uslonim", 1255-ci ildə isə "Vslonim" adı ilə salnamələrdə qeyd olunub. Bir versiyaya görə, şəhərin adı slavyan mənşəli "zaslona" (yamac/sipər) sözündən yaranıb, bu da şəhərin vaxtilə Böyük Litva Knyazlığının cənub sərhədində bir qala kimi fəaliyyət göstərdiyinə işarədir. Tarixi Orta əsrlər İlk yazılı məlumat XI əsrdə Şçara çayının sol sahilində taxta bir qalanın olması ilə bağlıdır, lakin burada daha əvvəl məskunlaşma ola bilərdi. Ərazi erkən tarixdə Böyük Litva Knyazlığı və Kiyev Rusunun mübahisəli ərazisi olmuş və bir neçə dəfə əldən-ələ keçmişdir. 1040-cı ildə Kiyevlilər döyüşdən sonra ərazidə nəzarəti ələ keçirsələr də, 1103-cü ildə Slonimi Litvalılara itirdilər. Rutenlər ərazini XIII əsrin əvvəllərində geri alsalar da, 1241-ci ildə Tatar işğalı zamanı qovuldular və şəhər talan edildi. Tatarlar geri çəkildikdən sonra Slonim yenidən Böyük Litva Knyazlığının tərkibinə daxil oldu. Erkən müasir dövr 1501-ci ildə Böyük Litva Knyazı Aleksandr Yagellonun əmrinə əsasən, rahiblərin litva dilini bilməli olduğu çoxsaylı Roma-Katolik kilsələrindən biri burada yerləşirdi. 1532-ci ildə Polşa kralı I Sigismund şəhərə şəhər hüququ verdi. 1558-ci ildə kral II Sigismund Avqust Vilnüsdə verdiyi imtiyazla iki həftəlik iki yarmarkanın keçirilməsini təsdiqlədi. 1569-cu ildə Polşa-Litva ittifaqı vahid dövlətə çevrildi və Slonim yeni yaradılmış Reç Pospolitanın vacib regional mərkəzinə çevrildi. İnzibati cəhətdən Novoqrudok voyevodalığının tərkibində idi. Zadəgan, dövlət xadimi Lev Sapeqanın səyləri sayəsində kral III Sigismund Vasa şəhərin hüquqlarını yenilədi və Sapeqa ailəsinin "Lis" gerbini əhatə edən şəhər gerbini verdi. Həmçinin Lev Sapeqanın sayəsində 1631-ci ildən 1685-ci ilə qədər şəhər Litva Seyminin məkanı kimi çiçəkləndi. XVIII əsrdə yerli mülkədar qraf Oginski ərazinin bərpasına təkan verdi; Şçara çayını Dnepr çayı ilə birləşdirmək üçün kanal qazıldı, bu, hazırda Oginski kanalı kimi tanınır. Oginski həmçinin opera teatrı, musiqi və balet məktəbi və mətbəəni özündə birləşdirən böyük bir kompleks inşa etdirmişdi. Müasir dövr Reç Pospolita XVIII əsrin ikinci yarısında üç bölüşdürülmə nəticəsində parçalandı və torpaqların böyük hissəsi Rusiya imperiyasına keçdi. Slonim 1795-ci ildə Rusiya tərəfindən ilhaq edildi. 1915-ci ilə qədər Rusiya nəzarətində qaldı, həmin il Almaniya ordusu şəhəri ələ keçirdi. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Slonim ərazisi Sovet İttifaqı və yenidən yaranmış Polşa dövləti arasında mübahisəli olmuşdur. 1921-ci il Riqa sülh müqaviləsi ilə bolşeviklər onu Polşaya güzəştə getdilər və şəhər İkinci Polşa Respublikasının Novoqrudok voyevodalığının bir hissəsi oldu. İkinci Dünya müharibəsi zamanı, 1939-cu ildə Molotov-Ribbentrop paktına əsasən şəhər Sovet İttifaqı tərəfindən işğal edildi və Belarus SSR-in tərkibinə qatıldı. İki il sonra Almaniya SSRİ-yə hücum etdi və şəhəri ələ keçirdi. 1942-ci ildə 10 000 yəhudi qətlə yetirildi. 1942-ci ilin avqustundan 1943-cü ilin noyabrına qədər işğalçılar şəhərdə yəhudi kişilər üçün məcburi əmək düşərgəsi fəaliyyət göstərirdilər. Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Slonim müstəqil Belarusun bir hissəsi oldu. 2019-cu ildə şəhər mərkəzindəki Vladimir Leninin heykəli Lev Sapeqanın yeni abidəsi ilə əvəz olundu. İqtisadiyyatı Slonim iqtisadiyyatında gəmiçilik üçün yararlı olan çay və Oginski kanalı vacib rol oynayır. Müxtəlif qida, istehlak və mühəndislik sənayeləri var. Qarğıdalı, qatran və xüsusilə ağac materialları ixrac olunur. Şəhərdə bədii məmulatlar fabriki, yun fabriki, kağız karton fabriki, motor və avtomobil təmiri zavodları, quru yağsız süd və ət emalı zavodları fəaliyyət göstərir. KİV "Qazeta Slonimskaya" şəhərin ən böyük müstəqil qəzetidir. 1997-ci ildə təsis edilib, 5000 nüsxədən çox tirajla hər çərşənbə günü nəşr olunur. Qəzet rus və belarus dillərində yazılır. Digər yerli qəzet isə dövlətə məxsus olan "Slonimski Vesnik"dir. Nəqliyyat Şəhərin Baranovichi, İvatseviçi, Rujanı, Volkovısk və Lida ilə avtomobil yolu əlaqələri var. Şəhərdə bir neçə avtobus və mikroavtobus marşrutu fəaliyyət göstərir. Slonim Baranovichi və Vaukavısk arasındakı dəmir yolu xətti üzərində yerləşir. Görməli yerləri Müqəddəs Üçlük pravoslav kilsəsi (keçmiş Müqəddəs Üçlük katolik kilsəsi, barokko üslubunda) Benediktin monastırı Müqəddəs Dominika kapellası Müqəddəs Andrey katolik kilsəsi (barokko) Müqəddəs Məryəmin Məsum Hamiləliyi katolik kilsəsi və Bernardin monastırı İsanın Cilddəyişməsi pravoslav kilsəsi (keçmiş katolik kilsəsi), XVII əsr barokko Slonim sinaqoqu Puslovski sarayı İstinadlar Xarici keçidlər Radzima.org saytında şəkilləri