Сноў

Сноў — вёска ў Беларусі, на рацэ Сноўцы. Цэнтар сельсавету Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 2420 чалавек. Знаходзіцца за 15 км на захад ад Нясьвіжу, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы (лінія Менск — Баранавічы); на аўтамабільнай дарозе Нясьвіж — Баранавічы. Сноў — даўняе мястэчка гістарычнай Наваградчыны. Да нашага часу тут захаваўся барокавы касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля, помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя, які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы, а таксама збудаваныя ў стылі клясыцызм палац Рдултоўскіх, сядзіба «Горны Сноў» Гартынгаў і Казьмадзям’янаўская царква, помнікі архітэктуры XIX стагодзьдзя. Гіторыя Вялікае Княства Літоўскае Першы пісьмовы ўпамін пра Сноў датуецца 18 ліпеня 1478 году. Пад 1529 годам ён упамінаецца як маёнтак паноў Сноўскіх. У 1564 годзе паселішча атрымала статус мястэчка. У пачатку XVII ст. Сноў перайшоў у валоданьне Я. Пратасевіча, потым — Рдултоўскіх. У 1650 годзе тут зьявілася каталіцкая парафія, з 2 жніўня 1699 году дзеяў касьцёл. З 1767 году у Снове дзеяла царква. За часамі Барскай канфэдэрацыі (1768—1772) мястэчка спазначала значныя разбурэньні. 15 верасьня 1785 году тут спыняўся кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. Пад уладай Расейскай імпэрыі У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Сноў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Наваградзкага павету. У вайну 1812 году 9 лістапада тут адбыўся бой францускай дывізіі Я. Дамброўскага з казакамі. У 1827 годзе ў мястэчку збудавалі палац, у 1836 годзе ў Дольным Снове — бровар. На 1861 год у Снове было 45 двароў, царква, сынагога, цагельня, у 1865 годзе адкрылася царкоўнапрыходзкая школа. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Урадавага сыноду (Маскоўскага патрыярхату). Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Горным Снове было 19 двароў, дзеяла капліца і працаваў бровар (заснаваны ў 1891 годзе), у Дольным Снове (да 1939 году таксама называўся Сінілавам) — 16 двароў, працавалі бровар і сыраварня. За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Сноў занялі войскі Нямецкай імпэрыі. Найноўшы час 25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сноў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Сноў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Нясьвіскага павету. У 1939 годзе Сноў увайшоў у склад БССР, дзе 12 сьнежня 1940 году стаў цэнтрам сельсавету Нясьвіскага раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі. У гэты час тут было 167 двароў, крухмальны завод, 2 млыны, электрастанцыя, маслазавод, 8-гадовая школа, лякарня. У 1990-я гады Сноў і Дольны Сноў злучыліся. На 2000 год у вёсцы было 1157 двароў, на 2001 год — 1104. У 2000-я гады Сноў атрымаў афіцыйны статус «аграгарадку». Насельніцтва Дэмаграфія XIX стагодзьдзе: 1830 год — 184 муж., зь іх шляхты 7, духоўнага стану 3, мяшчанаў-юдэяў 58, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 116; 1861 год — 378 чал.; 1897 год — 91 чал. у Горным Снове і 70 чал. у Дольным Снове XX стагодзьдзе: 1940 год — 1065 чал.; 1999 год — 2673 чал.; 2000 год — 2665 чал. XXI стагодзьдзе: 2001 год — 2567 чал.; 2010 год — 2420 чал. Інфраструктура У Снове працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта, дзіцячы цэнтар. Забудова Вуліцы і пляцы З урбананімічнай спадчыны Снова да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Клецкая, Нясьвіская і Сталавіцкая. У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаецца Пагарэльская вуліца. Эканоміка СВК «Агракамбінат „Сноў“» Турыстычная інфармацыя Славутасьці Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (1760) Могілкі: вайсковыя часоў IСВ, старыя хрысьціянскія Палацава-паркавы комплекс Рдултоўскіх (1827) Сядзібна-паркавы комплекс Гарцінгаў (XIX ст.) Царква Сьвятых Казьмы і Дзям’яна (1836, 1893) Страчаная спадчына Сынагога Галерэя Крыніцы Літаратура Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15: Следавікі — Трыо. — 552 с. — ISBN 985-11-0251-2 Соркіна І. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — 591 с. — ISBN 985-11-0214-8 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. Вонкавыя спасылкі Сноў , Radzima.org