Ваверка

Ва́верка (трансліт.: Vavierka) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці. З'яўляецца цэнтрам Ваверскага сельсавета. Геаграфія Знаходзіцца за 25 км на паўднёвы захад ад Ліды, 90 км ад Гродна. Транспартныя сувязі па дарогах Н6004, Н6008, далей па трасе М6. Рэльеф раўнінны. На паўднёвым захадзе праходзяць меліярацыйныя каналы, якія злучаны з р. Крыніца (прыток р. Вавёрка). Непадалёк ад вёскі знаходзіцца сажалка (пл. 0,33 км²). Назва Побач працякае рака Вавёрка. Паводле В. Жучкевіча падабенства назвы гэтай ракі з блр. вавёрка зманлівае, ён звязваў з літоўскай назвай расліны vaivoras. З іншага боку, у гэтым жа рэгіёне фіксавалася шчучынскае прозвішча Вавэр. Былі віленскія Вавэровіч, Вавэроўскі. Ёсць сучасныя літоўскія Vaverys, Vaveriūnas, латышскія Vavers, Vāveris. Каля Гудагаю на польскай карце 1933 г. пазначаныя Вавераны. Гісторыя Існуе версія, што на месцы сучаснай вёскі існаваў летапісны горад Вевярэск, які ўпамінаецца ў «Спісе рускіх гарадоў далекіх і блізкіх» у канцы XIV стагоддзя сярод гарадоў ВКЛ. Пісьмова Ваверка вядома з 1413 г., калі Міхаіл Галігінавіч заснаваў касцёл Святога Францішка. Праз 50 гадоў удава Софія Галігінавіч і сын Жыгімонт Галігінавіч пацвердзілі правы касцёла Святой Троіцы, з чаго можна здагадвацца, ці то ў Ваверцы быў пабудаваны другі касцёл, ці перайменаваны ранейшы. У 1496 г. Старая Ваверка або Вялікая (паблізу з’явілася Новая Ваверка, пазней Дылева) перайшла ў спадчыну да Мікалая Жыгімонтавіча Галігінавіча. Паміж 1501 і 1506 гг. Ваверка нейкім чынам аказалася ў земскага харунжага Мікалая Юндзіловіча (Юндзіла). У 1522 г. Ваверка належыць віцебскаму ваяводзе Я. Касцевічу. Здаўна вёска адносілася да ліку багатых парафій Віленскага біскупства. У 1559 г. у ёй налічвалася 54 дымы. У 1568 г. касцёл у Ваверцы быў перададзены кальвіністам, у 1648 г. вернуты католікам. У 1570 г. Ваверка атрымала статус мястэчка, тут праходзіў гасцінец з Вільні на Кракаў, меліся корчмы, праводзіўся гандаль і кірмашы. Мястэчка абазначана на карце Т. Макоўскага (1613). У 1617 г. Ваверка належала А. Галеўскаму. Верагодна, ніколі пазней Ваверка не мела месцячковага статусу. Падчас вайны 1654—1667 гг. мястэчка і касцёл разбураны расійскім войскам І. Хаванскага. У 1792 г. уладальнікам Ваверкі быў Караль Ласковіч. Падчас трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай, вёска ўвайшла ў склад Мытлянскай воласці Лідскага павета Расійскай імперыі. У канцы XVIII ст. Ваверка ў Кастравіцкіх. У 1840 г. Самуэль Кастравіцкі (1788—1859) пабудаваў тут каменны касцёл на месцы старога. У 1881 г. у Ваверцы былі касцёл і карчма. У пачатку XX ст. становішча прыкметна не змянілася: 71 жыхар на 107 дзесяцін, вёска называлася Вавёркай, побач размяшчаліся хутар Жараўскай (19 жыхароў) і засценак Круповіча (6 чал. на 24 дзесяцінах). У час Першай сусветнай вайны з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе БССР, у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. 3 1921 г. у складзе Лідскага павета Навагрудскага ваяводства Польскай Рэспублікі. Да 1927 г. ў гміне Мыта, пасля ў гміне Ваверка. 3 1939 г. у складзе БССР, з 12 кастрычніка 1940 г. цэнтр сельсавета Лідскага раёна. У час Вялікай Айчыннай вайны ў чэрвені 1941 — ліпені 1944 гг. акупіравана нямецкімі войскамі. У 1970 г. было 93 двары. У 1973—1980 гг. праект планіроўкі і забудовы Ваверкі распрацоўваўся архітэктарам Р. І. Белагорцавым. З 2010 г. аграгарадок. Насельніцтва XIX стагоддзе: 1881 год — 73 чал. XXI стагоддзе: 1921 год — 107 чал.; 1960 год — 286 чал.; 1970 год — 248 чал.; 1996 год — 522 чал.; 2004 год — 620 чал.; 2009 год — 609 чал.; 2012 год — 654 чал.; 2015 год — 622 чал. Славутасці Касцёл Перамянення Гасподняга На вясковых могілках знаходзіцца магіла капітана Яна Піўніка, удзельніка АК, які загінуў 16 чэрвеня 1944 года падчас нападу на нямецкі апорны пункт у Еўлашах. Таксама на могілках знаходзіцца надмагілле князя Казіміра Гедройца XX стагоддзя Крыніцы Літаратура Шаблюк В. У. Ваверка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 537 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 178. Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4 Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 9: Гродзенская вобласць, кн. 2 / рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2016. — 848 с.: іл. — 1 500 экз. — ISBN 978-985-11-0908-7. Лаўрэш Л. Ваверка і род Клаўсуцяў на Лідчыне // Лідскі Летапісец. 2021. № 1(93). С. 18-28. Спасылкі На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ваверка Ваверка на сайце Глобус Беларусі (руск.) Ваверка на сайце Radzima.org