Сноў

Сноў (трансліт.: Snoŭ, руск.: Снов) — аграгарадок у Беларусі, на рацэ Сноўка. Цэнтр сельсавета Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці. Размешчаны за 30 км на захад ад Нясвіжа, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Пагарэльцы (лінія Мінск — Баранавічы); на аўтамабільнай дарозе Нясвіж — Баранавічы. У наваколлі шэраг участкаў з узгорыста-ўвалістым рэльефам, тэрыторыя належыць да Капыльскай грады. Назва На думку К. Бугі, назву ракі Сноў славяне прынеслі з сабою са славянскай прарадзімы з-за Прыпяці і яна суадносіцца з назвамі рэк Сноў (прыток Дзясны) і Снова (прыток Тускара). Гідронім Снова параўноўваюць са ст.-інд. snāuti «сачыцца, цячэ». Назва ракі Сноўка тлумачыцца ад і.-е. *(s)nāu- // nāu- «плысці, цячы»: *snū > sny > Snъve, Snъvь; сюды ж ст.-інд. snāuti «цячы, сачыцца, абмывацца»; гр. νεω (з *snevō) «плыву»; параўн. яшчэ snāpáyati «крапаць, плаваць», авест. snaδa- «ліць». Гісторыя Першы пісьмовы ўспамін пра Сноў датуецца 18 ліпеня 1478 года. Пад 1529 годам ён згадваецца як маёнтак паноў Сноўскіх. У 1564 годзе паселішча атрымала статус мястэчка. У пачатку XVII стагоддзя Сноў перайшоў у валоданне Я. Пратасевіча, потым — роду Рдултоўскіх. У 1650 годзе тут з’явілася каталіцкая парафія, з 2 жніўня 1699 года дзейнічаў касцёл. З 1767 года ў Снове дзейнічала грэка-каталіцкая царква. У часы Барскай канфедэрацыі (1768—1772) мястэчка спазнала значныя разбурэнні. 15 верасня 1785 года тут спыняўся кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Сноў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Навагрудскага павета. У вайну 1812 года 9 лістапада тут адбыўся бой французскай дывізіі Я. Дамброўскага з рускімі казакамі. У 1827 годзе ў мястэчку пабудавалі палац, у 1836 годзе ў Ніжнім Снове — бровар. У 1854 годзе Сноў перайшоў ад Рдултоўскіх ва ўласнасць баронаў Гарцінгаў, якім належаў да пачатку Другой сусветнай вайны ў 1939 годзе. Станам на 1861 год у Снове было 45 двароў, царква, сінагога, цагельня, у 1865 годзе адкрылася царкоўнапрыходская школа. Пасля падаўлення паўстання 1863—1864 гадоў расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі касцёл у царкву Маскоўскага патрыярхату. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Горным Снове было 91 жыхароў, 19 двароў, бровар (заснаваны ў 1891 годзе), капліца, у Дольным Снове (да 1939 года таксама называўся Сінілава) — 70 жыхароў, 16 двароў, бровар, сыраварня. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Сноў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Нясвіжскага павета. У гэты час мястэчка стала цэнтрам штабаў двух памежных структур Польскай рэспублікі: палка Корпуса аховы памежжа «Сноў» і батальёна Корпуса аховы памежжа «Сноў». У 1939 годзе Сноў увайшоў у склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года стаў цэнтрам сельсавета Нясвіжскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. У гэты час тут было 167 двароў, крухмальны завод, 2 млыны, электрастанцыя, маслазавод, 8-гадовая школа, бальніца. У 1990-я гады Сноў і Дольны Сноў злучыліся. Станам на 2000 год у вёсцы было 1157 двароў. У 2008 годзе нададзены статус аграгарадка. Насельніцтва XIX стагоддзе: 1830 год — 184 муж., з іх шляхты 7, духоўнага саслоўя 3, мяшчан-іудзеяў 58, мяшчан-хрысціян і сялян 116; 1861 год — 378 чал. XX стагоддзе: 1940 год — 1065 чал.; 2000 год — 2665 чал. XXI стагоддзе: 2001 год — 2567 жыхароў, 1104 двары. Інфраструктура У Снове працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бальніца, паліклініка, дом культуры, бібліятэка, пошта. Эканоміка СВК «Агракамбінат «Сноў» Славутасці Казьмадзям’янаўская царква (1836), вул. Клецкая, 1 (інв. № 621/С-21935) — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613Г000489. Сядзібна-паркавы комплекс Гарцінгаў «Горны Сноў» (XIX ст.). Былы сядзібны дом (сярэдзіна ХІХ стагоддзя), вул. Клецкая, 3 (інв. № 621/С-14148) — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613Г000490. Касцёл Яна Хрысціцеля (канец ХVIII стагоддзя), вул. Нясвіжская, 15 (інв. № 621/С-21895) — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613Г000499. Палацава-паркавы комплекс Рдултоўскіх. Былы палацава-паркавы ансамбль: палац, парк (1827), вул. Нясвіжская, 2А/1 (інв. № 621/С-10061) — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 612Г000500. Памятныя мясціны Могілкі: ваенныя часоў Першай сусветнай вайны, старыя хрысціянскія. Брацкія могілкі (1941–1944 гады) — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613Д000501. Брацкія могілкі (1918–1920 гады) — Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613Д000502. Страчаная спадчына Сінагога. Галерэя Вядомыя асобы Аляксандр Аляксандравіч Пятроўскі (1953—2019) — беларускі спецыяліст у галіне вылічальнай тэхнікі і інфарматыкі. Крыніцы Літаратура Князева В. Сноў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 373. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7. Князева В. М. Сноў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 70—71. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15). Snów // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew (польск.). — Warszawa, 1889. — S. 937. Спасылкі На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сноў Сноў на Radzima.org Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury’s Corner. Мястэчка Сноў Архівавана 24 кастрычніка 2012. Вандроўка ў Сноў Архівавана 4 жніўня 2012. (руск.) Сноў на сайце «Глобус Беларуси» (руск.)