Лакаматыў (стадыён, Гомель)

«Лакаматы́ў» (руск.: Локомотив) — спартыўны стадыён і культурна-спартыўны комплекс у горадзе Гомелі. Гістарычна звязаны з прафсаюзам работнікаў чыгуначнага транспарту Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі. На стадыёне праводзіць свае хатнія матчы футбольны клуб «Лакаматыў», а ў мінулым арэна з’яўлялася першым хатнім стадыёнам для футбольнага клуба «Гомель». Гісторыя Перадгісторыя і будаўніцтва Да сярэдзіны 1920-х гадоў заходняя мяжа Гомеля заканчвалася ў некалькіх сотнях метраў ад вуліцы Батарэйнай (цяпер вуліца Багдана Хмяльніцкага). Гэтая пагорыстая дарога звязвала вёскі Ляшчынец, Давыдаўка і Асаўцы з Палескай чыгуначнай станцыяй (станцыя Гомель-гаспадарчы). Участак, дзе было вырашана пабудаваць стадыён, уяўляў сабой дробнае, зарослае травой возера (балота), на астраўках якога падчас восеньскага пералёту адпачывалі дзікія качкі. Падчас вясенніх паводак гэтае балота затапляла суседнія вуліцы Аўэрбаха (былая Скобелеўская), Маскоўскую, частку Кіеўскай і Адэскую (цяпер Ракасоўскага), з-за чаго мясцовыя жыхары перасоўваліся на плытах і драўляных балеях, а гужавы транспарт быў вымушаны аб’язджаць затопленыя ўчасткі. Ініцыятарамі ўзвядзення чыгуначнага стадыёна сталі кіраўнікі спартыўнага комплексу горада і чыгуначнага вузла Уладзіслаў Кубліцкі, Пётр Адамовіч і спартыўны ўрач Моня Лапкоўскі. На працягу 1924—1926 гадоў яны неаднаразова звярталіся да гарадскога кіраўніцтва і начальніка Любава-Роменскай чыгункі. Увосень 1925 года гарадскія ўлады прынялі афіцыйнае рашэнне аб будаўніцтве стадыёна для работнікаў гэтай галіны ў Залінейным раёне. Для засыпкі балота спачатку выкарыстоўвалі кацельны шлак, а затым — зямлю, якую бралі з пагорыстых схілаў вуліцы Батарэйнай, зразаючы няроўнасці на адлегласці 100—150 метраў у абодва бакі. Па ўсім перыметры былі праведзены маштабныя дрэнажныя працы. Узвядзенне арэны, разлічанай першапачаткова на 5000 месцаў, ажыццяўлялася вялікімі сіламі гараджан і моладзі Залінейнага раёна. Да канца 1925 года тэрыторыя была засыпана і ўтрамбавана, а вакол пасаджаны каля 500 саджанцаў каштанаў, пірамідальных таполяў, акацый і ліп. У 1926 годзе на стадыёне абсталявалі футбольнае поле, бегавыя дарожкі і ўсталявалі нізкія лаўкі ў тры рады для балельшчыкаў. Тады ж была створана першая футбольная каманда «Лакаматыў» з цэнтральным нападаючым Монем Лапкоўскім і брамнікам Сяргеем Парахневічам. У тым жа годзе гомельскія футбалісты згулялі тут свой першы міжнародны матч з камандай з нямецкага Лейпцыга. Акрамя футбольнай арэны, на тэрыторыі былі пабудаваны валейбольныя, баскетбольныя, гандбольныя пляцоўкі, тэнісныя корты, 25-метровы цір, пляцоўка для гульні ў гарадкі, летні душ, адкрытая эстрада і крытая спартыўная зала (пабудавана ў 1926—1927 гадах). Урачыстае афіцыйнае адкрыццё стадыёна адбылося 19 чэрвеня 1927 года. У першым афіцыйным матчы мясцовы «Жэлдар» перамог зборную Мінска з лікам 5:2. Даваеннае развіццё і Дзіцячая чыгунка У 1935 годзе стадыён перажыў першую рэканструкцыю, атрымаўшы дадатковую трыбуну. У першым матчы на абноўленай арэне гомельскія чыгуначнікі абыгралі калег са Жлобіна з лікам 6:0. У 1936 годзе, пасля ўтварэння ў СССР спартыўнага таварыства «Лакаматыў», ведамасная каманда «Жэлдар» таксама атрымала назву «Лакаматыў». Вялікай падзеяй стала адкрыццё на тэрыторыі стадыёна першай у БССР Дзіцячай чыгункі. Паводле розных дадзеных, гэта адбылося ў 1935, жніўні 1936 або 1939 годзе. Танк-паравоз сістэмы «зязюля» (АЛКА серыі В) з двума невялікімі пасажырскімі вагонамі курсіраваў па паўднёвым баку стадыёна паміж дзвюма станцыямі — «Радасная» і «Шчаслівая». Даўжыня маршруту складала ад 500 да 800 метраў, хуткасць — каля 8 км/г. Увесь абслугоўваючы персанал чыгункі складаўся з дзяцей ва ўзросце ад 10 да 12 гадоў. Разбурэнне і перыяд росквіту Падчас Вялікай Айчыннай вайны стадыён моцна пацярпеў ад нямецкіх авіяналётаў: была цалкам разбурана крытая спартыўная зала, пашкоджаны трыбуны, а адна з авіябомбаў пакінула глыбокую варонку прама на футбольным полі. Унікальная Дзіцячая чыгунка па загадзе нямецкага камандавання была дэмантавана і вывезена ў Германію. Нягледзячы на разбурэнні, ужо ў 1944 годзе, праз паўгода пасля вызвалення горада, на стадыёне зноў пачалі гуляць у футбол. Газета «Гомельская праўда» паведамляла: Да 1946 года стадыён быў цалкам адноўлены і прыняў матч беларускай зоны трэцяй групы чэмпіянату СССР паміж мясцовым «Лакаматывам» і мінскім АДАКА (0:4). У 1953 годзе на тэрыторыі быў пабудаваны кінатэатр, які карыстаўся вялікай папулярнасцю ў жыхароў Чыгуначнага (цяпер Савецкага) раёна Гомеля (кінатэатр згарэў у пачатку 1980-х гадоў). Сапраўдны росквіт прафесійнага футбола на стадыёне пачаўся 26 красавіка 1959 года, калі адроджаны «Лакаматыў» (прататып сучаснага ФК «Гомель») правёў свой першы хатні матч у зоне 2 класа «Б» чэмпіянату СССР супраць мінскага «Спартака» (0:3). 2 мая каманда здабыла першыя ачкі на сваім полі (нічыя 2:2 з кіеўскім «Арсеналам»), а 15 мая 1960 года атрымала першую хатнюю перамогу над бендэрскім «Ніструлам» (2:1). У 1962 годзе «Лакаматыў» выйграў сваю зону чэмпіянату, а ў Кубку СССР дайшоў да 1/16 фіналу, разграміўшы дома віцебскае «Чырвонае знамя» (4:0). У тым жа сезоне форвард Барыс Бахмутаў усталяваў на гэтым стадыёне рэкорд клуба — 20 галоў за сезон. У 1963 годзе стадыён прымаў драматычнае трохматчавае чыгуначнае дэрбі ў рамках Кубка супраць аднаклубнікаў з Чалябінска (3:3, 0:0, 3:1). У 1964 годзе каманда змяніла назву на «Спартак», а праз тры гады, пасля разрыву адносін з чыгункай, пераехала на стадыён «Цэнтральны», паколькі кіраўніцтва транспартнай галіны забараніла няведамаснай камандзе гуляць на сваёй арэне. Канцэрт Мусліма Магамаева і заняпад У канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў на стадыёне адбыўся гістарычны двайны канцэрт знакамітага спевака Мусліма Магамаева. З-за таго, што артыст спазніўся на першы выступ, арганізатары дазволілі гледачам застацца на другі канцэрт. У выніку колькасць наведвальнікаў дасягнула каля 20 тысяч чалавек, якія размясціліся не толькі на трыбунах, але і на самім полі. Пасля выступу публіка прарвалася да спевака за аўтографамі; натоўп разарваў пінжак Магамаева на сувеніры і ледзь не падняў на рукі службовы грузавік ЗІС, у якім ён спрабаваў з'ехаць. Пасля пераезду асноўнай гарадской каманды стадыён пачаў прыходзіць у заняпад. З 1974 года на ім не фіксавалася афіцыйных матчаў чэмпіянату БССР. Арэна выкарыстоўвалася для гульняў чэмпіянату горада, турніраў чыгуначнікаў і работнікаў вагонарамонтнага завода (ВРЗ). Узімку тут заліваўся каток, на якім трэніраваўся і гуляў хакейны клуб ЭТЗ (чэмпіён БССР 1976 года). На тэрыторыі таксама праводзіліся турніры сярод кінолагаў і святкаваўся Дзень чыгуначніка. Плошча комплексу складала 9,2 га, а трыбуны ўмяшчалі да 15 тысяч гледачоў (пазней пасля рэканструкцый — каля 10 тысяч). Сучаснасць У 2011 годзе было абвешчана аб закрыцці стадыёна на маштабную рэканструкцыю. Побач з гістарычнай арэнай быў узведзены сучасны Палац спорту. У студзені 2013 года абноўлены аб'ект быў здадзены ў эксплуатацыю, што прымеркавалі да 150-годдзя Беларускай чыгункі. Стадыён адразу стаў хатняй пляцоўкай для ведамаснага клуба «Гомельчыгунтранс» (з 2017 года — «Лакаматыў»), які ў тым жа годзе падняўся ў Першую лігу. У 2017 і 2018 гадах стадыён прымаў матчы 1/4 фіналу Кубка Беларусі супраць салігорскага «Шахцёра» і «Віцебска». У далейшым арэна стала выкарыстоўвацца і для правядзення матчаў Вышэйшай лігі. Характарыстыка і інфраструктура Сучасны культурна-спартыўны комплекс «Лакаматыў» уключае ў сябе разнастайную спартыўную інфраструктуру. На стадыёне размешчаны два футбольныя палі: асноўнае поле плошчай 8163 м² і поле са штучным пакрыццём плошчай 7559 м². Вакол поля пракладзена кругавая 400-метровая бегавая дарожка. Таксама маюцца гарадошны корт, баскетбольная і валейбольная пляцоўкі, сектары для скачкоў і кіданняў. У склад комплексу ўваходзіць універсальная зала гульнявых відаў спорту з гульнявым полем, трыбуны якой змяшчаюць 750 гледачоў. У адміністрацыйным будынку функцыянуюць трэнажорная зала (абсталяваная 89 спартыўнымі снарадамі, велатрэнажорамі і бегавымі дарожкамі), раздзявалкі, душавыя, буфет і саўна. У зімні перыяд на стадыёне працуе пракат лыжнага інвентару. Крыніцы Літаратура Гомель. Энциклопедический справочник. — Мінск: Белорусская Советская Энциклопедия, 1991.