Слуцкае гета

Слуцкае гета (жнівень 1941 — 8 лютага 1943) — месца прымусовага перасяленьня габрэяў Слуцку і акругі ў межах перасьледу і зьнішчэньня габрэяў падчас акупацыі тэрыторыі Беларусі войскамі Трэцяга Райху ў ходзе Другой сусьветнай вайны. Храналёгія Стварэньне першага гета Пасьля захопу гораду нямецкімі войскамі гэбітскамісарам акругі быў назначаны Гайнрых Карль (ням. Heinrich Carl). У Слуцку пачалася падрыхтоўка да ізаляцыі габрэяў. У ліпені 1941 году была праведзеная паспартызацыя жыхароў гораду. У картках пазначаўся пол, узрост і спэцыяльнасьць. Жыдоў абавязалі насіць на вопратцы дзьве жоўтыя драпавыя зоркі: наперадзе і ззаду. Большая частка габрэяў была пераселеная на тэрыторыю, дзе пазьней быў разьмешчаны 10-ы ваенны гарадок. У сваіх дамах засталіся жыць сем’і кваліфікаваных рамесьнікаў і спэцыялістаў. Непрацаздольных жыхароў гета невялікімі партыямі вывозілі ва ўрочышча Гараваха і расстрэльвалі (у тым жа ўрочышчы расстрэльвалі ахвяраў сталінскіх рэпрэсіяў). На пачатку кастрычніка за раз расстралялі 500 пажылых габрэяў, якім паведамілі, што іх вязуць на сельскагаспадарчыя працы. Працаздольныя жыхары гета працавалі на створаных немцамі прадпрыемствах і майстэрнях, у прыватнасьці, на гарбарні. Пагром у кастрычніку 1941 27—28 кастрычніка 1941 году ў гета адбылася масавая акцыя зьнішчэньня габрэяў, выканаўцамі якой былі летувіскія калябаранты з 12-га ахоўнага батальёну, падначаленага маёру Антанасу Імпулявічусу. Гэбітскамісар Карль пісаў 30 кастрычніка генэральнаму камісару Беларусі Вільгельму Кубэ: — З рапарту гэбісткамісара Слуцку (рас.) Карль паведамляў, што забойствы суправаджаліся масавымі рабаваньнямі, вымагальніцтвам і вандалізмам, і запытваўся, каб яго назаўсёды пазбавілі ад сустрэчы з гэтым летувіскім батальёнам. Як згадвалі відавочцы падзеяў, у гэты дзень у Гаравасе было расстраляна 5 тыс. чалавек. Летувіскаму батальёну дапамагаў 3-і батальён, які складаўся зь немцаў, а таксама дапаможная паліцыя Слуцку, якая складалася зь месных жыхароў. У 2008 годзе Цэнтар Сымона Візэнталя(en) зьмясьціў Міхаіла Гаршкова(en) у сьпісе самых адшукваемых нацыскіх ваенных злачынцаў за ўдзел у пагроме. Стварэньне «закрытага» гета Пасьля кастрычніцкай акцыі частка ўцалелай моладзі сышла ў партызаны. З гэтай прычыны немцы стварылі новае гета — у раёне гэтак званага Школішча (цяпер вуліца Парыскай Камуны, тэрыторыя СШ №6 і паўночная частка вуліцы Манахава), дзе да вайны кампактна пражывалі габрэі. Новае гета абнесьлі калючым дротам і пільна ахоўвалі. Напярэдадні пераводу габрэяў да новага гета некалькі сот непрацаздольных былі расстраляныя. Ліквідацыя гета 5 лютага 1943 году шэф паліцыі бясьпекі і СД обэрштурмбанфюрэр СС Эдуард Штраўх падпісаў загад аб ліквідацыі слуцкага гета. Акрамя паліцыі бясьпекі ў акцыі былі задзейнічаныя 110 вайскоўцаў латыскай дабраахвотніцкай роты. Акцыя доўжылася з 7 гадзін 7 лютага да 20 гадзін 8 лютага. Паколькі частка жыхароў гета схаваліся ў раней падтрыхтаваных сховішчах, камандваньне акцыяй прыняла рашэньне выкарыстоўваць агнямёты. Гета было цалкам спаленае, а ўсе жыхары — забітыя. Пасьля вайны Пасьля вайны ў Слуцку засталася вельмі нязначная частка габрэяў. У Слуцку, паводле зьвестак на 2000 год, пражывала 168 габрэяў, што складала толькі 0,3% ад агульнай колькасьці насельніцтва. У памяць пра загінулых у цэнтры Слуцку, каля месцазнаходжаньня гета ў часы вайны, усталяваны помнік, створаны архітэктарам Леанідам Левіным. Ён неаднойчы падвяргаўся антысэміцкаму вандалізму. Крыніцы