Վեչելիե

Վեչելիե (բելառուս․՝ Ве́чалле), լիճ Բելառուսի Վիտեբսկի մարզի Ուշաչի շրջանում։ Գտնվում է Կրոշենկա գետի (Ուշաչիի վտակ) ավազանում։ Այն Բելառուսի ութերորդ ամենախոր լիճն է և երկրորդը՝ Ուշաչի լճերի շարքում։ Աշխարհագրություն Վեչելիե լճի հյուսիսարևելյան եզրը սահմանակից է նախկին Գորոդոկ գյուղին, որն այժմ Ուշաչի քաղաքային բնակավայրի հարավարևելյան ծայրամասն է։ Ջրամբարից արևելք գտնվում է Կովալևշչինա գյուղը, արևմուտքում՝ Լիպովեցը: Ջրի մակերեսի բարձրությունը ծովի մակարդակից 136,1 մ է։ Լճի մակերեսը 1,36 կմ² է: Առավելագույն խորությունը 35,9 մ է, միջինը՝ 18,5 մ: Ջրամբարի երկարությունը 3,68 կմ է, ամենամեծ լայնությունը՝ 0,48 կմ: Ափամերձ գծի երկարությունը 8,25 կմ է: Լճի ջրի ծավալը կազմում է 25,13 միլիոն մ³։ Ջրահավաք ավազանը կազմում է 37,2 կմ²։ Վեչելիեն Բելառուսի ութերորդ ամենախորը լիճն է և երկրորդը՝ Ուշաչիի շրջանի լճերի մեջ։ Ձևաբանություն Լճի ավազանը կիրճային տիպի է, ուժեղ ձգված հյուսիս-արևելքից դեպի հարավ-արևմուտք։ Ավազանի լանջերը ավազոտ են, ավազակավային և կավային, զառիթափ, ունեն 10-15 մ բարձրություն։ Հյուսիսարևելյան լանջերն ունեն 2-4 մ բարձրություն։ Ափամերձ գիծը համեմատաբար հարթ է։ Ափերը բարձր են, հյուսիս-արևելքում և հարավ-արևմուտքում որոշ հատվածներում ցածր է։ Հյուսիսարևելյան ափը ճահճոտ է։ Ափերի երկայնքով աճում են ծառեր և թփեր։ Արևելքում, հարավ-արևմուտքում և հյուսիս-արևելքում մինչև 30 մ լայնությամբ տորֆային ջրհեղեղատարածք է, որը ծածկված է թփերով։ Լճի երկայնքով կա վերողողահունային երկու դարավանդ՝ 1,4 և 3,5 մ բարձրությամբ։ Ջրամբարի հատակն ունի ակոսի ձև։ Լճի հատակը բաղկացած է 33,4 մ և 35,9 մ խորությամբ երկու իջվածքից, որոնք իրարից բաժանված են ցածր վերելքով։ Մակերեսային ջրային գոտին ունի 5-15 մ լայնություն։ Մինչև 2 մ խորությունները զբաղեցնում են լճի մակերեսի 6%-ը, իսկ մինչև 8 մ խորությունները՝ 20%-ը։ Մակերեսային ջրերն ավազոտ են։ Ենթածովային ափը զառիթափ է, ավազոտ-տիղմոտ։ 16-20 մ-ից ավելի խորության վրա հատակը ծածկված է կավային տիղմով։ Ջրաբանություն Քանի որ լճի գոգահովիտը պաշտպանված է քամու խառնումից, իսկ ջրամբարն ինքնին ունի զգալի խորություն, ջրային հաստաշերտը ջերմաստիճանի և հիդրոքիմիական պարամետրերով սովորաբար լավ շերտաբաշխված է: Մինչև 4 մ խորությունը ջուրը գերհագեցած է թթվածնով, սակայն հատակային հատվածներում դրա պարունակությունը նվազել է մինչև 66%: Ածխաթթու գազի պարունակությունը ամբողջ ջրային հաստաշերտում ցածր է՝ օրգանական կյանքի անբավարար զարգացման պատճառով։ Լիճը մեզոտրոֆիկ տիպի է՝ օլիգոտրոֆիայի նշաններով։ Ջրի հանքայնացումը հասել է 217 մգ/լ-ի, թափանցիկությունը՝ 4 մ։ Ջրամբարի հոսքի արագությունը ցածր է։ Ջրափոխանակության լրիվությունը պահանջել է ավելի քան երեք տարի։ Վեչելիե են թափվել չորս առվակներ, որոնցից ամենամեծը Դոլժինա և Կրասնոյե լճերից են։ Ջրհեղեղների ժամանակ կամ ուժեղ անձրևներից հետո առաջացել են ևս վեց առվակներ: Բոլոր վտակների ընդհանուր հոսքի արագությունը կազմել է 42 լ/վ: Այնուամենայնիվ, լճի սնուցման գործում հիմնական դերը խաղացել են ստորգետնյա ջրերը, ինչը վկայում է արտահոսքի եռակի գերակշռությունը ներհոսքի նկատմամբ: Արտահոսքը տեղի է ունեցել Վոլչո լիճ թափվող առվակի միջոցով։ Որոշ աղբյուրներում Վեչելիե և Վոլչո լճերի միջև ընկած առվակը կոչվել են Կրոշենկա գետի վերին հոսանք։ Ֆլորա և ֆաունա Բուսականությունը զբաղեցրել է լճի մակերեսի 5%-ը: Ափամերձ բուսականությունը աճել է մինչև 3 մ խորություն, ափամերձ գոտու լայնությունը՝ 5-30 մ։ Հարավարևմտյան ափի մոտ գտնվող տարածքը ամենաշատն է խոտածածկված: Կիսաջրջրյա բույսերի մեջ գերակշռում են եղեգն ու եղեգնուտը: Լողացող տերևներով բույսերը ներկայացվել են միայն ջրաշուշաններով և հանգուցավոր խոտով: Ջրային բուսականությունը, ընդհակառակը, բազմազան է. լճում աճել են էլոդեա, լճային խոտ, թելորեզիս, եղջյուրավոր խոտ և ջրային կոճղարմատ։ Ջրամբարը քիչ սննդային պաշար ունի։ Ֆիտոպլանկտոնը ներկայացվել է ընդամենը 19 տեսակով, որոնց մեջ գերակշռել են դիատոմները, իսկ կապտականաչ ջրիմուռները լիովին բացակայում են։ Զոոպլանկտոնը ներառում է 25 տեսակ, հիմնականում կոպեպոդներ։ Զոոբենթոսը ներառել է 45 տեսակ, որոնց ամենամեծ բազմազանությունը նկատվել է մակերեսային ջրերում՝ փափկամարմիններ, ճանճեր, խեցգետնակերպեր, խայթող միջատներ և մոծակների թրթուրներ։ Ֆիտոպլանկտոնի կենսազանգվածը կազմել է 1.66 գ/մ³, զոոպլանկտոնը՝ 0.49 գ/մ³, զոոբենթոսը՝ 3.49 գ/մ²։ Լճում ապրում են սիգ, լոքո, գայլաձուկ, պերկես, կարմրակույկ, սպիտակ լոքո և այլ ձկնատեսակներ։ Մինչև 1960-ական թվականները եղել է լայնաճանկ խեցգետին, որը անհետացել է հիդրոլոգիական ցուցանիշների որոշակի վատթարացման հետևանքով։ 2020 թվականին իրականացվել է կարպով, գայլաձկով և խոտածածկով պաշարում։ Էկոլոգիական պայմաններ և հանգստի օգտագործում Ջրամբարի հյուսիս-արևելյան ծայրին հարակից Ուշաչի կտավատի գործարանը որոշակի անցանկալի ազդեցություն է ունեցել լճի էկոհամակարգի վրա։ Սակայն, ընդհանուր առմամբ, մարդածին ազդեցությունը փոքր է, չնայած հարակից տարածքի բնակչությանը։ Վեչելիե լիճը մտել է «Ուշաչի» հանգստավայրի մեջ։ Լճի մոտակայքում է գտնվել «Լեսնիե Օզերա» առողջարանը։ Քաղաքացիների համար կազմակերպվել է վճարովի սիրողական ձկնորսություն, իսկ ցերեկային ժամերին թույլատրվում է ստորջրյա որս։ Պատմական տեղեկություններ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Վեչելիե լճի ափին գործել է Պոլոցկ-Լեպելի պարտիզանական գոտու ձմեռային պարտիզանական օդանավակայանը։Հենց այս օդանավակայանից է, որ 1944 թվականի մարտի վերջից մինչև ապրիլի 11-ը 1-ին Բալթյան ռազմաճակատի առաջնագծի օդաչուները երեխաներին տարհանել են Պոլոցկի թիվ 1 մանկատնից, որը պարտիզանների կողմից ազատագրվել է նացիստական ​​գերությունից, դեպի խորհրդային թիկունք։ Սա հայտնի «Զվյոզդոչկա» գործողության երկրորդ փուլն է, որի ընթացքում օդաչու Ալեքսանդր Մամկինը հերոսական արարք է կատարել։ Ծանոթագրություններ Գրականություն Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. / Ред. колл.: П. У. Бровка и др.. — Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1979. — Т. 2. — 768 с. — 50 000 экз. Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3000 экз.