Кальварыйскія могілкі

Кальвары́йскія мо́гілкі — могілкі ў Менску, самыя старыя з захаваных у горадзе. Налічваюць больш за 30 000 пахаваньняў. Гісторыя Могілкі ўзьніклі ў XVIII ст. Спачатку тут хавалі больш багатых, потым усіх гараджанаў. У часе сталінскіх рэспрэсіяў тут адбываліся адзіночныя расстрэлы, трупы закапвалі ў існуючыя магілы, ці паміж іх. У 1990 годзе рашэньнем Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту комплекс усіх збудаваньняў разам з пахаваньнямі ўключаны ў дзяржаўны сьпіс помнікаў горадабудаўніцтва й архітэктуры Менску. У 2001 годзе Кальварыйскія могілкі атрымалі статус гісторыка-культурнай каштоўнасьці першай катэгорыі як аб’ект міжнароднага значэньня. З 1967 году для пахаваньняў закрытыя. Аднак паводле заканадаўства пры наяўнасьці неабходных санітарна-тэхнічных умоваў магчымае пахаваньне побач з раней памерлымі блізкімі сваякамі й шлюбнікамі. З 1990-х гадоў на могілках адбываюцца камэрцыйныя захаваньні, пры гэтым часам зносяцца старыя магілы. Касьцёл У цэнтры могілак разьмешчаны Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа. Пабудаваны ў 1839 годзе з бутавага каменю на месцы драўлянага касьцёлу, разабранага ў 1830 годзе. У 1899 годзе адрамантаваны. У 1930-я гады закрыты. Да 1984 году выкарыстоўваўся пад мастацкія майстэрні. Пасьля рамонту вернуты вернікам. Касьцёл — помнік архітэктуры рэтраспэктыўна-гатычнага стылю. Аднанефавы храм, накрыты двухсхільным дахам. Над нартэксам узвышаецца масіўная квадратная ў пляне вежа. Інтэр’ер быў упрыгожаны абразамі мастака Яна Дамеля (каля 1840 году). Пад усім будынкам скляпеністая крыпта, у якой пахаваныя мастак Ян Дамель і біскуп Матэвуш Ліпскі. Брама Вароты Кальварыйскіх могілак, узьведзеныя ў першай палове XIX ст., зьяўляюцца ўзорам брамы ў стылі клясыцызму. Брама пабудаваная ў 1830 годзе на сродкі Юрыя Кабылінскага ў гонар сваёй памерлай жонкі. Гэта манумэнтальны сьцяна з паўцыркульнымі праёмамі: вялікім, сярэднім і двума невялікімі, разьмешчанымі сымэтрычна. Плоскасьць брамы дзеліцца карнізам на два ярусы. Ніжні ярус упрыгожаны рустам, верхні — ляпной геральдыкай. Вянчае браму магутны карніз, які надае кампазыцыі пэўную статычнасьць. Сярод пахаваных на могілках На могілках знаходзяцца пахаваньні: салдат напалеонаўскай арміі, палонных аўстрыйскіх салдатаў, якія памерлі ў гады Першай сусьветнай вайны, польскіх салдатаў, якія загінулі падчас польска-савецкай вайны 1919—1920 гг. савецкіх салдат, якія загінулі ў гады Другой сусьветнай вайны (142 брацкія магілы), 3000 жыдоў зь менскага гета (пахаваньні часоў Другой сусьветнай вайны), ахвяраў рэвалюцыйнага тэрору, палітыкаў, паэтаў, мастакоў і многіх іншых. Асобы Вячаслаў Адамчык (1933—2001) — беларускі празаік, драматург, кінасцэнарыст Алесь Асташонак (1954—2004) — беларускі літаратар, перакладчык Сяргей Астапчук (1990—2011) — беларускі й расейскі хакеіст — левы нападнік Гаўрыла Віер (1890—1964) — мастак Яўген Гарэлік (1938—2005) — беларускі журналіст, дасьледнік гістарычных падзеяў Другой сусьветнай вайны й сталінскіх рэпрэсіяў Ніна Гілевіч (1931—2003) — беларускі лінгвіст, выкладчыца БДУ. Жонка Ніла Гілевіча Ян Дамель (1780—1840) — маляр, прадстаўнік мастацкай школы Віленскага ўнівэрсытэту Пятро Драчоў (1937—2005) — беларускі мастак, графік Вацлаў Іваноўскі (1880—1943) — беларускі палітычны і грамадзкі дзеяч Юры Кабылінскі (1778(?)—1858) — сакратар Менскага дваранскага дэпутацкага сходу, літаратар, мастак, мэцэнат і калекцыянэр. Дакладнае месца пахаваньня на могілках невядомае Уладзіслаў Казлоўскі (1896—1943) — беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, паэт. Адзін з арганізатараў Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі й Беларускай народнай самапомачы Генадзь Кісялёў (1931—2008) — беларускі гісторык, літаратуразнавец, пісьменьнік і археограф Яўген Кулік (1937—2002) — беларускі мастак пасьляваеннага пэрыяду, аўтар эталёну гербу «Пагоня» ў якасьці дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь у 1991—1995 гг. Матэвуш Ліпскі (1769—1841) — грэка-, а пасьля рыма-каталіцкі дзяяч, біскуп Ян Баляслаў Луцкевіч (1831—1895) — штаб-капітан расейскае арміі, паўстанец 1863—1864 гг., бацька Яна і Антона Луцкевічаў Аляксандар Люцко (1941—1997) — заснавальнік і першы рэктар Міжнароднага інстытуту радыеэкалёгіі імя А. Сахарава Ян Матусевіч (1948—1998) — беларускі рэлігійны і грамадзкі дзяяч, сьвятар Ян Неслухоўскі (ён жа Янка Лучына; 1851—1897) — беларускі паэт-дэмакрат, мысьляр Іван Навуменка (1925—2006) — беларускі пісьменьнік, літаратуразнавец Канстантын Палікарповіч (1889—1963) — беларускі археоляг Алесь Пісьмянкоў (1957—2004) — беларускі паэт, эсэіст, перакладчык Аляксандар Сіпайла (1854—1886) — каталіцкі сьвятар Галіна Сяржаніна (1930—2008) — навуковец-біёляг Алесь Траяноўскі (1925—2005) — беларускі пісьменьнік, літаратуразнаўца, перакладчык Крыніцы Вонкавыя спасылкі Кальварыйскія могілкі — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў