მიუნხენი

მიუნხენი (გერმ. München, ბავ. Minga) — ქალაქი გერმანიაში, ბავარიის დედაქალაქი. 1,5 მილიონი მაცხოვრებლით მიუნხენი ბავარიის უდიდესი და გერმანიის სიდიდით მესამე ქალაქია ბერლინისა და ჰამბურგის შემდეგ. მდებარეობს ალპებიდან ჩრდილოეთით 30 კილომეტრში, მდინარე იზარის ნაპირებზე. მიიჩნევა გერმანიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ეკონომიკურ, სატრანსპორტო და კულტურულ ცენტრად. მიუნხენი არის მიუნხენის რაიონის ცენტრი, თუმცა თავად ქალაქი არ შედის ამ რაიონში და აქვს თავისუფალი ქალაქის სტატუსი. 1963 წლიდან მიუნხენი მასპინძლობს უსაფრთხოების საერთაშორისო კონფერენციას. ქალაქს ემსახურება მეტროპოლიტენი, რომელზეც 8 ხაზი და 96 სადგურია. მიუნხენში არის ტექნოლოგიის და მეცნიერების ერთ-ერთი უდიდესი მუზეუმი მსოფლიოში გერმანიის მუზეუმი, ასევე მოქმედებს მიუნხენის ებრაული მუზეუმი. ისტორია მიუნხენის ადგილზე დასახლება VIII საუკუნიდან იყო. 1158 წელს ბავარიის ჰერცოგმა ჰაინრიხ ლომმა მას ქალაქის უფლება უბოძა. XIII სუაკუნიდან 1871 წლამდე იყო ბავარიის დედაქალაქი. XVI საუკუნეში გახდა გერმანიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრი. ოცდაათწლიანი ომის დროს ოკუპირებული იყო შვედების, ხოლო ესპანეთის მემკვიდრეობის ომის დროს ავსტრიის ჯარების მიერ. 1852 წელს გახდა დიდი ქალაქი. 1871 წლიდან ბავარიასთან ერთად შევიდა გერმანიის იმპერიაში. 1923 წლის ნოემბერში მიუნხენში მოეწყო ლუდის პუტჩი. 1933 წლამდე მიუნხენში იყო ნაცსტური პარტიის შტაბ-ბინა. 1938 წელს აქ მოაწერეს ხელი მიუნხენის შეთანხმებას. 1945-1949 წლებში შედიოდა გერმანიის ოკუპაციის ამერიკულ ზონაში. 1972 წელს მიუნხენმა უმასპინძლა ოლიმპიურ თამაშებს. ადმინისტრაციული დაყოფა 1992/96 წლებში ქალაქის ახალი დაყოფის მიხედვით ქალაქი შემდეგ 25 რაიონად იყოფა: სპორტი ქალაქი ცნობილია საფეხბურთო კლუბ „ბაიერნით“, რომელიც გერმანიის რეკორდსმენი ჩემპიონი და უეფას ჩემპიონთა ლიგის 6-გზის გამარჯვებულია. მისი საშინაო სტადიონია ალიანც არენა. ასევე მოქმედებს საფეხბურთო კლუბი „მიუნხენ 1860“. ისტორიული ძეგლები ისტორიული ძეგლებიდან აღსანშნავია გვიანდელი გოთიკური ფრაუენკირზე (1466-1492), გვიანდელი რენესანსული სანქტ-მიხაელსკირზე (1583-1597), ბაროკოული თეატინერკირხე (1633-1767), ძველი რატუშა (1470), ნიმფენბურგის სასახლე (1663-1728), გლიპტოთეკა (1816-1830), ძველი პინაკოთეკა (1826-1836), ახალი რატუშა (1867-1908), ხელოვნების სახლი (1933-1937), ოლიმპიაშტადიონი (1968-1972). იხილეთ აგრეთვე გერმანიის ქალაქების სია ლიტერატურა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, თბ., 1984. — გვ. 21-22. რესურსები ინტერნეტში ოფიციალური საიტი მიუნხენი — სტატია ენციკლოპედია ბრიტანიკიდან (ინგლისური) სქოლიო