ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ

ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ (ဘင်္ဂါလီ: রূপপুর পারমাণবিক বিদ্যুৎ কেন্দ্র; အင်္ဂလိပ်: Rooppur Nuclear Power Plant; ရုပူ ဟုလည်း အသံထွက်) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ၂.၄ ဂစ်ဂါဝပ် (GW) ထွက်ရှိသော နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆိုပါ စက်ရုံတွင် ၁,၂၀၀ မဂ္ဂါဝပ် (MWe) ထုတ်လုပ်နိုင်သော VVER-1200 ဓာတ်ပေါင်းဖို နှစ်လုံး ပါဝင်သည်။စက်ရုံသည် ဒါကာမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၆၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ၊ ပဒ္ဒမာမြစ် (Padma River) ကမ်းဘေးရှိ အီရှာဝါဒီမြို့ (Ishwardi Upazila)၊ ရူးပ်ပူရ်အရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ ဖြစ်ပြီး ပထမယူနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း စတင်လည်ပတ်နိုင်ရန် မျှော်မှန်းထားသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အက်တမ်စွမ်းအင် အေဂျင်စီ (IAEA) ၏ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ သမိုင်းကြောင်း ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က အရှေ့ပါကစ္စတန် (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) နယ်မြေအတွင်း နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ တည်ဆောက်ရန် စီမံကိန်းကို စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပတ်ဗနာခရိုင်ရှိ ရူးပ်ပူရ်ကျေးရွာ ၌ စက်ရုံတည်ဆောက်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး မြေဧက ၂၆၀ ကို အစိုးရက သိမ်းယူခဲ့သည်။မူလအစီအစဉ်မှာ အဆိုပါနေရာတွင် ၂၀၀ မဂ္ဂါဝပ် (MW) ထွက်ရှိမည့် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ တည်ဆောက်ရန်ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံ၏ အကူအညီဖြင့် စီမံကိန်းအသေးစိတ်ကို အပြီးသတ် ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သို့သော် စီမံကိန်းမှာ အပြီးမသတ်နိုင်ဘဲ ကြန့်ကြာခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် အစိုးရသစ်သည် ၂၀၀ မဂ္ဂါဝပ် စီမံကိန်းကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆ ခုနှစ်အတွင်း ပြင်သစ်ကုမ္ပဏီ MS Sofratom က ဖြစ်နိုင်ခြေလေ့လာမှု (Feasibility study) ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ရူးပ်ပူရ်စီမံကိန်းမှာ လက်တွေ့ဖြစ်နိုင်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် အမျိုးသားစီးပွားရေးကောင်စီ အမှုဆောင်ကော်မတီ (ECNEC) က ၁၂၅ မဂ္ဂါဝပ် စက်ရုံတည်ဆောက်ရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။သို့သော်လည်း မြေပြင်တွင် အကောင်အထည် မဖော်နိုင်ခဲ့ပေ။၁၉၈၇-၈၈ ခုနှစ်များတွင် Lahmeyer International နှင့် Motor Columbus တို့က ထပ်မံလေ့လာခဲ့ပြီး ၃၀၀-၅၀၀ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် စက်ရုံအတွက် နည်းပညာပိုင်းနှင့် စီးပွားရေးအရ တွက်ခြေကိုက်ကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ နှင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်အတွင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အက်တမ်စွမ်းအင် ကော်မရှင် (BAEC) က ၆၀၀ မဂ္ဂါဝပ် စွမ်းရည်ရှိ စက်ရုံတစ်ခု တည်ဆောက်ရန် အစီအစဉ်အသစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နျူကလီးယား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်အကြာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အက်တမ်စွမ်းအင် ကော်မရှင် (BAEC) က ရူးပ်ပူရ်၌ ၅၀၀ မဂ္ဂါဝပ် (MW) ရှိသော နျူကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို နှစ်လုံး တည်ဆောက်ရန်နှင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ရန် အဆိုပြုချက်ကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အစိုးရသည် ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ တည်ဆောက်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ကတိကဝတ်ကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှလည်း ငွေကြေးထောက်ပံ့ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ တစ်နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် BAEC သည် ရုရှားနိုင်ငံ၏ ရိုဆatom (Rosatom) နှင့် "ငြိမ်းချမ်းစွာ အသုံးပြုသော နျူကလီးယားစွမ်းအင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး" ဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့သည် အဆိုပါ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအတွက် မူဘောင်သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွှတ်တော်က နျူကလီးယားစွမ်းအင်စီမံကိန်းကို ချက်ချင်းအကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အက်တမ်စွမ်းအင် အေဂျင်စီ (IAEA) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ နျူကလီးယား အခြေခံအဆောက်အအုံ အခြေအနေကို လေ့လာရန် Integrated Nuclear Infrastructure Review (INIR) မစ်ရှင်ကို လာရောက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် IAEA သည် နိုင်ငံ၏ နျူကလီးယား အခြေခံအဆောက်အအုံအတွက် လိုအပ်သော အကြံပြုချက်များကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့သည် စက်ရုံတည်ဆောက်ရေးအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၅၀၀ တန်ဖိုးရှိသော အစိုးရချင်း ချေးငွေသဘောတူညီချက်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စီမံကိန်း၏ ပထမအဆင့် တည်ဆောက်ရေးကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် BAEC နှင့် Atomstroyexport တို့သည် ပထမဆုံး စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေလေ့လာမှုများ၊ အင်ဂျင်နီယာပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်တမ်းများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှု ဆန်းစစ်ခြင်း (EIA) လုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယစာချုပ်ကို ထပ်မံချုပ်ဆိုပြီး ဒီဇိုင်းပုံစံများနှင့် လိုအပ်သော စစ်တမ်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ရူးပ်ပူရ်စက်ရုံ တည်ဆောက်ရေးအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု အပိုင်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် တတိယစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Rosatom က မူလကမ်းလှမ်းထားသည့် ၂,၀၀၀ မဂ္ဂါဝပ် (VVER-1000) အစား စုစုပေါင်း ၂,၄၀၀ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်နိုင်မည့် VVER-1200 ဓာတ်ပေါင်းဖို နှစ်လုံး တည်ဆောက်ရန် ပြောင်းလဲကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ အထွေထွေစာချုပ် ချုပ်ဆိုခြင်း ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အက်တမ်စွမ်းအင် ကော်မရှင်နှင့် ရုရှားနိုင်ငံပိုင် နျူကလီးယားကော်ပိုရေးရှင်းဖြစ်သော Rosatom တို့သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂.၆၅ ဘီလီယံ တန်ဖိုးရှိသည့် ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံအတွက် အထွေထွေစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ ယူနစ်နှစ်ခု တည်ဆောက်ရေးအတွက် အဆိုပါစာချုပ်မှာ EPC (အင်ဂျင်နီယာပိုင်း၊ ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးနှင့် တည်ဆောက်ရေး - Engineering, Procurement, and Construction) စာချုပ်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ယင်းစာချုပ်တွင် စက်ရုံတည်ဆောက်ခြင်း၊ တပ်ဆင်ခြင်း၊ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများ ပြုစုခြင်း၊ စက်ကိရိယာနှင့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ ထောက်ပံ့ခြင်း၊ နျူကလီးယားလောင်စာ အစောပိုင်းထည့်သွင်းခြင်းနှင့် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် လောင်စာဖြည့်တင်းခြင်း၊ ဝန်ထမ်းများအား လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်းနှင့် စက်ရုံစတင်လည်ပတ်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အားလုံး ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၇ ခုနှစ်အထိ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရုရှားနိုင်ငံမှ နျူကလီးယားလောင်စာများ ပေးပို့သွားရန်လည်း ပါဝင်သည်။ ဤစာချုပ်ပုံစံသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကူဒန်ကူလန် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ (Kudankulam Nuclear Power Plant) အတွက် Rosatom နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်နှင့် ကွဲပြားသည်။ ကူဒန်ကူလန်စီမံကိန်းတွင် အင်ဂျင်နီယာပိုင်းနှင့် ပစ္စည်းဝယ်ယူရေး (EP) ကိုသာ Rosatom က တာဝန်ယူပြီး တည်ဆောက်ရေးနှင့် စက်ရုံစတင်လည်ပတ်ရေးကိုမူ အိန္ဒိယဘက်က တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီး သုံးရက်အကြာတွင် ဂျာမနီအခြေစိုက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိရေးအဖွဲ့ (Transparency International) က ယင်းနှစ်အစောပိုင်းတွင် ခန့်မှန်းခဲ့သည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄ ဘီလီယံခန့်မှ တန်ဖိုး သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခြင်းအပေါ် ဝေဖန်ခဲ့ကြောင်း The Daily Star သတင်းစာက ဖော်ပြခဲ့သည်။ နည်းပညာ ရွေးချယ်မှု ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အက်တမ်စွမ်းအင် ကော်မရှင် (BAEC) သည် VVER-1000 နည်းပညာ သို့မဟုတ် အခြားထောက်ပံ့သူများထံမှ တူညီသောနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ စက်ရုံတည်ဆောက်ရန် စဉ်းစားခဲ့ပြီး ကုန်ကျစရိတ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၀.၉ ဘီလီယံမှ ၂ ဘီလီယံကြား ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံက AES-92 နည်းပညာသုံး ယူနစ်နှစ်ခု တည်ဆောက်ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့ရာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အစိုးရက သဘောတူညီခဲ့သည်။၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် United Company NIAEP-Atomstroyexport ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ Valery Limarenko က ရူးပ်ပူရ်စီမံကိန်းသည် ပြုပြင်မွမ်းမံထားသော AES-2006 ဒီဇိုင်းပေါ်တွင် အခြေခံလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မော်စကို Atomenergoprom က AES-2006 ဒီဇိုင်းသုံး ယူနစ်နှစ်ခုကို ပေးပို့မည်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး နိုဗိုဗိုရိုနက်ရှ်-၂ (Novovoronezh II) နျူကလီးယားစက်ရုံကို စံနမူနာပြစက်ရုံအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။စီမံကိန်းတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံသည် VVER-TOI ဓာတ်ပေါင်းဖိုများကို ထောက်ပံ့ရန် ကြိုးပမ်းနေကြောင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သတင်းမီဒီယာအချို့က ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက Nuclear.Ru နှင့် အင်တာဗျူးရာတွင် Atomenergoproekt ၏ အထွေထွေညွှန်ကြားရေးမှူး Marat Mustasin က ရူးပ်ပူရ်ရှိ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ စစ်တမ်းများကို VVER-TOI စီမံကိန်းအောက်တွင် လုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်သော်လည်း စက်ရုံအတွက် မည်သည့်ဓာတ်ပေါင်းဖိုဒီဇိုင်းကို အသုံးပြုမည်ဆိုသည်ကို နောက်မှသာ ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။ တည်ဆောက်ခြင်း ၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အက်တမ်စွမ်းအင် ကော်မရှင်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အက်တမ်စွမ်းအင် ထိန်းကျောင်းမှုအာဏာပိုင်အဖွဲ့ထံမှ ယူနစ် (၁) အတွက် ဒီဇိုင်းနှင့် တည်ဆောက်ရေးလိုင်စင်ကို ရရှိခဲ့ပြီး စက်ရုံ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း (Nuclear island) အတွက် ပထမဆုံး ကွန်ကရစ်လောင်းခြင်းလုပ်ငန်းကို စတင်နိုင်ခဲ့သည်။ နျူကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖိုနှင့် အရေးကြီးသော အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ရုရှားကုမ္ပဏီများက တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ Atomenergomash သည် ရုရှားနိုင်ငံပိုင် Rosatom ၏ အင်ဂျင်နီယာဌာနခွဲဖြစ်ပြီး ရူးပ်ပူရ်စက်ရုံ၏ ဓာတ်ပေါင်းဖိုအခန်း (Reactor compartment) အတွက် လိုအပ်သော စက်ကိရိယာများအားလုံးနှင့် စက်ခန်း (Machine room) အတွက် အရေးပါသော ကိရိယာအများစုကို ထောက်ပံ့ပေးသည့် ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ယူနစ် (၂) အတွက် ပထမဆုံး ကွန်ကရစ်ကို စတင်လောင်းခဲ့သည်။ နောက်တစ်လတွင် Rosatom သည် ယူနစ် (၁) ၏ ဓာတ်ပေါင်းဖိုအဆောက်အအုံအတွင်း တန်ချိန် ၂၀၀ ရှိသော Core Catcher (နျူကလီးယား အရည်ပျော်မှု ထိန်းသိမ်းသည့်စနစ်) ကို စတင်တပ်ဆင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို "ထူးခြားသော ကာကွယ်ရေးစနစ်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အစောပိုင်းတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၌ COVID-19 ကပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားခဲ့စဉ်အတွင်း ဒါကာမီထရိုရထားလမ်းကဲ့သို့သော စီမံကိန်းများ ရပ်တန့်ခဲ့သော်လည်း ရူးပ်ပူရ်စီမံကိန်းမှာမူ ၂၀၂၃ သို့မဟုတ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်နိုင်ရန် ပုံမှန်အတိုင်း ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုကာလအတွင်း Rosatom ၏ အင်ဂျင်နီယာကုမ္ပဏီ Atommash သည် ယူနစ် (၁) အတွက် ရေအားစစ်ဆေးမှု (Hydraulic tests) များကို အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ရုရှား-ယူကရိန်း ကျူးကျော်စစ် ကြောင့် နိုင်ငံတကာ ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများရှိခဲ့သော်လည်း စက်ရုံတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများအပေါ် ထိခိုက်မှုမရှိကြောင်း ရုရှားဘက်က ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ယူနစ် (၂) အတွက် ကွန်ကရစ်လောင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အပြီးသတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ယူနစ် (၁) ၏ တည်ဆောက်ရေးနှင့် တပ်ဆင်ရေးလုပ်ငန်းများ အောင်မြင်စွာ ပြီးစီးပြီဖြစ်ကြောင်း Rosatom က ကြေညာခဲ့သည်။ စတင်လည်ပတ်ခြင်းနှင့် စီမံကိန်း တိုးချဲ့ခြင်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ယူနစ် (၁) ၏ ဓာတ်ပေါင်းဖိုအတွင်းသို့ Dummy Fuel Assemblies (DFAs) များ စတင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စက်ရုံ၏ ရေအားဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို စစ်ဆေးရန်နှင့် အပူ/အအေး စမ်းသပ်မှုများ (Hot and cold tests) လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ် ရှိတ်ဟာဆီနာ က ပထမယူနစ်နှစ်ခု ပြီးစီးပါက နောက်ထပ် ယူနစ်နှစ်ခုကို ထပ်မံတည်ဆောက်ပေးရန် Rosatom ကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း စီမံခန့်ခွဲမှု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် ရုရှားအစိုးရတို့သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံမှ ထွက်ရှိလာမည့် အသုံးပြုပြီးသား နျူကလီးယားလောင်စာ (Spent nuclear fuel) များကို ရုရှားနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပေးပို့ရန် အစိုးရချင်း သဘောတူညီချက် (IGA) တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်အရ အသုံးပြုပြီးသား လောင်စာများကို ယာယီသိမ်းဆည်းခြင်း၊ ပြန်လည်သန့်စင်ခြင်း (Reprocessing)၊ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း (Recycling) နှင့် ထိုသို့သန့်စင်ရာမှ ထွက်ရှိလာသည့် ထွက်ကုန်များကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲခြင်းများ ပြုလုပ်ရန်အတွက် ရုရှားနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပေးပို့သွားမည် ဖြစ်သည်။၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ၏ အထွေထွေကန်ထရိုက်တာဖြစ်သော Atomstroyexport နှင့် AtomEnergoMash ၏ လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီဖြစ်သော Sverdniikhimmash တို့သည် စက်ရုံမှ ထွက်ရှိလာမည့် အရည်ပုံစံ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် လိုအပ်သော စက်ကိရိယာများ ဒီဇိုင်းထုတ်ခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် ထောက်ပံ့ခြင်းတို့အတွက် စာချုပ်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ စီမံကိန်းအတွက် စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂.၆၅ ဘီလီယံ ခန့်မှန်းထားပြီး ယင်းအနက် ဒေါ်လာ ၁၁.၃၈ ဘီလီယံကို ရုရှားနိုင်ငံ၏ ပို့ကုန်ချေးငွေဖြင့် အဓိက စိုက်ထုတ်သုံးစွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ရုရှားချေးငွေအတွက် အတိုးနှုန်းကို ၆ လစာ LIBOR နှုန်းထားအပြင် ၁.၇၅% ပေါင်းထည့်၍ သတ်မှတ်ထားသော်လည်း တစ်နှစ်လျှင် အများဆုံး ၄% ထက်မပိုစေရန် ကန့်သတ်ထားသည်။ သို့သော် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လမှစတင်၍ LIBOR နှုန်းထားအစား SOFR နှုန်းထားကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သည်။အဆိုပါ ရုရှားပို့ကုန်ချေးငွေအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည့် ကာလကို မူလက ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အထိ ၇ နှစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ဆိုင်းငံ့ကာလ ၁၀ နှစ်နှင့် ပြန်လည်ပေးဆပ်ရမည့်ကာလ အနှစ် ၂၀ ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အဓိကအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် မူဟမ္မဒ် ယူနွတ်စ်နှင့် ရိုဆatom ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပြီးနောက် ချေးငွေအသုံးပြုနိုင်သည့်ကာလကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်ကုန်အထိ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ချေးငွေပြန်လည်ပေးဆပ်မှု ပုံစံကိုလည်း မူလက အနှစ် ၂၀ အတွင်း ၆ လတစ်ကြိမ် အရစ်ကျ အခါ ၄၀ ပေးဆပ်ရန် ဖြစ်သော်လည်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသည့် သဘောတူညီချက်အရ တစ်နှစ်လျှင် မတ်လ ၁၅ ရက်နှင့် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့များတွင် စုစုပေါင်း ၃၈ ကြိမ်ခွဲ၍ အရင်းကို ပြန်လည်ပေးဆပ်ရမည် ဖြစ်သည်။စီမံကိန်း၏ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော နှစ်ပတ်လည် ဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအစဉ်အရ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လအထိ စုစုပေါင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် တာကာ ၇၃,၇၄၆.၀၆ ကုဋေ သုံးစွဲထားပြီး ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုဌာန၏ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ နှစ်ပတ်လည် အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၂၄-၂၅ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အထိ ရုရှားနိုင်ငံမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇.၉၈ ဘီလီယံကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ထုတ်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ဒါကာမြို့ရှိ ရုရှားသံရုံး၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အနေဖြင့် အမှန်တကယ် အသုံးပြုခဲ့သည့် ပို့ကုန်ချေးငွေ ပမာဏကိုသာ ရုရှားသို့ ကြွေးမြီအဖြစ် ပြန်လည်ပေးဆပ်ရန် တာဝန်ရှိသည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အစိုးရ၏ အစီရင်ခံစာတစ်ခုအရ ရူးပ်ပူရ်စက်ရုံမှ ထွက်ရှိမည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား တစ်ယူနစ်၏ ပျမ်းမျှကုန်ကျစရိတ် (Levelized Cost of Electricity - LCOE) ကို တစ်မဂ္ဂါဝပ်နာရီလျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၆.၇၃ ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ သို့သော် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် သုတေသနစာတမ်းတစ်ခု၌ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အခြေအနေ ၉ မျိုးကို တွက်ချက်မှုများအရ အဆိုပါ ကုန်ကျစရိတ်မှာ တစ်မဂ္ဂါဝပ်နာရီလျှင် ဒေါ်လာ ၄၃.၈ မှ ၈၂.၅ ကြား ရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ စီးပွားရေးအရ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်မှု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များ လျော့နည်းလာခြင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှုများကြောင့် အဆိုပါအရင်းအမြစ်များမှ ထုတ်လုပ်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားအပေါ် မှီခိုနေရမှုကို လျှော့ချရန်မှာ အလွန်အရေးကြီးသည်။ ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် စွမ်းအင်လုံခြုံမှုကို အာမခံနိုင်ရန်နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ထုတ်လွှတ်မှုကို သက်သာသော ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့် လျှော့ချနိုင်ရန် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လိမ့်မည်ဟု ပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော သုတေသနဆောင်းပါးတစ်ရပ်အရ ရူးပ်ပူရ်စက်ရုံ၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်မှုစရိတ် (LCOE) သည် ကျောက်မီးသွေး၊ ရေနံနှင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင် အရင်းအမြစ်များနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ လက်ရှိတွင် ၎င်းစရိတ်မှာ ပြည်တွင်းရှိ သဘာဝဓာတ်ငွေ့သုံး စက်ရုံများထက် မြင့်မားနေသော်လည်း နိုင်ငံတကာစျေးကွက်မှ တင်သွင်းရသော LNG အပေါ် ပိုမိုမှီခိုလာရပါက အဆိုပါအခြေအနေမှာ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ အဂတိလိုက်စားမှု စွပ်စွဲချက်များ ရူးပ်ပူရ်စက်ရုံနှင့် ပတ်သက်၍ လူသိများသော အဂတိလိုက်စားမှုတစ်ခုမှာ စက်ရုံဝန်ထမ်းများအတွက် တိုက်ခန်း ၉၆၆ ခန်း ပြင်ဆင်ရာတွင် အင်ဂျင်နီယာများက ပစ္စည်းစျေးနှုန်းများကို အဆမတန် တင်ပြခဲ့သည့် "ခေါင်းအုံးအရှုပ်တော်ပုံ" (Rooppur pillow scandal) ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်တွင် ပြည်တွင်းဖြစ် ခေါင်းအုံးတစ်လုံးကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် တာကာ ၅,၉၅၇ နှုန်းဖြင့် စျေးတင်ပြခဲ့ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ရှိတ်ဟာဆီနာနှင့် မိသားစုဝင်များသည် ရိုဆatom ထံမှ ဓာတ်ပေါင်းဖိုများ ဝယ်ယူရာတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅ ဘီလီယံကျော် အဂတိလိုက်စားခဲ့ကြောင်း Global Defense Corp က စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း အဆိုပါစွပ်စွဲချက်အတွက် ခိုင်လုံသော အကိုးအကား သို့မဟုတ် မှတ်တမ်းအထောက်အထားများ ဖော်ပြနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ အဆိုပါ စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ဒါကာမြို့ရှိ ရုရှားသံရုံးက ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ရှင်းလင်းချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ရုရှားနိုင်ငံမှ ပေးအပ်သော ပို့ကုန်ချေးငွေများသည် ငွေသားအဖြစ် တိုက်ရိုက်လွှဲပြောင်းပေးခြင်း မဟုတ်ဘဲ အမှန်တကယ် အသုံးပြုခဲ့သည့် အစိတ်အပိုင်းများကိုသာ ကြွေးမြီအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်၍ အဂတိလိုက်စားမှု ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်လှုပ်ရှားမှု ဥက္ကဋ္ဌ ဘော်ဘီဟာဂျပ်က အဆိုပါ အဂတိလိုက်စားမှု စွပ်စွဲချက်များကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် တရားရုံးချုပ်သို့ လျှောက်ထားခဲ့ပြီးနောက် အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် (ACC) က ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိန်ပါလီမန်အမတ် တူးလစ်ပ်ဆစ်ဒစ်၏ လန်ဒန်ရှိ တိုက်ခန်းမှာ အဆိုပါ အဂတိငွေများဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲချက်များ ရှိခဲ့သော်လည်း အဆိုပါတိုက်ခန်းမှာ နျူကလီးယား သဘောတူညီချက် မတိုင်မီ ၂၀၀၄ ခုနှစ်ကတည်းက ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း လေဘာပါတီဘက်က ရှင်းလင်းခဲ့သည်။ ဝေဖန်မှုများ ပညာရှင်အချို့က ရူးပ်ပူရ်စက်ရုံ တည်ဆောက်စရိတ်မှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အလားတူစီမံကိန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုမြင့်မားနေကြောင်း ဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သုတေသနစာတမ်းတစ်ခုအရ ရူးပ်ပူရ်စက်ရုံ၏ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုစရိတ်သည် ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှနှုန်းထားဖြစ်သော တစ်ယူနစ်လျှင် အမေရိကန် ၉.၅၉ ဆင့်ထက် လျော့နည်းနိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ရူးပ်ပူရ်စက်ရုံ၏ ခန့်မှန်းကုန်ကျစရိတ်မှာ တစ်ယူနစ်လျှင် ၉.၄၈ ဆင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ဘီလာရုစ်ရှိ အော့စထရိုဗက်စ်စက်ရုံ (၈.၀၃ ဆင့်) နှင့် ဟန်ဂေရီရှိ ပတ်ခ်စ်-၂ စက်ရုံ (၈.၅၆ ဆင့်) တို့နှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီနေသည်။ အဆိုပါ စက်ရုံသုံးခုလုံးသည် တူညီသော VVER-1200 ဓာတ်ပေါင်းဖို နှစ်လုံးစီကို အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကိုးကား