Stacioni hekurudhor i Kamalapurit

Stacioni hekurudhor i Kamalapurit, zyrtarisht Stacioni hekurudhor i Dhakës, është stacioni hekurudhor qëndror në Kamalapur të Dhakës, kryeqytetit të Bangladeshit. Është stacioni më i madh dhe më i ngarkuar i vendit që vepron si portë e kryeqytetit të vendit. Ai u hap më 1 maj 1968. U ndërtua gjatë periudhës pakistaneze, por linja e tij hekurudhore u ndërtua gjatë Periudhës Britanike. Pas krijimit të Pakistanit, në Kamalapur u ndërtua një tjetër stacion hekurudhor pasi stacioni i vjetër hekurudhor në Dhaka ishte i papërshtatshëm dhe një pjesë e linjës ekzistuese ishte zhvendosur nga pozicioni i mëparshëm. I ndërtuar në vitin 1968, ky stacion hekurudhor qe dëshmitar i masakrës që u zhvillua gjatë Luftës për Çlirimin e Bangladeshit në vitin 1971. Pas pavarësisë, aty u vendos depoja e parë e kontejnerëve në vend. Pas saj u bënë mjaft propozime dhe vendime për të zhvendosur dhe shkatërruar ndërtesën e stacionit por për shkak të kundërshtimeve nga autoritetet dhe intelektualët kjo nuk u bë. Tashmë përreth stacionit është në ndërtim një qendër multimodale transporti, që pritet të përfundohet në vitin 2030. Ky stacion ka shumë probleme. Mes tyre janë të njerëzit e pastrehë, lartësia e platformave, pasiguria, veprimtaritë kriminale, refuzimi i pasagjerëve për të përdorur mbikalimet, problemi i bartësve hekurudhorë dhe padisponueshmëria e informacionit. Ky stacion qëndror hekurudhor i vendit ka 8 platforma. Përveç kësaj, në stacion ndodhen shërbime të ndryshme si spitali, xhamia dhe stacioni policor. Historia Periudha para-pavarësisë Paraardhësi Në vitin 1885, kur Bangladeshi ishte nën sundimin e Raxhit Britanik, "Dacca State railëay" ndërtoi linjën Narajanganxh–Bahadurabad Ghat dhe e hapi për shërbimin e trenave nga Qyteti i vjetër i Dhakës deri në Narajanganxh. Në vitin 1895, Stacioni hekurudhor i Dakës (i njohur edhe si stacioni hekurudhor i Fulbarias) u ndërtua bashkë me shërbime të tjera. Ai u vendos në anën jugore të qytetit kryesor të atëhershëm të Dhakës. Në të njëjtin vit, u vendosën lidhjet hekurudhore nga Dhaka në Narajanganxh dhe nga Dhaka në Majmensingh. Pas ndarjes së Indisë dhe krijimit të Pakistanit në vitin 1947, Dhaka u bë qyteti kryesor dhe kryeqyteti i Bengalit Lindor (më vonë Pakistani Lindor). Në atë kohë, linja hekurudhore shkonte drejtpërdrejtë nga stacioni hekurudhor i Texhgaonit në Fulbaria. Ndërtimi Statusi urban i Dhakës u rrit në fillim të shekullit të XX së bashku me ekonominë, veçanërisht pas vitit 1947. Linjat ekzistuese hekurudhore u shtrinë në drejtim verior duke u degëzuar në Dhakën e vjetër dhe atë të re. Këto linja hekurudhore kryqëzoheshin me rrugë në pika të ndryshme, duke e bllokuar qarkullimin e trafikut rrugor veri-jug. Gjithashtu stcioni i vjetër i Dakës së vjetër në anën veriore të qytetit ishte i paplotë, duke konsistuar në një platformë, një oborr të vogël dhe një strehë lokomotive. Duke e zhvendosur stacionin në një zonë më pak të ngarkuar, pritet të lehtësoi qarkullimin e mjeteve veri-jug dhe gjithashtu të afroi qytetin e vjetër dhe të ri të Dhakës. Në vitin 1948, ekspertët sugjeronin zhvendosjen e stacionit në Kamalapur. Në vitin 1952, u bë një plan për zhvendosjen e stacionit hekurudhor jashtë zonës së qytetit. Gjithashtu u planifikua të ndërtohej një linjë e re hekurudhore nga Texhgaoni për në Gandaria. Megjithatë, për shkak të mungesës së fondeve plani nuk u ekzekutua në atë kohë. Pas 10 viteve sugjerim më 20 dhjetor 1958, qeveria provinciale Pakistanit Lindor vendosi ta ndërtoi stacionin e ri hekurudhor në Kamalapur me afat deri në vitin 1964. Buxheti fillestar për ndërtimin ishte 45.6 milionë rupi ($800,000 dollarë amerikanë) nga i cili qeveria provinciale supozohej të mundësonte rreth 60%. Përpara ndërtimit të stacionit, në vendin e ndërtimit ndodhej një fushë moçalore. Qeveria e nisi ndërtimin në vitin 1960. Nga Texhgaoni, linja hekurudhore u zhvendos për në Khilgaon dhe pastaj për në Kamalapur. Elementet operacionale dhe logjistike të stacionit të vjetër hekurudhor të Dakës u zhvendosën në stacionin e ri hekurudhor në vitin 1965. Stacioni u përurua nga guvernatori i Pakistanit Lindor Abdul Monem Khani më 27 prill 1968. Në ceremonin përuruese ishte i pranishëm edhe presidenti i Pakistanit, Ajub Khani. Kostoja e ndërtimit ishte 135 milionë rupi ($2.4 milionë dollarë amerikanë). Një vit pas saj, selia e shërbimit postar hekurudhor të provincës u vendos aty. Periudha pas pavarësisë Zhvillime të fundit Më 11 prill 1987, pas gjashtëmbëdhjetë vjetësh pavarësi të Bangladeshit, në stacionin hekurudhor u hap depoja e parë e kontejnerëve në Bangladesh. Në vitin 2005, firma konsultuese amerikane, Louis Berger Group, përgatiti një plan strategjik transporti (strategic transport plan, STP) për Dhakën. STP sugjeronte zhvendosjen e stacionit qëndror hekurudhor në Tongi, por komiteti drejtues, i përbërë nga Bordi i Koordinimit të Transportit të Dhakës, e refuzoi sugjerimin. Në vitet 2010, qeveria propozoi ta zhvendoste stacionin hekurudhor në distriktin e Gazipurit, por ministria e hekurudhave e kundërshtoi propozimin duke konsideruar papërshtatshmërinë për banorët e qytetit. Ndërtesa e stacionit pësoi rinovime katër herë midis viteve 2013 dhe 2023. Nën projektin ndërtimor të linjës Dhaka–Xhesore, që filloi në vitin 2016, u vendos për të rinovuar gjashtë stacione hekurudhore, duke përfshirë edhe stacionin hekurudhor të Kamalapurit. Në vitin 2020, një takim qeveritar i zhivlluar në Hekurudhën Bhaban në Dhaka informoi se si pjesë e punimeve të rinovimit, në stacion do të ndërtoheshin tre linja hekurudhore dyshe dhe një platformë e re për linjën e gjerë hekurudhore. Seksioni ekzistues Dhaka–Narajanganxh i linjës Narajanganxh–Bahadurabad Ghat është shpallur i mbyllur nga 4 dhjetori 2022 për rindërtimin e kalimit nga distanca një metër e binarëve në distancën e dyfishtë dhe projektin e lidhjes hekurudhore të Urës së Padmës. Shpallja çoi në pezullimin e shërbimit të trenave nga Kamalapuri për në stacionin hekurudhor të Narajanganxhit, duke shkaktuar vështirësi për udhëtarët e shpeshtë që udhëtonin me tren për të kursyer para. Nurul Islam Suxhon, ministri i hekurudhave të vendit, kishte shpallur më 14 janar 2023 se seksioni do të hapej për qarkullimin e trenave në mars. Por kjo nuk u realizua pasi dy projektet nuk ishin përfuduar. Më 25 korrik 2023, ministri i hekurudhave shpalli se seksioni Dhaka–Narajanganxh do të rihapej në 1 gusht gusht. Në ditën e fundit të premtuar, shërbimi i trenit nga Kamalapuri për në Narajanganxh rifilloi. Pandemia COVID-19 Gjatë Pandemisë së COVID-19 në 2020, shërbimi i trenave në stacionin hekurudhor të Kamalapurit u pushua dhe hyrja në stacion u mbyll. Megjithëse stacioni i Kamalapurit u rihap në qershor, autoriteti nuk planifikoi trena shtesë për pasagjerët me rastin e Kurban Bajramin. Pas përfundimit të izolimit në vitin 2021, qeveria mundësoi shitjen online të biletave, duke i lënë klasat e ulëta të privuara nga përdorimi i stacioni. Nga ana tjetër, ata nuk mund të lëviznin të ulur në çatinë e trenit pasi nuk lejoheshin të hynin në stacion pa një biletë. Pas fazës së dytë të izolimit, stacioni i Kamalapurit u hap dhe komunikimi hekurudhor rifilloi. Në fillim të vitit 2022, kufizime të reja u vendosën mbi stacionin hekurudhor si pasojë e variantit omikron të SARS-CoV-2, dhe shitja e biletave u përgjysmua. Ai u përball me një katastrofë për shkak të tejmbushjes me pasagjerë për shkak të ndalimit të përdorimit të motoçikletave në autostrada dhe jashtë distriktit nga qeveria përreth bajramit të të njëjtit vit. Si pasojë, orari i trenave të tij u prish. Qendra Multimodale e transportit Në vitin 2018, një projekt investimi i përbashkët publik–privat (PPP) me firmën "Kaxhima" u miratua të krijonte një qendër multimodale përreth stacionit hekurudhor të aeroportit të Dhakës dhe stacionit hekurudhor të Texhgaonit bashkë me stacionin hekurudhor të Kamalapurit. Kjo infrastrukturë do të ndërtohej përreth stacionit hekurudhor të Kamalapurit; nuk do të kishte ndërtesa shumë-katëshe rezidenciale, hotele, qendra tregtare, metro dhe pasarela. Në vitin 2019, autoriteti hekurudhor i Bangladeshit kundërshtoi ndërtimin e një qendre multimodale përballë ndërtesës së stacionit. Në vitin 2020, Hekurudha e Bangladeshit dhe "Dhaka Mass Transit Company Limited" vendosën ta lidhin stacionin hekurudhor të Kamalapurit me linjën 6 të MRT të Linjës së Metrosë së Dhakës. Por stacioni i tanishëm nuk mund të përputhet me itinerarin e propozuar të Linjës 6 të MRT, kështu që u vendos të shkatërrohej stacioni i Kamalapurit dhe të ndërtohej një i ri 130 metra në veri. Arkitektë dhe individë të ndryshëm të vendit e kundërshtuan këtë vendim. Në 30 janar 2021, zyra e kryeministrisë dha lejen për shkatërrimin e stacionit hekurudhor, por në shkurt, ministri i hekurudhave e tërhoqi vendimin e tij për shkatërrimin e stacionit të Kamalapurit. Megjithatë, autoriteti i lidhur tha se stacioni hekurudhor mund të zhvendoset në të ardhmen e afërt nëse kërkohet. Në vend të prishjes së stacionit, planet e qeverisë për ndërtimin e një kompleksi stacionor për metronë, ekspresin e ngritur dhe tranzitin e shpejtë të autobuzave nën zonën e stacionit hekurudhor si pjesë e qendrës multimodale që është programuar për tu përfunduar në vitin 2030. Arkitektura Arkitektët e stacionit hekurudhor të Kamalapurit ishin dy amerikanë: Daniel Dunham dhe Bob Buie. Të dy erdhën në fillim në Pakistanin Lindor si arkitektë me Louis Berger Group. Procesi i projektimit filloi nën drejtimin e Daniel Dunham, i ndjekur nga Robert Boughey. Projekti i Dunham & Buie-s përfshinte krijimin e një strukture të gjerë që do të ishte e përshtatshme për klimën e rajonit, një sfidë për ta. Për këtë ata dizenjuan një strukturë betoni të çatisë së ndërtesës së stacionit që ishte e pazakontë, struktura kishte një çati çadër-dielli. Çatia mbulonte një rresht të strukturave të ndërlidhura me drejtim poshtë. Profili i terminalit, një organizim ritmik i lartë dhe harqeve guacka evokon përfytyrimin tipik të një klime tropikale, me një ombrellë që mundëson mbrojtjen nga shirat e musoneve. Dizajni i stacionit përfshin hapsira të ndryshme funksionale si biletarinë e stacionit, zyrat administrative, zonat e qëndrimit të pasagjerëve dhe zonat e pritjes nën një çati të integruar mbuluese. E gjithë struktura përbëhet nga 36 sheshe. Ajo ka një tërësi prej kolonash. Sipër saj qëndron një çati me 36 kupola të gjata betoni. Secila kolonë, 59 ft (18 m) e lartë, zgjat katër degëzime së lartmi dhe mban çatinë. Stacioni shtrihet mbi një sipërfaqe prej 156 acres (63 ha). Ai ka 11 kontrolle biletash dhe mjaft zona qëndrimi për pasagjerët. Në hyrje të stacionit hekurudhor, në vitin 1999 u ndërtua një monument i quajtur "surjaketan" në kujtim të të gjithë zyrtarëve dhe punonjësve të hekurudhës që ranë dëshmorë në Luftën e Çlirimtare të vitit 1971. Shërbimet e stacionit Në këtë stacion ndodhen tetë platforma 918.4 metra të gjata, të numëruara 1-8 nga veri-perëndimi në jug-lindje (nga e majta në të djathtë kur shihet nga hyrja e pasagjerëve): Platformat 1-7 përgjithësisht përdoren për udhëtarë, hekurudhën ndërqytetëse dhe shërbimet e largësisë së madhe. Platforma suburbane përgjithësisht përdoret për shërbime periferike në linjën Narajanganxh–Bahadurabad Ghat drejt Narajanganxhit. Stacioni hekurudhor i Kamalapurit ka një oborr të depos së kontejnerëve të Dhakës të zotëruar nga autoriteti i Portit të Çitagongut. Saif Power Tech Limited u caktua si operatori i tij në vitin 2015. Ai u ndërtua në një sipërfaqe prej 32 acres (13 ha) afër terminalit. Ai mund të mbaj 10 % të 70 % të kontejnerëve të Portit të Çitagongut, d.m.th. 90,000 TEUS. Spitali i përgjithshëm i hekurudhës në Kamalapur u ndërtua në vitin 1986 në 4.3 acres (17,000 m2). Spitali u ndërtua për të ofruar shërbim mjekësor për zyrtarët dhe punonjësit e Hekurudhës së Bangladeshit. Në vitin 2013, spitali u planifikua për tu menaxhuar në partneritet publik privat dhe dy vjet më vonë, shërbimet e tij u hapën për të gjithë, me 100 shtretër. Numri i tanishëm i shtretërve të tij është 40. Në stacion ndodhet një xhami për tu përdorur nga pasagjerët e njohur si "Xhamia Qëndrore Xhame e stacionit hekurudhor të Dhakës". Gjatë muajit të ramazanit shpërndahet ushqim falas gjatë iftarit për ata që vijnë për tu lutur në xhami. Policia hekurudhore mban një stacion policor në Kamalapur, me një ekip ruajtjeje. Në stacion, janë arrestuar të pandehur të ndryshëm. Stacioni policor u modernizua dhe rinovua në vitin 2021. Pas rinovimit, aty janë vendosur një bibliotekë dhe shërbimi i ujit të pijshëm për të ndaluarit dhe policët. Pasagjerët Sipas vitit 2022, të paktën 115,000 pasagjerë në ditë udhëtuan me tren duke përdorur stacionin hekurudhor të Kamalapurit. Stacioni hekurudhor zakonisht është i tejmbushur me njerëz që kthehen në shtëpi me tren me rastin e festave të Fitër Bajramit dhe Kurban Bajramit çdo vit. Megjithatë, pati një përjashtim gjatë vitit të pandemisë COVID-19. Problemet Sipas statistikave të vitit 2014, numri i njerëzve të pastrehë në Dhaka është të paktën 7000. Shumë prej tyre jetojnë në stacionin hekurudhor të Kamalapurit, për shkak të mungesës së mjeteve. Sot është një nga strehët e personave të pastrehë në qytet. Kjo ndërtesë e paruajtur e stacionit hekurudhor targetohet nga veprimtaritë kriminale të keqbërësve. Sipas informacionit të degës së hetuesisë, kriminelë të ndryshëm presin të kryejnë keqbërje në këtë terminal hekurudhor dhe kështu stacioni është i rrezikshëm për pasagjerët. Sipas të dhënave të policisë hekurudhore, në vitin 2021 në terminal janë arrestuar 86 keqbërës. Ky është gjithashtu një vend i sigurt për shpërndarësit e drogës. Në vitin 2022, Newsbangla24.com raportoi se në terminal kishte mungesë sigurie në terminal dhe mungesa e personelit të policisë mund të shihet pas mbrëmjes. Reporteri pa disa njerëz që merrnin drogë në publik dhe i intervistoi një bartës që tregoi se policët largohen pas orës 12:00 të natës. Nga ana tjetër, autoriteti i policisë hekurudhore fajësoi mungesën e personelit për pasigurinë në stacion. Lartësia e platformave në stacionin hekurudhor të Kamalapurit është disporporcion me lartësinë e trenave. Pasi të gjithë trenat në Pakistanin Lindor kishin shina një metroshe kur u ndërtua stacioni hekurudhor, platformat u projektuan për trenat me shina një metroshe. Si pasojë, pasagjerët përballen me probleme në hipjen në shinat e gjera dhe trenat demo nga platformat. Në vitin 2021, stacioni u rinovuan për të ngritur disa nga platformat për të adresuar çështjen. Por pas rinovimit të tij me koston e 27 milionë taka bangladeshase, çështja u ngrit rreth punimeve të ndërtimin nën standard mbi ato platforma. Megjithëse pasarelat e këmbësore ofrohen në çdo platformë për lëvizjen mes platformave të stacionit, shumë pasagjerë ecin mbi shina pa i përdorur ato për të kursyer kohë dhe autoriteti i stacionit nuk mer ndonjë masë për ti parandaluar dhe shkurajuar ata. Shumica e ekraneve dhe tabelave të orareve në stacion janë jo funksionale dhe pasagjerët nuk marrin informacion të saktë për trenat nga qendra informuese e policisë në stacion. Pasagjerët përballen me problemin e mungesës së menaxherit të stacionit për të marrë informacione të ndryshme në stacion. Mikrofoni për të shpallur orarin e trenave në terminal nuk mund të dëgjohet qartë, duke shkaktuar konfuzion. Sipas vitit 2021, numri i bartësve hekurudhorë që punonin në këtë stacion ishte 210. Për të punuar si bartës hekurudhor, kërkohet leje nga autoriteti i stacionit hekurudhor. Një reporter nga Jago News 24 raportoi se paguhen rryshfete për të punuar aty si bartës. Përveç kësaj, thuhet se autoriteti nuk mer asnjë masë ose ndihmë për të zgjidhur problemet e bartësve. Pasagjerët dëshmojnë se bartësit marrin më shumë se sa është caktuar çmimi nga qeveria për bartjen. Aksidente dhe incidente Në vitin 1971, Ushtria e Pakistanit e sulmoi stacionin hekurudhor të Kamalapurit menjëherë pas fillimit të Operacionit "searchlight". Ata vranë njerëzit në trena që mbërrinin në stacion dhe i dogjën trenat. Gjithashtu çdo person në ndërtesën e stacionit u vra. Rreth 30 të punësuar që punonin në stacionin hekurudhor vdiqën në këtë masakër. Në 22 qershor 2009, sinjali i pasaktë shkaktoi përplasjen mes Mahanagar Probhatit dhe Isa Khan express. Ai shkaktoi 1 të vdekur dhe 40 të tjerë të plagosur. Në 29 dhjetor 2014, stacioni i Kamalapurit u përfshi në një aksident kur një tren u përplas me një kamion, duke shkaktuar vdekjen e 6 vetave. Në 12 gusht 2017, rreth bajramit, 18 veta të akuzuar për krime të ndryshme u arrestuan në stacionin hekurudhor gjatë operacionit të policisë së stacionit të hekurdhor. Në janar 2019, në dhomën e kontrollit të stacionit shpërtheu një zjarr, duke prishur orarin e trenave. Në 23 maj të të njëjtit vit, në dhomën e drejtuesit të stacionit shpërtheu një zjarr, por u shua me përdorimin e fikëseve të zjarrit. Në 19 gusht 2019, një vajzë u përdhunua dhe u vra në një kompartament të braktisur të stacionit. Në 23 dhjetor 2021, një person u shtyp nën një tren dhe vdiq për shkak të një aksidenti në platformën e dytë të terminalit. Në 9 janar 2022, një sinjalizues e stacionit hekurudhor u pre dhe vdiqë nga një tren që po vinte, ndërsa po lidhte ngarkesat e trenit. Në 23 prill të të njëjtit vit, gjatë një konference për shtyp të organizuar nga stacioni hekurudhor i Kamalapurit, u vodhën sendet e menaxherit të stacionit. Më vonë gjatë hetimit në 18 maj, policia hetuese i gjeti sendet e vjedhura bashkë me hajdutët. Në 7 maj, një kontejner kargo mori zjarr në stacion, që u vu nën kontroll nga tre njësi të shërbimit zjarrfikës. Në 7 tetor, një vajzë shtatëmbëdhjetë vjeçe, u përdhunua në një tren në platformën e parë të stacionit. Incidenti përfshiu 6 veta që punonin si pastrues në terminalin hekurudhor. Më 20 tetor 2022, Batalioni i Veprimit të Shpejt arrestuan një grup të tregtarëve në të zezë të biletave të stacionit hekurudhor të Kamalapurit, të cilët që nga viti 2015 blenin bileta të stacionit nga të tjerët dhe i shisnin me çmime më të larta, duke krijuar mungesa të biletave. Më 29 dhjetor 2022, gjatë protestave anti-qeveritare në vend, një rojë sigurie i hekurudhës u vra nga shpërthimi i një bombe në platformën e tij. Gjatë Fitër Bajramit në 2023, u ndalua të hyje në stacion dhe të udhëtoje në çatinë e trenit pa blerë paraprakisht një biletë onlajn. Si pasojë e këtij vendimi, biletat u shitën me shpejtësi, kështu që u bë e vështirë për njerëzit që të vinin në sheshin e stacionit e të blinin bileta para bajramit. Kështu kontrolluesit e biletave ishin të tejmbushur me njerëz që prisnin për biletat. Trashëgimia Stacioni hekurudhor i Kamalapurit është shfaqur shpesh në filma dhe mjete të tjera të kulturës popullore në vend. Stacioni është përdorur në filma dhe prodhime televizive të shumtë të Bangladeshit përgjatë viteve. Filmat dhe programet televizive që janë filmuar në stacion përfshijnë: Svata, Fereshte, dhe Istition. Dizajni origjinal i Stacionit hekurudhor Bangabandhu Hi-Tech City, i vendosur në Bangabandhu Hi-Tech City afër Dhakës është dizenjuar si ky stacion. Stacioni hekurudhor i Sylhetit, një tjetër stacion hekurudhor në rajonin veri-lindor të vendit, e ka strukturën si stacioni qëndror. Shiko gjithashtu Shankhanidhi House Hinduizmi në Bangladesh Historia e Dhakës Arkitektura e Dhakës Arkitektura e Bengalit Lista e monumenteve të rëndësishme në divizionin e Dhakës Lista e vendeve arkeologjike në divizionin e Dhakës Referime Bibliografia Kathleen James-Chakraborty (2014). "Reinforced concrete in Louis Kahn's National Assembly, Dhaka: Modernity and modernism in Bangladeshi architecture". Frontiers of Architectural Research (në anglisht). 3 (2): 81–88. doi:10.1016/j.foar.2014.01.003. Quazi Abul Fida (2012). "Railway". përmbledhur nga Sirajul Islam; Sajahan Miah; Mahfuza Khanam; Sabbir Ahmed (red.). Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (në anglisht). Dhaka, Bangladesh: Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. OL 30677644M. Marrë më 2 shtator 2024. Rafique Islam (2013). "Mary Frances Dunham". Daniel Dunham, Pioneer of Modern Architecture in Bangladesh (në anglisht). fq. 83–90. ISBN 978-0-9834694-3-8. Ishtiaque Ahmed Khan (2012). "Postal Communication". përmbledhur nga Sirajul Islam; Sajahan Miah; Mahfuza Khanam; Sabbir Ahmed (red.). Banglapedia: The National Encyclopedia of Bangladesh (në anglisht) (bot. i 2-të). Dhaka, Bangladesh: Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. OL 30677644M. Marrë më 12 shtator 2024. G. N. Quadri; Aslam Quadri (2023). "Two killed and many others injured during BNP-led 18-party nationwide protest". Defence Journal: Karachi (në anglisht): 83. Mahbubur Rahman (2012). "Architecture". përmbledhur nga Sirajul Islam; Sajahan Miah; Mahfuza Khanam; Sabbir Ahmed (red.). Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (në anglisht). Dhaka, Bangladesh: Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. OL 30677644M. Marrë më 20 shtator 2024. Mustafizur Rahman (2009). "Growing Pains". Daily Star Forum (në anglisht). Vëll. 3 no. 9. The Daily Star. Lidhje të jashtme