کلیسای جامع اولم

کلیسای جامع اولْم (به آلمانی: Ulmer Münster) یک کلیسای لوتری تاریخی در شهر اولم آلمان است که با ارتفاع ۱۶۱٫۵ متر، رکورد بلندترین کلیسای جهان را در اختیار دارد. ساخت این بنا در دوران گوتیک (۱۳۷۷ میلادی) آغاز شد و در سال ۱۸۹۰ به پایان رسید. اگرچه به دلیل عظمت ساختمان اغلب به آن لقب کلیسای جامع داده می‌شود، اما اولم در واقع یک «کاتدرال» نیست، چرا که هیچ‌گاه مقر اسقف نبوده است. این بنا بین سال‌های ۱۸۹۰ تا ۱۸۹۴ بلندترین ساختمان جهان بود. بلندترین برج کلیسایی و بقا در جنگ برج عظیم این کلیسا نماد مهندسی گوتیک متأخر است. بازدیدکنندگان برای رسیدن به بالاترین نقطه قابل دسترسی باید ۷۶۸ پله را طی کنند. یکی از شگفتی‌های تاریخ این بنا، جان سالم به در بردن آن از بمباران‌های سهمگین سال ۱۹۴۴ است؛ در حالی که ۸۰ درصد مرکز شهر اولم کاملاً ویران شد، بدنه اصلی کلیسا و برج آن تقریباً آسیب جدی ندیدند. ساختار متخلخل سنگ‌های برج باعث شد فشار هوای ناشی از انفجارها از میان سازه عبور کند. معماری گوتیک و اراده شهروندان هزینه ساخت این کلیسای عظیم نه توسط کلیسا یا اشراف، بلکه تماماً توسط شهروندان ثروتمند و اصناف شهر اولم تأمین شد. سبک معماری آن «گوتیک ریگ‌اختر» است که با دیوارهای بسیار بلند و پنجره‌های وسیع شناخته می‌شود. ظرفیت داخلی کلیسا به گونه‌ای طراحی شده بود که در زمان اتمام ساخت، می‌توانست ۲۰٬۰۰۰ نفر را در خود جای دهد که در آن زمان بسیار فراتر از جمعیت کل شهر بود. تزیینات داخلی و هنر سیرلین یکی از ارزشمندترین بخش‌های هنری داخل کلیسا، صندلی‌های بخش کر است که توسط یورگ سیرلین در قرن پانزدهم از چوب بلوط تراشیده شده است. این اثر شاهکاری از هنر رنسانس شمالی به شمار می‌رود که با جزئیات بسیار دقیق، چهره‌های اساطیری و مذهبی را به تصویر کشیده است. همچنین، کلیسا دارای ۵ ارگ مجزا است که بزرگترین آن‌ها با ۸۸ ردیف صوتی، شکوه موسیقیایی خاصی به فضای شبستان می‌بخشد. بقا در میان ویرانه‌های جنگ در جریان جنگ جهانی دوم، شهر اولم هدف حملات سنگین هوایی قرار گرفت که سهمگین‌ترین آن‌ها در شب ۱۷ دسامبر ۱۹۴۴ رخ داد. در این عملیات، نیروی هوایی بریتانیا با استفاده از بمب‌های آتش‌زا، بیش از ۸۱ درصد از بافت تاریخی و ساختمان‌های اطراف کلیسا را کاملاً ویران کرد؛ به طوری که میدان اطراف کلیسا به تلی از خاکستر بدل شد. با این حال، ساختمان اصلی کلیسا به‌طور خیره‌کننده‌ای استوار باقی ماند. دلیل این بقا، علاوه بر ساختار سنگی مستحکم، استفاده خلبانان از برج ۱۶۱ متری کلیسا به عنوان نقطه نشانه‌گذاری (Landmark) برای جهت‌یابی بود که باعث شد از هدف‌گیری مستقیم خودِ بنا خودداری کنند. تنها آسیب‌های جدی بنا شامل فرو ریختن شیشه‌های رنگی قرون وسطایی و آسیب به تزیینات سنگی بیرونی بود که در دهه‌های بعد مرمت شدند. جایگاه امروزی و تأثیر فرهنگی کلیسای جامع اولْم امروزه فراتر از یک مکان عبادی، به عنوان نماد هویت و استقامت شهروندان شناخته می‌شود. این بنا که سالانه پذیرای صدها هزار گردشگر است، نقشی حیاتی در حیات فرهنگی شهر ایفا می‌کند؛ به طوری که برگزاری کنسرت‌های بزرگ ارگ و مراسم‌های ملی در شبستان عظیم آن، سنت دیرینه‌ای است. با وجود اینکه رکورد ارتفاع آن در آینده توسط کلیساهای در حال ساختی چون «ساگرادا فامیلیا» به چالش کشیده می‌شود، اما از نظر معماری گوتیک اصیل، همچنان به عنوان مرتفع‌ترین سازه سنگی یکپارچه در جهان تحسین می‌شود که بدون استفاده از اسکلت فلزی مدرن، قرن‌هاست استوار باقی مانده است. نگارخانه پانویس منابع