Baden-Virtembergo

Baden-Virtembergo (germane Baden-Württemberg [ba:dn virtmberk]) estas federacia lando de Germanio. Ĝia NPIV-a nomo estas Badenio-Vurtembergo. Fine de decembro 2024 la lando sume havis 11 245 898 loĝantojn. Geografio Ĝi ampleksas la sudokcidentgermanan terenon inter la Konstanca Lago en la sudo kaj la Majno en la nordo, la Rejno en la okcidento kaj la bavara limo en la oriento. Ĝiaj najbaraj federaciaj landoj estas Rejnlando-Palatinato, Hesio kaj Bavario, en la sudo najbaras la svisaj kantonoj Bazelo Urba, Bazelo Kampara, Argovio (Aargau), Ŝafhaŭzo (Schaffhausen [ŝafhaǔzn]), Turgovio (Thurgau) kaj Zuriko (Zürich). Okcidente, trans la Rejno, situas Alzaco kaj Francio. Inter la germaniaj federaciaj landoj Baden-Virtembergo vicas en tria pozicio, koncerne kaj la nombron de loĝantoj (post Nordrejn-Vestfalio kaj Bavario) kaj la areon (post Bavario kaj Malsupra Saksio). Je la ekonomia sektoro Baden-Virtembergo vicas en la tria rango inter la germaniaj federaciaj landoj. Gravaj urboj: Stuttgart, Mannheim, Karlsruhe, Baden-Baden, Freiburg, Heidelberg, Heilbronn, Pforzheim, Ulm, Reutlingen, Tübingen, Konstanz. La rivero Murr situas en la federacia lando Baden-Virtembergo kaj longas 51 kilometrojn. Post fonto en la komunumo Murrhardt, interalie ĝi pasas tra la komunumoj Oppenweiler, Backnang, la parto Burgstall an der Murr de la komunumo Burgstetten, tra Kirchberg an der Murr, Steinheim an der Murr kaj tra la samnoma komunumo Murr an der Murr, kaj donas sian nomon al la administra distrikto Rems-Murr. Fine ĝia akvo ĉe Marbach am Neckar fluas en la riveron Neckar. La rivero Enz [ENC] situas en la federacia lando Baden-Virtembergo. Laŭ ĝi nomatas la distrikto Enz en la federacia lando. Historio Inter la jaroj 70 kaj 150 de nia erao la Romianoj konkeris la plej grandan parton de la teritorio de la hodiaǔa Baden-Virtembergo. La Romianojn en 260 forpelis la Alemanoj. Ilin subigis la Franka Regno inter 496 kaj 746, rezulte de tio ekzistis sur la teritorio de la hodiaŭa federacia lando la duklandoj Frankonio kaj Ŝvabio. La disfalo de ambaǔ duklandoj ĝis la 13-a jarcento rezultigis ekstreman teritorian dispecigon al centoj de etaj graflandoj, imperiapartenaj urboj, ekleziaj teritorioj aŭ eĉ unuopaj kavalirapartenaj vilaĝoj. La mediatizo sekve de la Napoleonaj militoj lanĉis procezon, je kies fino ankoraŭ ekzistis nur tri teritorioj: Virtembergo, Badeno kaj Hohenzollern; krome la urbo Wimpfen estis hesia eksklavo. En 1806 Napoleono Virtembergon faris reĝlando kaj Badenon grandduklando, sed nur ĝis 1918, kiam ambaǔ teritorioj fariĝis respublikaj federaciaj landoj ene de la Vajmara Respubliko. Ekde 1933 la memstarajn federacilandajn registarojn anstataǔis naziaj (nacisocialistaj) “Gauleiter” (distriktestroj) kaj “Reichsstatthalter” (imperiaj guberniestroj). Administra divido Distriktaroj Baden-Virtembergo dividiĝas je 35 regionaj distriktoj kaj 9 pliaj urboj, kiuj grupiĝas en 4 administraj distriktaroj: Freiburg, Karlsruhe Stuttgart kaj Tübingen Distriktoj La 35 regionaj distriktoj estas: La 9 pliaj urboj laŭ la lingvouzo de Baden-Virtembergo nomiĝas Stadtkreise (pli-malpli "urbaj distriktoj"). Laŭ la lingvouzo de la cetera Germanio tamen en Esperanto nur la regionaj distriktoj konsideriĝas "distriktoj", kaj la 9 sekvaj urboj do estas ekster tia regiona distrikto: Al la distrikto Konstanz ankaŭ apartenas la eksklavo Büsingen ĉe Rejno (BÜS), kiu situas proksime de la svisa urbo Ŝafhaŭzo kaj komplete ĉirkaŭiĝas de teritorio de Svislando. Ekde la jaro 1956 la distriktaj politikaj reprezentantoj diskutas komunajn temojn en distrikta parlamento, kiu germanlingve nomiĝas Landkreistag Baden-Württemberg. Landa politiko Tradicie la landanoj en balotoj elektas pli konservativajn politikistojn, la socialdemokratoj ĉiam havis pli malbonajn rezultojn tie ol tutnacie. Inter 1953 kaj 2011 la kristandemokratoj ĉiam estis la plej forta partio kaj ili nomumis la ministroprezidanton, la landan ĉefministron. Ekde tiam tamen la verduloj estas la plej populara partio kaj sekve ankaŭ la ministroprezidanto estas verdula. Tiel estis dum la balotoj de 2011, de 2016 kaj tiel ankaŭ restis post la aktuala baloto, kiu disvolviĝis la 8-an de marto 2026 - la nova landa parlemento ekfunkciis la 12-an de majo 2026. En 2021 sume (rondigite je plenaj entjeroj) la verduloj atingis 33 %, la kristandemokratoj 24 %, la socialdemokratoj 11 %, la liberaluloj same 11 % kaj la populisma dekstrema partio AfD 10 %; la aliaj partioj kiuj ne atingis la minimumon de 5 %, sume havis 11 %. Ekde 2026 estas por la verduloj 30,2 %, la kristandemokratoj 29,7 %, la populisma dekstrema partio AfD 18,8 %; la socialdemokratoj 5,5 % kaj la aliaj partioj kiuj ne atingis la minimumon de voĉoj sume havas pli-malpli 20 %. Amaskomunikiloj Sudokcidentgermana Radio, la regiona ŝtata radia kaj televida stacio Badische Zeitung Esperanto en Baden-Virtembergo La regiona reprezentanto de la Germana Esperanto-Asocio estas Baden-Virtemberga Esperanto-Ligo, akronime BAVELO. Ĝi estis fondita en 1982, samtempe kun la malfondo de la antaŭa Sud-Okcidentgermana Esperanto-Ligo, akronime SOGELO, kiu ne samlimis kun la federacilandaj limoj. Eksteraj ligiloj oficiala retejo (germane, angle) Oficiala retpaĝaro de Esperanto en Baden-Virtembergo ("BAVELO") (esperante kaj germane)