Azerbaijan

Azerbaijan pia Azebajani rasmi kama Jamhuri ya Azerbaijan, ni nchi katika Kaukazi, inayopakana na Bahari ya Caspian mashariki, Urusi kaskazini, Georgia kaskazini-magharibi, Armenia magharibi, na Iran kusini. Ina idadi ya watu takriban milioni 10, ikiwa ya 90 duniani. Jiji lake kubwa zaidi ni Baku, ambalo pia ni mji mkuu. Azerbaijan imegawanyika katika majimbo 66 na miji huru 11. Azerbaijan ni pia jina la mikoa miwili magharibi mwa Uajemi (Azerbaijan ya Mashariki na Azerbaijan ya Magharibi); nchini Uajemi takriban 16% za wakazi ni Waazeri; kwa jumla walioko Uajemi ni wengi kushinda walioko Azerbaijan yenyewe. Eneo la Nakhichevan ni sehemu ya Azerbaijan inayopakana na Uturuki na Uajemi lakini imetenganika na sehemu kubwa ya nchi kwa sababu katikati kuna eneo la Armenia. Eneo la Nagorno-Karabakh linalokaliwa na Waarmenia ndani ya Azerbaijan lilijitangaza nchi huru mwaka 1991 lakini haijatambuliwa na umma wa kimataifa. Azerbaijan ni nchi mwanachama wa baraza la Ulaya tangu mwaka 2001. Hivyo kisiasa inahesabiwa kuwa sehemu ya Ulaya, lakini kijiografia mara nyingi yahesabiwa kuwa sehemu ya Asia ya Magharibi. Jiografia Mlima mkubwa ni Bazardüzü kwenye Kaukazi wenye kimo cha mita 4.466. Ziwa kubwa ni Sarisu lenye eneo la km² 67. Mto Kura unapita eneo la nchi na kuishia katika Bahari ya Kaspi baada ya mwendo wa km 1,515. Azerbaijan ina visiwa viwili vya Pirallahı na Cilov kwenye Bahari ya Kaspi. Kwenye rasi ya Abşeron kuna mafuta ya petroli. Historia Azerbaijan ina historia ndefu kuanzia Zama za Mawe. Kuanzia karne ya 9 KK ilikaliwa na Washitia, halafu Wamedi, wote wa jamii ya Waajemi ambao walishinda na kuunda dola kubwa kati ya karne ya 6 KK. Tangu hapo Uzoroastro ulienea nchini. Baadaye eneo hilo liliingizwa katika Ugiriki wa Kale chini ya Aleksanda Mkuu hadi karne ya 4 KK wakazi wa Kaukazi walianzisha ufalme wa kwao ambao katika karne ya 4 BK ulipokea Ukristo kama dini rasmi. Kwa kuwa ufalme huo kuanzia mwaka 252 ulikuwa chini ya himaya ya Dola la Wasasanidi wa Uajemi, hao waliposhindwa na Waarabu Waislamu, Azerbaijan iliingia bila kutaka katika mtandao wao (667). Kuanzia mwaka 1067 watu wa jamii ya Waturuki walianza kuenea nchini pamoja na lugha yao. Mwanzoni mwa karne ya 19 Urusi iliteka eneo hilo kutoka kwa Waajemi. Jaribio la Kaukazi Kusini kujitenga baada ya vita vikuu vya kwanza lilishindikana mwaka 1918. Vilevile jaribio kama hilo la Azerbaijan peke yake lilikomeshwa mwaka 1920. Hatimaye uhuru ulipatikana mwaka 1991, kwa Umoja wa Kisovyeti kusambaratika. Watu Azerbaijan siku hizi inakaliwa hasa na Waazeri (91.6%) wanaoongea Kiazeri ambacho ni karibu sana na Kituruki. Ndicho lugha rasmi. Lugha nyingine zinazotumika sana katika elimu na mawasiliano ni Kirusi na Kiingereza. Wakazi wengi (97%) ni Waislamu, hasa wa madhehebu ya Shia (85%). Lakini nchi haina dini rasmi, pia kwa sababu kwa wengi suala la dini si muhimu kimaisha. Wakristo ni 3.1%, wakiwemo hasa Waorthodoksi (Warusi na Wageorgia) na Waorthodoksi wa Mashariki (Kanisa la Kitume la Armenia). Tazama pia Orodha ya nchi kufuatana na wakazi Orodha ya miji ya Azerbajan Tanbihi Marejeo Olukbasi, Suha. Azerbaijan: A Political History. I.B. Tauris (2011). Focus on post-Soviet era. de Waal, Thomas. Black Garden. NYU (2003). ISBN 0-8147-1945-7 Goltz, Thomas. Azerbaijan Diary : A Rogue Reporter's Adventures in an Oil-Rich, War-Torn, Post-Soviet Republic. M E Sharpe (1998). ISBN 0-7656-0244-X Viungo vya nje (Kiazeri) na (Kiingereza) (Kirusi) Rais wa Azerbaijan Taarifa za jumla Azerbaijan International Heydar Aliyev Foundation Azerbaijan katika Open Directory Project Azerbaijan entry at The World Factbook Azerbaijan Ilihifadhiwa 20 Agosti 2008 kwenye Wayback Machine. at University of Colorado at Boulder Country profile from BBC Key Development Forecasts for Azerbaijan from International Futures Serikali President of Azerbaijan website Azerbaijan State Statistical Committee United Nations Office in Azerbaijan Vyombo vya habari Azerbaijan Today Azerbaijan Press Agency Trend News Agency News.Az Ilihifadhiwa 14 Aprili 2013 kwenye Wayback Machine.