აზერბაიჯანი

აზერბაიჯანი, ოფიციალურო აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკა, — ტრანსკონტინენტური დო ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო ბჟადალი აზიაშ დო ბჟაეიოლი ევროპაშ ხურგის. მოლენკავკაციაშ რეგიონიშ ნორთი რე, ნამუსჷთ ბჟაეიოლშე ომძღჷ კასპიაშ ზუღა, ოორუეშე უხურგანს რუსეთიშ დაღესტანიშ რესპუბლიკა, ოორუე-ბჟადალშე — საქორთუო, ბჟადალშე — სომხეთი დო თურქეთი, ობჟათეშე — ირანი. ქიანაშ უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა რე ბაქო. თეხანური აზერბაიჯანიშ ტერიტორია პირველაშე კავკაციაშ ალბანეთიშ გაულაშ გიმე რდჷ, მოგვიანეთ — შხვადოშხვა სპარსული იმპერიეფიში. XIX ოშწანურაშახ, სქიდუდჷ ყაჯარეფიშ იმპერიაშ აკოდგინალუას, მარა რუსეთ-სპარსეთიშ 1804–1813 დო 1826–1828 წანეფიშ ლჷმეფქ ყაჯარეფიშ იმპერია აძვილჷ კავკაციაშ ტერიტორიეფი რუსეთიშ იმპერიაშა გეგნუჩამუდჷკონ; 1813 წანაშ გულისტანიშ დო 1828 წანაშ თურქმენჩაიშ ოთინჩალე ხეკულუეფით დიდგინჷ ხურგიქ რუსეთიშ დო ირანიშ შქას წყარმალუ არაქსიშ ოორუეშე მადვალუ ტერიტორია ირანიშ ტერიტორია რდჷ, სოიშახ რუსეთიქ XIX ოშწანურას დიჸუნჷნ, ნამუთ იმართუდჷ მუჭოთ კავკაციაშ ხენწჷფეშ საგამეშ ნორთი. XIX ოშწანურაშ დალიას, გიჭყჷ აზერბაიჯანიშ ერუანული იდენტობაქ, მუჟანსჷთ 1918 წანას აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკაქ ზოხორინალა გჷმაცხადუ მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციულ რესპუბლიკაშე, რუსეთიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშე ართ წანაშ უკული დო გჷნირთუ პირველი მუსლიმი უმენტაშობამი სეკულარული დემოკრატიული სახენწჷფოთ. 1920 წანას, ეჭოფილქ დო მიშაჸონაფილქ იჸუ სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მუჭოთ აზერბაიჯანიშ სსრ. 1991 წანაშ 30 მარაშინათუთას, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ ჭიჭე ხანით კინოხ, თეხანური აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაქ გჷმაცხადუ ზოხორინალა. 1991 წანაშ ეკენიას, გვალამი ყარაბაღიშ რეგიონს მახორუ ეთნიკური სომეხური უმენტაშობაქ გაჭყჷ მუშით აღიარაფილი არწახიშ რესპუბლიკა, ნამუქთ ქუდოსქიდჷ დე ფაქტო ზოხორინელო 1994 წანაშ გვალამი ყარაბაღიშ პირველი ლჷმაშ დალიას, მარა რეგიონი დო შკვითი მოხურგე რაიონი ერეფოშქაშეთ აღიარაფილი რდჷ აზერბაიჯანიშ ტერიტორიათ. 2020 წანას, გვალამი ყარაბაღიშ მაჟირა ლჷმაშ უკული, შკვითი რაიონქ დო გვალამი ყარაბაღიშ ნორთიქ აზერბაიჯანიშ კონტროლს დართჷ. 2023 წანას, აზერბაიჯანიშ მენტებაქ გათჷ დე ფაქტო რესპუბლიკაშ ჸოფა, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ გვალამი ყარაბაღიშე სომეხეფიშ ნტება. აზერბაიჯანი რე უნიტარული გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკა. ამშვი თურქული სახენწჷფოშე ართ-ართი დო თურქული სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაციაშ დო TÜRKSOY-შ აქტიური მაკათური რე. აზერბაიჯანს დიპლომატიური ურთიართობეფი უღჷ 182 ქიანაწკჷმა დო ოკათუ 38 ერეფოშქაშე ორგანიზაციას, თინეფს შქას გოეროს, ევროპაშ სხუნუს, უგინობირაფუობაშ ყარაფის, ეუწო-ს, ნატო-შ PfP პროგრამას. სუამიშ, ზოხორინელი სახენწჷფოეფიშ წორომაჸალობაშ დო ქავო-შ ართ-ართი დჷმარსხუაფალ-მაკათური ქიანა რე. აზერბაიჯანი რე მოსოფელიშ ოვაჭრე ორგანიზაციაშ დჷმაკვირაფალი. ქიანაშ მახორობაშ აბსოლუტური უმენტაშობა (97%) ნომინალურო მუსლიმი რე. აზერბაიჯანიშ კონსტიტუციათ ვა რე გაცხადებული ოფიციალუირ რელიგია, თეშნერო ქიანაშ არძა ჯინჯიერი პოლიტიკური ნძალა რე სეკულარული. აზერბაიჯანი რე წჷმმაძინუ ქიანა დო ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსის 89-ა აბანს იკენს. პოლიტიკური ხემანჭუაფას 1993 წანაშე დუდენს პარტია „ახალი აზერბაიჯანი“, ჰეიდარ ალიევიშ დო თიში ქომოლსქუა ილჰამ ალიევიშ პრეზიდენტალაშ ბორჯის აბრალენდეს ავტორიტარიზმის, ქიანას ადამიერიშ ნებეფიშ სიტუაციაშ გაუფრაშებას, თინეფს შქას ომენოღალე დუდიშულეფიშ გოხურგუას, გიშაკერძაფილო პრესაშ დუდიშულას დო პოლიტიკური რეპრესიეფს ქიანაშ ჯოხოდვალა ოფიციალური — აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკა ოდაბადური — Azərbaycan, Azərbaycan Respublikası. ახალი ისტორია გვალამი ყარაბაღიში გეშა მეძობელ სომხეთიწკჷმა კონფლიქტით ქიანას იჸუუ ბუძოლიაქ 1988—89 წანეფს. აზერბაიჯანი 1991 წანაშა ორდ სხუნუეფიშ რსხუშ ართ-ართ მაკათური. 1991 წანაშ უკულ დუდიშული სახენწჷფო დო დსთ-ში მაკათური რე. 1992 წანაშ უკული — გაეროში მაკათური. 1992 წანას აზერბაიჯანს ხეახალშო დიიჭყუ ყარაბაღიშ ლიმაქ. თე ლიმაშ გეშა ამდღა ქიანას 800 თხოზინელ ჸუნს. 2001 წანას აზერბაიჯანქ ევროპაშ სხუნუშ მაკათურო გინირთჷ. კომენტარეფი სქოლიო