Araz GES

Araz toʻgʻoni (ozarbayjoncha: Araz su anbarı; forscha: سد ارس‎‎) — Eron va Ozarbayjon chegarasidagi Araz daryosida qurilgan tuproqli toʻgʻon. U Eronning Gʻarbiy Ozarbayjon ustonidagi Poldasht shahridan va Ozarbayjonning Naxchivon Avtonom Respublikasi Naxchivon shahridan pastroqda joylashgan. Toʻgʻonning asosiy maqsadi elektr energiyasi ishlab chiqarish va qishloq xoʻjaligini suv bilan taʼminlashdir. Tarixi 1957-yil 11-avgustda Tehronda SSSR va Eron oʻrtasida Araz daryosida toʻgʻon qurish boʻyicha protokol imzolandi. Oʻsha paytda Ozarbayjon Sovet Ittifoqi tarkibida edi. Toʻgʻon qurilishi 1963-yilda boshlanib, 1970-yilda yakunlandi. Toʻgʻon 1971-yil 28-iyunda Eron Bosh vaziri oʻrinbosari Safi Asfiya va SSSR Vazirlar Soveti Raisining oʻrinbosari Mixail Yefremov tomonidan rasman ochib berildi. Texnik tavsifi Toʻgʻon Araz toʻgʻonining balandligi poydevoridan hisoblaganda 40 metr, daryo oʻzanidan esa 34 metrni tashkil qiladi. U qum bilan toʻldirilgan va loyli oʻzakka ega tuproqli toʻgʻon turiga kiradi. Uzunligi 1026 metr, tepasidagi kengligi esa 8 metrdir. Suv ombori Araz suv ombori (ozarbayjoncha: Araz su anbarı), shuningdek, Araz suv tarmogʻi (ozarbayjoncha: Araz Su Qovsağı) nomi bilan ham tanilgan boʻlib, u Ozarbayjon va Eron tomonidan birgalikda foydalaniladigan yirik suv ombori hisoblanadi. Dengiz sathidan 777,5 metr balandlikda suv omborining hajmi 1,35 km³, yuzasi esa 145 km² ni tashkil etadi. Suv omborining 1,15 km³ qismi foydali hajm, 0,2 km³ qismi esa oʻlik (foydalanilmaydigan) hajmdir. Maksimal sigʻimi 1,75 km³ ga yetishi mumkin. Suv omborining uzunligi 52 km, kengligi esa 6,1 km ni tashkil etadi. Oʻrtacha chuqurligi 18,2 metrdir. Ochilganidan buyon suv ombori Ozarbayjon va Erondagi 400 000 gektar haydaladigan yerni sugʻorish suvi bilan taʼminlab kelmoqda, shundan 60 000 gektari Dashti Mugʻon hududiga toʻgʻri keladi. Elektr stansiyasi Toʻgʻonning elektr stansiyasi har biri 11 MVt quvvatga ega toʻrtta turbinadan iborat. Generatordan ikkitasi Eron tomonida, qolgan ikkitasi esa Ozarbayjon tomonida joylashgan. Umumiy oʻrnatilgan quvvat 44 MVtni tashkil qiladi. Shuningdek qarang Ozarbayjon elektr stansiyalari roʻyxati Eron energetikasi Manbalar Havolalar Ozarenerji rasmiy sayti