1960

1960 var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum fríggjadegi. Árið er eisini kallað "Ár Afrika" (Year of Africa), vegna teir nógvu stóru atburðir, ið hendu í heimspartinum. Millum annað fingu 17 afrikanskar tjóðir fullveldi hetta árið. Hendingar 2. januar - John F. Kennedy, senatorur, boðar frá at hann stillar upp til amerikanska forsetavalið. 9. januar - Farið verið undir at byggja Aswan High byrgingina í Egyptalandi. 21. januar - Ein mina fellur saman í Suðurafrika, og hevur við sær at 500 lata lív. 22. januar - Jacques Piccard og Don Walsh síga 10.911 metrar niður í Marianagrøvina, og verða fyrstir manna at røkka lægsta punkt á jørðini. 1. februar - Fýra afroamerikanskir studentar seta seg niður í eina matstovu í mótmælisørindum. Teimum verður noktað tænasta útfrá húðarlit teirra, men sleppa at verða sitandi. Hetta hevur við sær at fleiri líknandi mótmælistiltøk fyri javnrættindi afroamerikanara verða runt suðurstatirnar í USA. 6 mánaðir seinni fáa afroamerikanarir tænastu á jøvnum fóti við hvítum fólkum í somu matstovu sum mótmælið hevði átt stað. 10. februar - Ráðstevna verður hildin í Brussel í Belgia um eftirspurt fulvelldi Belgiska Kongo. 13. februar - Fraklendingar avprøva teirra fyrstu atombumbu í Sahara oyðimørkini. 29. februar - Ein jarðskjálvti í Marokko, oyðileggur býin Agadir. 3. mars Elvis Presley vendir aftur til USA, eftir at hava tænt hertænastu í Týsklandi í tvey ár. Lucille Ball verður skild frá manni sínum Desi Arnaz, eftir 19 ára hjúnarband. Hetta hevur við sær at umtókta amerikanska sendirøðin I Love Lucy endar gongu sína. 5. mars - Alberto Korda tekur tí heimskendu og ikonisku myndina Guerrillero Heroico av Che Guevara í Havanna í Kuba. 6. mars Vjetnamkríggið: USA boðar frá teir fara at sendaat 3.500 hermeverðverðverðverðn vrð enir til Vjetn Kvinnur fáa valrætt í Sveis. 29. mars - Frakland vinnur Eurovision Song Contest, sum verður hildin í London hetta árið, við sanginum Tom Pillibi sungnum av Jacqueline Boyer. 1. apríl USA sendir upp tann fyrsta veðurfylgisveinin (weather satellite). Fólkateljing byrjar í USA. 179.323.175 íbúgvar eru skrásettir at búgva í USA hendan dag. Fólk frá Latínamerika eru skrásett sum hvít. Tað sama verður gjørt við fólk frá Dominikanalýðveldinum, evropeisk hvít frá Argentinu og meksikanarar, ið líkjast indiánarum. 4. apríl 32. Oscar-virðislønin verður handað í Hollywood. Filmurin Ben-Hur vinnur met í flestu Oscar vinningum hetta kvøldið. Hann vinnur eisini Oscarin fyri besta film. Elvis Presley sangurin "Are You Lonesome Tonight?" verður upptikin fyri fyrstu ferð. 12. apríl - Eric Peugeot, yngsti sonur stovnaran av Peugeot bilverksmiðjuni, verður rændur í París. Hann verður leyslatin 15. apríl afturfyri 300.000 dollarar í loysigjaldi. 19. apríl - Suðurkoreanskir studentar mótmæla kring landið, forsetanum Syngman Rhee. Mótmælistiltøkini hava við sær at forsetin til síðst leggur frá sær. 21. apríl - Høvuðstaður Brasil skiftir frá Rio de Janeiro til Brasília. 27. apríl - Togo fær fullveldi. 9. mai - Amerikanarir góðkenna P-bollan, sum verður heimsin fyrsta góðkenda, orala, gitnaðarforðandi fyribyrging. 15. mai - Sovjetsamveldið sendir upp fylgisveinin Sputnik 4. 22. mai - Heimsins kraftigasti jarðskjálvti, ið er máldur (9.5 á richter-skalanum) rakar Kili. Talið av deyðum er óvist, men liggur ímillum 2.300 og 6.000 mans. 1. juni - Fyrsta sjónvarpstøðin í Nýsælandi tekur til starva í býnum Auckland. 9. juni - Ódnin "Mary" rakar Kina, og hevur við sær at 1.600 lata lív. 10. juni - Domino's Pizza verður sett á stovn í Michigan, USA. 15. juni - Ógvislig mótmæli við háskúlan í Tokyo (Tokyo University), hava við sær at 182 verða handtikin og 589 meiðslast. 26. juni - Malagsi Lýðveldið, ið nú kallast Madagaskar fær fullveldi. 30. juni - Belgiska Kongo fær fullveldi, og før navnið Lýðveldið Kongo (Republic of the Congo (Léopoldville)). 1. juli Gana verður lýðveldi, eftir at hava fingið fullveldi frá Englandi í 1957. Somalia fær fullveldi frá Italia. 4. juli - USA vísir, fyri fyrstu ferð, eitt nýtt flagg við 50 stjørnum, eftir at Hawaii varð góðkendur sum 50indi statur ríkisins í august 1959. 20. juli - Í Ceylon verður Sirimavo Bandaranaike vald til forsætisráðharra. Hon verður samstundis heimsins fyrsti kvinnuligi ríkisstjórnarleiðari. 1. august - Dahomey, ið nú kallast Benin fær fullveldi frá Fraklandi. 3. august - Niger fær fullveldi frá Fraklandi. 4. august - Upper Volta, ið nú kallast Burkina Faso, fær fullveldi frá Fraklandi. 7. august - Fílabeinsstrondin fær fullveldi frá Fraklandi. 11. august - Tjad fær fullveldi frá Fraklandi. 13. august - Ubangi-Shari, ið nú kallast Miðafrikanska lýðveldið, fær fullveldi frá Fraklandi. 17. august - Gabon fær fullveldi frá Fraklandi. 20. august - Senegal fær fullveldi. 22. september - Mali verður til "Lýðveldið Mali", eftir at Senegal tók seg burturúr ríkisfelagskapi teirra ein mánað áðrenn. 26. september - Richard Nixon og John F. Kennedy, leiðandi forsetavalevnir, kjakast í amerikanskum sjónvarpi. 1. oktober Nigeria fær fullveldi frá Englandi. Kamerun fær fullveldi frá Englandi. 7. oktober - Nigeria verður 99inda limatjóð í Sameindu Tjóðunum. 29. oktober - Muhammad Ali vinnur sín fyrsta boksing kamp sum yrkisleikari. 30. oktober - Fyrsti væleydnaði nýraflutningurin (transplantatión) verður í Englandi. 8. november - John F. Kennedy vinnur tað amerikanska forsetavalið. 28. november - Móritania fær fullveldi frá Fraklandi. 4. desember - Sovjetsamveldið sýtir Móritania atgongd til limaskap í Sameindu Tjóðunum. List Bókmentir 11. juli - How to Kill a Mockingbird hjá Harper Lee verður útgivin. Bókin vinnur seinni eina Pulitzer-virðisløn fyri bestu amerikansku skaldsøgu í 1960. Sjónvarp 30. september - Teknifilmsrøðin The Flintstones verður víst fyri fyrstu ferð á amerikonsku sjónvarpsrásini ABC. 9. desember - Enska dramarøðin Coronation Street verður víst fyri fyrstu ferð. Røðin skuldi upprunaliga bert vera 13 partar, men koyrir enn í dag (2015) 5 ferðir um vikuna í enskum sjónvarpi. Ítróttur 18. - 28. februar - Vetrar-OL í Kalifornia, USA. 25. august - 11. september - Summar-OL í Róm, Italia.Muhammad Ali, tá nevndur Cassius Clay, vinnur gull fyri USA í boksing í light-heavyweight flokki. Fótbóltur 18. mai - UEFA-Cup finala: Real Madrid - Eintracht Frankfurt 7-3 (3-1) í Glasgow, Skotlandi. Hetta verður fimti UEFA-Cup sigur Real Madrid á rað. Føðingar 22. januar - Michael Hutchence, avstralskur rokktónleikari (INXS) (d. 1997) 21. mars - Ayrton Senna, brasilskur F1 rasarakoyrari (d. 1994). 24. mars - Nena, týsk songkvinna 4. apríl - Hugo Weaving, avstralskur sjónleikari (The Matrix) 11. apríl - Jeremy Clarkson, enskur tíðinda- og sjónvarpsmaður (Top Gear) 15. apríl - Susanne Bier, danskur filmsleikstjóri 28. apríl - Jón Páll Sigmarsson, íslendskur kraftamaður (d. 1993) 10. mai - Bono, írskur rokksangari (U2) 21. mai - Jeffrey Dahmer, amerikanskur raðmordari (d. 1994) 14. juli - Jane Lynch, amerikanskur sjónleikari (Glee) 7. august - David Duchovny, amerikanskur sjónleikari (X-files) 10. august - Antonio Banderas, spanskur sjónleikari (The Mask of Zorro) 17. august - Sean Penn, amerikanskur sjónleikari (I am Sam) 9. september - Hugh Grant, enskur sjónleikari (Notting Hill) 10. september - Colin Firth, enskur sjónleikari (The King's Speech) 18. oktober - Jean-Claude Van Damme, belgiskur sjónleikari (Universial Soldier) 30. oktober - Diego Maradona, argentinskur fótbóltsleikari (d. 2020) 5. november - Tilda Swinton, enskur sjónleikari (The Chronicles of Narnia) 11. november - Stanley Tucci, amerikanskur sjónleikari og filmsleikstjóri 18. november - Kim Wilde, ensk songkvinna 25. november - John F. Kennedy Jr., amerikanskur blaðútgevi (d. 1999) 3. desember Daryl Hannah, amerikanskur sjónleikari (Steel Magnolias) Julianne Moore, amerikanskur sjónleikari (The Hours) 10. desember - Kenneth Branagh, norðurírskur sjónleikari og filmsleikstjóri Andlát 17. apríl - Eddie Cochran, amerikanskur rokksangari (f. 1938) 4. mai - Thorstein Petersen, føroyskur politikari (f. 1899) 10. november - Sverre Patursson, føroyskur rithøvundur og yrkjari (f. 1871) 16. november - Clark Gable, amerikanskur sjónleikari (Gone with the Wind) (f. 1901) Keldur