Şuşa Cezaevi

Şuşa Cezaevi ya da Şuşa Hapishanesi (Azerice: Şuşa həbsxanası), 1848 yılında Çarlık Rusyası döneminde Şuşa şehrinde inşa edilen tarihî bir cezaevidir. Hurşidbanu Natevan tarafından inşa edilen yapı, Şuşa Kalesi'nin doğu tarafında yer alır. Kalenin alt surları cezaevine bitişiktir. Sovyetler Birliği döneminde kapalı tip ceza infaz kurumu olarak kullanıldı. 8 Mayıs 1992'de Şuşa kentinin işgali sırasında Ermenistan'ın kontrolüne geçti. 8 Kasım 2020'de şehrin yeniden Azerbaycan'ın kontrolüne alınmasıyla birlikte, yapı yeniden Azerbaycan'ın denetimine girdi. Tarihi Şuşa Cezaevi, 1848 yılında Rus İmparatorluğu döneminde Şuşa şehrinde inşa edildi. Cezaevi, Şuşa Kalesi'nin alt kesiminde, doğu kapısı yakınında yapıldı. Yapının inşası sırasında kale surlarının bir bölümü ile savunma kuleleri cezaevinin duvarları olarak kullanıldı. Bu süreçte Şuşa Kalesi'nin Ağoğlan Kapısı, cezaevine giriş olarak dönüştürülerek yeniden düzenlendi. Cezaevi, 350 kişinin cezasını çekmesi için tasarlandı. Daha sonra bu kapasite bin mahkûma kadar çıkarıldı. Sovyet yönetimi döneminde kapalı tip ceza infaz kurumu olarak faaliyet gösterdi; başlıca ağır suçlardan hüküm giymiş mahkûmların tutulduğu bir yer oldu. Cezaevinde 99 koğuş bulunmaktaydı. Bunların 96'sı mahkûmların kaldığı alanlar, 3'ü ise disiplin odası olarak kullanıldı. Mahkûmlar, tutuklu bulundukları suç maddelerine göre koğuşlara ayrılıyordu. Buna bağlı olarak bazı koğuşlarda 2, bazılarında ise 30-40 mahkûm barındırılıyordu. Erkeklerin yanı sıra, hapishanede kadın mahkûmlar da vardı, ancak sayıları her zaman azdı. Şuşa Cezaevi, Rus İmparatorluğu ve Sovyetler Birliği dönemlerinde sert tutukluluk koşullarıyla bilinen ceza infaz kurumları arasında yer aldı. Suç dünyasında tanınmış bazı kişilerin bu cezaevinde tutulduğu bilinmektedir. Bunlar arasında Korzubı Vagif, Razboynik Cengiz, Malış Sohbet, Tengiz ve Lotu Hikmet bulunmaktadır. 8 Mayıs 1992'de Ermenistan'ın Şuşa'yı işgalinden önce cezaevinin son müdürü Aydın Abbasov'du. Kentin düşmesinden birkaç saat önce, cezasını çekmekte olan 36 Azerbaycanlı mahkûmu serbest bıraktı. Bu kişileri savunmaya katılmaya çağırdı. Ermeni mahkûmlar ise daha önce Bakü'ye sevk edilmişti. Serbest bırakılan Azeri mahkûmlar silahlanarak çatışmalara katıldı. Bazıları gösterdikleri faaliyetler nedeniyle affedildi. Diğerlerinin cezaları ise mevzuat uyarınca indirildi. Çatışmalar sırasında cezaevinde görevli iki personel hayatını kaybetti. Şehrin işgal edilmesinin ardından cezaevi, 1995 yılında kendisini Dağlık Karabağ Cumhuriyeti olarak ilan eden yapı tarafından, bölgede suç işleyen kişilerin tutulduğu bir ıslah ve çalışma kampına dönüştürüldü. Aynı dönemde cezaevi, kapalı, yarı kapalı ve açık olmak üzere üç rejimde faaliyet gösteriyordu. Modern dönem 8 Kasım 2020'de Şuşa'nın Azerbaycan Ordusu tarafından kurtarılmasına kadar, cezaevindeki gizli hücrelerde Azeri Dilgem Askerov ile Şahbaz Guliyev de tutulmaktaydı. 11 Temmuz 2014'te Rusya vatandaşı Dilgem Askerov ile Azerbaycan vatandaşı Şahbaz Guliyev, Kelbecer rayonunda ata topraklarını ziyaret etmek isterken Ermenistan Silahlı Kuvvetleri tarafından rehin alındı, Azerbaycan vatandaşı Hasan Hasanov ise öldürüldü. Ayrıca bakınız Şuşa Kalesi Ağoğlan kapısı (Şuşa) Kaynakça