بەنداوی ئاراس

بەنداوی ئاراس (بە فارسی: سَدِّ اَرَس) بەنداوێکی خاکییە، لەسەر ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و ئازەربایجانە، لە ناوبەینی شارۆچکەی پۆلدەشت و شاری ناخچەوان ھەڵکەوتووە. مەبەستی سەرەکی دروستکردنی ئەم بەنداوە بۆ دەستخستنی ووزەی کارەبا و گلدانەوەی ئاو بوو. مێژوو لە(١١ی ئابی ١٩٥٧)دا پرۆتۆکۆڵێک لە نێوان یەکێتیی سۆڤیەت و ئێراندا واژۆکرا بۆ دروست کردنی بەنداوی ئاراس لە سەر ڕووباری ئاراس. کە ئەوکات ووڵاتی ئازەربایجان لە ژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەتدا بوو. دروستکردنی بەنداوەکە لە ساڵی ١٩٦١دا دەستی پێکرد و لە ساڵی ١٩٧٠ تەواو بوو، بەڵام بەنداوەکە بەفەرمی لە (٢٨ی حوزەیرانی ١٩٧١) کرایەوە بە ئامادەبوونی سافی ئەسفیای جێگری سەرۆک وەزیرانی ئێران و میخائیل یەفریمۆڤی جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی یەکێتیی سۆڤیەت. تایبەت مەندی بەنداو بەنداوەکە لە بناغەکەیەوە (٤٤م) درێژە و لە لێواری سەرەوەی (٣٤م) درێژە، ئەم بەنداوە لە لم و ناوەندەکەی لە گڵ دروست کراوە. گلدانەوەی ئاو لەکاتی ئاسایدا بەرزی ئاوەکەی لەئاستی ڕووی دەریاوە دەکاتە (٧٧٧،٥م)، توانی گلدانەوەی ئاوی (١،٣کم٣)یە و ڕووبەری ڕووی ئاوەکەی (١٤٥کم٢)یە، ئەوپەڕی توانای گلدانەوەی ئاوی ئەم بەنداوە (١،٧٥کم٣)یە، درێژی ئاوی گلدراوە (٥٢کم)ە و پانییەکی (٦کم)ە، قوڵترین خاڵی ئەم بەنداوە لەکاتی ئاسایدا (١٨،٢م)ە. چوار وێزگەی کارۆئاوی ھەیە کە ھەر یەکەلە ئێران و ئازەربایجان دوودانەیان بەردەکەوێت. لەگەڵ کردنەوەی ئەم بەنداوە توانای ئاودانی (٤٠٠٠٠٠ ھێکتار) زەوی کشتوکاڵی ھەیە لە دەشتی موغان. ئەم بەنداوە لەبەرئەوەی خوێی زۆرە توانای بەخێوکردنی ماسی تیادانییە. وێستگەی ووزە ئەم بەنداوە چوار تۆڕباینی ھەیە کە ھەریەکەیان توانای (١١ مێگاوات)ی ھەیە و ھەریەکە لە ئێران و ئازەربایجان دووانیان بەردەکەوێت، تێکڕای بەدەست ھێنانی ووزەی کارەبا (٤٤مێگاوت)ە. ئەمانەش ببینە بەنداوەکانی کوردستان سەرچاوەکان دەروازەی جوگرافیا دەروازەی ئێران دەروازەی کوردستان دەروازەی ئازەربایجان دەروازەی ئاو