Vengli

Vengli (eski adı: Vanklu; Vənkli), Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Karabağ Ekonomik Bölgesi'nin Ağdere Rayonu Vengli köy idari bölgesinde yer alan bir köy ve Vengli köy idari bölgesinin merkezidir. Tarihi Vengli köyü uzun süre Alban Haçen Prensliği'nin merkezi olmuştur. Haçen Nehri'nin sol kıyısındaki bir dağın üzerinde, Haçen Prensliği'nin önde gelen liderlerinden Hasan Celal'in ikametgâhı olan Holanaberd Kalesi'nin karşısında, Ağdere rayonundaki Vengli köyünde inşa edilen ünlü Gencerser Manastırı, Kafkas Albanyası'ndaki en önemli Hristiyan anıtlarından biri olarak kabul edilmektedir. Manastırın duvarındaki bir taş üzerindeki kitabeden anlaşılacağı üzere, manastır, 1216-1238 yılları arasında, Arsah ülkesinin hükümdarı Büyük Hasan'ın torunu, Vahtang'ın oğlu Hasan Celalüddevle ile annesi Horisha Hatun tarafından inşa edilmiştir. 1261 yılında İran'ın Kazvin şehrinde Moğol-Tatar istilacıları tarafından öldürülen Hasan Celal'in oğlu Prens Atabey, Genceser Manastırı'na getirilip burada defnedilmiştir. Manastır, 1511'den itibaren Dyofizit Alban Hristiyanlarının ikametgâhı olmuş ve Alban Kilisesi'nin Rus Sinodu tarafından resmen kaldırıldığı 1836 yılına kadar bu işlevini sürdürmüştür. Azerbaycan SSC'nin idari-bölgesel yapılanmasına göre Vengli köyü, Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın Mardakert rayonunun Vengli (Vanklu) köy şurasının merkezi konumundaydı. Özerk bölgede ayrılıkçı faaliyetlerin ivme kazanmasının ardından, 26 Kasım 1991 tarihli Azerbaycan Cumhuriyeti Kanunu ile Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi'nin hukuki statüsü lağvedilmiştir. Aynı Kanunla, Mardakert rayonunun adının Ağdere rayonu, Mardakert şehrinin adının da Ağdere şehri olarak yeniden adlandırılmasına karar verilmiştir. Ancak, Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisinin 25 Ağustos 1992 tarihli Kararı ile Ağdere rayonunun bazı yerleşim yerlerinin Terter rayonuna devredilmesine karar verilmiş, ve 13 Ekim 1992 tarihli 327 sayılı Karar ile Ağdara rayonunun genel olarak kaldırılmasına ve topraklarının komşu Ağdam, Terter ve Kelbecer rayonları arasında paylaştırılmasına karar verilmiştir. Vengli köyü de Kelbecer rayonuna dahil edilen köylerden biri olmuştur. Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisinin 29 Aralık 1992 tarihli 428 sayılı Kararı ile Kelbecer ilçesindeki Venkli köyünün adı Vengli köyü olarak değiştirilmiştir. Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın ilk safhalarından itibaren Ermeni kuvvetleri köyün kontrolünü ele geçirmiş; bölge, çevre köylerdeki sivil nüfusa yönelik saldırılar için stratejik bir üs olarak kullanılmıştır. Azerbaycan ordusu, 1992 yılının yaz aylarında gerçekleştirdiği taarruz kapsamında 23 Ağustos tarihinde köyü işgalden kurtarmıştır. 1993 yılının başlarında Ermeni birliklerinin yeniden saldırıya geçmesiyle köy tekrar Ermenilerin kontrolü altına girmiştir. Azerbaycan Ordusu'nun 19-20 Eylül 2023 tarihlerinde Karabağ'da gerçekleştirdiği operasyonların sonucunda Vengli köyü yeniden Azerbaycan'ın egemenliği altına girmiştir. 7 Kasım 2023'te Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, eşi Mihriban Aliyeva ve oğulları Haydar Aliyev Vengli köyünü ziyaret etmiştir. Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 27 Aralık 2023 tarihinde, 5 Aralık 2023 tarihli Azerbaycan Cumhuriyeti Kanunu'nu onaylayarak Ağdere rayonunun yeniden teşkil edilmesini sağlamıştır. Bu yasal düzenleme doğrultusunda Vengli köyü de idari olarak Ağdere rayonuna dahil edilmiştir. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve eşi Mihriban Aliyeva, 21 Ağustos 2025 tarihinde Vengli köyünü ziyaret ederek konutların ve temel altyapının restorasyonuna yönelik yürütülen çalışmaları yerinde incelemiş, ardından bölge sakinleriyle bir araya gelmişlerdir. Tarihi anıtları Köy, 1238 yılında inşa edilen ve Kafkas Alban mimarisinin şaheseri olarak kabul edilen Genceser Manastırı'na ev sahipliği yapmaktadır. Manastır, adını köyde 12. yüzyılda inşa edilen Genceser Tapınağı'ndan almıştır. Coğrafyası ve iklimi Köy, Haçınçay Nehri'nin sol kıyısında, yüksek, dağlık bir bölgede yer almaktadır. Yazları serin ve yağmurlu, kışları ise soğuk ve karlıdır. Köy ormanlarla çevrili olduğundan havası temiz ve ferahtır. Nüfusu Dağlık Karabağ'daki ayrılıkçı rejim tarafından 2005 yılında yapılan nüfus sayımına göre, Vengli köyünün gerçek nüfusu 1.280 iken, kayıtlı nüfus 1.284'tür. Vengli'ye yerleşen Ermeni nüfusun, İran coğrafyasından bölgeye iskan edilen grupların soyundan geldiği kaydedilmektedir. 15 Ağustos 2025'te, toplam 83 kişiden oluşan 22 aile Vengli köyüne geri dönmüştür. Resim galerisi Kaynakça Dış bağlantılar Musaelian, Lusine. "A Taste of China in Karabakh." IWPR. CRS Issue 408, September 5, 2007. Gandzasar.com: Gandzasar Monastery, Nagorno Karabakh Republic (Ermenice) The Hasan-Jalalyans, Charitable, Cultural Foundation of Country Development. GEOnet Names Server'da Vengli