Gence

Gence (Azerice: Gəncə, Azerice telaffuz: [ɟænˈdʒæ]), Azerbaycan'ın en kalabalık üçüncü şehridir. Tarihinin büyük bölümünde önemli bir tarihî ve kültürel merkez olarak öne çıkan şehir, 1804 yılına kadar Gence Hanlığı'nın başkentiydi. 1813'te Gülistan Antlaşması'nın ardından Kaçar İranı tarafından Rus İmparatorluğu'na bırakılan Gence, sırasıyla Gürcistan Valiliği, Gürcistan-İmereti Valiliği, Tiflis Valiliği ve Elizavetpol Valiliği'nin idari yapıları içinde yer aldı. Rus İmparatorluğu ile Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti'nin dağılmasından sonra Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin, ardından Azerbaycan SSC'nin bir parçası olan şehir, 1991'den itibaren Azerbaycan Cumhuriyeti sınırları içinde bulunmaktadır. Hakkında 1139 senesinde Gence'de baş vermiş deprem sonucu Kapaz Dağı yerle bir olmuş ve dört bir tarafı Küçük Kafkas Sıradağları ile çevrili olan büyük dağ gölü Göygöl Gölü oluşmuştur. 1578-1590 Osmanlı-Safevî Savaşı sırasında 1578'de Osmanlı'nın eline geçen şehir, 3 Temmuz 1606'da Şah I. Abbas tarafından geri alınmıştır. Gence 1747-1804 yıllarında Gence Hanlığının merkezi olmuş, 1804 yılında Rus İmparatorluğu tarafından alınmış, 1826-1828 yılları arasında Rusya'nın elinden alındıysa da 1828 yılında kesin olarak Rusya İmparatorluğu topraklarına ilhak edilmiştir. 1918 yılında ise, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin başkenti olmuştur. 1991'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasından sonra bu ülkenin ikinci büyük şehridir. Gence bölgesi Gence'nin batı yarısını ve Kuşkara, Sevinc ve Yeni Gence kasabaları içine alır. Şehirdeki Gence Şehir Stadyumunda Kapaz futbol takımı mücadele etmektedir. Etimoloji Arap kaynaklar 'gence' adının kökeninin arapçaya Farsçadan geçen ve Farsçada 'hazine' anlamına gelen 'kenz' sözcüğünden türediğini ve şehrin Araplar tarafından kurulduğunu öne sürer. Azerbaycanlı kaynaklar ise şehrin bölgeye yerleşen Türk boyları tarafından kurulduğunu ve Han'ın yaşadığı yer olması dolayısıyla 'gence' sözcüğünün Türkçedeki 'kan, kağan, han' sözcüklerinden 'Kanca, Kançe' olarak türetildiği ve Gence'ye evrildiği öne sürer. Ayrıca Rus işgali öncesinde yerli halkın Gence'nin güney bölgesindeki dağlık alanları 'Han Yurt' olarak adlandırdığı da kaydedilmiştir. Tarihi Gence, tarih boyu Güney Kafkasya'nın en önemli şehirlerinden olmuştur. Gence şehri tarihte Sasani İmparatorluğu, Şeddâdîler, Büyük Selçuklu Devleti, Gürcistan Krallığı, İldenizliler, Harezmşahlar Devleti, İlhanlılar, Timur İmparatorluğu, Kara Koyunlular, Ak Koyunlular, Safeviler, Osmanlı İmparatorluğu, Afşar Hanedanı, Zend Hanedanı, Kaçar Hanedanı, Rus İmparatorluğu, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği ve son olarak da Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bir parçası olmuştur. Ayrıca bir dönem Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'ne başkentlik yapmıştır. Selçuklu fethi 11. yüzyılın ortalarında Albanya, Selçuklular tarafından fethedildi. Tebriz'in ele geçirilmesinden sonra 1054 yılında Tuğrul Bey Gence'ye doğru hareket etti. Gence hükümdarı Şeddad hanedanından Emir Şavur, Tuğrul Bey'in hükümdarlığını kabul etti. Büyük Gence Depremi 30 Eylül 1139'da meydana gelen deprem şehri neredeyse tamamen yıkmış ve şehrin biraz daha güneydeki yeni yerine taşınmasına neden olmuştur. Bu büyük deprem sonucunda; Göygöl, Maralgöl, Zaligöl, Ağgöl, Şamlıgöl, Ördekgöl, Ceyrangöl ve Garagöl gölleri oluşmuştur. Coğrafyası Konumu Deniz seviyesinden 400-450 metre (1.310-1.480 ft) yükseklikte bulunan Gence, Azerbaycan'ın batısında, Kür-Araz ovasının Gence-Daşkasan kesiminde yer almakta olup Bakü'ye yaklaşık 375 km (233 mi) uzaklıktadır. Şehir, Genceçay Nehri üzerinde, Küçük Kafkasya Dağları'nın kuzeydoğu eteklerinde konumlanmaktadır. Şehir, güney, batı ve kuzeybatıda Goygol, kuzeydoğuda ise Samukh idari bölgeleriyle sınır komşusudur. Nüfus Belediyeler Kardeş şehirler Gence'nin 9 tane kardeş şehri bulunmaktadır. Galeri Ayrıca bakınız Gence Kalesi Nizami Gencevi Dış bağlantılar Şair Nizamî’nin kenti Gence 15 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kaynakça