Seyyid Yahya Bakuvi Türbesi

Seyyid Yahya Bakuvi Türbesi, Şirvanşahlar Sarayı kompleksinin üst avlusunda yer alan ve geçmişte Keykubad Camii'ne bitişik olan bir türbedir. Türbede, Şirvanşah I. Halilullah döneminde saray âlimi olan Seyyid Yahya Bakuvi defnedilmiştir. Bakuvi bir sufi olduğundan, türbe bilimsel kaynaklarda sık sık "Derviş Türbesi" olarak da anılmaktadır. Türbenin kubbesi ve duvarlarını kaplayan, saray kompleksindeki yapılardan iç süslemeleri günümüze ulaşmış tek örnek olan sgraffito tipi renkli sıva özellikle dikkat çekicidir. Tarihi Uzmanların çoğu türbenin Seyid Yahya Bakuvi'ye ait olduğunu kabul ederken, bazı araştırmacılar sarayın orta ve alt avlusundaki tüm yapıların bir "Hankah kompleksi" oluşturduğunu belirtmektedir. Tarihçilerin aktardığına göre, Seyyid Yahya Bakuvi, I. Halilullah döneminde saray âlimlerinden biriydi. Şamahı'da doğmuş, gençliğinde Şeyh Sadreddin tarikatının takipçisi olmuştur. Şeyh Sadreddin'in ölümünden sonra Bakü'ye gelmiş ve ömrünün sonuna kadar burada yaşamıştır. Bazı kaynaklara göre Hicri 862 yılında vefat etmiştir. Bakuvi'nin çoğu tasavvufi nitelikte olan 30 eseri günümüze ulaşabilmiştir. Bu eserlerin büyük kısmının el yazması nüshaları, Türkiye'nin Manisa kentindeki Muradiye Kütüphanesi'nde saklanmaktadır. Abbasgulu Bakıhanov'un aktardığına göre göre, Bakuvi kentin manevi okulunun baş hocasıydı, gizli ilimlerle tanınıyordu ve sufizmle ilgilieniyordu. Bu yolun takipçilerine "derviş" denildiğinden türbe halk arasında "Derviş Türbesi" olarak da bilinmektedir. Türbenin kime ait olduğunu veya mimarının kimliğini belirten herhangi bir kitabe bulunmamaktadır. Meşedihanım Nematova'ya göre, "Şirvanşahlar Sarayı kompleksinde halk arasında Derviş Türbesi olarak bilinen yerde defnedilen dervişin, Şirvanşah I. İbrahim döneminde (1382–1417) Hicri 805'te (Miladi 1402–1403) Mereze yakınındaki Diri Baba Türbesi'nin kitabesini yazan kişi olması mümkündür." Tanımı Türbenin üzeri piramit biçiminde bir kubbe ile örtülmüştür. Türbenin duvarları ve kemeri iyi yontulmuş taştan yapılmıştır; pencere çerçevelerinin yerini alan taş oyma şebekeler de taş malzemeden işlenmiştir. Yapının kubbesi ve duvarlarını kaplayan sgraffito tarzı renkli sıva, saray kompleksinde iç süslemeleri günümüze ulaşan tek örnek olarak büyük önem taşımaktadır. Mimarisi Türbe orta avluda merkezi bir konumda yer alır. Sekizgen plan şemasına sahip türbenin üst kısmı piramit biçiminde bir çadır yapısıyla tamamlanmıştır. Türbenin iç mekanı, yeraltı mezar odası (sərdaba) ve uzunlamasına yerleştirilmiş bir üst oda olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. Üst odanın çevresi, sonsuzluk simgesi oluşturan süslemeli motiflerle bezeli dairesel bir kubbe ile örtülmüştür. Küçük pencereler, şebeke biçimli taş korkuluklarla kaplıdır ve üst odayı aydınlatmaktadır. Geniş kemerli giriş kapısı, büyük yerel taş bloklardan yapılmıştır. Duvar yüzeylerinde ise renk ve yükseklik geçişleriyle vurgulanan düzgün yontulmuş taş kaplama kullanılmıştır. Türbenin piramit biçimli üst kısmına geçiş sağlayan çerçeve bölümü, sade profilli kuşaklarla belirginleştirilmiştir. Türbenin kompozisyonu, hacimsel formlarda yeni bir üslup anlayışını yansıtmaktadır. Yapı, Keykubad Camii'nin yapısal bütünlüğüne dâhildir ve onunla tek bir mimari birlik oluşturmaktadır. Ayrıca bakınız Azerbaycan'daki UNESCO Dünya Mirası Alanları Listesi Azerbaycan'da tescilli dünya çapında öneme sahip mimari anıtların listesi Şirvan-Abşeron Mimarlık Okulu Şirvanşahlar Devleti Kaynakça Bibliyografya Fərhadoğlu, Kamil (2006). İçərişəhər. Bakı: Şərq-Qərb nəşriyyatı, AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu. s. 256. Fətullayev-Fiqarov, Şamil (2013). Bakının memarlıq ensiklopediyası. Bakı: Şərq-Qərb, Azərbaycan Respubliksı Memarlar İttifaqı. s. 528. S. Dadaşov, M. Useynov (1955). Bakının memarlıq abidələri. Bakı: Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Nəşriyyatı. s. 42. Dış bağlantılar Wikimedia Commons'ta Seyyid Yahya Bakuvi Türbesi ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.