مقبره سید یحیی باکوی

مقبره سید یحیی باکووی تقریباً در سال‌های ۱۴۵۷-۱۴۵۸ در ایچری‌شهرباکو، آذربایجان ساخته شد. این مقبره در مرکز حیاط میانی کاخ شیروانشاهان واقع شده است. در میان مردم محلی به عنوان مقبره « درویش » شناخته می‌شود و به نام فیلسوف و متفکر سید یحیی باکووی که در آن دفن شده است، نامگذاری شده است. آرامگاه سید یحیی باکووی بخشی از کاخ شروان‌شاهان است که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. نمای کلی مقبره بزرگ نیست. شکل منشوری هشت ضلعی دارد و با گنبدی مخروطی شکل از سنگ پوشیده شده است. این شکل برای بناهای تاریخی باکو و شهرستان آب‌شوران عجیب است. چنین بناهایی در آن سوی باکو و تا حدودی در شهرستان شماخی نیز یافت می‌شوند. این آرامگاه به دو بخش تقسیم می‌شود: بخش زیرزمینی و بخش روی‌زمینی. بخش بالایی آرامگاه برای انجام آیین‌ها و مراسم مذهبی مورد استفاده قرار می‌گرفت، در حالی‌که سرداب زیرین محل تدفین بود. در اضلاع جنوبی، شرقی و غربی آرامگاه، سه پنجرهٔ کوچک با شبکه‌های سنگی (شَبَکه) تعبیه شده است. سرداب نیز دارای پنجره‌ای با شبکهٔ سنگی است. تمام بنای آرامگاه با ردیف‌های باریک و پهن از سنگ‌های ظریف و به‌دقت تراش‌خورده پوشانده شده که به‌صورت فشرده در کنار هم قرار گرفته‌اند. درون طاق گنبدی‌شکل آن، نقوش هندسی مشبک‌مانند باستانی حفظ شده‌اند. در گچ‌کاری دیوارها، الیاف پشمی به‌عنوان مادهٔ تقویت‌کننده به کار رفته است. همچنین، برش‌های نازک (به عمق حدود ۳ میلی‌متر) در گچ ایجاد شده و با مخلوطی رنگی پر شده‌اند تا جلوه‌ای تزئینی و مقاوم به دیواره‌ها بدهند. این آرامگاه به مسجد کیقباد متصل بوده است. سید یحیی باکوی در همین مسجد به کار، عبادت و تدریس مشغول بود. این مسجد در دوران فرمانروایی شروانشاه کی‌قباد و در سدهٔ چهاردهم میلادی ساخته شد و به نام او نام‌گذاری گردید. با این حال، در سال ۱۹۱۸ میلادی، مسجد در جریان آتش‌سوزی بزرگی سوخت و از آن، تنها بقایای پی و شالودهٔ بنا بر جای مانده است. آرامگاه سید یحیی باکوی یکی از بهترین الگوهای معماری یادبودی مناطق شمالی آذربایجان است. منابع