Azıh

Azıh (Azerice: Azıx) veya Azokh (Ermenice: Ազոխ), Azerbaycan'ın Hocavend Rayonu'nda, Dağlık Karabağ bölgesinde bulunan bir yerleşim yeridir. Köy, İşhançay (Azerice: İşxançay) veya Ishkhanaget (Ermenice: Իշխանագետ) nehri üzerinde, Azıh Mağarası'nın yakın çevresinde konumlanmaktadır. Yerleşim, Sovyetler Birliği'nin son döneminde ve 1989 yılı nüfus sayımı verilerine göre Ermeni nüfusun çoğunlukta olduğu bir demografik yapıya sahipti Azıh, 1992–2020 yılları arasında fiilî olarak ayrılıkçı Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin Hadrut Rayonu'na bağlı olarak yönetilmiştir. Etimoloji "Azerbaycan Yer Adları Ansiklopedik Sözlüğü"ne göre, Azıh adı Eski Türkçeden türemiş olup "ayı ini" anlamına gelmektedir. Şahen Mkrtchyan'ın "Dağlık Karabağ'ın Tarihi-Mimari Anıtları" eserinde ise Azokh adının Ermenice Ազոխ, Azokh elimesinden geldiği ve "olgunlaşmamış üzüm" anlamını taşıdığı belirtilmektedir. Tarihi Köyün yakınında bulunan Azıh Mağarası, tarih öncesi dönemlerde insan yerleşimine sahne olmuş, altı mağaradan oluşan bir mağara kompleksidir. Mağaranın Orta Paleolitik öneme tarihlenen en eski tabakalarında, yaklaşık 300.000 yıl öncesine tarihlendirilebilecek Neandertal fosil kalıntıları tespit edilmiştir. Sovyetler Birliği döneminde köy, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içindeki Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın Hadrut Rayonu'na bağlıydı. Birinci Dağlık Karabağ Savaşı'ndan sonra köy, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin Hadrut Rayonu'na bağlı olarak yönetilmiştir. Köy, 2020 Dağlık Karabağ Savaşı sırasında 9 Kasım 2020'de Azerbaycan'ın kontrolüne geçmiştir. The Guardian ve Der Spiegel gazetelerinde yer alan haberlerde, Azerbaycan güçlerinin köye yönelik operasyonlarının ardından Azokh'ta kalan 82 yaşındaki Ermeni sivil Yuri Asryan'ın öldürülmesine ilişkin olarak savaş suçu işlendiği iddia edilmiştir. Tarihi miras alanları Azıh, çevresinde yer alan çok sayıda tarihî ve kültürel miras alanıyla dikkat çekmektedir. Bu alanlardan ikisi, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti tarafından taşınmaz kültürel miras alanı olarak tescil edilmiştir Tescilli alanlar arasında, köyün güneydoğusunda, köye 700 m uzaklıkta bulunan ve tarihi Taş Devri'ne kadar uzanan Azıh Mağarası ile köye bir kilometre uzaklıkta bulunan 13. yüzyıldan kalma Tsiltakhach (Ermenice: Ծիլտախաչ) köprüsü yer almaktadır. Ayrıca köyde iki kemer üzerine inşa edilmiş, 14 metre uzunluğunda ve 8 metre genişliğinde taş bir bina olan 17. yüzyıldan kalma Surb Astvatsatsin Kilisesi (Ermenice: Սուրբ Աստվածածին, çev. 'Tanrı'nın Kutsal Annesi') ve 10. ile 19. yüzyıllar arasına tarihlenen tarihi bir mezarlık da bulunmaktadır. Amarkhatun Manastırı, Tsitskar Kalesi ve Melik Sagam surları da köyün yakınlarında bulunmaktadır. Kaynakça