Lekit Kilisesi

Lekit Kilisesi, Lekit Tapınağı ya da Dairesel Tapınak, Kah şehrindeki Lekit köyüne 1 km uzaklıkta bulunan eski bir Alban tapınağıdır. Tarihi Yapı teknikleri açısından kiliseyi inceleyen uzmanlar kilisenin yapımını 4.-6. yüzyıllara tarihlendirmektedir. Lekit Tapınağı, Güney Kafkas tetrakonk planlı yapıların oluşumuna temel teşkil etmiştir. Kilise, eski bir Zerdüşt tapınağının temelleri üzerine inşa edilmiştir. Tapınağın bilimsel incelemesi ve restorasyonu, 20. yüzyılın 40'lı yıllarında P. D. Baranovsky'nin önderliğinde gerçekleştirildi. Tapınak çevresindeki alan ormandan temizlendi ve yıkılmakta olan duvarlardan biri güçlendirildi. Farklı araştırmacılar tapınağın inşa tarihi hakkında farklı görüşler dile getirmişlerdir. Rus bilim insanı P. D. Baranovsky tapınağı 7. yüzyıla tarihlendirmektedir. K. M. Memmedzade, Lekit Kilisesi'nin Kilisedağ Kilisesi'nden sonraki dönemde, yaklaşık olarak 6. yüzyılın ortalarında inşa edildiğini belirtmektedir. Lekit Kilisesi üzerine yapılan araştırmaları analiz eden ve yapının Güney Kafkasya ülkeleri mimarisindeki yerini belirlemeye çalışan A. Y. Kazaryan, konuya daha ayrıntılı bir yaklaşım getirmiş ve sonuç olarak tapınağın 7. yüzyılın 70–80'li yıllarında inşa edildiğini belirtmiştir. Bu tarih, mantıksal açıdan en isabetli tarihleme olarak kabul edilmektedir. 5.–7. yüzyıllar, Albanya ile Ermenistan arasında yakın ve dostane ilişkilerin sürdüğü bir dönemdi. Moisey Kalankatli'nin Albanya Tarihi'ne göre, bu süreçte Alban Çarı Cavanşir(637–680) Ermenistan'a iki önemli tarihî ziyaret gerçekleştirmiştir. İlk ziyaret, 652 yılında Divin'e giderken Vagharshapatta (Üçkilise) Bizans İmparatoru II. Konstans ile yaptığı görüşmedir. İkinci ziyaret ise, Aziz Giorgi'nin şehit edildiği kabul edilen olayların ardından Bağdat'ta Arap Halifesi ile yapılan görüşmelerden sonra, Ermeni Katolikosu Nerses'in daveti üzerine Üçkilise'de inşa edilen Zvartnots (Cennet Melekleri) Katedrali'nin kutsama törenine katılımıdır. Bu törende Zvartnots'un ihtişamından etkilenen Cavanşir'in, "imparatorun başkentte benzer bir kilisenin inşasında kendisini takip etmeleri için inşaatçılarına emir vermesi" nedeniyle, kendi ülkesinde de benzer bir tapınak inşa ettirmek amacıyla Nerses'ten birkaç usta istemiş olması ihtimal dışı değildir. Bu ziyaretin arifesinde Cavanşir, damadı olan Ermeni soylusu Grigor Mamikonian ve eşi Ermeni prensesi, aynı zamanda aslen Alban prensesi olan Elena Mehrani tarafından yeni inşa edilmiş Aruç Sarayı'nda kabul edilmiştir. Tüm Ermenilerin Vaftizcisi ve Kutsal Aydınlatıcı Aziz Giorgi'ye ait kalıntıların, Grigor Mamikonian'ın girişimiyle Zvartnots Katedrali'ne yerleştirildiği bilinmektedir. Bu nedenle Cavanşir'in halefi ve yeğeni Varaz Trdat, Albanlar tarafından Hristiyanlığı getiren kişi olarak büyük saygı gören bu azizin kalıntılarından bir parçayı elde etmek amacıyla Karabağ piskoposu Grigor Mmaikonian'ı görevlendirmiştir. Ermeni hanı bu talebi başlangıçta kabul etmemiştir; ancak eşi Elena'nın araya girmesi sonucunda Aziz Giorgi'nin çene kemiğinin bir parçası Albanya'ya gönderilmiş ve onun adına inşa edilen katedrale yerleştirilmiştir. Böylece, Cavaniir, Aydınlatıcı Giorgi'nin adını taşıyan Lekit Kilisesi'nin inşası emrini vermiş olsa da, tapınağın inşası Alban prensi Varaz Trdat'ın hükümdarlığı döneminde, Alban Katolikosu Eleazar'ın doğrudan katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Lekit köyünün inşaat yeri olarak seçilmesi, o sırada Katolikosluk makamında bulunan Eleazar'ın, bu göreve atanmadan önce Şeki Piskoposu olması ve Lekit'in de bu piskoposluğun sınırları içinde yer alması gerçeğiyle açıklanmaktadır Kaynakça Bibliyografya Караахмедова, А.А. (1975), Христианские памятники Кавказской Албании (Алазаньская долина), ИАН АзССР, серия истории, философии и права Караахмедова, А.А. (1986), О некоторых памятниках митраизма на территории Кавказской Албании Мамедова, Гюльчохра (2004), Зодчество Кавказской Албании, Баку: Чашыоглу Мамедова, Гюльчохра (1985), Христианское култовое зодчество Кавказской Албании эпохи раннего средневековья, Баку: Элм Ayrıca bakınız Alban Havari Kilisesi