Ալիապատ (Բաբեկի շրջան)

Ալիապատ, նաև Մյասնիկովաբատ(այժմ կոչվում է՝ Ալիաբադ, ադրբ.՝ Əliabad), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։ Գտնվում է անմիջապես Երևան-Նախիջևան ճանապարհի ձախ կողմում։ Այժմ գրեթե ընդգրկված է Նախիջևան քաղաքի մեջ և անվանված է Մյասնիկովաբադ։ Անվան ծագում Ալիապատ տեղանունը ծագում է տեղանուններ կերտող «ապատ» վերջածանցից։ Լեզվաբան Պ. Բեդիրյանի ստուգաբանությամբ՝ «Ապատ առաջին հերթին եղել է ածական և նշանակել է բարգավաճ, ծաղկուն, շեն. բնակեցված, բայց ունեցել է նաև գոյականի արժեք նշանակելով այդպիսի վայր»։ Հայերեն «ապատ» բառահասկացությունն իր ծագումով փոխառնված է միջին պարսկերենից։ Պատմություն Գյուղը գտնվում է Նախիջևան քաղաքը մտնող հին ու գլխավոր երթուղու մուտքի մոտ գտնվող մի բլրի փեշին։ Իսկ այդ բլրի հարթ և ընդարձակ տարածության վրա դեռևս մեր թվարկությունից առաջ կառուցված է եղել ամրաշինությունների մի ամբողջական համալիր, միջնաբերդ։ Վերջիններիս ավերակները սկսած` 18-րդ դարի վերջերից արագ կերպով քայքայվել են և այսօր այդ տարածքում գտնվում է քաղաքի հայկական և ռուսական նոր գերեզմանատներն ու տասնյակ բնակելի և այլևայլ շինությունները։ Բնակչություն Միջին մեծության այս գյուղում` 1873 թվականի տվյալներով, կար 58 տուն բնակչություն, իսկ Ե. Լալայանի տեղեկություններով 1906 թվականին՝ 103 տուն հայ բնակչություն։ Վերջին հայ ընտանիքներն այդտեղից տեղահանվել են 1940-1950-ական թվականներին։ Հուշարձաններ Այժմ Ալիապատում կանգուն է նրա Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Վերջինս գտնվում է գյուղի կենտրոնում և կառուցված է ճեղքված քարերով ու աղյուսով, իսկ պատասխանատու տեղերում օգտագործված է նաև բազալտ։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին իր հորինվածքով քառամույթ գմբեթավոր բազիլիկ է, ունի երկու մուտք` հյուսիսային և հարավային ճակատներում։ Այս եկեղեցին, որը հավանաբար կառուցվել է հին եկեղեցու հիմքերի վրա 19-րդ դարում, կրկնում է Նախիջևան քաղաքի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու հորինվածքն ու ճարտարապետական ձևերը։ Օրինակ` ծածկի եղանակը, լուսամուտների լայն ու բարձր բացվածքների, գմբեթի ձևը և այլն։ Եկեղեցու աբսիդը լուսավորվում է արևելյան որմերում բացված նմանատիպ երեքական լուսամուտներով։ Գեղեցիկ տեսք ունի հատկապես այս հուշարձանի խաչաձև ծածկի վրա վեր խոյացող բազմանիստ, աղյուսաշեն ու բրգաձև կոնով սլացիկ գմբեթը։ Ալիապատի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, համաձայն նրա հարավային մուտքի կամարի գլխին, պատի շարվածքից դուրս ամրացված քարի վրա քանդակած հինգ տողից կազմված արձանագրության, վերակառուցվել է Ալիապատ գյուղի հասարակության միջոցներով 1887 թվականին՝ ի հիշատակ իրենց ծնողների։ Եկեղեցու հարավային մուտքի առջև կանգնեցված է երկու մույթերի հորինվածքով զանգակատունը, որը ևս աղյուսով է կիրառված։ Համաձայն զանգակատան արևելյան մույթի արևելյան երեսի բարձունքում ագուցված խաչքարի 8 տողից կազմված արձանագրության, այս զանգակատունը կառուցվել է ալիապատցի Յակոբի որդի Վարդանեանի հատուկ միջոցներով` 1854 թվականին։ Ժամանակին Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արևելյան կողմում կառուցված շենքում գործում էր հայոց ծխական դպրոցը։ Տես նաև Բաբեկի շրջան Ծանոթագրություններ Գրականություն «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն Արտաքին հղումներ Ալիապատ (Բաբեկի շրջան) բնակավայրը «GEOnet Names Server» կայքում։