Hüseyniyye Camii

Hüseyniyye Camii (Azerice: Hüseyniyyə Məscidi), diğer adıyla Tatlar Camii (Azerice: Tatlar Məscidi), Azerbaycan'ın Gence şehrinde bulunan eski bir cami ve tarihî mimari anıttır. 1825 yılında Arran Mimarlık Okulu üslubunda inşa edilen yapı, 20. yüzyılın başlarından itibaren ibadet işlevini yitirerek kütüphane olarak kullanılmaya başlandı. Tarihi Hüseyniyye Camii, 1825 yılında İran prensi Bahman Mirza'nın kızı Sabiyya Hanım'ın maddi desteğiyle inşa edildi. Cami, özellikle İran'dan gelen inananlar ve ziyaretçiler tarafından da kullanıldı, bu nedenle yerel halk arasında zamanla "Tat Camii" adıyla anılmaya başlandı. Ancak mevcut kaynaklara göre yapının özgün adı "Hüseyniyye"dir. Caminin mihrabının üzerinde üç kitabın günümüze kadar korunduğu bilinmektedir. Bunlardan birinin Türkçeye çevrilmiş hali şöyledir:“Bu caminin temeli, Prens Barman Mirza'nın kızı Sabiyya Hanım'ın mülkiyetinde ve masrafları kendisine ait olarak atılmıştır. Burada yaşayan diğer cömert mülk sahipleri de binanın inşasına yatırım yapmışlardır.”19. yüzyılın sonlarında Hüseyniyye Camii, Aleksandr Puşkin'in doğumunun 100. yılı dolayısıyla geçici olarak kütüphane işleviyle kullanılmaya başlandı; ancak bu uygulama uzun sürmedi ve yapı yeniden ibadete açıldı. 1920 yılında kütüphane faaliyetleri bu kez "Nizami-Puşkin" adıyla yeniden başlatıldı. Azerbaycan Halk Ressamı Toğrul Nerimanbeyov, Nizâmî-i Gencevî'nin yıldönümü arifesinde binanın iç duvarına Nizamî ve Puşkin'in büyük portrelerini yaptı. Kütüphane, daha sonra Azerbaycanlı şair Nizami Gencevî'nin adını aldı ve günümüzde yaklaşık 10.000 kitaptan oluşan bir koleksiyona sahiptir. Mimari yapısı Mescit binası, kırmızı tuğla ve dere taşından inşa edildi. Yapı, küçük ve büyük pencerelere sahip ibadet mekânı ile birlikte birkaç bölümden oluşmaktadır. Yapının iç mekânında, mihraba yakın olan duvarın batı kesiminde bitkisel bezemelerin bulunduğu tespit edildi. Bazı araştırmacılar, iç mekânda bitkisel süslemelerin yer alması ve pencerelerin nispeten büyük ölçülerde olması nedeniyle yapının başlangıçta mescit olarak değil, medrese veya konukevi gibi farklı bir işlevle inşa edilmiş olabileceğini ileri sürmektedir. Doğu mimarisinde dinî yapıların bitkisel motiflerle süslenmesinin yaygın olmaması, bu görüşün temel dayanaklarından biridir. Bununla birlikte yapı, uzun bir dönem boyunca mescit olarak kullanıldı. Mihrap alınlığında yer alan yazıtlar da bu durumu doğrulamaktadır. Yapının mihrabı, kıble eksenine göre hafif sapmalı bir konumda yer almaktadır. Bu durum, minberin batı tarafında bulunan kitabede Azerbaycan Türkçesiyle yazılmış bir şiirde açıklanmaktadır:Birçok mimarın çalışmasıyla ustalar inatçılaştı,Her biri kendi süsünü yaptı, sonunda kıble yönü eğri oldu.Mihrap, parmak ucu kadar sola doğru eğildi,Çünkü kıblenin eğri düşmesiyle tarih de hatalı kaydedildi. Ayrıca bakınız Azerbaycan'da İslam Azerbaycan'daki camiler listesi Kaynakça