Saodat saroyi

Hozirda Nikohni qayd etish saroyi, avvalari esa Muxtorov saroyi deb atalgan Saodat saroyi (ozarbayjoncha: Səadət Sarayı) — Ozarbayjon poytaxti Boku markazida joylashgan tarixiy bino. Ushbu qasr XX asr boshlarida neo-gotika uslubida barpo etilgan. Tarixi Bino ozarbayjonlik neft magnati Murtuzo Muxtorov tomonidan rafiqasi Liza-xonim Tuganova uchun qurdirilgan. Loyiha muallifi polshalik me’mor Yuzef Ploshko (Józef Płoszko) bo‘lib, u XX asr boshlarida Bokuda yana bir qancha tarixiy binolarni ham barpo etgan. Muxtorov osetin millatiga mansub, rus generali Tuganovning qizi bo‘lmish rafiqasi Liza Tuganovani tez-tez Yevropaga sayohatlarga olib borardi. Fransiyaga qilgan safarlaridan birida ular go‘zal bir fransuz gotikasi uslubidagi binoga duch kelishadi. Uning me’morchiligidan hayratga tushgan Liza: "Bu binoda yashovchilar naqadar baxtli bo‘lsa kerak", deydi. Muxtorov bunga javob bermaydi, biroq Bokuga qaytgach, o‘z odamlarini binoning chizmalarini sotib olish va Bokuga olib kelish uchun Fransiyaga yuboradi. To‘qqiz oy ichida Boku markazida ushbu binoning aynan nusxasi qad ko‘taradi. 1912-yilda bino qurib bitkazilgach, Muxtorov rafiqasini foytunda o‘sha yerga olib borib, bu uning yangi qarorgohi ekanini aytib, uni hayratda qoldiradi. Binoning qiziqarli detallaridan biri — kirish qismi tepasida joylashgan mashhur polshalik o‘rta asr ritsari Zavisha Qora (Zawisza Czarny) haykalidir. Er-xotin 1920-yil 28-aprelda bolsheviklar Ozarbayjonni bosib olguniga qadar ushbu saroyda yashashdi. Binoga bostirib kirgan uch nafar rus zobitini Muxtorovning o‘zi otib tashladi, shundan so‘ng u o‘z joniga qasd qildi. 1922-yilda Sovet hukumati binoni yangi tashkil etilgan Ali Bayramov nomidagi xotin-qizlar klubiga foydalanish uchun berdi; ushbu klub ayollarga madaniy va hordiq tadbirlaridan tashqari, turli kasbiy mahorat va ta’lim yo‘nalishlarini tashkil qilar edi. Keyinchalik bino Shirvonshohlar muzeyi sifatida faoliyat yuritdi. Ozarbayjon SSR davrida saroy Nikohni qayd etish saroyiga aylantirildi. 2001-yil 2-avgustda Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasining qarori bilan bino tarixiy va davlat ahamiyatiga ega bo‘lgan ko‘chmas mulk ro‘yxatiga kiritildi va Ozarbayjon madaniyati yodgorligi sifatida muhofaza qilindi. Binoning o‘ng tomonidagi ko‘cha Murtuzo Muxtorov nomi bilan ataladi. 2012-yil 5-iyulda bino keng ko‘lamli ta’mirlash va restavratsiya ishlaridan so‘ng qayta foydalanishga topshirildi. Manbalar Havolalar "Ozarbayjon xalqaro jurnali. Neft baronlari davri me’morchiligi. Nikoh saroyi"