Մե՛նք ենք մեր սարերը (կոթող)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մենք ենք, մեր սարերը «Մե՛նք ենք մեր սարերը» (նաև՝ «Տատիկ - պապիկի արձան», «Մե՛նք ենք մեր լեռները»), հուշարձան կոթող Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտում։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Արցախում Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկված ռազմական ագրեսիայից և դրան հաջորդած հայ բնակչության էթնիկ զտումներից 10 օր հետո, 2023 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, Ադրբեջանի պաշտոնյաները Ստեփանակերտի բռնազավթման օրը՝ հուշարձանի վրա տեղադրեցին Ադրբեջանի դրոշը: Հետագայում մտահոգություններ հնչեցին, որ Ադրբեջանը կարող է քանդել հուշարձանը։ Դրա փոխարեն Ադրբեջանի կառավարությունը կզավթեր հուշարձանը՝ պնդելով, որ «այն կառուցվել է Ադրբեջանի Խանքենդի քաղաքում 1967 թվականին և որ այն Ադրբեջանի կողմից բազմամշակութային և ազգային-կրոնական հուշարձանների նկատմամբ հանդուրժողականության բազմաթիվ օրինակներից մեկն է», միաժամանակ պնդելով, որ հուշարձանը «հայաֆիկացված» է և որ այն միշտ եղել է ադրբեջանական խորհրդանիշ ։ 2024 թվականի նոյեմբերին լուսանկարներ և տեսանյութեր հրապարակվեցին Telegram սոցիալական մեդիայի կայքում՝ բացահայտելով վանդալիզմը հուշարձանի և՛ առջևի, և՛ հետևի մասում: Վնասի թվում էին հայերի և Հայաստանի հասցեին ուղղված վիրավորական մեկնաբանությունները։ Հուշարձանի շրջակայքը նույնպես վնասվել է։ Ադրբեջանի կառավարությունը քննարկում է հուշարձանը քանդելու հարցը։ Պատմություն Հուշարձանի իրական անվանումը «Մե՛նք ենք մեր սարերը»‐ն է։ Արձանը շատերին հայտնի է որպես «Պապիկ-տատիկ», (արևմտահայերեն՝ Մամիկ և Պապիկ)։ Տեղադրվել է 1967 թվականին, գտնվում է բլրի գագաթին։ Քանդակագործն է Սարգիս Բաղդասարյանը, ճարտարապետ՝ Յուրի Հակոբյան։ Քանդակը պատրաստված է կարմիր տուֆից։ Այն խորհրդանշում է արցախյան հողի և ժողովրդի արմատների միջև արյունակցական կապը։ Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է ավանդական տարազով տարեց արցախցի ամուսինների՝ ուս-ուսի, հպարտ ու անհողդողդ կեցվածքով ու սևեռուն հայացքով։ Կոթողը պատվանդան չունի։ Կարծես լեռնաբլուրը ճեղքվել է, և նրանք այդ ճեղքից բարձրացել, կանգնել են՝ ոտքերը ամուր դրած հայերի հողի մեջ։ Ավելի քան 40 տարի առաջ իտալական Կարարա քաղաքում կազմակերպվեց համաշխարհային ցուցահանդես։ Նշանավոր հեղինակների արվեստի ստեղծագործությունների հետ միասին ցուցահանդեսում ներկայացված էին վաստակավոր քանդակագործ, Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ, պետական մրցանակի դափնեկիր, պրոֆեսոր Սարգիս Բաղդասարյանի աշխատանքները։ Նրա ցուցադրած գործերից մեկին հետագայում վիճակվեց դառնալ աշխարհահռչակ։ Այդ գործը հենց «Մե՛նք ենք մեր սարերը» քանդակն է։ Քանդակը «Մե՛նք ենք մեր լեռները» անունով է կնքել Բագրատ Ուլուբաբյանը։ Այն Ստեփանակերտի մոտքի մոտ որպես հուշարձան ունենալու գաղափարը կյանքի է կոչվել այդ տարիներին Լեռնային Ղարաբաղի մարզխորհրդի գործկոմի նախագահ Մուշեղ Օհանջանյանի անմիջական մասնակցությամբ։ Հուշակոթողի շինարարությանը և նրա տեղադրմանը դեմ է եղել Սովետական Ադրբեջանի ղեկավարությունը։ Ավելին՝ բողոք է բարձրացվել Ստեփանակերտ քաղաքի մերձակայքում այդ քանդակը տեղադրելու առթիվ։ Այնուամենայնիվ, այն տեղադրվեց։ Հուշակոթողը նաև վեճի առիթ է հանդիսացել Եվրատեսիլ-2009 էստրադային երգի մրցույթ-փառատոնի ժամանակ, քանի որ Հայաստանի մասնակցի հոլովակի ժամանակ պատկերված էր այն։ «Մե՛նք ենք մեր լեռները» հուշահամալիրը վերակառուցվել ու բարեկարգվել է գործարար Կարեն Ավագյումյանի կողմից։ Մեջբերումներ հուշակոթողի մասին Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ