Փիրալլահի

Փիրալլահի (ադրբ.՝ Pirallahı) (խորհրդային անվանումը մինչև 5.10.1999 թվականը, Արտյոմի կղզի, ի պատիվ հեղափոխականի, որը հայտնի է Արտյոմ կեղծանվամբ, ռուսականը մինչև 1936 թվականը՝ Սուրբ կղզի), Աշպերոնյան կղզեխմբի կղզի Կասպից ծովում։ Պատկանում է Ադրբեջանին և Բաքվի Պիրալլահյան շրջանին։ Կազմված է ավազներով և կավերով, ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք, նեղուցներով բաժանվում է հարևան ավելի փոքր կղզիներից՝ Բեյուկ Տավա և Գու։ Կղզու մակերեսը հասնում է մոտ 10 կիլոմետր², բայց նրա ափամերձ գիծը ենթակա է տատանումների, որը կապված է Կասպից ծովի ջրի մակարդակի տատանումների հետ։ Կլիման չոր միջերկրածովյան է, գերակշռում է քսերոֆիտային բուսականությունը։ Խորհրդային տարիներին արհեստական դամբով Ապշերոնի նեղուցով մայրցամաքի Ապշերոնի թերակղզու հետ միանալուց հետո փաստացի վերածվել է թերակղզու։ 2016 թվականին դամբի տեղում կառուցվել է ավտոմոբիլային կամուրջ, որի տակով կարող են անցնել նավեր։ Բուն կղզում, ինչպես նաև մերձակա ափերին և մայցամաքային ծանծաղուտներում երկար ժամանակ ակտիվորեն նավթ է արդյունահանվում։ Կղզու կենտրոնում տեղադրվել է էլեկտրաֆիկացված երկաթուղային գիծ և ավտոմոբիլային ճանապարհ։ Կղզու հյուսիսային մասում գտնվում է Պիրրալահի ավանը (առաջ նաև Արտյոմ կղզի)։ Տեղանվան պատմությունն ու ծագումը Փիրալլահի բառացի նշանակում է «Ալլահի սրբավայր», պիր բառից, որը նշանակում է սուրբ վայր։ Հին ժամանակներում կղզում եղել է երկրպագության և ուխտագնացության վայր, սակայն կոնկրետ տվյալներ չկան, թե որ կրոնին է պատկանել։ Մի վարկածի համաձայն՝ դա զրադաշտացիների սրբավայրն է եղել, իսկ մյուս վարկածի համաձայն՝ մուսուլմանների։ Ծովագնաց Ֆյոդոր Սոյմոնովի վկայությամբ՝ նախկինում Սուրբ կղզում (Պիրալահի) գտնվել է «պարսիկների» կողմից հարգված դերվիշի գերեզմանը, որից պահպանվել է միայն ավանդությունը։ Պատմաբան Զ. Յամպոլսկին Փիրալլահին կապել է Թալգեի (Թալկա) հնագույն կղզիների հետ)։ Ծանոթագրություններ