იმარათის სასაფლაო

იმარათ გარვანდის სასაფლაო (აზერ. İmarət Qərvənd qəbiristanlığı), ასევე ცნობილი როგორც იმარათის სასაფლაო (აზერ. İmarət qəbiristanlığı) — მავზოლეუმების კომპლექსი ქალაქ აღდამში, სადაც დაკრძალულია ყარაბაღის ხანის ოჯახის წევრები და სხვა გამოჩენილი პირები. სასაფლაოში განისვენებენ როგორც ყარაბაღის სახანოს პერიოდის, ისე მისი შემდგომი ეპოქის ცნობილი წარმომადგენლები. აღწერა იმარათის სასაფლაოზე მდებარეობს XVIII–XIX საუკუნეებით დათარიღებული ფანაჰალი ხანის მავზოლეუმი. მის გვერდით აგებულია მსგავსი სტრუქტურის კიდევ ერთი მავზოლეუმი, რომელიც ფანაჰალი ხანის ვაჟს, ყარაბაღის ხანს — იბრაჰიმ ხალილ ხანს ეკუთვნის. ფანაჰალი ხანის მავზოლეუმს ერთი შესასვლელი აქვს, რომელიც თაღოვანი კონსტრუქციით გამოირჩევა. ნაგებობას მრავალკუთხა კონუსური გეგმა ახასიათებს. გარდაცვლილის საფლავი უშუალოდ მავზოლეუმის შიდა სივრცეშია განთავსებული. მავზოლეუმების წინ დადგმულია პოეტისა და საზოგადო მოღვაწის ხურშიდბანუ ნათავანის ბიუსტი. თანამედროვე პერიოდი 1993 წელს ქალაქი აღდამი სომხეთის შეიარაღებულმა ძალებმა დაიკავეს. ინტენსიურმა დაბომბვამ მოსახლეობა აიძულა დაეტოვებინა ქალაქი და მიმდებარე სოფლები, რის შედეგადაც აღდამი ე.წ. „მოჩვენებათა ქალაქად“ იქცა. 2020 წელს მეორე ყარაბაღის ომის შედეგად ტერიტორია აზერბაიჯანის კონტროლს დაუბრუნდა. ქალაქისა და რაიონის განთავისუფლების შემდეგ გაირკვა, რომ ხურშიდბანუ ნათავანის მავზოლეუმი განადგურებული იყო, ხოლო მისი საფლავი შეურაცხყოფილი და გაძარცვული — საფლავი ამოთხრილი, ნეშტის ნაწილები კი წაღებული. აღნიშნულ ფაქტებზე ინფორმაცია გაავრცელა ცნობილმა ფრანგმა ფოტოჟურნალისტმა რეზა დეღათიმ. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ანგარიშის მიხედვით, XVIII საუკუნის იმარათის წმინდა და ისტორიული სასაფლაო, ქალაქის მოწამეთა ხეივნის ჩათვლით, შეურაცხყოფილი, გაძარცვული და განადგურებული იყო. დასავლელმა დიპლომატებმა, რომლებიც ტერიტორიას ეწვივნენ, განაცხადეს, რომ ადგილზე მხოლოდ ორმოები იყო შემორჩენილი, სადაც ადრე სამარხები მდებარეობდა, ხოლო სასაფლაოზე მხოლოდ ერთი დაზიანებული საფლავის ქვა აღმოჩნდა. სასაფლაოზე დაკრძალულნი სასაფლაოზე დაკრძალულია ყარაბაღის ხანთა საგვარეულოს მრავალი წარმომადგენელი, მათ შორის: ფანაჰალი ხანი — ყარაბაღის სახანოს დამაარსებელი იბრაჰიმ ხალილ ხანი — ყარაბაღის ხანი მეჰდიქული ხანი — ყარაბაღის ხანი ხურშიდბანუ ნათავან — პოეტი და საზოგადო მოღვაწე ჯაფარყული ხანი ნევა — პოეტი და რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორი გამერნისა ბეიიმ აბრახანოვა — პოეტი, ყარაბაღის ხანთა დინასტიის წარმომადგენელი გალერეა სქოლიო