Ադրբեջանի զինված ուժեր

Ադրբեջանի զինված ուժերը (ադրբեջաներեն՝ Azərbaycan Silahlı Qüvvələri) կազմված են Ադրբեջանի ցամաքային զորքերից, հակաօդային պաշտպանությունից, ռազմա-օդային նավատորմից և ռազմա-ծովային նավատորմից։ Պատերազմական ժամանակաշրջանում Ադրբեջանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի օպերատիվ ղեկավարման ներքո են անցնում նաև Ադրբեջանի ներքին զորքերը, Ադրբեջանի սահմանապահ զորքերը, Ադրբեջանի պետական հատուկ պահպանության զորքերը։ Ադրբեջանը իր զինված ուժերը արդիականացնում և ընդարձակում է 2005 թվականից ի վեր, որը հնարավոր է դարձել նավթի վաճառքից ձեռք բերված շահույթների շնորհիվ։ 2007 թվականին Ադրբեջանի ռազմական բյուջեն հասնում էր $ 1,3 միլիարդի։ Ադրբեջանի զինված ուժերի ռազմական տեխնիկայի հիմնական մատակարարողներն են Ռուսաստանը, Թուրքիան, Ուկրաինան, Բելառուսը, Իսրայելը։ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի երեք համանախագահ երկրներից երկուսը՝ ԱՄՆ-ն և Ֆրանսիան, հավատարիմ իրենց պարտավորություններին և ստանձնած դերին՝ սպառազինություն չեն մատակարարում Ադրբեջանին, իսկ երրորդ համանախագահ երկիրը՝ Ռուսաստանը, փաստորեն, խախտելով իր պարտավորությունները թե՛ ԵԱՀԿ-ի գծով, թե՛՝ ՀԱՊԿ-ում Հայաստանի դաշնակցի իր պարտականությունների գծով, ամեն կերպ զինում է Ադրբեջանի զինված ուժերն ամենաարդիական զենքերով, ինչը խայտառակ կերպով դրսևորվեց 2016 թվականի Ապրիլյան Քառօրյա պատերազմի ժամանակ։ Ադրբեջանի Զինված Ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն է երկրի նախագահ Իլհամ Ալիևը (2003 թ. հոկտեմբերից)։ Ադրբեջանի բանակ Ադրբեջանի բանակը ունի 95.000 ակտիվ զինծառայող, 575.000 պահեստազորային զինծառայող և 1.314.955 պահեստազորի ռեզերվիստներ։ Ադրբեջանը ստորագրել է բազմաթիվ պայմանագրեր՝ մարզելու և հզորացնելու իր բանակը Թուրքիայի օգնությամբ։ Տանկեր 2007 թվականին Ադրբեջանը ցույց էր տալիս, թե ուներ 220 տանկ իր բանակում։ 220-ը այն թույլատրված քանակն էր, ըստ միջազգային համապատասխան պայմանագրերի, որն ադրբեջանական բանակը կարող էր ունենալ իր սպառազինության մեջ։ Սակայն, ըստ ադրբեջանական զանգվածային լրատվամիջոցների՝ ադրբեջանական բանակը ստացել է լրացուցիչ 62 տանկեր Ռուսաստանից 2009 թվականին, դրանով իսկ տանկերի թվաքանակը հասցնելով 282-ի և բացահայտորեն խախտելով Ադրբեջանի միջազգային պարտավորություններով սահմանված թվաքանակը՝ քվոտան։ Տ-72 – 120 62 Տ-72 ստացած 2009 թվականին Ռուսաստանից։ Տ-55 – 100 Զրահամեքենաներ ԲՄՊ-1 – 114 ԲՄՊ-2 – 96 ԲՄՊ-3 – 4 ԲՄԴ-1 – 41 ԲՌՄ-1 – 23 ԲՏՌ-60 – 25 ԲՏՌ-70 – 28 ԲՏՌ-80 – 11 ՄԴ-ԼԲ – 196 Հրետանային համակարգեր Դ-20 122 մմ հաուբից – 30 Դ-30 152 մմ հաուբից – 191 2Ա36 152 մմ – 20 2Ս1 122 մմ հաուբից – 14 ԲՄ-21 122 մմ «Գրադ» – 40 9Ա52 300 մմ «Սմերչ» – 18 ՄՏ-12 100 մմ – 72 Մ-46 130 մմ – 36 ՊՄ-38 130 մմ – 23 Թեթև հրազեն ԱԿ-74 ԱԿՍ-74ՈՒ ԱԿ-47 Տավոր MP5 G3A3 RPG-7 Ռեմինգտոն 700 Դրագունով SVD Ադրբեջանի բանակի (ցամաքային զորքերի), ռազմաօդային ուժերի և սահմանապահ զորքերի ռազմական կոչումները Շարքային (Əsgər) Եֆրեյտոր (Baş Əsgər) Կրտսեր սերժանտ (Kiçik Çavuş) Սերժանտ (Çavuş) Ավագ սերժանտ (Baş Çavuş) Կրտսեր ղըզիր (Kiçik Gizir) Ղըզիր (Gizir) Ավագ ղըզիր (Baş Gizir) Կրտսեր լեյտենանտ (Kiçik Leytenant) Լեյտենանտ (Leytenant) Ավագ լեյտենանտ (Baş Leytenant) Կապիտան (Kapitan) Մայոր (Mayor) Փոխ-գնդապետ (Polkovnik-Leytenant) Գնդապետ (Polkovnik) Գեներալ-մայոր (General-Mayor) Գեներալ-լեյտենանտ (General-Leytenant) Գեներալ-գնդապետ (General-Polkovnik) Ադրբեջանի ռազմա-օդային նավատորմ Ադրբեջանի ռազմա-օդային նավատորմը (AzAF) անձնակազմում առկա է 7.900 սպա, ենթասպա և շարքային։ Նավատորմը ունի 172 ինքնաթիռ և 60 ուղղաթիռ, որոնք գտնվում են 16 ռազմական բազաներում։ Ուղղաթիռային զորամասեր Մի-24 հարվածային ուղղաթիռ - 25 Մի-8 փոխադրիչ և հարվածային ուղղաթիռ - 13 Մի-6 փոխադրիչ ուղղաթիռ - 9 Մի-2 փոխադրիչ և հարվածային ուղղաթիռ - 7 Փոխադրիչ նավատորմ Իլյուշին IL-76 - 3 ԱՆ-24 - 1 ԱՆ-12 - 1 Ռազմական ինքնաթիռներ ՄիԳ-29 - 48 ըստ Ադրբեջանի կառավարության Տու-16 (Tu-16) - 10 Ադրբեջանի հակաօդային պաշտպանություն Ադրբեջանի հակաօդային պաշտպանության բանակը ունի մոտավորապես 3.500 զինվոր։ Գաբալա ռադարային կայանը գլխավոր նախազգուշացումի կայանն է Ադրբեջանի հակաօդային պաշտպանության։ Գաբալան կարող է հայտնաբերել հրթիռների արձակումներ որոնք մինչև 6.000 կմ հեռու են։ Ադրբեջանի ռազմա-ծովային նավատորմ 2007 թ. տվյալներով, Ադրբեջանի ռազմա-ծովային նավատորմի անձնակազմի թիվը 2500 էր (ակտիվ զինծառայողներ)։ Այն բաղկացած է Կասպիական Նավատորմից և Սահմանապահ Առափնյա Պահակազորից։ Նավատորմն ունի 7 պահականավ, 7 ականազերծիչ նավ, 6 դեսանտային նավ, 2 դեսանտային կատեր, 1 հատուկ նպատակի ռազմանավ և 1 հատուկ նպատակի կատեր։ Ադրբեջանի ռազմա-ծովային նավատորմի հրամանատարն է փոխծովակալ Շահին Սուլթանովը։ Ադրբեջանի ռազմածովային ուժեր ռազմական կոչումները Նավաստի (Dənizçi) Ավագ նավաստի (Baş Dənizçi) Երրորդ կարգի ավագ (Üçüncü Starşina) Երկրորդ կարգի ավագ (İkinci Starşina) Առաջին կարգի ավագ (Birinci Starşina) Կրտսեր միչման (Kiçik Miçman) Միչման (Miçman) Ավագ միչման (Baş Miçman) Կրտսեր լեյտենանտ (Kiçik Leytenant) Լեյտենանտ (Leytenant) Ավագ լեյտենանտ (Baş Leytenant) Նավապետ-լեյտենանտ (Kapitan-Leytenant) Երրորդ կարգի նավապետ (Üçüncü Dərəcəli Kapitan) Երկրորդ կարգի նավապետ (İkinci Dərəcəli Kapitan) Առաջին կարգի նավապետ (Birinci Dərəcəli Kapitan) Դեր-ծովակալ (Kontr-Admiral) Փոխ-ծովակալ (Vitse-Admiral) Ծովակալ (Admiral) Միջազգային մասնակցություն Ադրբեջան օգնություն և խաղաղապահ զինվորներ է ուղարկել երեք միջազգային կոնֆլիկտների շրջաններին՝ Կոսովո, Աֆղանստան և Իրաք։ Կոսովո - 1999-2008, Ադրբեջան ուղարկել էր 34 խաղաղապահ զինվորներ որոնք ծառայել են KFOR-ի առաջնորդության տակ։ Խաղաղապահ առաքելությունը ավարտվել է 2008 թվականին։ Աֆղանստան - 2005-ում, Ադրբեջանը ուղարկել է մի ջոկատ, որ բաղկացած էր 22 զինվորներից, իսկ 2006-ին ուղարկել էր 8 ռազմական բժիշկներ միանալու խմբին։ 2007 մայիսին, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարում է որ 20-22 հավելյալ զինվոր կուղարկվեն Աֆղանստան։ Իրաք - Ադրբեջանը մասնակից է Իրաքի Կոալիցիային։ Ադրբեջանցի զինվորները պահպանում են ալ-Հադիտա ամբարտակը արևմտյան Իրաքում։ 2003-ից ի վեր, Ադրբեջանն ուղարկել է զինվորներ որոնց առավելագույն թիվը 250 էր։ Ներկայումս խաղաղապահների թիվը մոտ 90 է։ Ռամիլ Սաֆարով Այլ զորքեր Պատերազմական ժամանակաշրջանում Ադրբեջանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի օպերատիվ ղեկավարման ներքո են անցնում նաև Ադրբեջանի ներքին զորքերը, Ադրբեջանի սահմանապահ զորքերը, Ադրբեջանի պետական հատուկ պահպանության զորքերը։ Ադրբեջանի ներքին զորքեր Ադրբեջանի սահմանապահ զորքեր Ադրբեջանի պետական հատուկ պահպանության զորքեր Տես նաև Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020) Հայ-ադրբեջանական ռազմական բախում (մարտ, 2008) Քառօրյա պատերազմ Գրականություն և մամուլ Խրամչիխին Ալեքսանդր։ Մ´եկ պատերազմի բանակը։ Մասն Ա։ [Ադրբեջանի բանակը ռուսաստանցի ռազմաքաղ. վերլուծաբանի տեսակետից] / Ալեքսանդր Խրամչիխին։ Թարգմանությունը և մեկնաբանությունները՝ Գնդապետ Մնացական Ռ. Խաչատրեանի։ // «Հայ զինվոր». – 2016. – 30 մարտի-19 ապր. – Էջ 12։ [1] Խրամչիխին Ալեքսանդր։ Մեկ պատերազմի բանակը։ Մասն Բ։ [Ադրբեջանի բանակը ռուսաստանցի ռազմաքաղաքական վերլուծաբանի տեսակետից] / Ալեքսանդր Խրամչիխին։ Թարգմանությունը և մեկնաբանությունները՝ Գնդապետ Մնացական Ռ. Խաչատրեանի։ // «Հայ զինվոր». – 2016. – 6-12 ապր. – Էջ 13։ [2] Խրամչիխին Ալեքսանդր։ Մեկ պատերազմի բանակը։ Մասն Գ։ [Ադրբեջանի բանակը ռուսաստանցի ռազմաքաղաքական վերլուծաբանի տեսակետից] / Ալեքսանդր Խրամչիխին։ Թարգմանությունը և մեկնաբանությունները՝ Գնդապետ Մնացական Ռ. Խաչատրեանի։ // «Հայ զինվոր». – 2016. – 20-26 ապր. – Էջ 12։ [3] Խաչատրեան Մնացական Ռ. Ադրբեջանի զինված ուժերում առկա ծանր զինատեսակները / Գնդապետ Մնացական Ռ.Խաչատրեան // Ազգ. – 2016. – 8 ապր. – Էջ 7։ Ադրբեջանական զինուժի կորուստները 2017 թվականի հուլիսին. Razm.info [4] Ադրբեջանի տարածած հաղորդագրությունն ապատեղեկատվություն է․ Սենոր Հասրաթյան. Razm.info [5] ԵԱՀԿ դիտարկում Արցախի Ասկերանի ուղղությամբ. Razm.info [6] Ծանոթագրություններ