Austria

Austria [e] shiro Republic of Austria gultində, [f] shima lardə do suro Europe dawubedən kara, suro gədi Alpsben kara.[15] Shidə kəlakəl kəriyewa laarye, bərni kura Vienna də shima bərni kuru kəriye do am nguwu'a. Austria sha yalafətenzən Jamus, yalanzən Czech republic, yalagədinzən Slovakia, gədinzən Hungary, anəmnzən Slovenia'a Italy, kuru fətənzən Switzerland'a Liechtenstein'a. Lardədə nasha 83,879 km2 (32,386 sq mi) sətana kuru nəm nguwu amyedə miliyon 9 yeyi.[10]￼ Nasha Austria kəmayedə zaman Paleolithicben amsoye napsana. Saa 400 BC yedei lan, Celts soye sha napsana kuru daji Romans soye sha kəlzana dareram karnu kən tilomi BC ye lan. Nashadən adin kəristayedə karnu kən 4meya kən 5meya badiyetə, woktu dareye woktu Romanyedən, ngawodən təlamma Germanicye kada isa woktu hijrayedən.[16] Austria də, kəriye kəlakəlro walzənadə, suro gafciwo gədi-a Hungarian-a March yedən ciwono dareram saa duwu buroyedən, buro salakkin naptə kalangai mairi Roman Empire ye lan, daji Duchy ro wallono saa 1156 lan, kuru sha Archduchy ro kalakca saa 1453 lan. Austria də shima bərni kura do Central Europe lan karnu kadaro kuru karni 16th century lan Vienna də shima bərni kura kərmai Holy Roman Empire ye wo.[17] Kawu mairidə tartəyinro ngawo saa indiyen, suro saa 1804 yen, Austriaye mairi kəlanzəye kokkono, shi doni duno kura kuru lardə Europebe kura falro walzənadə. Mairidəye kəriwulan kənasartə-a kuru nashawanzə'a fattəgə-adə suro saa 1860s yen zawal Austria-Hungary'a koktəro saa 1867 lan fəlezəna.[18] Ngawo Archduke Franz Ferdinand'a cezənayen suro saa 1914 yen, mai Franz Joseph ye kəriwu Serbia'a ​​warmajiwo, kəriwu dinaye kən tilomi yero cuwudo. majalisku'a kəriwutəyedə shima kərmai Austrofascistye cidiya Engelbert Dollfuss yen 1934 lan koktə. Saa fal kawu kəriwu dunyabe kən indimi badijinro, Austria də'a Nazi Germany ro Adolf Hitler ye kəlzəna, kuru nasha lardəye ganaro wallono. Ngawo kərmai kəlabe suro saa 1945yen sətanayen kuru saa mewu kəlakəlwuye səmowonayen, lardədə waltə kərmaizə səbandəna kuru suro saa 1955yen nəmdawu-dawube warmajiwo. Austria də lardə do kərmai kura lardəye wakiljin ma, kura lardəye do jamaye karzana də shima kura lardəye wo kuru chancellor də shima kura gomnatiye kuru kura lardəye. Austria də shima lardə do ne GDP nzə kən 13 me wo kuru kəndaram nza zauro ngəla. Lardǝdǝ shima wakil United Nationsbewo 1955 lan kuru European Union ro 1995 lan.[20] Shidə karapka nəlefa-a kəlakəl-a Europebe (OSCE) kuru karapka lardəwa kəndawu feturbe sutuluwinma (OPEC) dəga sədin kuru shima karapka kəlakəl arziyibe-a fuwutəbe-a (OECD) kuru Interpol-a dəga koksə.[21] Kuruson tawadə Schengen ye saa 1995 lan muskozəna,[22] kuru kungəna Euro ye saa 1999 lan gozəna.[23] Ilmu asalbe Hawar kura: Su Austria Su asal Austriayedə, Österreich, təlam Germanye kureye Ostarrîchi lan gowotə, ma'ananzə "mairi gədiye" kuru shidoni buro salakkin "kakkadi Ostarrîchiye" saa 996 lan fəlezənadə.[24][25] Kalima adə waneye fasari təlamma Latinye zaman kureye Marchia orientalisye təlamma fatoye (Bavarian) ro. Austria də shima kəriye Bavaria ye do 976 lan koktəna də. Kalima "Austria" də su German ye də'a Latin ro kalaktə kuru karnu kən 12th lan sha gowotə.[26] Loktudən, ci kəmaduwu Danube Austriayedə (Austria samibe-a cidiyabe-a) shima nasha gədi Bavariabewo. Gargam Hawar kura: Gargam Austriabe Kawu gargam kurebe-a kuru zaman kurebe-a Venus Willendorfbe, saa 28,000 səta 25,000 ro saadənan, fato awowa adabe gənatəbe Viennaben Nashado kərmadə Austriadə kawu Romanro təlamma Celticye kadaye nabkada, shidoni dawudi ada Hallstattye karnu kən 6me BCyedən.[27] Bərni Hallstattyedə, hayyamaro, shaidaa kureye kəla Celts Europeyedən mbeji.[28] Mairi Celticye Noricumyedə shidoni Austria zamanye nguwuso'a nasha laa Slovenia zamanye'a suronzən mbejidə Mairi Romanye sha 16 BC lan səmowuna kuru kəriye Noricum lan bowotinma cido shidoni har saa 476 ro lezənadə.[29] Nashawa Austria kəmaye doni suro kəriye Noricumyen gənyidə kate kəriyewa Romanbe Pannoniayen yekkata, shidoni nasha gədi Austriaye'a Raetia'a, shidoni nasha Vorarlberg-a ​​Tyrol-a kəmayedə'a suronzən mbejidə.[30][31] Petronell-Carnuntum kərma ye də suro gədi Austria ye də, shima camp askərraye faida'a do bərni kura lardəye ro walzəna ma, na do Pannonia Superior lan notəna də. Carnuntumdə fato am 50,000ye saa 400 karəngəro.[32] Saa dawube Ngawo Mairi Romanye sukurinan, nadə buro salakkin Germanic Rugiiye buwozana shidoni nasha adəa "Rugiland"nzaro kalaksənadə.[33] Suro saa 487yen, Austria zammaanne nguwuso Odoacerye zuwuna, soja barbarian kuru kərmai Danube dawuye, shidoni Austria kuye nguwuso mairinzə Italyyero səkkənadə. Saa 493 lan, Ostrogoths Germanicye sha zuwuna kuru mairinza kəlanzaye cotulowo, mairi Ostrogothicyedə.[34] Ngawo mairidəye sukurinan nadə Alemanni-a, Baiuvarii-a, Slavs-a, Avars-aye bətərəm sadəna.. Charlemagne, mai Franksyedə, nadə'a 788lan səmowona, kərmai notodə'a ndəlamzəgəna, kuru adin kəristabe yitagatsəgəna.[35] Nasha gədi Franciayedən, na'a do kərmadə Austria'a zaksənadə fato Babenbergyero warakatə. Nadə sha marchia orientalis lan nowotə kuru Leopold Babenberg yero saa 976 lan cedo..