Бельведер (Вена)

Бельведер (итал. Belvedere) — Венадагы сарай архитектура комплексы. XVIII гасыр башында архитектор Лукас фон Хильдебрандт проектлары буенча үз чорының күренекле гаскәр башлыкларының берсе принц Евгений Савойскийның җәйге резиденциясе сыйфатында төзелгән. «Югары» һәм «Түбән Бельведер» сарайлары Ландштрасседа, шәһәрнең өченче районында, үзәктән көньяк-көнчыгышта урнашкан. «Ансамбль кечкенә Версаль кебек, тыйнак классицистик-барокко француз стилендә уйланылган. Бу биналарның, паркның, сыннарның һәм фонтаннарның кушылуы чыннан да Версальне хәтерләтә һәм архитекторның иреге, пространстволы фикерләве җиңеллеге белән яулап ала». Принц Евгений Савойский каһарман, 1697 елгы Зент янындагы сугышта төрекләрне җиңүче була һәм аның сарае хәрби символика белән тулган. 1736 елда ул вафат була һәм резиденцияне императрица Мария Терезия сатып ала. Әмма Бельведер шактый озак ташландык хәлдә була, чөнки хуҗасы алга таба да үзенең җәйге резиденциясе сыйфатында Шёнбрунн сараен кулланырга карар кыла. 1776 елда Югары Бельведерда Австрия картиналар галереясе (Österreichische Galerie Belvedere) урнаша. Түбән Бельведерда, аның Мәрмәр залында, Көзге кабинетында һәм башка бүлмәләрдә 1923 елдан Австрия барокко музее урнаша. Элеккеге Оранжереяда — урта гасыр Австрия сәнгате музее. Тарих 1697 елның 30 ноябрендә, шәһәр сараен төзи башлаганнан соң бер ел үткәч, принц Евгений Маҗарстанга төп юл булган Реннвегтан көньякка таба бик зур җир кишәрлеге сатып ала. Принц проектның баш архитекторы итеп Иоганн Лукас фон Хильдебрандтны сайлый. Пьемонттагы хәрби кампания вакытында танышкан Хильдебрандт аның өчен Чепельдә, Будапешттан көньяктарак Дунай утравында сарай төзегән инде. Түбән Бельведерны төзү 1712 елда башлана. Югары Бельведерны төзү 1717 елда башлана. Бөтен композиция биеклекләр аермасындагы ике сарайдан гыйбарәт, алар даими француз стилендәге парк белән сулыклар һәм фонтаннар белән тоташтырылган. 1717 елның гыйнварыннан майга кадәр ландшафт архитекторы Доминик Жирар сарай паркының планнарын шактый үзгәртә. Элек Версальдә су инженеры вазифасын биләгән һәм Андре Ленотрдан ландшафт архитектурасын өйрәнгән Жирар 1715 елдан Бавария курфюрсты Максимилиан Эммануил II дә бакча инспекторы булып эшләгән. Нәкъ аның тәкъдиме буенча ул принц Евгенийга хезмәткә кергән. Классик француз стиленнән чигенеп, Жирар беренче тапкыр газон белән капланган өемнәрне терәк диварлар урынына биеклекләр аермаларын каплар өчен кулланган. Кыркылган тере киртәле Бельведер бакчалары, вак таш юллар, өске партерда зур сулык, шулай ук өске һәм аскы партерларны тоташтыручы нимфалар һәм алиһәләр уранштырылган баскычлар һәм каскадлар сакланып калган. Принц Евгений 1736 елның 21 апрелендә Венадагы үз шәһәр сараенда вафат була, ул васыять калдырмый. Сарайларны принцесса Виктория мирас итеп ала, ул вакытта «Бакча сарае» буларак билгеле Бельведерга ул 1736 елның 6 июлендә күчә, ләкин шунда ук үзенең мирас белән кызыксынмавын һәм сарай комплексын мөмкин кадәр тизрәк аукционнан сатарга ниятләвен белдерә. Ләкин Мария Терезия, Карл VI кызы, утарны сигез ел узгач кына сатып ала ала, ул вакытта принцесса Виктория Венадан китәргә һәм туган Туринга кайтырга карар кыла. Ләкин «Бакча сарае»нда беркем булмый, ә 1752 елның ноябрендәге сату-алу килешүендә ул беренче тапкыр Бельведер дип атала. Комплекс башка император сарайлары белән каплана һәм башта биналар файдаланылмаган булып тора. Соңрак Мария Терезия, император гаиләсенең барлык башка сарайларында кабул ителгәнчә, Түбән Бельведерда Габсбурглар династиясе бабалары галереясын төзи. 1770 елның 17 апрелендә принцесса Мария Антониянең соңрак король Людовик XVI булган француз дофины белән никахлашуы уңаеннан бал-маскарад уза. XVIII гасыр ахырында Югары Бельведер картиналар галереясенә әйләндерелгән вакытта, Түбән Бельведер нигездә Француз Инкыйлабыннан качкан король гаиләсе әгъзаларын урнаштыру өчен хезмәт иткән. Алар арасында, аерым алганда, принцесса Мария Тереза Шарлотта, Мариянең бердәнбер исән калган кызы булган. 1776 елда Мария Терезия һәм аның улы, император Иосиф II, Император картиналар галереясын (Gemäldegalerie) Император ат абзарларыннан — Хофбург император сараеның бер өлешеннән — Югары Бельведерга күчерергә карар кылалар. Мәгърифәтле абсолютизм идеясе белән илһамланып, алар император коллекциясен киң җәмәгатьчелеккә аңлаешлы итәргә ниятләгәннәр. Галерея биш ел узгач ачыла, 1891 елга кадәр дөньяда беренче ачык музейларның берсе була, ул Вена Рингштрассесында күптән түгел төзелгән Сәнгать тарихы музеена күчерелә. Император Иосиф сарайдагы сәнгать әсәрләренең каталогын төзергә кушкан. Бельведер Европада җәмәгатьчелек өчен ачык булган мондый объектларның беренчеләреннән була. Мария Терезия теләге буенча, ике ел алданрак сарай паркына теләсә кайсы катлам кунакларына керү мөмкинлеге булган. 1811 елда император Франц II сәнгать әсәрләренең гаилә коллекциясенең бер өлешен Түбән Бельведерда урнаштырырга карар кыла. Шулай итеп, Бельведерның бу өлеше шулай ук музейга әйләнә һәм инде 1814—1815 еллар Вена конгрессы вакытына шактый санда килүчеләрне җәлеп итә башлый. 1896 елда император Франц Иосиф I Югары Бельведер тәхет варисы, аның туганнан туган энесе Франц Фердинандның резиденциясе булып хезмәт итәргә тиеш дип карар кыла. Тәхет варисы сарайны архитектор Эмиль фон Фёрстер җитәкчелегендә яңадан төзи һәм шул вакыттан сарай Франц Фердинанд резиденциясе булып хезмәт итә. Моңа капма-каршы буларак, 1903 елның 2 маенда Түбән Бельведер оранжереясында «Заманча галерея» (Moderne Galerie) ачыла. Музей Австриядә тулысынча заманча сәнгатькә багышланган беренче дәүләт коллекциясе була һәм Вена сецессионы буларак танылган Австрия Рәссамнары берлеге инициативасы белән булдырыла. Австрия сәнгатен халыкара модернизм белән чагыштыру аның максаты була. Баштан ук заманча сәнгать галереясы өчен Винсент Ван Гог, Клод Моне һәм Джованни Сегантининың мөһим эшләре сатып алына. 1911 елда музей Дәүләт галереясе (Staatsgalerie) итеп үзгәртелә. Тәхет варисы Франц Фердинандны һәм аның хатынын үтерү, Беренче бөтендөнья сугышы башлану һәм шуннан соң 1918 елда Габсбурглар монархиясе җимерелү Бельведер өчен яңа чор башлануын билгели. Сугыш тәмамланганнан соң озак та үтми, 1918 елның ноябрендә сәнгать тарихчысы Франц Хабердицль Мәгариф министрлыгына барлык сарайларны Дәүләт галереясенә тапшыруны сорап мөрәҗәгать итә. Бу үтенеч киләсе елда ук канәгатьләндерелә. Бельведер сарай комплексын миллиләштерү шулай ук 1920—1921 елларда элеккеге император коллекцияләрен үзгәртеп кору проектында каралган була. Бүгенге көнгә кадәр булган музейлардан тыш, проект шулай ук Австрия Галереясе (Österreichische Galerie) һәм Заманча галерея (Moderne Galerie) булдыру планнарын да үз эченә алган. 1921—1923 еллардагы үзгәртеп кору барышында гамәлдәге музей ансамбленә Түбән Бельведердагы Барокко музее өстәлә. Заманча галерея Оранжереяда 1929 елда ачыла. Бельведер сарае Европа тарихының мөһим вакыйгалары белән бәйле. 1941 елның 25 мартында Бельведерның төп залында Югославиянең 1940 елгы Берлин пактына кушылуы турында Вена беркетмәсе имзалана. 1955 елның 15 маенда Югары Бельведерда Австрия әйсезлеге Декларациясенә кул куела. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында сарайлар шактый зыян күрә: Югары Бельведердагы Мәрмәр залның һәм Түбән Бельведердагы Гротесклар залының өлешләре бомбалар белән җимерелә. Сугыштан соңгы торгызу 1945 елдан 1953 елга кадәр дәвам итә. Шул ук вакытта, 1950 елда, Югары Бельведерның өске катындагы Алтын палатада зур янгын башлана, ул берничә мөһим бинаны һәм экспонатны юк итә. 1953 елның 4 февралендә яңадан Австрия Галереясе, ә аннары Барокко музее ачыла. 1953 елның 5 декабрендә Оранжереяда Урта гасыр Австрия сәнгате музее (Museum mittelalterlicher österreichischer Kunst) ачыла. Кызыл мәрмәр белән бизәлгән Югары Бельведерның парад залларының берсендә 1955 елның 15 маенда Австриянең 10 еллык оккупациясенә чик куйган дәүләт килешүе имзалана. 1996 елда Бөтендөнья һәйкәлләр фонды (WMF) доклад бастыра, анда сугыштан соңгы канәгатьләнерлек булмаган реставрация турында әйтелә, аның нәтиҗәсендә Сала-Террена һәм Парад баскычы үзенең беренчел кыяфәтеннән мәхрүм кала. Шул ук елда фонд «Венаның барлык яраткан истәлекле урыннарының тузган хәлен» ассызыклау өчен Бельведер бакчасын Бөтендөнья һәйкәлләр фонды исемлегенә кертә. 1990 нчы еллар ахырында ил музейларын модернизацияләүнең федераль планы кысаларында бу физик һәм эстетик мәсьәләләрне хәл итү өчен реставрацияләүнең күпсанлы планнары барлыкка килә. Түбән Бельведер һәм Оранжерея махсус күргәзмәләр уздыру өчен махсус җайлаштырыла. Югары Бельведер 1722 елда тәмамланган Югары Бельведер, архитектор Хильдебрандт шедевры, принцка вәкиллек резиденциясе булып хезмәт итә. Интерьерларны бизәү 1718 елда ук башлана. 1719 елда Италия рәссамы Франческо Солимена Сарай капелласы өчен алтарь картинасын һәм «Алтын бүлмә»дәге түшәм фрескасын ясый. Шул ук елда Гаэтано Фантига Мәрмәр залда иллюзионист квадратурасын язарга кушалар. 1721 елдан 1723 елга кадәр Карло Карлоне Мәрмәр залның түшәмен ясый. «Sala Terrena» (Беренче кат) сараеның беренче катындагы вестибюле җимерелү куркынычы аркасында архитектор Хильдебрандт скульптор Лоренцо Маттиелли (1721—1722) модельләре буенча Атлантларның дүрт скульптурасы тотып торган гөмбәз белән капларга мәҗбүр була, бу залга Австрия барокко стилендә үзенчәлекле күренеш бирә. Хәзер Югары Бельведер залларында XIX—XX гасыр сәнгать әсәрләренең Австрия Галереясе коллекцияләре урнашкан, анда Густав Климт, Франц Ксавер Мессершмидт, Эгон Шиле, Оскар Кокошка, бидермайер чоры рәссамнары һәм заманча осталарның иң танылган эшләрен күрергә мөмкин. Түбән Бельведер Язмалар буенча, Иоганн Лукас фон Хильдебрандт проекты буенча Түбән Бельведерны төзү 1712 елда башланган, чөнки принц Евгений төзелеш экспертизасын уздыруга 1713 елның 5 июлендә сорау биргән. Эш тиз бара, һәм Болоньядан Маркантонио Кьярини үзәк залдагы квадратураны 1715 елда ясый башлый. Доминик Жирар, киләсе җәйгә төгәлләү өчен, бакчаның планнарын 1717 елның гыйнварыннан майга кадәр сизелерлек үзгәртә. Альтомонте Мартино фрескалары белән бизәлгән Мәрмәр зал, тантаналы йокы бүлмәсе, Гротесклар залы һәм Мәрмәр галерея истәлекле урыннар булып тора. Түбән Бельведерга шулай ук оранжерея һәм сарай ат абзары керә. Искәрмәләр Сылтамалар belvedere.at — Бельведер музееныңның рәсми сайты(алм.) Belvedere – Schloss und Museum (de). Tourist-Info Wien. Венский Бельведер в путеводителе по Вене (рус.)