Вена дәүләт операсы

Вена дәүләт операсы (алман. Wiener Staatsoper, 1918 елга кадәр Вена сарай операсы) — Австриядәге иң зур опера театры, дөньяның иң мөһим опера үзәкләренең берсе. Тарих Венада сарай операсы XVII гасыр уртасында барлыкка килә, опера спектакльләре төрле театрларда бара. 1861 елда архитекторлар Август Зикард фон Зикардсбург һәм Эдуард ван дер Нюлль проекты буенча Вена операсы өчен махсус бина төзелә башлый. Опера театры бинасын тантаналы ачу 1869 елның 25 маенда император парлары Франц Иосиф һәм Елизавета катнашында була, бу көнне Моцартның «Дон Жуан» операсын куялар. 1918 елга кадәр театр Габсбурглар химаясендә була һәм Вена сарай опера театры (алман. Wiener Hof-Operntheater) исемен йөртә. 1920 нче елларда аны рәсми булмаган рәвештә дәүләтнеке дип атый башлыйлар, ләкин рәсми Вена дәүләт операсы (алман. Wiener Staatsoper) исемен ул бары тик 1938 елда, аншлюс башлангач кына ала. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Клеменс Краус, Вильгельм Фуртвенглер, Карл Бём Моцарт, Бетховен, Верди әсәрләрен кую белән җитәкчелек итә. 1938 елда Рихард Штраустың «Дөнья көне» операсының премьерасы була, 1944 елга аның барлык опералары да куела. 1945 елның 6 мартында Америка бомбардировкасы нәтиҗәсендә театр бинасы өлешчә җимерелә. Торгызу эшләре 1955 елга кадәр дәвам итә, һәм 1955 елның 5 ноябрендә театр Бетховенның «Фиделио» спектакле (Карл Бём җитәкчелегендә) белән ачыла. Шул ук вакытта Вена операсында ел саен үткәрелә торган баллар традициясе яңартыла. Җитәкчелек Вена дәүләт операсы директорлары сыйфатында музыкантлар, режиссёрлар һәм, бигрәк тә XX гасырның икенче яртысында, профессиональ администраторлар чыгыш ясый. Тарихи традиция буенча алар административ функцияләрдән тыш сәнгать җитәкчелеге функциясен дә үтәгәннәр, аерым алганда, театр репертуарын билгеләгәннәр. Директор-музыкант шулай ук баш дирижёр (музыка җитәкчесе) вазифаларын да үтәгән. 1986 елдан директор-администратор һәм музыка җитәкчесе (ул ук баш дирижёр) вазифалары, кагыйдә буларак, бер затта бергә туры килмәгән. Вена операсын җитәкләгән күренекле музыкантлар арасында Густав Малер (1897—1907), Феликс Вайнгартнер (1908—1911 һәм 1935—1936), Франц Шальк (1919—1929, өстәвенә 1924 елга кадәр Рихард Штраус белән берлектә), Клеменс Краус (1929—1934), Карл Бём (1943—1945 һәм 1954—1956), Герберт фон Караян (1956—1964), Лорин Маазель (1982—1984) бар. 1986—1991 елларда театрның директоры К. Х. Дрезе, музыка җитәкчесе Клаудио Аббадо була. 1991—1992 елларда директор булып танылган җырчы Эберхард Вехтер була. 1992—2010 елларда директор Иоан Холендер, музыка җитәкчесе — Сэйдзи Одзава була. 2010 елдан 2020 елга кадәр Вена операсы директоры вазифасын Доминик Мейер, балетмейстер вазифасын Мануэль Легри башкара. Музыкаль җитәкчелекне 2010—2014 елларда дирижёр Франц Вельзер-Мёст башкарган. 2020 елдан Вена дәүләт операсының интенданты Богдан Рошчич була. Ул компаниягә балетмейстер Мартин Шлепферны һәм музыкаль директор-дирижёр Филипп Жорданны алып килә, алар үз вәкаләтләрен 2025 елдан соң төшерәләр. Шул ук вакытта Богдан Рошчич белән контракт 2030 елга кадәр озайтыла. Искәрмәләр Әдәбият Stefan, Paul. Das neue Haus. Ein Halbjahrhundert Wiener Opernspiel und was voranging. — Wien/Leipzig: Strache, 1919. Сылтамалар Театр сайты Венская государственная опера: прошлое и настоящее 2016 елның 5 март көнендә архивланган