Tasmanië

Tasmanië (Engels: Tasmania, Palawa kani: lutruwita) is die grootste eiland en die kleinste deelstaat van Australië. Dit is 240 kilometer suid van die Australiese vasteland geleë, daarvan geskei deur die Bass Strait, met die argipel wat die mees suidelike punt van die land bevat. Die staat omvat die hoofeiland Tasmanië, die 26ste grootste eiland ter wêreld, en die omliggende 1000 eilande. Dit is Australië se minste bevolkte staat, met 569 825 inwoners vanaf Desember 2021. Die hoofstad en grootste stad is Hobart, met ongeveer 40 persent van die bevolking wat in die Groter Hobart-gebied woon. Tasmanië se hoofeiland was tot 40 000 jaar lank voor Britse kolonisasie deur Aboriginale mense bewoon. Daar word vermoed dat Aboriginale Tasmaniërs ongeveer 11 700 jaar gelede van die vasteland Aboriginalse groepe geskei geraak het, nadat stygende seevlakke Bass-seestraat gevorm het. Die eiland is permanent deur Europeërs in 1803 gevestig as 'n strafregtelike nedersetting van die Britse Ryk om aansprake op die grond deur die Eerste Franse Ryk tydens die Napoleontiese Oorloë te voorkom. Die Aborigines was na raming tussen 3 000 en 7 000 ten tyde van die Britse vestiging, maar is amper binne 30 jaar uitgewis tydens 'n tydperk van konflikte met setlaars bekend as die "Swart Oorlog" en die verspreiding van aansteeklike siektes. Die konflik, wat 'n hoogtepunt bereik het tussen 1825 en 1831 en gelei het tot meer as drie jaar van krygswet, het die lewens van byna 1 100 Aborigines en setlaars gekos. Onder Britse bewind was die eiland aanvanklik deel van die Kolonie van Nieu-Suid-Wallis, maar het in 1825 'n aparte kolonie onder die naam Van Diemen's Land (vernoem na Anthony van Diemen) geword. Ongeveer 80 000 gevangenes is na Van Diemen's Land gestuur voordat hierdie praktyk, bekend as vervoer, in 1853 gestaak is. In 1855 is die huidige Grondwet van Tasmanië in werking gestel, en die volgende jaar het die kolonie formeel sy naam na Tasmanië verander. In 1901 het dit 'n staat van Australië geword deur die proses van die federasie van Australië. Vandag het Tasmanië die tweede kleinste ekonomie van die Australiese state en gebiede, wat aansienlik gevorm is uit toerisme, landbou en akwakultuur, onderwys en gesondheidsorg. Tasmanië is 'n beduidende landbou-uitvoerder, sowel as 'n beduidende bestemming vir ekotoerisme. Sowat 42 persent van sy grondgebied, insluitend nasionale parke en Wêrelderfenisgebiede (21%) word in een of ander vorm van reservaat beskerm. Die eerste omgewingspolitieke party ter wêreld is in Tasmanië gestig. Toponimie Tasmanië is vernoem na die Nederlandse ontdekkingsreisiger Abel Tasman, wat die eerste gerapporteerde Europese waarneming van die eiland gemaak het op 24 November 1642. Tasman het die eiland Anthony van Diemen's Land genoem na sy borg Anthony van Diemen, die Goewerneur van Nederlands Oos-Indië. Die naam is later deur die Britte tot Van Diemen's Land verkort. Dit is amptelik herdoop na Tasmanië ter ere van sy eerste Europese ontdekker op 1 Januarie 1856. Daar is soms na Tasmanië as "Dervon" verwys, soos genoem in die Jerilderie-brief geskryf deur die berugte Australiese bosman Ned Kelly in 1879. Die spreektaal vir die staat is "Tassie". Tasmanië word ook in die omgangstaal verkort tot "Tas", hoofsaaklik wanneer dit in besigheidsname en webwerf-adresse gebruik word. TAS is ook die Australia Post-afkorting vir die staat. In die gerekonstrueerde Palawa kani-taal word die hoofeiland Tasmanië lutruwita genoem, 'n naam wat oorspronklik van die Bruny Island-Tasmaniese taal afgelei is. George Augustus Robinson het dit opgeneem as Loe.trou.witter en ook as Trow.wer.nar, waarskynlik uit een of meer van die oostelike of Noordoostelike Tasmaniese tale. Hy het dit egter ook as 'n naam vir Cape Barren Island aangeteken. In die 20ste eeu het sommige skrywers dit as 'n Aboriginal-naam vir Tasmanië gebruik, gespel "Trowenna" of "Trowunna". Daar word nou geglo dat die naam meer behoorlik toegepas word op Cape Barren Island, wat sedert 2014 'n amptelike dubbele naam van "Truwana" het. 'n Aantal Palawa kani-name, gebaseer op historiese rekords van inheemse name, is deur die Tasmaanse regering aanvaar. 'n Dosyn van hierdie is 'dubbelgebruik' (tweetalige) name, en nog twee is onbegrensde gebiede met slegs Palawa-name. Verwysings