ဩသတေးလျခမ်းထီ

ဩသတေးလျခမ်းထီ (အိန်းကလေတ်: Australia) ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ ဩသတေးလျ ဓနသဟာယ ခမ်းထီ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်နဝ်ကိုသွူ။ ဩသတေးလျခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏပါလွေꩻခါꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း အပေႏသွတ်ꩻတွိုက် ကထွာဒါႏ ဩသတေးလျတွိုက် တောမ်ႏ တက်စမေးနီးယားကြွန်ဗူႏတန်၊ အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏတောမ်ႏပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏအကို ကြွန်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတဖြုံႏ ကထူႏခါꩻဒါႏခင်ႏလမ်း တွိုက်တဖြုံႏလွုမ်းနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း အဝ်ႏဒျာႏ ဩသတေးလျခမ်းလုမ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၂,၉၄၁,၃၀၀ မဲင်ႏ (၇,၆၁၇,၉၃၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် အိုဆျန်းနီးယားတွိုက်ကို ထွာအတန်သွတ်ꩻခမ်းထီ တောမ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း အတန်သွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏအမုဲင်(၆)နဝ်ꩻသွူ။ ဩသတေးလျခမ်းထီနဝ်ꩻ ဟံႏယာႏလုဲင်းခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏတဲင် ဟံႏယာႏလုဲင်းကို ထီႏမော့ꩻနွောင်ꩻ တန်လုဲင်းစွုမ်ႏ ဟံႏအပွိုင်အပုင်ႏ(မြေမျက်နှာသွင်ပြင်)၊ အသောင်အရင်ꩻရှူ့ခင်းထာꩻထီႏ တောမ်ႏ ရာႏသီႏဥတုအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻမꩻ နုဲင်းဒါႏ ခမ်းအခဝ်ထာႏဝနဝ်ꩻ ကန်တာရထာꩻလျားတုံးခြာ၊ ခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻလျားတုံးခမ်းသေင်ႏတခြာ(အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများ)၊ ခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ကောင်ရွေꩻရဲဉ်ႏကောင်ခြာဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အိဉ်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ၊ တီမောကွဉ်ႏခမ်းထီ၊ ပါပူအာနျူးဂီနီခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဗနွားတူခမ်းထီ၊ နျူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ သော်လမွန်ကြွန်ဗူႏဖုံႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ နျူးသီလန်ခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻကန်ဗရာသွူ။ ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ကိုႏကွဲႏအာဒျာႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ၊ ဘာႏသာႏတအဝ်ႏတဝ်းသားလဲ့ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းထီတန်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ (၂၅ သန်း)လွိုသွူ။ ဩသတေးလျ ဒေႏသခံႏလိုꩻမျိုꩻသီး ကအုံလွဉ်ဒါႏ ဩသတေးလျဟံႏဗီႏတန်လောင်းယိုနဝ်ꩻ ညလꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ ၄၂၀၀၀ လွိုရပ်သွူ။ ညညတလဲင်ႏ အဝ်ႏဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ ကနွို့လွဉ်ဒါႏ စမ်းငါးသီးတောမ်ႏ အဝ်ႏဥရောပဖဲ့ꩻ ဒတ်လိုꩻမျိုꩻ ထောင်လွူꩻထိုမ်ႏထွားထာꩻသားသီး ၁၆၀၆ ဗာႏ နွို့လွဉ်မော့ꩻထိုꩻထွူနဝ်ꩻ ဩသတေးလျအခဝ်ကွဉ်ႏဒေႏသယို တွိုႏ ၁၇၇၀ ဗာႏနဝ်ꩻ ဗိတိသျသီး ကေႏညာႏလွေꩻခန်းဒျာႏ ဝွေꩻသီးပဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အစဝ်းကရီးခါ တယ်ႏ ၁၇၈၈ ဗာႏ ဇန်နဝါရီ ၂၆ နီꩻကို လိုꩻကမာꩻဒါႏ ရာဇဝတ်အမုꩻသားယို ပသာလွေꩻဒါႏ နျူးသောက်ဝွေး ကိုလိုနီဒေႏသအနေႏ ထူႏသုင်ꩻအီ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဲင်းကလေတ်သီး တွိုႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻ လိုꩻဖုံႏအာလွဉ်ထွူ ထိုမ်ႏမော့ꩻပါယင်း ဟံႏနယ်ႏတသာအလꩻ တွိုႏ ၁၉ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဗိတိသျသီး တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻယင်း နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻ ခမ်းထန်ႏကိုလိုနီဟံႏနယ်ႏတန် ၅ ခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၀၁ ဗာႏ ဇန်နဝါရီလာ ၁ နီꩻနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏသွူ ကိုလိုနီဟံႏနယ်ႏတန် ၆ ခမ်းတွော့ꩻ တောမ်ႏဖဲတ်ဒရယ်စနိစ်တဲင် လွောင်ႏဗူႏတယ်ႏထောင်ႏလွေႏခန်း ဩသတေးလျ ဓနသဟာယခမ်းထီတန် နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏတောမ်ႏဒေႏသတန်ဖုံႏ ဩသတေးလျခမ်းထီနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏ၊ ဒေႏသတန်(၂)ဖြုံႏသွူ။ ခမ်းနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻ- နျူးသောက်ဝွေး (New South Wales - NSW)၊ ကွီင်းလဲဉ်း (Queensland - QLD)၊ ဩသတေးလျနဝ် (South Australia - SA)၊ တဲတ်မေးနီးယား (Tasmania - TAS)၊ ဗိတိုရိယ (Victoria - VIC)၊ ဩသတေးလျတွို့ꩻ (Western Australia - WA) ခမ်းနယ်ႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း အဓိကဒေႏသတန်(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဩသတေးလျခမ်း အခဝ်ထင်ꩻဒေႏသတန် (Northern Territory - NT) တောမ်ႏ ဩသတေးလျခမ်း ဝေင်ꩻတန် ဒေႏသတန် (Australian Capital Territory - ACT) ဒျာႏသွူ။ အာႏကွိုꩻ