Aùstraliô

Aùstraliô (an. Commonwealth of Australia) je państwã na Aùstralijsczim kòntinence, Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstraliô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralii je gard Canberra, a nôwikszi gard to Sydney. Jine wiksze gardë Aùstralii to Melbourne, Brisbane, Perth i Adelaide. Aùstraliô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù Spòkójny Òcean, a òd pôłniô i zôpadu Jindijsczi Òcean. Państwa w blëze to Papua Nowô Gwinëjô, Jindonezjô i Pòrënkòwi Timor na nordë; Òstrowë Solomona i Vanuatu na nordë i pòrénkù; i Nowô Zelandzkô na pòrénkù pôłniôwem. Dzele Aùstralii to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstraliô, Queensland, Zôpadnô Aùstraliô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land. Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017). Australejo to dawni beła kolonija Wiôldżi Britaniji, z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralijsczi premiera i parlament. Aùstraliô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralijsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania bumerang i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki (didgeridoo). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock. Fauna i flora W Aùstralii je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako koala, kangurë, dingo, dzëbôl, kookaburra (dacelo), tasmansczi purtk i jin. Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo. Miono Pierszi rezownik europejsczi w Aùstraliô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono. Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstraliô z łacyńsczego jãzeka Terra Australis Incognito, Zemia Półniowô Nieznanô. Galeriô Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstraliô Murrawarri Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie); Ngunnawal w Aùstralijsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales; Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales; Murrdi w Southwest & Central Queensland; Nyungar w polniowej Western Australia; Yamatji w centralnej Western Australia; Wangai w Western Australian Goldfields; Nunga w polniowej South Australia; Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium; Yapa w zôpadnim Northern Territory; Arrernte w centralnej Australia; Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT); Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT); Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land. Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land; Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji Òbaczë téż Nowô Zelandzkô Przëpisë Bùtnowé lënczi Commons: Aùstraliô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons Tourism Australia Governments of Australia website (federal, states and territories) Australia in the World Factbook