باغ گیاه‌شناسی آدلاید

باغ گیاه‌شناسی آدلاید (به انگلیسی: Adelaide Botanic Garden) باغی عمومی به مساحت ۵۱ هکتار در گوشه شمال‌شرقی مرکز شهر آدلاید، در ایالت استرالیای جنوبی است. این باغ در بخشی از زمین‌های پارکی آدلاید جای دارد و در امتداد خیابان نورث‌تراس، میان لات فورتین و مرکز ملی شراب استرالیا قرار گرفته‌است. پشت آن نیز پارک گیاه‌شناسی آدلاید (مجاور باغ‌وحش آدلاید) واقع است. کار احداث باغ در سال ۱۸۵۵ آغاز شد و در ۴ اکتبر ۱۸۵۷ (۱۲ مهر ۱۲۳۶) رسماً درهای خود را به روی عموم گشود. باغ گیاه‌شناسی آدلاید به همراه هرباریوم ایالتی استرالیای جنوبی، باغ گیاه‌شناسی ویتونگا و باغ گیاه‌شناسی کوه لافتی، مجموعه‌ای به نام «باغ‌های گیاه‌شناسی و هرباریوم ایالتی استرالیای جنوبی» را تشکیل می‌دهند. این مجموعه زیر نظر هیئت مدیره باغ‌های گیاه‌شناسی و هرباریوم ایالتی، که یک نهاد قانونی دولت ایالتی است، اداره می‌شود. باغ گیاه‌شناسی آدلاید یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی و علمی آدلاید به‌شمار می‌رود و دربردارنده بناهای تاریخی ارزشمند، گلخانه‌های منحصربه‌فرد و مجموعه‌های گیاهی گوناگون از سراسر جهان است. پیشینه از نخستین نقشه‌برداری رسمی شهر آدلاید، کلنل ویلیام لایت در نظر داشت که شهر برنامه‌ریزی‌شده‌اش «باغ گیاه‌شناسی» داشته باشد. به همین منظور، وی جزیره‌ای طبیعی را که در مسیر رود تورنز پدید آمده بود و اکنون در محدوده پارک‌های غربی قرار دارد، در نظر گرفت؛ اما تلاش برای احداث باغ در آنجا به دلیل سیل‌گیر بودن منطقه رها شد. پس از شکست دومین تلاش نیز، ساحل شمالی رود تورنز، روبه‌روی محل کنونی باغ‌وحش آدلاید، مورد توجه قرار گرفت. در سال ۱۸۳۹ (۱۲۱۸ هجری شمسی) جان بیلی (۱۸۰۰–۱۸۶۴)، باغبان باتجربه و گیاه‌شناس استعماری، سومین تلاش را در آن محل انجام داد، اما هیچ بودجه‌ای تخصیص نیافت. انجمن کشاورزی و باغبانی استرالیای جنوبی (تأسیس ۱۸۴۲) و گروه‌های دیگر به فشار برای ایجاد یک باغ عمومی ادامه دادند. مردم از فواید اقتصادی و علمی چنین باغی آگاه بودند که پیش از آن در دیگر نقاط امپراتوری بریتانیا تجربه شده بود. در سال ۱۸۵۴، محل کنونی باغ توسط انجمن و جورج ویلیام فرانسیس به دولت پیشنهاد شد. فرانسیس که از ۱۸۴۹ به دنبال جلب نظر فرماندار استرالیای جنوبی، سر هنری یانگ، برای احداث باغ بود، در سال ۱۸۵۵ به عنوان سرپرست باغ منصوب شد. در ژانویه ۱۸۵۵ (دی ۱۲۳۳)، شورای قانونگذاری استرالیای جنوبی سرانجام این محل را تأیید کرد. زمین موردنظر برای مردم کائورنا مقدس بود و با نام تاردنیانگا (Tarndanyangga) به عنوان سرزمین رویاپردازی کانگورو قرمز شناخته می‌شد؛ اما در آن زمان به عنوان علفزار اسب‌های پلیس بهره‌برداری می‌شد. فرانسیس مسئول تعیین مرزهای باغ، حل مشکل سیل و طراحی منظر خیابان نورث‌تراس برای هماهنگی با ورودی باغ شد. در اکتبر ۱۸۵۵، وی نخستین گزارش پیشرفت کار خود را ارائه داد که در آن نقشه ریجنتز پارک لندن را به عنوان نمونه‌ای از طراحی باغ دایره‌ای پیشنهاد داده بود. فرانسیس و خانواده‌اش در سال ۱۸۵۶ به کلبه سرپرست نقل مکان کردند و باغ در ۴ اکتبر ۱۸۵۷ (۱۲ مهر ۱۲۳۶) رسماً برای عموم گشوده شد. در سال ۱۸۶۰، قانون باغ گیاه‌شناسی تصویب شد که هیئت حاکمان را با فرانسیس به عنوان مدیر تأسیس کرد. محدوده باغ در آن زمان شامل باغ گیاه‌شناسی کنونی، پارک گیاه‌شناسی آدلاید و باغ‌وحش آدلاید می‌شد. یک پاگودا در سال ۱۸۶۳ ساخته شد و فرانسیس در سال ۱۸۶۴ نخستین هرباریوم و کتابخانه گیاه‌شناسی آدلاید را پایه‌گذاری کرد؛ معبدی روستایی که از موزه گیاه‌شناسی اقتصادی باغ گیاه‌شناسی سلطنتی، کیو در انگلستان الگو گرفته بود و طرحش از پارتنون آتن اقتباس شده بود. فرانسیس هر سه‌شنبه در آنجا سخنرانی می‌کرد. گیاه هاکئا فرانسیسیانا، درختچه‌ای استرالیایی که تا ۴ متر ارتفاع می‌گیرد، به افتخار او نام‌گذاری شده‌است. پس از بازنشستگی فرانسیس اندکی پیش از مرگش در سال ۱۸۶۵، گیاه‌شناس موریتس ریشارد شومبورگک جانشین او شد. شومبورگک در فرایبورگ (اونشتروت) آلمان متولد شده و در پارک سانسوسی گل‌کاری آموخته بود. او در سال ۱۸۶۷ گلخانه‌ای برای گیاهان آبزی ساخت که سال‌ها تنها نمونه ویکتوریا آمازونیکا (Victoria amazonica)، نیلوفر آبی عظیم‌الجثه‌ای که نام علمی‌اش به شومبورگک برمی‌گردد، را در قاره نگه می‌داشت. او همچنین از حامیان جدی ایجاد جنگل‌های حفاظت‌شده در استرالیای جنوبی بود. جانشین شومبورگک، موریس ویلیام هولتزه، تلاش بسیاری کرد تا باغ را برای عموم مردم جذاب‌تر سازد. هولتزه در سال ۱۹۱۷ بازنشسته شد و جان فردریک بیلی، نوه جان بیلی (گیاه‌شناس) و پسر فردریک منسون بیلی، جانشین او گردید. عملکرد او چنان موفقیت‌آمیز بود که مقررات خدمات عمومی برای تمدید دوره مدیریت او پس از سن بازنشستگی اجباری معلق شد. بناهای تاریخی خانه نخل خانه نخل یا خانه استوایی، یک گلخانه از دوره معماری ویکتوریایی است که در غرب دریاچه اصلی باغ قرار دارد. این بنا توسط معمار آلمانی گوستاو رونگه (۱۸۲۲–۱۹۰۰) طراحی و در سال ۱۸۷۵ از برمن آلمان وارد شد. این گلخانه در سال ۱۸۷۷ گشایش یافت و در سال‌های ۱۹۹۵ و ۲۰۱۸ مرمت شد. این بنا دومین گلخانه قدیمی در استرالیا و تنها نمونه شناخته‌شده ساخت آلمان از آن دوره در جهان است؛ چرا که همه نمونه‌های دیگر در جریان جنگ جهانی دوم تخریب شدند. این گلخانه در ابتدا میزبان گیاهان نواحی گرمسیری بود، اما از اوایل دهه ۱۹۹۰ به دلیل مشکلات خوردگی، مجموعه‌ای از گیاهان خشکی‌پسند ماداگاسکار را در خود جای داده‌است. موزه سانتوس گیاه‌شناسی اقتصادی موزه گیاه‌شناسی اقتصادی به گردآوری و تفسیر گیاهان «مفید» اختصاص دارد. این موزه در سال ۱۸۷۹ توسط شومبورگک تأسیس شد. این موزه که «آخرین موزه استعماری ساخته‌شده با هدف خاص در جهان» خوانده شده‌است، در فاصله کوتاهی به سمت غرب ساختمان گودمن قرار دارد. این بنا به سبک معماری احیای یونانی ساخته شد و در مه ۱۸۸۱ گشایش یافت. بنا و فضای داخلی آن در سال‌های ۲۰۰۸–۲۰۰۹ به طور گسترده مرمت شد. کمک‌هزینه دولت استرالیا به مبلغ ۱٫۱۲۵ میلیون دلار و حمایت مالی شرکت نفت و گاز استرالیای جنوبی سانتوس لیمیتد در این مرمت نقش داشت. قرارداد حمایت مالی شامل حق نام‌گذاری و تعهد به پشتیبانی از برنامه‌های نمایشگاهی موزه بود. بخش بزرگی از مجموعه‌ای که اصالتاً در سال ۱۸۸۱ به نمایش گذاشته شده بود، از جمله مجموعه‌ای از مجسمه‌های پاپیه ماشه و گچ‌بری از انواع میوه‌ها و قارچ‌ها، دوباره به نمایش گذاشته شد. نمایشگاه‌های مربوط به آثار بومیان استرالیا، که در موزه اصلی مغفول مانده بود، با همکاری موزه استرالیای جنوبی آماده شد. این موزه به دلیل کمال حفاظت از آن شایسته توجه است. بنا، تزئینات داخلی، ویترین‌ها، مجموعه‌ها و حتی بسیاری از برچسب‌ها از سال ۱۸۶۵ به بعد باقی مانده‌اند. این موزه در فهرست میراث ایالتی، فهرست میراث شهر آدلاید قرار دارد و از سوی تراست ملی استرالیا طبقه‌بندی شده‌است. ساختمان گودمن و هرباریوم ایالتی مقر اداری باغ گیاه‌شناسی در ساختمان تاریخی گودمن، واقع در ورودی خیابان هکنی در ضلع شرقی باغ، جای دارد. این ساختمان در سال ۱۹۰۹ به عنوان مقر اداره تراموای شهری ساخته شد و به نام مهندس ارشد و مدیرعامل دیرینه آن، دبلیو. جی.تی. گودمن، نام‌گذاری شده‌است. سالن تراموای مجاور (Tram Barn A) برای نگهداری هرباریوم ایالتی استرالیای جنوبی تبدیل شده‌است. تیمارستان آدلاید و سردخانه سردخانه قدیمی که در سال ۱۸۸۲ برای تیمارستان آدلاید ساخته شده بود و بعدها مورد استفاده تیمارستان پارکساید قرار گرفت، هنوز پابرجاست. تیمارستان آدلاید در سال ۱۸۵۲ در محوطه بیمارستان رویال آدلاید گشوده شد، در سال ۱۸۷۳ تعطیل و پس از واگذاری زمین به باغ گیاه‌شناسی در سال ۱۹۳۸ تخریب شد. ساختمان سردخانه قدیمی که لوحه‌ای در نزدیکی آن را «مردگانخانه» می‌نامد، اخیراً به عنوان انبار ابزار بهره‌برداری می‌شد، اما برای دوسالانه هنر استرالیای آدلاید در سال ۲۰۲۰ در اختیار یک اثر چیدمانی از یهونی اسکارس به نام «در خانه مردگان» قرار گرفت. این اثر به شیوه‌های «خریداران جسد» اشاره داشت که در مردگان کامل یا اجزای آن‌ها تجارت می‌کردند. نمایشگاه‌ها و بخش‌های اصلی باغ گیاه‌شناسی آدلاید در کنار نمایشگاه‌های علمی و آموزشی از گیاهان بومی و گیاه‌شناسی بین‌المللی، یکی از نخستین نمونه‌های تکثیرشده درخت ولمی را در خود نگه می‌دارد که تنها در سال ۱۹۹۴ کشف شد. گلخانه دویستمین سالگرد این گلخانه به عنوان بخشی از جشن‌های دویستمین سالگرد استرالیا در سال ۱۹۸۷ ساخته شد و در اواخر ۱۹۸۹ افتتاح شد. بنا توسط معمار محلی گای مارون طراحی شده و برای طراحی، مهندسی و منظره‌پردازی آن جوایزی کسب کرده‌است. این گلخانه ۱۰۰ متر طول، ۴۷ متر عرض و ۲۷ متر ارتفاع دارد و بزرگ‌ترین گلخانه تک‌دهانه در نیم‌کره جنوبی است. این گلخانه در ابتدا گیاهان جنگل‌های بارانی گرمسیری در معرض خطر یا در حال انقراض از شمال استرالیا، پاپوآ گینه نو، اندونزی و جزایر جنوبی اقیانوس آرام را در خود جای می‌داد. در اوایل سال ۲۰۱۲، کاهش بودجه به تصمیم بحث‌برانگیزی برای قطع گرمایش بنا و خارج کردن گیاهان گرمسیری از گلخانه انجامید. در آوریل ۲۰۱۲، ورودیه گلخانه حذف شد. در سال ۲۰۱۴، گلخانه جایزه جک چیسمن برای معماری ماندگار را از انستیتوی معماران استرالیا دریافت کرد. باغ رز باغ ملی آزمایش رز، که در سال ۱۹۹۶ احداث شد، نخستین باغ از این نوع در استرالیاست که در آن گل‌های رز از نظر سازگاری با آب‌وهوای استرالیا آزمون می‌شوند. این باغ با همکاری مشترک باغ‌های گیاه‌شناسی آدلاید، انجمن ملی آزمون رز استرالیا و صنعت پرورش گل رز ایجاد شده‌است. باغ بر بخشی از انبار سابق هکنی اداره تراموای شهری بنا شده‌است. گل‌های رز به گروه‌هایی مانند رزهای نواژ، بوربون، چایی، خزنده و فصلی تقسیم می‌شوند. آزمون در طول دو فصل رشد انجام می‌شود و هیئتی از ده نفر متخصص رز داوری را بر عهده دارند. نتایج در پایان آزمون اعلام عمومی می‌شود و بهترین گل‌های رز جایزه دریافت می‌کنند. در سال ۲۰۰۴، کلیف ریچارد در جریان بازدید از آدلاید، گل رزی با نام «سر کلیف ریچارد» را در باغ رز کاشت. فروش این گل به بنیاد رشد استخوان کمک می‌کند. تالاب اول کریک به منظور کاهش وابستگی باغ به آب آشامیدنی که عمدتاً از رود مورای تأمین می‌شود، یک سامانه تالابی جدید در جنوب‌شرق گلخانه دویستمین سالگرد برای ذخیره آب باران منحرف‌شده از رودخانه اول کریک ساخته شد. تالاب‌ها بخشی از یک سامانه ذخیره و بازیابی آبخوان هستند که انتظار می‌رود ظرفیت کاربردی ۱۰۰ مگالیتر در سال داشته باشند؛ به میزانی که برای آبیاری کل باغ گیاه‌شناسی کافی است. این طرح در مارس ۲۰۱۱ آغاز و در نوامبر ۲۰۱۳ افتتاح شد. یکی از اهداف اصلی تالاب‌ها، آموزش عموم دربارهٔ اهمیت تالاب‌ها و نمایش گیاهانی است که بازدیدکنندگان شاید هرگز با آن‌ها روبه‌رو نمی‌شدند. این منطقه حدود ۲۰٬۰۰۰ گیاه، از جمله بسیاری از گیاهان بومی استرالیا، را در خود جای می‌دهد. محوطه ۲٫۶ هکتاری دارای مسیری با تابلوهای تفسیری، بسترهای گیاهی ردیفی برای نمایش گیاهان آبزی و سه استخر بزرگ با بستر نی است که از گونه‌های متنوعی از جانوران بومی پشتیبانی می‌کند. حاکمیت و بودجه نهاد «باغ‌های گیاه‌شناسی و هرباریوم ایالتی استرالیای جنوبی» شامل سه باغ عمومی می‌شود: باغ گیاه‌شناسی آدلاید، باغ گیاه‌شناسی ویتونگا و باغ گیاه‌شناسی کوه لافتی، به علاوه هرباریوم ایالتی و مرکز حفاظت از بذر استرالیای جنوبی. این مجموعه بر اساس قانون باغ‌های گیاه‌شناسی و هرباریوم ایالتی ۱۹۷۸ و آیین‌نامه ۲۰۰۷ اداره می‌شود. لوسی ساترلند در سال ۲۰۱۶ به عنوان مدیر منصوب شد. در جولای ۲۰۲۱، مایکل هاروی به عنوان مدیر فعالیت خود را آغاز کرد. باغ‌ها از دولت استرالیای جنوبی بودجه دریافت می‌کنند که با حمایت مالی و کمک‌های مردمی که توسط بنیاد باغ‌های گیاه‌شناسی آدلاید مدیریت می‌شود، تکمیل می‌گردد. هدف جمع‌آوری وجوه «پژوهش علمی، آموزش، خرید و نگهداری مجموعه‌های زنده و تأمین امنیت مالی بلندمدت باغ‌ها» است. حامیان مالی تا سال ۲۰۱۹، باغ از حمایت مالی «شرکای برنامه‌ای» سانتوس لیمیتد و الکتراانت، یک سازمان غیرانتفاعی و یک حامی خصوصی بهره‌مند می‌شد. نشریه پژوهشی هرباریوم ایالتی استرالیای جنوبی از طرف هیئت مدیره باغ‌های گیاه‌شناسی و هرباریوم ایالتی، نشریه علمی داوری‌شده با دسترسی آزاد به نام Swainsona (از سال ۲۰۱۷، جلد ۳۰ به بعد) منتشر می‌کند. این نشریه پیش از این با عنوان Journal of the Adelaide Botanic Gardens (۱۹۷۶–۲۰۱۶، جلدهای ۱ تا ۲۹) منتشر می‌شد و تمرکز آن بر گونه‌های استرالیایی و اقیانوسیه است. توسعه‌های جدید تخریب چند بنای غیرمیراثی در محوطه بیمارستان سابق رویال آدلاید موجب شده‌است که بخش‌هایی از باغ به دلایل ایمنی مسدود شوند. ایستگاه تراموا یک ایستگاه در خط تراموای گلنلگ در خیابان نورث‌تراس، مقابل باغ گیاه‌شناسی وجود دارد. این آخرین ایستگاه خط BTANIC است. منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Adelaide Botanic Garden». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۹ مه ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Botanischer Garten (Adelaide)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۲۹ مه ۲۰۲۶. پیوند به بیرون وبگاه رسمی باغ‌های گیاه‌شناسی و هرباریوم ایالتی استرالیای جنوبی