ඌලුරූ

ඌලුරූ (/ˌuːləˈruː/, පිච්චන්චච්චාරා: Uluṟu /ˈʊ.lʊ.ɻʊ/), එයර්ස් පර්වතය ලෙසින්ද හැඳින්වෙන (/ˌɛərz ʔ/, like airs) නිල වශයෙන් ඌලුරූ / එයර්ස් පර්වතය ලෙසින් ගැසට් කරන ලද, යනු, මධ්‍යම ඕස්ට්‍රේලියාවෙහි උතුරු ප්‍රදේශයෙහි දක්ෂිණ කොටසෙහි පිහිටි විශාල වැලි ගල් පර්වත සැදුමකි. යාබදව පිහිටි විශාලතම සුළු නගරය වන ඇලිස් ස්ප්‍රිං වෙතින් 335 km වයඹ දෙසට වන්නට එය පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශයෙහි ජීවත් වන ආදිවාසික ජනයා පිච්චන්චච්චාරා අනන්ගූ සඳහා ඌලූරූ ශුද්ධ ස්ථානයක් වෙයි. මෙම පර්වත සැදුම අවට ප්‍රදේශය, උල්පත්, දිය වළවල්, පර්වත ලෙන් සහ පුරාණ සිත්තම් වලින් පිරී පවතියි. යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙසින් ඌලුරූ ලැයිස්තුගත කර ඇත. ඌලුරූ සහ ඕල්ගර්ස් ලෙසින්ද හැඳින්වෙන කට ජුටා, ඌලුරූ-කට ජුටා ජාතික වනෝද්‍යානයෙහි ප්‍රධාන අංග දෙකකි. නම ස්වදේශීක අනන්ගූ, පිච්චන්චච්චාරා ජනයා විසින්, මෙම මං සලකුණ හඳුන්වන්නේ ඌලුරූ (පිච්චන්චච්චාරා [ʊlʊɻʊ]) ලෙසිනි. මෙම වචනය සංඥා නාමයක් වන අතර, එය සඳහා පිච්චන්චච්චාරා උපභාෂාවෙහි වෙනත් විශේෂ තේරුම් නොමැති වුවත්, ඌලුරූ හී ජ්‍යෙෂ්ඨ සාම්ප්‍රදායික හිමිකරුවන් විසින් දේශීය පවුල් නාමයක් ලෙසින් එය භාවිතා වෙයි. 1873 ජූලි 19 දිනදී, මිනින්දෝරු විලියම් ගූස් විසින් මෙම මං සලකුණ නිරික්ෂණය කල අතර, එකල දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවෙහි ප්‍රධාන ලේකම්වරයා ලෙසින් ක්‍රියා කල, ශ්‍රීමත් හෙන්රි එයර්ස් වෙත ගෞරවයක් ලෙසින්, එයර්ස් පර්වතය ලෙසින් එය නම් කෙරිණි. එතැන් පටන්, මෙම නම් දෙකම භාවිතයෙහි පැවතී තිබේ. 1993 වසරෙහිදී, ද්විත්ව නාමකරණ ප්‍රතිපත්තියක් භාවිතයට සුදුසු යැයි පිළිගැණුනු අතර, සාම්ප්‍රදායික ආදිවාසී නාමය සහ ඉංග්‍රීසි නාමය යන දෙකම අඩංගු නිල නාමයන් භාවිතයට එය අනුව ඉඩ සැලසුණි. 1993 දෙසැම්බර් 15 දිනදී, "එයර්ස් පර්වතය / ඌලුරූ" ලෙසින් යළි-නම්කෙරුණු අතර, උතුරු ප්‍රදේශයෙහි නිල වශයෙන් ද්විත්ව නාමකරණය ලැබූ පළමුවන අංගය එය විය. ඇලිස් ස්ප්‍රිංස් හී ප්‍රාදේශීය සංචාරක සංගමය විසින් සිදුකල ඉල්ලීමක් ප්‍රකාර, ද්විත්ව නාමයන්හී අනුපිළිවෙල නිල වශයෙන් ප්‍රතිවර්ත කොට, 2002 නොවැම්බර් 6 දිනදී "ඌලුරූ / එයර්ස් පර්වතය" බවට පත් කෙරිණි. විස්තරය ඌලුරූ යනු ඕස්ට්‍රේලියාවෙහි ඉතාමත් පහසුවෙන් හඳුනාගතහැකි ස්වභාවික ඉම් සලකුණු අතරින් එකකි. මෙම වැලිගල් සැදිල්ල, 348 m ප්‍රමාණයක උසින් යුතු අතර, මුහුදු මට්ටෙමහි සිට 863 m ප්‍රමාණයක් ඉහළ දක්වමින් එහි බොහෝ ප්‍රමාණයක් භූමියෙන් පහළ දරන අතර, සම්පූර්ණ වට ප්‍රමාණය 9.4 km වෙයි. ඌලුරූ සහ අසබඩ පිහිටි කට ජුටා සැදිලි දෙකම, ප්‍රදේශයෙහි සාම්ප්‍රදායික වැසියන් වන අනන්ගූ ජනයාට මහා සංස්කෘතික වැදගත්කමින් යුතු වන අතර, දේශීය වෘක්ෂලතා සහ සතුන්, වනලැහැබ් ආහාර සහ ප්‍රදේශයෙහි ආදිවාසික ඩ්‍රීම්ටයිම් කතාන්තර යනාදිය පිළිබඳ ගාමිකයන් දැනුවත් කිරීම සඳහා පයින් රැගෙන යන සංචාරයන්ට නායකත්වය දෙන්නේ ඔවුන් විසිනි. දිනයෙහි විවිධ වේලාවන්හීදී සහ වසරෙහි විවිධ කාලසීමාවන්හීදී සහ වර්ණය වෙනස් කරන බවක් පෙන්වීම, විශේෂයෙන් අළුයම කාලයෙහිදී සහ හිරු බැසීම වේලාවේදී එය රත් පැහැයෙන් දිලිසීම, ඌලුරූ හී සැලකිය යුතු ලක්ෂණයක් වෙයි. ඔල්ගා කන්ද හෝ දි ඔල්ගාස් ලෙසින්ද හැඳින්වෙන කට ජුටා පිහිටා ඇත්තේ, ඌලුරූ සිට 25 km බටහිරට වන්නටය. ප්‍රවේශ මාර්ග සහ වාහන ගාල් කිරීමෙහි පහසුකම් සහිතව, අළුයම සහ සන්ධ්‍යාවෙහිදී මෙම ස්ථාන දෙකම හොඳින් නැරඹීමෙහි විශේෂ පහසුකම් සංචාරකයන් වෙත සපයා ඇත. භූවිද්‍යාව ඌලුරූ යනු ද්වීපාකාර පර්වතයක් වන අතර, එහි වචනාර්ථය වන්නේ "දිවයින් කන්ද" යන්න වෙයි. ද්වීපාකාර පර්වතයක් යනු, උණුසුම්, වියලි ප්‍රදේශයක පැතිර ගිය සාපේක්ෂ වශයෙන් පැතිලි සෝදාපාළුවට ලක්වූ පහත් බිමක් වෙතින් හිටිඅඩියේ පැන නැගී එයින් වටවුණු කැපීපෙනෙන හුදෙකලා අවසාදිත පිණ්ඩයක් හෝ හෙලක් වෙයි. තරමක් සන්දිග්ධාර්ථක සහ භූවිද්‍යාඥයින් විසින් සාමාන්‍යයෙන් භාවිතයට නොරිසි පදයක් වන, ඒකඝන ශිලාවක් ලෙසින්ද ඌලුරූ බොහෝ විට හැඳින්වෙයි. ඌලුරූ හි අපූර්ව ගුණාංගයක් වන්නේ එහි තට්ටු පෘෂ්ඨයන්හී සමජාතීත්වය සහිත වීම සහ මූට්ටු වීම් සහ බෙත්ම රහිත වීම නිසාවෙන්, හැව කැට සහිත බෑවුම් සහ පස් නිර්මාණය වීම වැලැකීමයි. අවට ඇති පර්වත ඛාදනයට ලක් වෙද්දී, මෙය නොබිඳී ඉතිරි වූයේ මෙම ගුණාංග නිසාය. දේශගුණය සහ සෘතු පහ වනෝද්‍යානය තුල උණුසුම් කාන්තාර දේශගුණයක් පවතින අතර 284.6 mm ප්‍රමාණයක වාර්ෂික මධ්‍යනය වර්ෂාපතනයක් ලබයි. ඉතිහාසය පුරාතන මානව ජනාවාස නැගෙනහිර සහ බටහිර දෙසින් සොයාගැනුණු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ප්‍රකාර, වසර 10,000 කට වඩා පෙර මානවයෝ මෙම ප්‍රදේශයෙහි ජනාවාස පිහිටුවාගෙන සිට ඇත. යුරෝපියානු ගවේෂකයෝ (1870 ගණන්) යුරෝපියානුවෝ ඕස්ට්‍රේලියානු බටහිර කාන්තාරය වෙත පැමිණියේ 1870 ගණන් වලදීය. යුරෝපියානු විජිතකරණය‍ ඉන්පසු තවද ගවේෂණ සිදු වූයේ පශු කර්මාන්තය සඳහා ප්‍රදේශයක් පිහිටුවීමෙහි හැකියාව පිළිබඳ බලාපොරොත්තුව ඇතිවය. ආදිවාසී රක්ෂිතය (1920) යුරෝපියානු පදිංචිකරුවන් හා සම්බන්ධකම් නොමැති තරම් අස්ථිරවාසී ජනයා සඳහා, 1918 වසරෙහි සිට 1921 වසර දක්වා කාලය තුලදී, දකුණු ඕස්ට්‍රේලියාවහි, බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවෙහි සහ, උතුරු ප්‍රදේශයෙහි යාබද විශාල ප්‍රදේශයන්, ආදිවාසී රක්ෂිතයන්, අභයභූමී ලෙසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි. සංචාරක ව්‍යාපාරය 1936-59 ඌලුරූ ප්‍රදේශයට පළමු සංචාරකයන් පැමිණියේ 1936 වසරෙහිදීය. 1985 වසරෙහි සිට ආදිවාසික ස්වාමිත්වය 1985 ඔක්තොම්බර් 26 දිනදී, ඕස්ට්‍රේලියානු රජය විසින් ඌලුරූ හී ස්වාමිත්වය නැවත දේශීය පිච්චන්චච්චාරා ආදිවාසීන් වෙත පිරිනැමුවේ, අනන්ගූ විසින් එය යළිත් වසර 99 ක කල් බද්දකට ජාතික උද්‍යාන සහ වනජීවී කාර්යාංශය වෙත ලබා දෙන බවත් එය හවුලේ කළමනාකරණය කෙරෙන බවත් යන කොන්දේසි මතය. සංචාරකයන් පර්වත මුදුනට නැගීම නවත්වන බව, ප්‍රජාව සහ අග්‍රාමාත්‍ය බොබ් හෝක් අතර මුලින් එළඹුනු එකඟතාවය පසුව බිඳ දැමුණි. සංචාරක ව්‍යාපාරය ඌලුරූ පාමුලට යාබදව 1950 ගණන් වලදී ඇරඹුනු සංචාරක ව්‍යාපාර යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය විගසින් අහිතකර පාරිසරික බලපෑම් පෙන්වීය. වාසස්ථාන-සබැඳි සංචාරක පහසුකම් ඉවත්කොට ඒ්වා වනෝද්‍යානයෙන් පිටත යළි-පිහිටුවීමට 1970 ගණන් වල මුල් භාගයෙහිදී තීරණය කෙරිණි. 1975 වසරෙහිදී, ඌලුරූ සිට 15 km දුරින්, වනෝද්‍යානයෙහි උතුරු දෙස මායිමෙන් පිටත 104 square කිලෝmetre (40 sq mi) ප්‍රමාණයක රක්ෂිත භූමි භාගයක් අනුමත කෙරුණේ, සංචාරක පහසුකම් සහ යුලාරා ලෙසින් හැඳින්වීමට නියමිත අනුබද්ධිත ගුවන්තොටුපොලක් ප්‍රවර්ධනය කෙරුම සඳහා වෙයි. යුලාරා නිකේතනය විවෘත කිරීමට සමගාමීව, වනෝද්‍යානය තුල පිහිටි කඳවුරු භූමිය 1983 වසරෙහිදී වසා දැමුණු අතර, 1984 වසරෙහි අග භාගයෙහිදී නවාතැන්පොළවල් වසා දැමිණි. 1992 වසරෙහිදී, යුලාරා නිකේතනය පිළිබඳ උතුරු ප්‍රදේශ රජය සන්තකයෙහි තිබූ බහුතර කොටස විකුණා දැමුණු අතර එයර්ස් රොක් නිකේතනය ලෙසින් නිකේතනය යළි නම් කෙරිණි. ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙසින් වනෝද්‍යානය නම් කිරීමෙන් අනතුරුව, වාර්ෂික ගාමික සංඛ්‍යාව, 2000 වසර වන විට ගාමිකයන් 400,000 ඉක්මවීය. සංචාරක ව්‍යාපාරයෙහි ඉහළ නැගුම සමගින් ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික ආර්ථික ප්‍රතිලාභ ඉහළ දැමිණි. සංස්කෘතික අගයයන් සංරක්ෂණය කෙරුම සහ ගාමික අවශ්‍යතා සැපිරීම තුලනය කර ගැනීමෙහි අභියෝගය තීව්‍ර කෙරුමද මෙහිදී සිදුවිය. පර්වත තරණය අනන්ගූ සාම්ප්‍රදායික භාරකරුවන් සහ රැකවළුන් වෙත ඉඩම් භුක්තිය පවරා දෙන බවට, 1983 දෙසැම්බර් 11 දිනදී, ඕස්ට්‍රේලියාවෙහි අග්‍රාමාත්‍ය, බොබ් හෝක් විසින් පොරොන්දු වූ අතර, ඌලුරූ නැගීම තහනම් කිරීම ඇතුළු ප්‍රජාවගේ කරුණු-10 ක සැලසුමට එකඟ විය. කෙසේවෙතත්, 1985 ඔක්තොම්බර් 26 දිනදී ඔප්පුව නිල වශයෙන් අනන්ගූ වෙත භාර දීමට පූර්ව කොන්දේසි වශයෙන්, මුලින් එකඟවූ වසර-50 ක කල්බද්ද වෙනුවට, වසර-99 ක කල්බද්දක් සහිතව ඌලුරූ නැගීමට අවකාශ රජය විසින් ලබා දුනි. එහි මහත් අධ්‍යාත්මික සුවිශේෂතාවය නිසා, දේශීය අනන්ගූ විසින් ඌලුරූ නැගීම සිදු නොකරයි. පර්වතය නැගීම සිදු නොකරන ලෙසට ඔවුහූ ගාමිකයන් වෙත කියා සිටින්නේ, ගාමිකයන් භාවිතා කරන මාර්ගය විසින් ශුද්ධවූ සාම්ප්‍රදායික ඩ්‍රීම්ටයිම් මං පෙත රේඛනය වන නිසාත්, ගාමිකයන්ගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ වගකීමක් ඇති බව හැඟීම නිසාත්ය. 2019 ඔක්තොම්බර් වන තුරු, ගාමිකයන්ගේ මාර්ග විස්තරය දැක්වූයේ "නැගීම තහනම් නැත, එහෙත් අනන්ගූ භූමියෙහි ආගන්තුකයෙක් ලෙසින්, ඔබ පර්වතය නැගීමෙන් වැළකී සිටීමෙන්, අපගේ නීතියට හා සංස්කෘතියට ගරු කරන්නේ නම්, අප වඩාත් කැමති වෙමු" යනුවෙනි. 2010 වසරෙහි ප්‍රකාශනයක් පරිදී, වනෝද්‍යානය වෙත පැමිණෙන ගාමිකයන් අතරින් තුනෙන්-එක් පංගුවකට ස්වල්පයක් වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඌලුරූ තරණය කරති; මෙයින් ඉහළ ප්‍රතිශතයක් කුඩා දරුවන් වූහ. 1964 වසරෙහිදී එක් කල සහ 1976 වසරෙහිදී දිගු කල අත්වැල් දම්වැලක් විසින් පැයක්-දිගු නැගීම පහසු කරවනු ලැබූ මුත්, මුදුනට නැගුම, 800 m දිගු බෑවුම් සහිත දුෂ්කර එකක් වූ අතර අතරමග දැඩි සුලං තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමටද සිදු විය. නැගීමෙහිදී පුද්ගලයන් විසින් බොහෝ ජලය පානය කරන ලෙස නිර්දේශ කරනු ලැබූ අතර, ප්‍රමාණවත් නොවන සවියක් සහිත අය, කරකැවිල්ල වෙතින් පෙලෙන හෝ ව්‍යායාම සිදු කිරීම වලක්වන වෛද්‍යමය තත්ත්වයන් සහිත වූවන් හෝ යන්නන් පර්වතය නැගීමට උත්සාහ නොකල යුතු විය. පර්වත මුදුනෙහි දැඩි සුළං තත්ත්වයන් පවතින විට, ඌලුරු නැගීමට සාමාන්‍යයෙන් අවසර දෙනු නොලැබිණි . එවන් සිද්ධීන් වාර්තා කිරීම ඇරඹීමෙන් පසුව, විනෝදාස්වාදය සඳහා නැගීම හේතුවෙන් වූ මරණ සංඛ්‍යාව අවම වශයෙන් 37 ක් විය. 2011 වසරෙහි සිට 2015 වසර දක්වා කාලය තුල ගාමිකයන් අතරින් හයෙන් එකක් පමණ පර්වතය නැංගහ. 2010 වසරෙහිදී ඌලුරූ මුදුනෙහිදී සිදුවූ, නිරුවත් රඟපෑම, ගොල්ෆ් ක්‍රීඩාවෙහි යෙදීම සහ, නිරුවත්ව සිටීම ආදී මතභේදකාරී සිදුවීම් වෙතින්, පර්වතය නැගීම තහනම් කරන ලෙස වූ ඉල්ලීම් යළි පණ නැංවිණි. 2017 නොවැම්බර් 1 දිනදී, ඌලුරූ-කට ජුටා ජාතික වනෝද්‍යාන සභාව විසින් ඒ්කමතිකව තීරණය කලේ ඌලුරූ නැගීම තහනම් කරන ලෙසිනි. මෙම තහනම, 2019 ඔක්තොම්බර් 26 දින සිට බල පැවැත්වුණි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, තහනම පිළිබඳ ප්‍රකාශය සිදු කිරීමෙන් පසුව, පර්වතය නගින්නන් සහ ගාමිකයන් ප්‍රමාණයෙහි විශාල වැඩි වීමක් දක්නට ලැබිණි. ඡායාරූපකරණය ගාමිකයන් විසින් ඌලුරූහී සමහරක් කොටස් ඡායාරූපකරණය නොකරන ලෙසට, අනන්ගූ තවදුරටත් ඉල්ලා සිටින්නේ, සාම්ප්‍රදායික ජුකුර්පා විශ්වාස හා සබැඳි හේතූන් නිසාවෙනි. මෙම ප්‍රදේශ නම්, ස්ත්‍රී-පුරුෂභාවය-සබැඳි චාරිත්‍ර සඳහා වෙන්වූ අඩවි වන අතර, ප්‍රශ්නයට තුඩු දෙන චාරිත්‍රයන්හී නියැලෙන්නන්ට විරුද්ධ ස්ත්‍රී-පුරුෂ භාවය සහිත අනන්ගූ සඳහා තහනම් ප්‍රදේශ වෙති. පිටස්තර ලෝකයෙහිදී තහනම් අඩවි වල ඡායාරූප දැකීමෙන් අනන්ගූ විසින් නොදැනුවත්ව මෙම තහංචිය බිඳීම වැලකීම මෙම ඡායාරූපකරණ සීමා කිරීමෙහි අදහස වෙයි. ආශ්‍රිත සටහන් පුස්තක නාමාවලිය බ්‍රීඩ්න්, ස්ටැන්ලි (1995). ග්‍රොවිං අප් ඇට් ඌලුරූ, ඕස්ට්‍රේලියා. ෆෝර්ටිට්‍යුඩ් වැලි, ක්වීන්ස්ලන්ඩ්: ස්ටීව් පැරිෂ් ප්‍රකාශන. ISBN 0-947263-89-6. OCLC 34351662.