Խեյրիմլի

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փայտասար (այլ կիրառումներ) Խերմլու (ադրբ.՝ Xeyrimli՝ Խեյրիմլի), նախկին գյուղ հայ-ադրբեջանական շփման գծի վրա, հանդիսանում է վիճելի տարածք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ Կարգավիճակ Համաձայն Ադրբեջանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ հանդիսանում է Ադրբեջանի Ղազախի շրջանի տարածք։ Հայաստանի համար այն հանդիսանում է հայ-ադրբեջանական շփման գծին գտնվող մի քանի բնակավայրի համար անվտանգության սահմանային գոտի՝ 1992 թվականից վերահսկվելով Հայաստանի զինված ուժերի կողմից։ Պատմություն Համաձայն մի շարք վերլուծությունների՝ Խեյրիմլի գյուղը հիմնել են հայկական Խերումյաններ մելիքական դինաստիայի ներկայացուցիչները։ «Արձագանք» շաբաթաթերթի թղթակից Քաջիկյանը 1888 թվականինայցելել է Կունեն (ներկայիս Կիրանց) գյուղ, որի անտառապատ լքված տարածքում հաշվառել է 7 եկեղեցի, հին գերեզմանատեղի, կամուրջներ և պնդել, որ այն նախկինում եղել է քաղաքատեղի։ Հաշվի առնելով Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արձանագրությունը՝ նշել է, որ Խերումյանների ժառանգների մի մասն ապրում է Կունենում, մի մասը Թիֆլիսում, իսկ մյուս մասն էլ իսլամ ընդունելով՝ տեղափոխվել է մոտակա Խերումլի գյուղ, որը իր այցելության ժամանակ արդեն թաթարացած բնակավայր էր։ Քաջիկյանը նշել է, որ երբ այցելել է Խերումլի, այնտեղի բնակիչները խոստովանել են, որ ունեն հայկական ծագումը։ Ըստ ուսումնասիրությունների՝ այս տարածքներում 18-րդ դարի երկրորդ կեսից և 19-րդ դարում մեծ չափերի էր հասել հայ բնակչության բռնի կրոնափոխությունը։ Այդպիսի բնակավայրերից էր Խերումլին, որտեղ հաստատվել են Խերումյաններ մելիքական դինաստիայի այն ժառանգները, ովքեր իսլամացվել էին։ Արցախյան ազատամարտ Արցախյան պատերազմի ժամանակ՝ մինչև 1992 թվականի մարտը Խերմլուն հանդիսացել է ադրբեջանական ռազմական հենակետ, որտեղ տեղակայված էին Ադրբեջանի ոստիկանության հատուկ ուժերը և նրանց զրահատեխնիկան։ Խերմլուից ադրբեջանցիները պարբերաբար գնդակոծվում էին հարևան հայաբնակ Կիրանց, Ոսկեպար, Ծաղկավան և այլ գյուղեր։ 1992 թվականի մարտի 8-ից գյուղի տարածքը անցել է Հայաստանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Գյուղի հանձնումն Ադրբեջանին 2024 թվականի ապրիլի 20-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Խեյրեմլի գյուղը հանձնվելու է Ադրբեջանին և այդ նպատակով ձևավորվել է սահմանազատման հանձնաժողով։ Նույն թվականի մայիսի 2-ին Հայաստանի Ներքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որ Հայաստանի Պաշտպանության նախարարությունը սկսել է Խեյրեմլիի տարածքի ականազերծում, որպեսզի սահմանազատման հանձնաժողովը կարողանա սահմանազատման աշխատանքներ իրականացնի։ Ծանոթագրություններ