Ani Köprüsü

Ani Köprüsü veya İpek Yolu Köprüsü, Ermenistan-Türkiye sınırını ayıran Arpaçay nehrinin üzerinde yer alan, MS 9. yüzyılda inşa edilen taş bir köprü. Tarihi İpek Yolu'nun Anadolu topraklarına ilk giriş noktasında konumlanan köprünün kuzeybatı ayağı Türkiye, güneybatı ayağı ise Ermenistan sınırları içinde yer almaktadır. 2016 yılında Ani Arkeolojik Alanının bir parçası olarak UNESCO Dünya Mirası listesine eklendi. Etimoloji Ani Köprüsü adını Orta Çağ Ermeni başkenti olan Ani'den almaktadır. Orta Çağ'daki tarihi İpek Yolu'nun Anadolu'ya ilk giriş noktasında bulunduğu için İpek Yolu Köprüsü adı da yaygın olarak kullanılmaktadır. Büyük Selçulular döneminde inşa edildiğine dair tezlerden dolayı "Selçuklu Köprüsü" olarak da adlandırılmaktadır. Ayrıca yerel halk arasında Arpaçay Nehri üzerinde yer aldığı için Arpaçay Köprüsü'de kullanılmaktadır. Konumu ve tarihi Günümüzdeki mevcut köprünün yaklaşık 9. veya 10. yüzyılda, Ermeni Bagratuni Krallığı döneminde büyük imar faaliyetlerinin yaşandığı Ani antik şehri'nde inşa edildiği tahmin edilmektedir. Bunun yanı sıra Kars Kafkas Üniversitesi'nden Yaşar Kop, köprünün 12’nci yüzyılın başlarında Büyük Selçuklu İmparatorluğu döneminde inşa edildiğini, savaşlar ve depremler nedeniyle büyük ölçüde tahrip olduğunu öne sürdü. Kop, 1119 tarihli bir kitabede, köprüden pamuk ve keten taşındığına dair bilgiler yer aldığını ekledi. Bu dönemde yaşanan savaşlar nedeniyle köprünün mimari özelliklerine dayanarak 13. ve 14. yüzyıllarda geçirdiği onarımlarla son halini aldığı düşünülmektedir. Ani köprüsü günümüzde Türkiye'nin Kars ilinin Ocaklı köyü ve Ermenistan'ın Şirak vilayetine bağlı Haykadzor köyü arasındaki Arpaçay üzerinde konumlanmıştır. İki katlı köprünün zemin katı kervanların geçişi için, üst katı ise yaya ve askerlerin geçişi için kullanılmıştır. Köprünün kemeri, 16 Ekim 1807’de Osmanlı İmparatorluğu ve Rus İmparatorluğu arasındaki savaş sırasında, Ruslar tarafından ulaşımı engellemek amacıyla tamamen yıkılmış durumdadır. 1850'lerde Fransız oryantalist Marie-Félicité Brosset, çizdiği gravürlerde köprünün yanında bir askeri karakoldan bahsetmiştir fakat günümüzdeki ören yerinde bu tür bir yapıya rastlanılmamıştır. Yapısı Ortalama uzunluğu 30-32 metre, genişliği ise 10-11 metre olan olan köprünün tek gözlü sivri kemerinin uzunluğu ise 35 metredir. İç kısmı moloz taşlar, dış kısımları ise düzgün işlenmiş kesme taş malzemeden inşa edilmiştir. Günümüzde köprünün kuzeybatı ayağı Türkiye içinde, güneybatı ayağı ise Ermenistan toprakları içinde yer almaktadır. Restorasyon çalışmaları ve korunma durumu 12 Eylül 2025'te Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin iyileştirilmesi kapsamında Erivan'da yapılan toplantıda, Ani Köprüsünün ortaklaşa yenilenmesine karar verildi. 4 Mayıs 2026'de Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesi kapsamında Ermenistan'ı ziyaret eden Türkiye Cumhurbaşkanı yardımcısı Cevdet Yılmaz ve Ermenistan Başkanı Nikol Paşinyan tarafından iki ülke sınırındaki köprünün ortak restorasyonuna ilişkin protokol imzalandı. Protokol, Türkiye-Ermenistan Normalleşme Süreci özel temsilcileri Serdar Kılıç ve Ruben Rubinyan tarafından imzalandı. Ani Köprüsü, UNESCO'nun 2016'da gerçekleştirdiği 40. oturumda Ani Arkeolojik Alanı'nın bir parçası olarak UNESCO Dünya Mirası listesine dahil edildi. Kaynakça