Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի (Մաստարա)

Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի, կանգուն հայկական եկեղեցի է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Մասթարա գիւղի մէջ, միջնադարեան Հայաստանի հնագոյն ու ամենակատարեալ կառոյցներէն մէկը։ Եկեղեցին իւրայատուկ է իր ճարտարապետական ոճով եւ իր նման եկեղեցիներուն կը կոչեն «մասթարայատիպ» եկեղեցիներ։ Ճարտարապետութիւն Եկեղեցւոյ աղօթասրահը քառանկիւնի է (12 մ X 11,20 մ), անկիւններուն երկարած հսկայ փողակամարները վեր կը բարձրանան ութանկեան, երկրորդ շարքի փողակամարները՝ տասնվեցանկեան, որու վրայ բարձրացող թմբուկը կ'աւարտի 16 փոքր փողակամարներու շարքով, դառնալով գմբէթի հիմքը։ Թմբուկը դուրսէն ութանիստ է, անկիւնները հատուած են եռանկիւնաձեւ խորշերով։ Գմբէթածածկ քառանկիւնի ծաւալի նիստերուն կցուած են խորաններ՝ ներսէն պայտաձեւ, դուրսէն հնգանիստ։ Արեւելեան խորանի երկու կողմը, խորանի ծաւալէն զգալի ցածր, փոքր սենեակներ են։ Եկեղեցու վեղարը կոնաձեւ է, սալածածկ (նախնականը եղեր է կղմինտրեայ, կորագիծ նկարուածքով), ունի մուտքեր արեւմտեան եւ հարաւային խորաններէն, ութ լուսամուտ թմբուկի, ինը՝ աղօթարանի ծաւալի վրայ։ Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցին բացառիկ է իր ներսի տարածութեան լուծմամբ, առաւել ամբողջական է, ընդարձակ, գմբեթի եւ ցածի ծաւալներու կատարեալ հաւասարակշռութիւնն աղօթարանի կերպարին կը հաղորդէ վեհ անդորրութիւն, իսկ լայնաթոիչք գմբեթն ու այն կրող զորեղ փողակամարները՝ հզօրութիւն եւ առնականութիւն։ Եկեղեցւոյ կառուցուածքը ձեւընկալ մակերեսներով ստեղծուած մոնոլիտ համակարգ է՝ իրականացուած քարով, կ'աշխատի որպէս շրջուած զանգ, որու ծանրութեան կեդրոնը բարձրութեան 1/3-ի վրայ է։ Կառուցուածքի այս համակարգով պայմանաւորուած է եկեղեցւոյ բացառիկ կայունութիւնն ու սեյսմակայունութիւնը, որ միաժամանակ իր գեղարուեստական արտայայտչականութեան հիմնական միջոցն է։ Մասթարայատիպ են Ոսկեպարի (6-րդ դ.), Արթիկի Մեծ (7-րդ դ.), Հառիճի վանքի (7-րդ դ.) եւ Կարսի Առաքելոց (10-րդ դ.) եկեղեցիները։ Պատկերներ Գրականութիւն Թորամանեան Թ. Նիւթեր հայկական ճարտարապետութեան պատմութեան, (հ.) 1-2, Ե.,1942-48 Токарский Η. Μ, Архитектура Армении ΙV-XIV вв, Е., 1961; Еремян А О взаимоотношениях армянской и византийской архитектуры IV-VII вв., Е, 1978 Strzygowski J., Die Baukunst der Armenier und Europa.., t. 1-2, Wienn, 1918. Արտաքին յղումներ Մաստարայի Սուրբ Յովհաննէս եկեղեցի Archived 2022-05-25 at the Wayback Machine. Armeniapedia.org. Մասթարայի եկեղեցի Կաղապար:Հայկական եկեղեցիներ եւ վանքեր