Դպրեվանք (Կիւմրի)

Դպրեվանք, վանք Շիրակ գաւառին մէջ։ Ան կը հանդիսանայ Կումայրիի մէջ կառուցուած առաջին եկեղեցին, որ ըստ որոշ աղբիւրներու՝ կառուցուած է VII դարուն։ Եղած է մշակոյթի կեդրոն։ Վանքը գտնուած է բլուրի վրայ, ներկայիս՝ «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցի տարածքին մէջ։ Դպրեվանքին մէջ կրթութիւն ստացած է՝Անանիա Շիրակացին։ Պատմութիւն Կը յիշատակուի VII դարուն, կապուած՝ Բարսեղ Ճոնի անուան հետ, որ այդ ժամանակ եղած է Դպրեվանքի վանահայրը։ Կ'ենթադրուի, որ Դպրեվանքը կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի Կարմիր վանքին, որուն եկեղեցին խաչաձեւ գմբէթաւոր, չորս աւանդատուներով կառուցուածք է։ Դպրեվանքի պատմութեան նշանաւոր փուլերէն եղած է X դարը, երբ Բիւզանդիոյ մէջ հալածուած հայ վանականները՝ այստեղ ստեղծեցին խոշոր միաբանութիւն։ Եկեղեցին հիմնովին վերակառուցուած է 935 թ.-ին՝ Աբաս Բագրատունի թագաւորի ջանքերով, Բիւզանդիայէն հալածուած հայ հոգեւորականներու մասնակցութեամբ։ Եկեղեցին կանգուն մնացած է մինչեւ՝ 1837 թ.-ը, երբ սկսաւ կառուցուիլ «Ալեքսանդրապոլ» ամրոցը։ Դպրեվանքը ինկաւ՝ Ալեքսանդրապոլ ամրոցի տարածքին մէջ։ Զինուորական իշխանութեան հրամանով անիկա վերջնականապէս քանդեցին 1852 թ.-ին եւ անոր փոխարէն կառուցեցին զինապահեստ։ Դպրեվանքին մէջ պահուած է Աստուածածինի նշանաւոր խաչը, որով բուժուած է Վրաց թագաւոր Դեմետրէ I-ի (1125–56) կինը, այնուհետեւ Ս. Խաչը տեղափոխած են Վրաստանի Վարձիա վանքը։ Շինութեան Արտաքին Տեսքը Աղբիւրներու համաձայն, եկեղեցին կառուցուած է սեւ քարերէն եւ նման եղած է Կարսի Առաքելոց եկեղեցւոյ։ Ոմանց կարծիքով, եկեղեցին կը համապատասխանէ Շիրակ գաւառի Կարմիր վանքին, որ խաչաձեւ, գմբէթաւոր, չորս աւանդատուներով կառուցուածք է։ Տե՛ս նաեւ Կիւմրիի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ հուշարձաններու ցանկ Աղբիւրներ Ստեփանոս Տարօնեցի Ասողիկ, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2000 Վարդան Արեւելցի, Տիեզերական պատմութիւն, Ե., 2001 Ափրիկեան Ս., Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան, հ. 1, Վնտ., 1903–05 Ատրպետ Ս., Դպրեվանք, ՀԱ, 1913, դ 10 Thierry N. et M., A propos de quelques monuments chrétiens du vilayet de Kars (Turquie), “Revue des études arméniennes”, t. 8, P., 1971 Cuneo P., Architettura armena dal quarto al diciannovesimo secolo, Roma, 1988 Ծանօթագրութիւններ