Սարահարթ (գյուղ)

Սարահարթ, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Սպիտակ համայնքում։ Գտնվում է Գոգարան գետի ափին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 27 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Սարահարթ գյուղը գտնվում է Բազումի լեռնաշղթայի Չքնաղի լեռներ կոչվող բազուկի արևմտյան լանջերին։ Սպիտակ քաղաքից 8 կմ հյուսիս–արևմուտք, բլրապատ ու թեք հարթավայրում, ծովի մակարդակից 1500 մետր բարձրության վրա, զուրկ է բնական և արհեստական անտառներից։ Գյուղը հիմնադրվել է 1828 թվականին։ Գյուղի բնակիչները գաղթել են Բասենի նահանգի Վերին Բասենի Էյքիբադ գյուղից և բնակություն հաստատել Գյուլլիջա գյուղում, որը 19.04.1950 թ. վերանվանվել է Սարահարթի։ 1988 թվականին ավերիչ երկրաշարժից հիմնովին ավերվել է։ Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, որի շենքը կառուցվել է երկրաշարժից հետո, սովորում է 180 աշակերտ։ Գյուղի կլիման ձմռանը ցուրտ է, ամռանը՝ զով։ Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ և պտղաբուծությամբ։ Գյուղում են գտնվում «Ժամ» եկեղեցին (XVIII-XIX դդ.) և «Կարմիր Ավետարան» մատուռը։ Բնակիչները գաղթել են 1830 թ. Էրզրումի նահանգի Բասենի գավառի, Էգէպատ (Էգեպատ կամ Այգեպատ) գյուղից ։ Գյուղի կլիման ձմռանը ցուրտ է, ամռանը՝ զով։ Գյուղում առկա է ոռոգման ջրի նոր կառուցված ցանց։ Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, որի շենքը կառուցվել է երկրաշարժից հետո, ունի նաև նորակառույց բժշկական ամբուլատորիայի շենք։ Գյուղի բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Մինչև 1988 թ. երկրաշարժը գյուղում կար երկու եկեղեցի՝ 1884 թ. կառուցված Սուրբ Աստվածածինը և XIX դարի՝ Սուրբ Փրկիչ եկեղեցիները։ Երկրաշարժի հետևանքով երկուսն էլ ավերվեցին, առաջինը հիմնովին, իսկ երկրորդը՝ մասամբ։ Արմատներով Սարահարթից, ամերիկաբնա Աշոտ Մարտիրոսյանի հովանավորությամբ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին 2007թ. վերանորոգվել է, և այժմ գործում է։ Բնակչություն Սարահարթի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև. Տես նաև Սարահարթի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ) Ծանոթագրություններ