Смбатаберд

Смбатаберд — Арменияның Вайдзор ауданындағы Артабуйнк және Ехегис (бұрынғы Алаяз) ауылдары арасындағы төбенің басында орналасқан бекініс. Тарихы Тастарды өңдеу, оларды төсеу (қабырғалардың қалыңдығы 2-3 м жетеді) және құрылыс техникасы бекіністің 10-11 ғасырлардағы салынған мерзімін дәл анықтауға негіз береді. Ол Арменияда қуатты қорғаныс құрылымдары құрылып жатқан кезде Смбат II Багратуни Тизеракал («Әлем билеушісі») тұсында салынған болуы мүмкін. Жалпы пікір бойынша, бекініс біраз уақыт Рим империясы жаулап алған Атропатенаның иелігінде болған, сол кезде Армения Римнің қол астында болған. Смбатаберд Вайоц-Дзор мен Сюниктегі ең көне және ең үлкен бекіністердің бірі болды. Ол 5-ғасырға дейін де болған болуы мүмкін. Смбатаберд Васакян әулетінің әскери бекінісі ретінде қызмет етті және кейіннен Орбелян билігі кезінде нығайтылды. Бекіністің бастапқы атауы белгісіз. Адамдар оны Смбатаберд деп атайды, ол Ехегис ауылының маңындағы Смбат Орбелянның қабіріне байланысты болуы да мүмкін. Бірақ бекініс 10 ғасырда билік еткен Сюник князі Смбаттың атымен аталған болуы да әбден мүмкін. Бекіністің атқарған қызметі Бекініс ағашсыз тегіс аймақтың ортасында төбенің басына орналасқан. Ол үш жағынан Артабан және Ехегис өзендері ағып жатқан шатқалдың шетінде орналасқан тік жартастармен қоршалған. Ғимаратқа тек солтүстіктен, садақшылар күзететін үлкен қақпалар арқылы кіруге болады. Көкжиекте жау жасақтары пайда болған жағдайда, жергілікті тұрғындар қауіп туралы күзет мұнараларында жағылған оттар арқылы хабардар етілді. Кейін олар кешеннің ішіне қарай бет алып, қақпалар күшті болттармен бекітіліп, бекініс қабырғаларына жақындаған жаулардың басына ыстық шайырмен және қайнаған сумен араласқан тастар құйылды. Бекіністі шабуылмен алу мүмкін болмады, ағаштардың жоқтығынан жебелерден жасырынатын жер болмады, ал қалыңдығы 2-4 м биік тас қабырғаларды шабуылдап алу мүмкіндігі жоқ еді. Бекіністі қоршауға алу да еш нәтиже бермеді, бекініске жасырын су құбыры тартылды, қоймаларда азық-түлік қоры жеткілікті болды. Смбатабердтің бүкіл өмірінде жаулар оны бір-ақ рет басып алды , онда да қулықтың арқасында. Олар жылқыларды тұзбен қоректендіріп, бекініс маңында жайылымға жібереді. Шөлдеуден қиналған жануарлар су болатын жерді іздеп, су құбырын тауып алды. Суды бөгеп алған жаулар бекініс қорғаушыларын берілуге мәжбүрледі. Қазіргі жай-күйі 2006-2007 жылдары бекіністі ауқымды қайта құру жұмысы жүргізілгеніне қарамастан, оның көп бөлігі қазір қираған күйде. Бір кездегі қуатты қамалдан биіктігі 10 м, ені 3-4 м жартылай шеңберлі негіздері бар базальт қабырғасы және бұрынғы ғасырларда 10-11 м жететін күзет мұнараларының бір бөлігі қалды. Дереккөздер