Voğci

Voğçi (Ermenice: Ողջի) (1991 yıla kadar - Оhçuoğlu, Azerice: Oxçuoğlu) - Ermenistan`ın Şirak marzında (vilayeti) köy. Nüfusu — 579 kişi. Bölge merkezinden 16 km güney-batıdа, Arpaçay`ın (Ermenice Ahuryan) sağ kıyısındadır. 1988 yıla kadar Ermenistan SSC`nin Amasya rayonunda (bölgesinde) Azeri köyü. Köyde 1905. yılında 854, 1914 – 980, 1931 – 873, 1970 – 1412, 1987 senede 1670 Azeriler oturuyordu. Onların hepsi 1988 yılında zor gücüne Amasya (Ağbaba) rayonu nüfusunun çoğunluğunu teşkil eden Azerbaycanlılar ile beraber Ermenistan`dan sürülmüşler ve bu sırada Azerbaycan basını verilerine göre göçmenler arasında 11 kişi yaşamını kaybetmiştir. Tarih 1897 yıl Rusya İmparatorluğu ilk nüfus sayımı verilerine göre "Kars Oblastı Kars Merkez okruguna giren Ohçi-oglı (Оhçe-оglı) köyünde - 709 kişi yerli (303 erkek ve 344 kadın) ve 9 geçici iskan etmek üzere 718 kişi oturuyordu". 1912 yılda köyde 930 kişi (hepsi Karapapak boyuna mensup Azeriler olmak üzere) iskan ediyordu. 1918-1919 yıllarında tüm Kars bölgesi gibi köy Güneybatı Kafkas Demokratik Cumhuriyeti toprakları içerisinde yer alıyordu. Köy aydınlarından Hacı Abbas oğlu Kerbalayi Mehmet Bey cumhuriyetin kurucularından olup 1 Aralık 1918 yılında Kars`ta gerçekleşen Kongre`de geçici parlamentonun 12 üyesinden biri, az sonra (Ocak 1919) ise seçilmiş 64 yerlik parlamentonun millet vekili olmuştur. Güneybatı Kafkas Demokratik Cumhuriyetinin çöküşü ve bölgenin İtilaf devletleri tarafından Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti`ne bırakılmasından sonra 29 Ocak 1919 yılında Kars`ın Ermeni Valisi Stepan Korganov`a bağlı Ermenistan silahlı kuvvetleri, Gurgen Mazmanov komutasında top ve makineli tüfek yardımcılığı ile Kızılçahçah (Şüregel) nahiyesinin Azeri köylerine saldırmış, o sıradan Ohçuoğlu köyünde 150 ev yaktıktan sonra nüfus üzerinde kıyım ve talanlar uygulamışlar. İtilaf devletleri tarafından Güney Kafkasya`da Yüksek Komiser atanmış Amerikalı albay W.Haskel ve Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti Bakanlar Konseyi Başkanı A.Hatisov`un verdiği Müslüman nüfusa dokunulmayacağına dair söze rağmen 15 Şubat 1920 yılından itibaren Ermenistan ordusu Ani ve Daynalık köylerini topa tutarak işgal ettiler. Bu köylerin nüfusuna uygulanan katliamdan dehşete düşen Ohçuoğlu ve Mehmetabad köyleri, Gümrü şehrinin yerli Azeri nüfusu yurtlarını terkederek göçmen oldular. Ama yolda uğradıkları tipi yüzünden 150 kişi hayatını kaybetti. Sonradan toprakları üzerinde Ermenistan SSC Amasya rayonu kurulacak Zaruşat ve Şüregel nahiyelerinin doğu kısımlarında gerçekleştirilen bu katliam sonucunda 2.000 sivil halk öldürülmüş, 28 köy mahvedilmiş, genç Müslüman kızları esir edilerek Ermeni yönetimindeki Kars ve Gümrü şehirlerine götürülmüştür. Kars Antlaşmasına (1921) göre, köy eski Kars Oblastı topraklarının Arpaçay suyunun sağ kıyısında kalan küçücük kısmı ile beraber Ermenistan SSC`ye verildi. Bu topraklarda Sovyet döneminde 26 köyden ibaret (1988 yılında 19 köyde Türkler oturuyordu) Amasya rayonu kuruldu, yeni düzene göre Ohçuoğlu kendisi Ermenistan`da, ama komşu Mehmetabad Türkiye`de kaldı. Ünlü sakinleri Mehmettağı İbrahim oğlu Caferov (1936-2007) - Azerbaycan Milli ilimler Akademisi üyesi, аkademisyen, Azerbaycan Ziraat Akademisi Rektörü (1983-1989; 1995-2007). Notlar