Каджаран

Каджаран (арм. Քաջարան) — Арменияның Сюник облысының батысындағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Каджаран халқының саны 9 475 адамды құрады. Каджаран Армениядағы 59 қаланың бірі және халқы бойынша 39-шы орында. Географиялық сипаттамасы Қаланы оңтүстігінде Мегри және батысында Зангезур жоталары қоршап тұр. Каджаранның өзі Аракстың сол жақ саласы Вохчиде орналасқан. Капанға дейінгі қашықтық 25 км, Ереванға дейін - 356 км. Каджаран альпілік климаттық белдеуде орналасқан. Орташа жылдық температура +6,9°C, абсолютті максимум +33,5°C, ал абсолютті минимум -18,5°C. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 600-ден 705 мм-ге дейін, негізінен мамыр және маусым айларында жауады, жауын-шашын мөлшері 99-дан 104 мм-ге дейін жетеді, тәуліктік максимум 66 мм. Орташа ылғалдылық 69%, мамыр айы жылдың ең жаңбырлы айы (74%). Тарихы Қала атауы армян тіліндегі «Кадж» (батыл) және «орын» деген мағынаны білдіретін «аран» сөзінен шыққан. Бұрынғы атауы Качачут болған. Каджаран туралы алғашқы тарихшы Степан Орбелян өзінің 13 ғасырдағы Сюник тарихында айтқан. Орта ғасырдың соңында бұл атау Кчанантс болып өзгерді, бүгінде кейбір жергілікті тұрғындар оны осы атаумен атайды. Қала аумағында тұрғындар біздің заманымызға дейінгі 3-2 мыңжылдықтарда мекендеген. Бұған дәлел ретінде осы аймақтан табылған пұтқа табынушылық ғибадатхананы айтуға болады. Ескі Каджаранц ауылы қазіргі қаладан батысқа қарай 2 км жерде орналасқан, ол Дзорк кантонының құрамына кірген. 1947 жылы ол қалалық үлгідегі қоныс мәртебесін алды. Халықтың көпшілігі Капан мен Таулы Қарабақтан келген армян жұмысшылары. 1930 жылы мыстың үлкен кен орындары табылды, ал Кеңес үкіметі ірі мыс-молибден зауытын салуға бұйрық берді. Құрылыс 1940 жылы басталды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты тоқтатылды. 1951 жылы өндіріс процесін ұйымдастыру үшін Зангезур мемлекеттік тау-кен компаниясы құрылды, ол Кеңес Одағындағы ең ірі компаниялардың біріне айналды. 1958 жылы 21 тамызда Каджаран қала мәртебесін алды. Экономикасы және инфрақұрылымы Қазіргі уақытта Каджаран (Зангезур) мыс-молибден зауыты өзінің максималды қуатының 95%-ында жұмыс істейді. Өнімнің тек 40%-ы ғана Арменияда ішкі нарықта қолданылады. Қалған бөлігі негізінен бұрынғы кеңестік республикаларға: Ресейге, Грузияға және көршілес елдерге экспортталады. 2004 жылдан бастап Магнитогорск темір-болат зауытында (ММК) Арменияда өндірілген барлық молибденді өңдеу үшін жаңа өндірісті жаңғырту бағдарламасы жүзеге асырылды (Ереван зауытымен бірлесіп). 2008 жылдан бастап Каджаран арқылы Ираннан газ құбыры тартылды. Каджаранның инфрақұрылымы таулы жердегі күрделі құрылыс жағдайларына қарамастан жақсы дамыған. 2017 жылғы жағдай бойынша Каджаранда екі мемлекеттік мектеп және екі мектепке дейінгі мекеме бар. Қалада сонымен қатар Каджаран орта техникалық колледжі орналасқан. Дереккөздер