Աղավնաձոր (Վայոց ձորի մարզ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղավնաձոր (այլ կիրառումներ) Աղավնաձոր, գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Արենի համայնքում։ Անուն Աղավնաձոր է վերանվանվել 1946 թվականին։ Աշխարհագրություն Մարզկենտրոնից 14 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Համայնքի վարչական տարածքը 4682 հեկտար է՝ 466 հեկտար վարելահողեր են, 1071 հեկտար արոտավայր, 379,4 հեկտար այգիներ։ Գյուղի հյուսիսային մասում իր գեղեցկությամբ աչքի է ընկնում Թեքսարի լեռնաճյուղերից Ուլգյուր գագաթը, որը ծովի մակարդակից ունի 2690 մ բարձրություն։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 1450-1600 մ է, իսկ կենտրոնական մասում ունի 1530 մ բարձրություն։ Աղավնաձորի սարահանդն ունի հնագույն հրաբխային կառուցվածք և կտրտված է բազմաթիվ փոքրիկ գետակներով ու ձորակներով։ Կլիմա Կլիման արտահայտված է մերձարևադարձային չոր կլիմային բնորոշ բնութագրով, այն է՝ չոր և շոգ ամառներով և խոնավ, չափավոր ցուրտ ձմեռներով։ Տեղումների քանակը տատանվում է 350-400 մմ։ Առավելագույն տեղումներ դիտվում է գարնանը՝ մայիս ամսին, որը խթանում է լեռնալանջերի ձյան հալոցքին և առաջացնում է սելավներ։ Բուսական և կենդանական աշխարհ Աշունը երկարատև է և տաք, որը ստեղծում է բարենպաստ պայմաններ մրգերի հասունացման համար։ Հատկապես «Արենի» տեսակի խաղողն է լավ հարմարվել տեղանքին։ Կլիմայի հետևանքով ձևավորվել է յուրօրինակ բուսական և կենդանական աշխարհ, հատկապես աչքի է ընկնում դեղաբույսերով՝ ուղտափուշ, ուրց, գազ, մասուր, հազարատերևուկ, ղանթափա, երիցուկ և այլն։ Կենդանական աշխարհը հարուստ է թռչուններով՝ կաքավ, լոր, արծիվ, սողուններով՝ թունավոր օձեր` գյուրզա, իժ, ինչպես նաև գիշատիչներով` աղվես, գայլ, շնագայլ, արջ։ Պատմություն Միջնադարում Աղավնաձորի տարածքում, Դվին–Պարտավ առևտրական ճանապարհի վրա, եղել է քարավանատուն։ Գյուղի հիմնադրումը վերագրվում է XIII-րդ դարի սկզբներին։ Աղավնաձորը կոչվել է նաև Աղնաձոր, Այնազուր։ Հին գյուղը գտնվելիս է եղել այժմյան գյուղի կենտրոնական հատվածում։ Երկրորդ բնակեցումը եղել է 1828 թվականին։ Բնակչությունը ներգաղթել է ռուս-պարսկական պատերազմի տարիներին հիմնականում Խոյից, Սալմաստից, Վանից, Մակուից, Սասունից, Նախիջևանից։ Աղավնաձոր գյուղի շրջակայքում եղել են բնակավայրեր, դրանք են՝ Ապանան, որը գտնվում է գյուղից մոտ 4 կմ հյուսիս–արևելք, Բաղչաջղը՝ գյուղից մոտ 3 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ղզլաղլը, Միրաշը։ Այդ տարածքներում գտնվել են կահ-կարասիներ, խաչքարեր փոքրիկ քանակով, գտնվել են նաև կարասային թաղումների շրջանի մնացորդներ (մ.թ.ա. II)։ Պատմամշակութային հուշարձաններ Աղավնաձոր գյուղի տարածքում առկա են պատմամշակութային բազմաթիվ հուշարձաններ։ 2003 թվականի տվյալներով բնակավայրի տարածքում հաշվառվել է 9 անուն հուշարձանախումբ ընդհանուր 24 անուն հուշարձան, որոնք ընդգրկված են պետության կողմից հաստատված պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Աղավնաձորից 5-6 կմ դեպի նհյուսիս-արևելքում է գտնվում մ․թ․ա․ 2-րդից 1-ին հազարամյակներով թվագրվող ամրոցը բնակատեղիով և դամբարանադաշտով։ Գյուղից 2 կմ դեպի հյուսիս՝ լեռան գագաթի տափարակին և նրան հարող լանջերին է գտնվում 10-ից 14-րդ դարերով թվագրվող գյուղատեղին գերեզմանոցով։ Բնակավայրից 4 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Ռինդ և Աղավնաձոր գյուղերի միջև, Վերին Ուլգյուրից արևելք է գտնվում 9-ից 14-րդ դարերով թվագրվող գյուղատեղին, որը հայտնի է «Վանքի ձոր» անունով։ Այնտեղ է գտնվում 13-ից 14-րդ դարերով թվագրվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, վերջինի շուրջ տարածվող և 10-ից 14-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոցը բազմաթիվ խաչքարերով, որոնցից մի քանիսը մինչև խաչքար դառնալը եղել են ցլակերպ վիշապաքարեր և թվագրվում են մ․թ․ա․ 2-րդ հազարամյակով։ Գերեզմանոցում պահպանվում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու ճարտարապետ Մոմիկի որդու՝ Ասկանդրի խաչքարը։ Իսկ Աստվածածին եկեղեցու բակում գտնվել է Մոմիկի մոր և քրոջ գերեզմանները։ Գյուղի հարավային եզրին՝ դաշտամիջյան ճանապարհի աջ կողմում է գտնվում 10-ից 12-րդ դարերով թվագրվող «Հակոբխաչ» անունով հայտնի մատուռը։ Ագարակաձորի տարածքում կան նաև 10-ից 14-րդ դարերով թվագրվող մենավոր խաչքարեր, ինչպես նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Խորհրդային Միության համար զոհված ագարակաձորցիների հիշատակին նվիրված հուշարձան, որը կառուցվել է 1947 թվականին։ Բնակչություն Նախնիները 1828-1829 թվականներին գաղթել են Խոյից և Սալմաստից։ Աղավնաձորի ազգաբնակչության փոփոխությունը. Հանրային կյանք Գյուղում գործում է մեկ միջնակարգ դպրոց՝ երկու մասնաշենքով, մանկապարտեզ, արվեստի դպրոց, բուժկետ, մշակույթի տուն, կապի հանգույց։ Տնտեսություն Գյուղի տնտեսության գլխավոր ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, հիմնականում զբաղվում են պտղաբուծությամբ, խաղողագործությամբ, ծխախոտագործությամբ, դաշտավարությամբ և անասնաբուծությամբ։ Արևային օրերը՝ արևափայլը, մինչև 340-350 օր է կազմում, որով էլ պայմանավորված է արտադրված գյուղատնտեսական ապրանքների՝ պտղատեսակների և բանջարեղենի, բարձր որակը։ Խորհրդային տարիներին գյուղում եղել է կաթնապրանքային ֆերմա, նաև ոչխարաբուծական ֆերմաներ, ներկայումս էլ խնամվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասուններ։ Գյուղում գոյություն ունեն մի քանի ֆերմերային տնտեսություններ, որոնք զբաղվում են անասնապահությամբ և խաղողագործությամբ, ինչպես նաև՝ մեղվաբուծությամբ։ Արտադրվում է գինի, օղի, չիր, պանիր, բուրդ, միս, մեղր և այլն։ Գյուղում գործում է խաղողի վերամշակման երկու ձեռնարկություն, արտադրում և արտահանում է «Լուսարև», «Գեդեոն», «Հարսնասար» տեսակի որակյալ գինիներ։ Գյուղում կա նաև երկաթի վերամշակման գործարան՝ «ՄԻԼ-ՆԱՐ» ՍՊԸ, որն էլ նպաստում է գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Ծանոթագրություններ