Մաշտոցներ

Մաշտոցներ, մատուռ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Սևան քաղաքի Ցամաքաբերդ թաղամասից 2,5-3 կմ դեպի արևելք։ Կառուցված է Ցամաքաբերդից արևելք ընկած լեռների, որոնք նույնպես կոչվում են «Մաշտոցներ» հարավային լանջերից մեկի վրա։ Անվան ստուգաբանություն «Մաշտոցներ» անվանումը կապված է Մաշտոց Ա Եղիվարդեցի կաթողիկոսի հետ (897-898)։ Պատմություն Մաշտոցը (ավազանի անունը՝ Ստեփանոս) ծնվել է 833 թվականին Եղվարդ գյուղում։ Ուսանել է Մաքենացվոց վանքում և դարձել տեղի միաբան, այնուհետև անցել է «Արտավազդա ապարանք» կոչված ավելի խստակրոն անապատը։ Ապա առանձնանալով՝ 862 թվականին եկել է Սևանի կղզու հանդիպակաց՝ «Մաշտոցներ» լեռներում ճգնելու, որտեղ կառուցել է ճգնարան ու այնտեղ երկար ժամանակ ապրել է աղոթալից ու սրբակենցաղ վարքով։ Այստեղից էլ անցել է Սևանի կղզին, հիմնել միաբանություն, Սյունիքի բդեշխի և նրա կնոջ՝ Աշոտ Բ Երկաթի դստեր՝ Մարիամ իշխանուհու հետ Սևանում 871 թվականին կառուցել է Սուրբ Հարություն, Սուրբ Առաքելոց և Սուրբ Կարապետ եկեղեցիները։ Այդ եկեղեցիներից ներքև նա կառուցել է Սուրբ Աստվածածին մատուռը, որը պահպանվել է մինչև 1920-ական թվականների սկիզբը, այնուհետև այն պայթեցրել են բոլշևիկները։ Մաշտոց ճգնավորի կառուցած ճգնարանը դարերի ընթացքում ավերվել և դարձյալ վերանորոգվել է։ 1900-ական թվականների սկզբին այն ոչնչացման եզրին է գտնվել։ Վերջին անգամ այն 1983 թվականին հիմնովին վերանորոգել է Մասիսի շրջանի Այնթապ գյուղից Անատոլի անունով մի հավատացյալ։ Ներկա վիճակ Մատուռն ունի սպասավոր, որը 2007 թվականի դեկտեմբերին Մայր Աթոռում Գեղարքունիքի թեմի առաջնորդի ձեռնադրմամբ ստացել է տեր Մեսրոպ քահանա անունը։ Մատուռը մշտապես ունի բազմաթիվ այցելուներ Հայաստանից և աշխարհի տարբեր երկրներից։ Ժամանակին այստեղ տեղի են ունեցել պսակադրության արարողություններ։ Քանի որ մատուռը չի գտնվում Հայ Առաքելական եկեղեցու տիրույթում և օծված չէ, այդ պատճառով պսակադրությունն այլևս չի օրհնվում։ Այժմ արվում են միայն օրհնություններ, բժշկության աղոթքներ, տրվում է մատաղ։ Մատուռը գտնվում է ՀՀ ԿԳՄՍՆ «Հուշարձանների պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի հսկողության ներքո։ Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ