Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջան

Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջան, Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի 12 վարչական շրջաններից մեկը: Գտնվում է քաղաքի արևմտյան մասում: Ընդհանուր սահմաններ ունի Աջափնյակ, Կենտրոն և Շենգավիթ վարչական շրջանների հետ: Արտաքին սահմանագծով հարում է Արարատի և Արմավիրի մարզերին: Բնակչությունը՝ 141,700 մարդ (2022), տարածքը՝ 25,16 կմ²: Պատմություն Մալաթիա Բուն Մալաթիան (պատմական Մելիտինե) գտնվում է պատմական Հայաստանի Խարբերդի նահանգի (վիլայեթի) հարավարևմտյան մասում։ Քաղաքը տեղակայված է գեղատեսիլ հովտում՝ շրջապատված պարտեզներով և այգիներով։ Մինչև Մեծ Եղեռնը և հայերի զանգվածային տարագրումը, քաղաքի հայ բնակչությունը կազմում էր շուրջ 20 հազար մարդ։ Դեռևս նախաեղեռնյան շրջանում, սոցիալ-քաղաքական ճնշումների հետևանքով, զգալի թվով հայեր ստիպված են եղել գաղթել արտասահմանյան երկրներ, մասնավորապես՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։ 1925 թվականին պատմական Մալաթիայից վերապրածները Երևանի Շահումյանի շրջանում հիմնադրեցին նոր բնակավայր, որը կոչվեց Մալաթիա։ Սեբաստիա Բուն Սեբաստիան (այժմ՝ Սըվազ) գտնվում է պատմական Փոքր Հայքի տարածքում և եղել է համանուն նահանգի կենտրոնը։ Քաղաքը փռված է ընդարձակ դաշտավայրում, որով հոսում է Ալիս գետը։ 1927 թվականին Երևանից շուրջ 10 կիլոմետր հեռավորության վրա հիմնադրվեց Սեբաստիա ավանը։ Հետագայում, Երևանի տարածքային ընդարձակման և Հրազդանի վրա կառուցված կամրջի շնորհիվ, ավանը միացավ քաղաքին և ընդգրկվեց նախկին Շահումյանի շրջանի կազմում։ Վարչական զարգացում և միավորում Շահումյանի շրջանի կազմում Խորհրդային տարիներին Մալաթիա և Սեբաստիա ավանները ներառված էին Երևանի Շահումյանի շրջանի մեջ։ 1940-1960-ական թվականներին թաղամասերը սկսեցին արագորեն ընդարձակվել՝ շնորհիվ նոր վերաբնակիչների և արդյունաբերական ձեռնարկությունների հիմնադրման։ Հրազդան գետի վրա կառուցված կամուրջները վերջնականապես կապեցին այս արվարձանները քաղաքի կենտրոնի հետ։ Հետխորհրդային ժամանակաշրջան Հայաստանի անկախացումից հետո՝ 1996 թվականին իրականացված վարչատարածքային բարեփոխումների արդյունքում, նախկին Շահումյանի շրջանի հիմքի վրա ձևավորվեց Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանը։ Այն միավորեց պատմական Մալաթիա և Սեբաստիա թաղամասերը հարակից նորակառույց միավորների հետ, որոնց թվում են Նոյ և Հաղթանակ (նախկինում՝ 4-րդ գյուղ) թաղամասերը, ինչպես նաև Անդրանիկի, Շերամի ու Սվաճյան փողոցներին հարող բնակելի զանգվածները, որոնք հանրության շրջանում ստացել են «Բանգլադեշ» անվանումը: Տրանսպորտ Վարչական շրջանի տարածքում առկա են տասնյակ փողոցներ և մայրուղիներ, որոնցով անցնում են մոտ 35 ավտոբուսային և երեք տրոլեյբուսային (№ 7, 10, 15) երթուղիներ։ Շրջանի տարածքում է գտնվում «Կիլիկիա» կենտրոնական ավտոկայանը, որը հանդիսանում է հանրապետության գլխավոր տրանսպորտային հանգույցը՝ ապահովելով միջքաղաքային և միջազգային կապը։ Շրջանին սահմանակից է նաև «Զվարթնոց» միջազգային օդանավակայանը, որի հետ հաղորդակցությունն իրականացվում է շրջանի գլխավոր զարկերակի՝ Ծովակալ Իսակովի պողոտայի միջոցով։ Տնտեսություն Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանը հանդիսանում է Երևանի առանցքային տնտեսական և բժշկական հանգույցներից մեկը։ Շրջանի արդյունաբերական ներուժի հիմքը կազմում են սննդի արտադրության և մեքենաշինության ոլորտի ձեռնարկությունները, որոնց թվում առանձնանում են «Երևան Գարեջուր» (Կիլիկիա) և «Շահումյան-Գինի» գործարանները, ինչպես նաև «Աստրա» ճշգրիտ մեքենաշինական ձեռնարկությունը։ Առևտրաշրջանառության զգալի մասն իրականացվում է «Մալաթիա» տոնավաճառի և «Դալմա Գարդեն Մոլ» առևտրաժամանցային կենտրոնի միջոցով։ Կրթություն Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանն ունի զարգացած կրթական ենթակառուցվածք, որն ընդգրկում է շուրջ 20 հանրակրթական դպրոց և 24 մանկապարտեզ։ Շրջանի կրթական համակարգում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը, որն իրականացնում է պետական այլընտրանքային հեղինակային ծրագրեր։ Մասնագիտական և արտադպրոցական կրթության ոլորտում գործում են Երևանի պետական հումանիտար քոլեջը, երաժշտական ու արվեստի դպրոցներ և մարզական օջախներ, իսկ գիտական ոլորտում իր գործունեությունն է ծավալում ՀՀ ԳԱԱ Գ. Դավթյանի անվան հիդրոպոնիկայի պրոբլեմների ինստիտուտը։ Առողջապահություն Մալաթիա-Սեբաստիան հանդիսանում է Երևանի կարևորագույն բժշկական հանգույցներից մեկը։ Վարչական շրջանի տարածքում գործում են հանրապետական նշանակության այնպիսի հաստատություններ, ինչպիսիք են «Աստղիկ» բժշկական կենտրոնը, Ս. Վ. Մալայանի անվան ակնաբուժական կենտրոնը և Վնասվածքաբանության ու օրթոպեդիայի գիտական կենտրոնը։ Այս կլինիկաները մասնագիտացված բժշկական օգնություն են ցուցաբերում ինչպես մայրաքաղաքի, այնպես էլ մարզերի բնակչությանը: Տեսարժան վայրեր Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի պատմամշակութային ժառանգությունը ներառում է պետական նշանակության հուշահամալիրներ, հոգևոր կառույցներ և մոնումենտալ արվեստի նմուշներ, որոնք արտացոլում են հայոց պատմության տարբեր ժամանակաշրջանները։ Շրջանի տարածքում է գտնվում համազգային նշանակության «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոն-հուշահամալիրը, որն ազգային-ազատագրական պայքարի հերոսների հիշատակի գլխավոր սրբավայրն է։ Հոգևոր կենտրոններից հատկանշական են Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Երրորդություն եկեղեցիները, որոնց հարակից տարածքներում տեղակայված են Զորավար Անդրանիկի հուշահամալիր-թանգարանը և ֆիդայական շարժմանը նվիրված հուշարձանախումբը։ Տարածքի ճարտարապետական դիմագիծը լրացնում են պատմական վերածնունդը խորհրդանշող «Հին և նոր Մալաթիա» ու «Սեբաստիա» հուշաղբյուր-կոթողները, ինչպես նաև Տրդատ Գ թագավորի, Հովհաննես Շիրազի, Դանիել Վարուժանի, Շերամի, Գրիգոր Զոհրապի արձանները և Իսակովի պողոտայի առանցքային նշանակություն ունեցող «Վահագն Վիշապաքաղ» մոնումենտալ քանդակը։ Ծանոթագրություններ