Զորաց եկեղեցի

Զորաց եկեղեցի կամ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի, եկեղեցի Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Եղեգիս գյուղում՝ կառուցված 1303 թվականին Օրբելյան իշխանների կողմից։ Պատմություն Եկեղեցին գտնվում է Եղեգիս գյուղի արևելյան եզրին` տեղակայված Եղեգնաձորից 18 կմ դեպի հյուսիս։ Այն կառուցվել է 14-րդ դարում (1303 թվականին) Սյունյաց իշխան Տարսայիճ Օրբելյանի (որն Արենիում ապարանք ուներ) թոռան՝ Ստեփանոս Տարսայիճ եպիսկոպոսի կողմից։ Այդ ժամանակ Հայաստանը հեծում էր մոնղոլների լծի տակ (մոտավորապես 1242-1344 թվականներ) և նրանց պահանջով հայոց իշխանները պետք է մարտնչեին մամլուքների և դավադիր թուրքական ցեղերի դեմ, որոնք մրցակցում էին թագավորության հարուստ հողերի համար։ Կառուցվածք Ուսումնասիրողները կարծում են, որ այն զինվորական եկեղեցի է եղել։ Այն առանձնանում են յուրահատուկ կառուցվածքով՝ խորանի բարձրությունը հավասար է ձիու վրա նստած մարդու բարձրությանը։ Մարտի մեկնելուց առաջ զինվորներն այստեղ երդում են տվել և օրհնություն ստացել, որից էլ եկեղեցին ստացել է իր Զորաց անունը։ Եկեղեցին համարվում է բաց խորան, եռակամար է` երկու սյուներով, երկու կից ավանդատներով, դրսից ուղղանկյուն հորինվածքով։ Երեք մասի բաժանված միակ արևելյան բեմով եկեղեցին է։ Եկեղեցին ամբողջովին պարսպապատ է կիկլոպյան քարերով, գլխավոր մուտքը արևելյան կողմից է։ Պարսպի միայն դարպասի վերևի քարն է սրբտաշ։ Ծածկասալերի ստորին եզրերը զարդանախշվել են, որի վերին մասում էլ արձանագրություններ կան։ Արձանագրություններ կան նաև խորշերում, որոնք հիմնականում Ստեփանոս Օրբելյանի տոհմածառին են նվիրված։ Տարածքում կան 9-10-րդ դարերի խաչքարեր։ 2006-2007 թվականներին Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների Ազգային ակադեմիայի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի միջին դարերի հնագիտության բաժնի վարիչ Հուսիկ Մելքոնյանի ղեկավարած արշավախումբը մասնակի պեղումներ է իրականացրել հուշարձանի տարածքում։ Ներկա վիճակ Զորաց եկեղեցին այսօր գտնվում է կանգուն վիճակում։ Եկեղեցին մի անգամ վերանորոգվել է միջնադարում, վերանորոգվել են բեմական մասը, քիվերը, ծածկասալերը։ Հետագայում երկրորդ անգամ վերանորոգվել է 1970-ական թվականներին։ 2024 թվականին սկսվել են եկեղեցու վերականգնողական, բարեկարգման աշխատանքներ։ Հետաքրքիր փաստեր 1987 թվականին Զորաց եկեղեցու տարածքում նկարահանվել է «Ճանապարհ դեպի Սասունցի Դավիթ» գեղարվեստական ֆիլմի Դավթի և Մսրա Մելքիքի կռվի տեսարանը (28 րոպեից)։ Գրականություն Ստեփանոս Օրբելյան «Սյունիքի պատմություն» 1986 Սեդրակ Բարխուդարյան «Դիվան հայ վիմագրության» ՀԱՏ 4, 1973 թ. Համբարձում Կարապետյան «Վայոց ձորն ու նրա հուշարձանները», 2012 թ. էջ 91 Պատկերասրահ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Եկեղեցին Վայոց ձոր ագրո կայքում Արխիվացված 2012-05-07 Wayback Machine Եկեղեցին կայքում Արխիվացված 2017-02-13 Wayback Machine ArmLand (2024 թ․ փետրվարի 6). «ԶՈՐԱՑ ՏԱՃԱՐ». Armland.am. Վերցված է 2024 թ․ հուլիսի 5-ին.