Հայոց այբուբենի յուշարձան

40.41°N 44.38°E﻿ / 40.41; 44.38 Հայոց այբուբենի յուշարձան, յուշարձան Արագածոտնի մարզի Արտաշաւան գիւղին մէջ, Արագած լերան արեւելեան լանջին։ Կառուցուած է 2005-ին։ Պատմութիւն Յուշարձանը կառուցուած է 2005-ին հայոց գիրերու ստեղծման 1600-ամեակին առիթով։ Յուշարձանը կը ներառէ հայոց այբուբենի 38 տառերու զարդաքանդակները եւ հայ մեծերու յուշարձանները։ Քանդակներ՝ «Գրիգոր Լուսաւորիչ» «Գիրերու արարումը, 405» «Մովսէս Խորենացի» «Մխիթար Գոշ, Դատաստանագիրք» (քանդակագործ՝ Սամուէլ Յակոբեան) «Անանիա Շիրակացի» (քանդակագործ՝ Արտուշ Պապոյեան, 4 մ., տուֆ), Շիրակացիի վեր բարձրացած ձախ ձեռքի մէջ երկրագունդի եւ տիեզերքի խորհրդանշանն է, իսկ աջ ձեռքը դէպի ներքեւ ուղղուած է։ Ըստ քանդակագործի՝ վերեւ-ներքեւ պարզած ձեռքերը երկնքի եւ երկրի հետ կապի խօսուն վկայութիւն են։ «Խաչատուր Աբովեան» արձանի ներքեւը քանդակուած են Աբովեանի խօսքերը. «Շունչդ տուր հողիդ, բայց քո հայրենիքը մի տուր թշնամեաց»։ «Թումանեանը եւ իր հերոսներու Գիքորը» (քանդակագործ՝ Սեւօ (Սարգիս Ղարիբեան)) Հայոց գիրերը ստեղծուած են 405-406 թ. եւ մինչ օրս կ'օգտագործուին հայոց լեզուն գրաւոր ներկայացնելու համար։ Անիկա մշակուած է լեզուաբան եւ եկեղեցական առաջնորդ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէ, որպէսզի Աստուածաշունչը հասանելի դառնայ հայերուն եւ տարածուի Քրիստոնէութիւնը։ Մաշտոցեան այբուբենը սկիզբը բաղկացած էր 36 տառերէ, որ ամբողջացած է Միջին դարերուն։ Հեղինակներ Գաղափարի հեղինակ՝ Աղուան Յովսէփեան Ճարտարապետ՝ Ֆրետ Աֆրիկեան Պատկերասրահ Ծանօթագրութիւններ Տե՛ս նաեւ Հայոց Այբուբենի Յուշակոթող (Օշական) Արտաքին յղումներ Հայոց այբուբենի յուշարձան Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.