Յաղդան

Յաղդան, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Լոռի Բերդ համայնքում։ Անվան ստուգաբանություն Գյուղի անունը մեկնաբանվում է հետևյալ կերպ՝ յուղով հարուստ, նախկինում ունեցել է Եղիտանք հայկական անվանումը։ Աշխարհագրություն Ստեփանավան քաղաքից մոտ 8 կմ արևելք, Ձորագետի ձախ կողմում, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1350 մ, հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 37 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը շրջապատված է բարձր սարերով, որոնց լանջերին կան մի քանի փոքրիկ բնական աղբյուրներ։ Գյուղի կլիման ձմռանը ցրտաշունչ է, ամռանը՝ զով։ Պատմություն Ներկայիս Յաղդան գյուղը հիմնադրվել է 1821 թվականին բնակության համար այդտեղ հաստատված հույների կողմից։ Այսօր հույն բնակիչների թիվը մեծապես կրճատվել է այն պատճառով, որ 1991 թվականից սկսած արտագաղթի հոսք է սկսվել դեպի պատմական հայրենիք՝ Հունաստան։ Հնում բնակավայրի տարածքը բնակեցված է եղել հայերով, ինչի մասին փաստում են պահպանված պատմամշակութային հուշարձանները: Բնակավայրի հին անունը Եղիտանք է Պատմամշակութային հուշարձններ Գյուղում և շրջակայքում պահպանվել են պատմամշակութային մի քանի հուշարձան: Դրանցից առավել հետաքրքրականը գյուղի հյուսիս-արևելյան եզրին՝ Յաղդան - Կողես ավտոճանապարհի աջ կողմում գտնվող միաթռիչք կամուրջն է: Թվագրվում է 12-ից 13-րդ դարերով: Այս կոթողի մասին գրավոր արձանագրություններ չեն պահպանվել: Գյուղի կենտրոնում է գտնվում 17-րդ դարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին: Այն վերակառուցվել է ավելի հին ժամանակներում հիմնադրված եկեղեցու հիմքի վրա: Գյուղի հյուսիսային ծայրամասում գտնվում է 19-րդ դարում կառուցված մատուռ, որի պատերին ագուցված են 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող բազմաթիվ խաչքարեր: 19-րդ դարում կառուցված մեկ այլ մատուռ էլ գտնվում է գյուղից 400 մ հարավ-արևելք, որի ներսում և շրջակայքում կան 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող բազմաթիվ խաչքարեր: Յաղդանի ձորում՝ Կողես տանող ավտոճանապարհի ձախ կողմում գտնվում է 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող մատուռ: Գյուղից 0.5 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Սուրբ Պողոս մատուռը, որը կառուցվել է 13-րդ դարում: Գյուղի մեջ՝ Կողես գյուղ տանող ավտոճանապարհի ձախակողմյան հատվածում է գտնվում 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոց: Այստեղ կան 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող խաչքարեր: Մեկ այլ պատմական գերեզմանոց գտնվում է գյուղից հարավ-արևելք, որտեղ Ձորագետին միանում է իր վտակը: Այն թվագրվում է 12-ից 17-րդ դարերով: Այդտեղ պահպանվել են 12-ից 14-րդ դարերի խաչքարեր: Գյուղի արևելյան եզրին՝ Յաղդան-Կողես ավտոճանապարհի 1-ին կիլոմետրի աջակողմյան հատվածում տարածված է միջնադարյան մեկ այլ գերեզմանոց: Այդտեղ պահպանվել են 10-ից 14-րդ դարերով թվագրվող խաչքարեր: Գյուղի արևմտյան կողմում՝ Ագարակ - Յաղդան ավտոճանապարհի աջ եզրին է գտնվում 12-ից 15-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոց: Այդտեղ պահպանվել են 10-ից 15-րդ դարերով թվագրվող արձանագիր բազմաթիվ խաչքարեր և տապանաքարեր: Գյուղի հարակից ձորում է գտնվում քարայր-կացարան, որը միջնադարում բնակեցված է եղել: Գյուղի հարավային եզրին 1978 թվականին կառուցվել է Խորհրդային Միության բանակի կազմում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած և զոհված յաղդանցիներին նվիրված հուշարձան: Հասարակական կյանք Գյուղում գործում են հիմնական դպրոց և մանկապարտեզ։ Համայնքն ունի մշակույթի տուն։ Գործող գրադարանն ունի 12492 անուն գիրք։ Կա նաև բուժկետ։ Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և բանջարաբուծությամբ։ Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ, հացահատիկի, կարտոֆիլի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Բնակչություն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների համաձայն Յաղդանի մշտական բնակչությունը կազմել է 233, առկա բնակչությունը՝ 217 մարդ։ Մինչ այդ՜ 1800-ական թվականների կեսերից սկսած, եղել է հունաբնակ գյուղ: Ներկայում բնակվում են հայեր և հույներ։ Յաղդանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև. Տես նաև Յաղդանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ) Ծանոթագրություններ