تلسکوپ هرونی

تلسکوپ رادیو-اپتیکی ارگاو (به انگلیسی: Orgov Radio-Optical Telescope, شناخته‌شده به‌صورت «ROT54» یا «تلسکوپ آینه‌ای هِرونی» (Herouni Mirror Radio Telescope) یک تلسکوپ رادیویی-اپتیکی دوآینه‌ای واقع در منطقهٔ اورگوو در استان آراگاتسوتنِ ارمنستان است. این سازه در ارتفاع حدود ۱۷۱۱ متر بر دامنهٔ کوه آراگات قرار دارد و به‌عنوان یک سازهٔ منحصربه‌فرد ترکیب رادیویی و اپتیکی طراحی شده است. مشخصات تلسکوپ شامل یک آینهٔ اصلی تقریباً ۵۴ متری (بزرگ‌تر از بسیاری از آنتن‌های مشابهِ زمانِ خود) و یک آینهٔ ثانویهٔ متحرک با قطر حدود ۵ متر است که به‌صورت یک سامانهٔ دوآینه‌ای عمل می‌کند. سامانهٔ اپتیکی همراه، آینه‌ای با قطر حدود ۲٫۶ متر دارد. طراحی و دقت سطحی قطعات باعث شده بود که در باندهای میلی‌متری و زیرمیلی‌متری عملکرد قابل‌توجهی داشته باشد. تاریخچه پروژهٔ ساخت این تلسکوپ در دههٔ ۱۹۷۰ آغاز شد و طبق گزارش‌ها بین سال‌های ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۵ ساخته شد؛ نخستین بهره‌برداری‌های علمی از اواسط دههٔ ۱۹۸۰ (حدود ۱۹۸۶) آغاز گردید. فعالیت علمی آن در دههٔ ۱۹۹۰ به‌دلیل مشکلات فنی و مالی کاهش یافت و در سال‌های بعد تلاش‌هایی برای نوسازی و راه‌اندازی مجدد انجام شد. در سال ۲۰۱۲ یک خرابی مکانیکی در سامانهٔ کنترل ثانویه رخ داد که منجر به توقف عملیات شد و از آن زمان بازسازی و تأمین بودجهٔ لازم چالشی بزرگ بوده است. اهمیت و وضعیت فعلی به‌دلیل طراحی منحصربه‌فرد و حساسیت بالای سامانه، تلسکوپ ارگاو از نظر تاریخی و علمی اهمیت دارد و به‌عنوان یکی از نمونه‌های برجستهٔ مهندسی رادیو-اپتیکی در منطقه شناخته می‌شود. این سازه در فهرست آثار فرهنگی/تاریخی ارمنستان نیز ثبت شده است (گزارش‌ها ثبت رسمی به‌عنوان یادمان/اثر فرهنگی از حدود سال ۲۰۰۲ را ذکر می‌کنند). با این‌حال، به‌علت نیاز به تعمیرات گسترده و به‌روزرسانیِ سیستم‌های کنترل و پردازش داده‌ها، وضعیت عملیاتی آن در سال‌های اخیر محدود یا متوقف بوده و چندین طرح بازسازی پیشنهاد شده است. منابع مشخصات این تلسکوپ، در مرکز علمی آراغاتس در اورگوو ارمنستان واقع شده است و در کوه آراگاتس در ارتفاع ۱۷۱۱ متر قرار دارد. این تلسکوپ به شکل نیم‌کره‌ای به قطر ۵۴ متر است و روی زمین به‌صورت ثابت قرار دارد. دارای آینه ثانویه متحرک به قطر ۵ متر است. این ساختار قطر مفیدی به اندازه ۳۲ متر فراهم می‌آورد. دقت سطح آن حدود ۰٫۷ میکرومتر است که باعث می‌شود طول موج عملیاتی آن بین ۳ تا ۳۰ میلی‌متر (۱۰ تا ۱۰۰ گیگاهرتز) باشد و در ابتدا برای مشاهده تا ۱ میلی‌متر (۳۰۰ گیگاهرتز) طراحی شده بود. تلسکوپ اپتیکی دارای آینه‌ای به قطر ۲٫۶ متر است همچنین فاصله کانونی آن ۱۰ متر است. تاریخچه توسعه در سال ۱۹۶۴، پاریس هرونی مفهوم این پروژه را به سرگئی کارالیوف پیشنهاد داد. کارالیوف پروژه را تأیید کرد و پس از تأخیرهای مختلف، ساخت آن در سال ۱۹۷۵ آغاز شد. ساخت فعال بین سال‌های ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۵ انجام شد. انفجارات در دامنه کوه آراگاتس انجام شد تا گودالی برای دیش ایجاد شود. سپس بتن در گودال ریخته شد و ۳۶۰۰ پنل فلزی مسطح در گودال دیوارچینی شدند تا به لوله‌های آهنی متصل شده و آینه تلسکوپ را تشکیل دهند. به‌طور متوسط، هر پنل یک متر مربع مساحت دارد. پنل‌ها از آلیاژهای مقاوم آلومینیومی با مس، منیزیم و منگنز ساخته شده بودند. از نظر فنی، پولیش کردن پنل‌ها چالش بزرگی بود چراکه به یک سطح بسیار یکنواخت برای دریافت امواج رادیویی در محدوده‌های میلیمتری و زیر میلیمتری نیاز بود. هر پنل به صورت دستی قالب‌ریزی و با دقتی تا ۷۰ میکرون پرداخت شد. تلسکوپ در سال ۱۹۸۶ عملیاتی شد. در همان سال، هرونی شماره اختراع ۱۳۷۷۹۴۱ را برای «تلسکوپ رادیویی آینه‌ای هرونی» دریافت کرد. بقیه زیرساخت‌ها در سال ۱۹۸۷ تکمیل شد. عملیات و مشاهدات این رَصدخانه بین سال‌های ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۰ فعال بود. انفجار یک غول سرخ (ستاره دوقلوی صورت فلکی دُوَرجو) ثبت شد، مقالات متعددی در مجلات علمی شوروی و خارج از آن منتشر شد و گزارش‌هایی در کنفرانس‌ها ارائه گردید. تلسکوپ تحت تأثیر زلزله ارمنستان ۱۹۸۸ قرار گرفت، اما آسیب ندید. توقف عملیات و تلاش‌های بازسازی استفاده از تلسکوپ حدود سال ۱۹۹۰ متوقف شد. در اواسط دهه ۱۹۹۰، بازسازی تلسکوپ پیشنهاد شد. در سال‌های ۱۹۹۵–۲۰۱۰، تلسکوپ با کامپیوترهای کنترل جدید و تغذیه‌های جدید به‌روز شد و مشاهدات از سر گرفته شد. این کار با همکاری با جامعه نجومی روسیه و دانشگاه فنی ملی آتن انجام شد. در سال ۲۰۱۲، عملیات دوباره متوقف شد، این زمانی بود که یک بازوی کنترل دچار نقص شد و آینه ثانویه را بی‌حرکت کرد. دولت ارمنستان نتوانست هزینه‌های تعمیرات را تأمین کند و مجموعه تحقیقاتی متوقف شد. بیش از نیمی از ساختمان‌ها در سایت تحقیقاتی تخلیه شدند. عملیاتی کردن دوباره در آینده نیازمند به‌روزرسانی‌های بیشتر در سیستم‌های کنترل، تنظیمات جامع، جایگزینی حسگرهای آنالوگ قدیمی با دیجیتال و به‌روزرسانی سیستم‌های پردازش داده‌ها دارد. طبق گفته کارشناسان، این به‌روزرسانی‌ها حدود ۲۵ میلیون دلار هزینه خواهند داشت. در سال‌های ۲۰۱۸–۲۰۱۹، یک پروژه بازسازی آماده شد تا تلسکوپ به شبکه وی‌ال‌بی‌آی اروپایی متصل شود که اجرای آن قرار بود از سال ۲۰۱۹ آغاز شود. منابع