Ազգային տիեզերական գործունեության հանձնաժողով

Ազգային տիեզերական գործունեության հանձնաժողով կամ ԱՏԳՀ (իսպ.՝ Comisión Nacional de Actividades Espaciales, CONAE) Արգենտինայի կառավարության քաղաքացիական գործակալությունն է, որը պատասխանատու է ազգային տիեզերական ծրագրի համար։ Պատմություն Արգենտինական միջմոլորակային ընկերություն 1940-ականներին Թեոֆիլո Տաբաներան կազմակերպեց օտարերկրյա և արգենտինացի մասնագետների խումբ՝ որպես Արգենտինական միջմոլորակային ընկերություն (իսպ.՝ Sociedad Argentina Interplanetaria, SAI)։ Տաբաներայի ջանքերի շնորհիվ Արգենտինան դարձավ Լատինական Ամերիկայի առաջին երկիրը, որը ստեղծեց տիեզերական թռիչքների կազմակերպություն, իսկ 1952 թվականին դարձավ Միջազգային աստղագնացական ֆեդերացիայի հիմնադիր անդամներից մեկը։ Արգենտինացի Ալդո Կոկան տիեզերական իրավունքի առաջամարտիկ էր և նպաստեց այն գաղափարի ձևավորմանը, որ տիեզերքը մարդկության ընդհանուր ժառանգությունն է, ինչը հետագայում ամրագրվեց 1960-ականների Միավորված ազգերի կազմակերպության պայմանագրերում։ Տիեզերական հետազոտությունների ազգային հանձնաժողով 1960 թվականին Տաբաներան նշանակվեց նորաստեղծ «Տիեզերական հետազոտությունների ազգային հանձնաժողովի» (իսպ.՝ Comisión Nacional de Investigaciones Espaciales, ՏՀԱՀ) ղեկավար, որը 1960 թվականին հիմնադրված ԱՏԳՀ-ին նախորդող գործակալություն էր։ ՏՀԱՀ-ն աշխատում էր Արգենտինայի ռազմաօդային ուժերի Ավիացիոն և տիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտի հետ՝ տեղական մշակման մի շարք բազմաստիճան օդերևութաբանական հրթիռներ մշակելու համար՝ Ալֆա Ցենտաուրո և Բետա Ցենտաուրո՝ 1961 թվականին, Գամմա Ցենտաուրո՝ 1962 թվականին, Պրոսոն-Մ1՝ 1963 թվականին, Օրիոն-1՝ 1965 թվականին, Օրիոն-2 և Կանոպուս I՝ 1966 թվականին, Ռիգել, Կանոպուս II և Կաստոր՝ 1969 թվականին, և Տաուրո՝ 1977 թվականին։ Արգենտինան Լատինական Ամերիկայի առաջին երկիրն էր, որը տեղական մշակման հրթիռով օբյեկտ ուղարկեց տիեզերք։ 1968 թվականի հոկտեմբերին ֆրանսիական հետազոտողների հանձնաժողովը (ՏՀԱԿ-ից) այցելեց արգենտինական օդանավակայաններ՝ ԷՕԼՕ կոչվող երկպետական նախագիծ իրականացնելու համար։ Այն նախատեսում էր Արգենտինայի երեք բազաներից՝ Մենդոսա, Նեուկեն և Հրո Երկիր, փոքր գերճնշումային օդապարիկների արձակում։ Հողային համապատասխան պայմանները ստուգելուց հետո հաջորդ տարվա ապրիլին Արգենտինայի ռազմաօդային ուժերի գլխավոր հրամանատարությունը պաշտոնապես դիմեց Մենդոսայի նահանգային իշխանություններին՝ օդանավակայանի հյուսիսային կողմում գտնվող հողատարածքի մի մասը վարկային օգտագործման տրամադրելու համար՝ կայան հիմնելու նպատակով։ Ինչպես պահանջվել էր, նահանգը անհրաժեշտ հողատարածքը տրամադրեց որպես անվճար վարկային օգտագործում՝ հինգ տարի ժամկետով։ Այդ ժամկետից հետո մնացած ենթակառուցվածքները պետք է անցնեին տեղական կառավարությանը։ ՏՀԱՀ-ի կողմից ծրագիրը սկզբում կառավարվում էր Բուենոս Այրեսում գտնվող Արգենտինայի ռազմաօդային ուժերի Կոնդոր կենտրոնակայանից՝ ինժեներ Էնրիկե Սետարոյի կողմից։ Ծրագրի գործառնական փուլի մեկնարկից հետո ՏՀԱՀ-ն նրան փոխարինեց ռազմաօդային ուժերի սպայով։ 1970-ականներին Արգենտինան կանոնավոր կերպով արձակում էր ամերիկյան երկաստիճան պինդ վառելիքով Կաստոր հրթիռը մինչև 500 կմ բարձրություն։ Այս հրթիների վրա տեղադրվում էին տարբեր երկրների համար փորձարկումների սարքավորումներ։ 1970-ականներին ՏՀԱՀ-ն համաձայնագիր ստորագրեց ֆրանսիական Տիեզերական հետազոտությունների ազգային կենտրոնի (ՏՀԱԿ) հետ՝ ԷՕԼՕ ծրագիրը ստեղծելու և իրականացնելու համար։ Այն նախատեսում էր 500 ստրատոսֆերային օդապարիկների արձակում Երկրի ստրատոսֆերա՝ օդային հոսքերի դինամիկան ուսումնասիրելու համար։ Ստրատոսֆերան Երկրի մթնոլորտի երկրորդ հիմնական շերտն է՝ անմիջապես տրոպոսֆերայի վերևում և մեզոսֆերայի ներքևում։ Ստրատոսֆերան ջերմաստիճանային առումով շերտավորված է․ վերին շերտերը ավելի տաք են, իսկ Երկրին ավելի մոտ շերտերը՝ ավելի սառը։ Բարձրության հետ ջերմաստիճանի այս աճը պայմանավորված է Արեգակի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման, կլանմամբ օզոնային շերտի կողմից։ Կոնդոր ծրագիր 1980-ականներին Արգենտինան մասնակցեց Կոնդոր հրթիռի մշակման բազմազգ ջանքերին։ Միացյալ Նահանգների ճնշման ներքո Կոնդոր ծրագիրը չեղարկվեց 1991 թվականին։ Դրան առնչվող մշակման և արտադրական ենթակառուցվածքները Ֆալդա դել Կարմենում փակվեցին, իսկ Fabrica Militar de Aviones-ը կենտրոնացավ Երկրի պաշարների և շրջակա միջավայրի մշտադիտարկման համար նախատեսված հետախուզական արբանյակների մշակման վրա։ Ազգային տիեզերական գործունեության հանձնաժողով Ներկայիս հանձնաժողովը՝ ԱՏԳՀ-ն, ստեղծվել է 1991 թվականի մայիսի 28-ին՝ Կառլոս Մենեմի կառավարության օրոք, ռազմական Կոնդոր հրթիռային ծրագրի չեղարկումից հետո՝ հանձնաժողովի բոլոր ջանքերը քաղաքացիական նպատակների ուղղելու նպատակով։ Այն ստացավ նախկին ՏՀԱՀ-ի ռազմաօդային ուժերի օդատիեզերական ենթակառուցվածքները Կորդովայում և Բուենոս Այրեսում, ինչպես նաև չեղարկված նախագծում ներգրավված քաղաքացիական անձնակազմի մի մասը։ 1990-ականներից նոր հանձնաժողովը համաձայնագրեր ստորագրեց ՆԱՍԱ-ի և եվրոպական գործակալությունների հետ և մշակեց մի շարք Երկրի դիտարկման արբանյակներ, այդ թվում՝ SAC-A-ն, ձախողված SAC-B առաքելությունը և SAC-C-ն, որը արձակվեց 2000 թվականին և դեռ գործում էր։ Քրիստինա Ֆեռնանդես դե Կիրշների վարչակազմը 2009 թվականին վերաազգայնացրեց Fabrica Militar de Aviones-ը, իսկ Ֆալդա դել Կարմենի ենթակառուցվածքը վերագործարկվեց նոր Տրոնադոր II հրթիռի մշակմանը աջակցելու համար։ Պաշտպանական հրթիռների և ռեակտիվ հրթիռների մշակումը վերսկսվեց ՊԳՀԻ-ի հովանու ներքո։ Թեոֆիլո Տաբաներայի տիեզերական կենտրոն Թեոֆիլո Տաբաներայի տիեզերական կենտրոնը կամ ԹՏՏԿ-ն (Centro Espacial Teófilo Tabanera) գտնվում է Կորդովայից 30 կմ հարավ-արևմուտք՝ Ֆալդա դել Կարմեն կոչվող շրջանում, և ներառում է հետևյալ կառույցները։ Կորդոբայի ցամաքային կայան Պատասխանատու է արգենտինական արբանյակների հետևման, հրամանավարման և կառավարման, ինչպես նաև արբանյակային տվյալների արտադրանքների ներբեռնման, կատալոգավորման և արխիվացման համար։ ԱՏԳՀ-ի Կորդոբայի ցամաքային կայանը գործում է 1997 թվականից։ Այն ունի տվյալների ընդունման, հետևման, հրամանավարման և կառավարման կարողություն։ Ներկայում այն ստանում է տվյալներ 12 միջազգային արբանյակներից՝ բացի արգենտինական առաքելությունների տվյալներից։ Ազգային տիեզերական ծրագիրը նախատեսում է երկրորդ ցամաքային կայանի ստեղծում Ուշուայայում, Հրո Երկիր նահանգում, Արգենտինայի հարավային ծայրամասում՝ Անտարկտիդա մայրցամաքի վերաբերյալ տվյալների հավաքագրումը իրականացնելու համար։ Առաքելությունների գործողությունների կենտրոն Պատասխանատու է արգենտինական արբանյակների պլանավորման, հրամանների մշակման և մշտադիտարկման համար։ Ներկայում SAC-C առաքելությունների գործողությունների կենտրոնը լիովին գործում է, իսկ SAC-D առաքելությունների գործողությունների կենտրոնը ներդրման փուլում է՝ 2011 թվականի հունիսի 10-ին արձակված SAC-D/Aquarius արբանյակները կառավարելու համար։ Փորձարկման և ինտեգրման ենթակառուցվածքներ Փորձարկման և ինտեգրման ենթակառուցվածքները մասնագիտացված տարածքներ են, որտեղ տիեզերական առաքելությունների տարբեր բաղադրիչներ, օրինակ՝ արբանյակներ, տիեզերանավեր և գործիքներ, փորձարկվում, հավաքվում և ինտեգրվում են։ Այս ենթակառուցվածքները կարևոր դեր ունեն ապահովելու համար, որ տիեզերական առաքելությունների համար նախատեսված սարքավորումները և տեխնոլոգիաները գործեն պատշաճ և հուսալի կերպով։ «Մարիո Գուլիչ» առաջադեմ տիեզերական ուսումնասիրությունների ինստիտուտ Ինստիոտուտի Առաջադեմ նաև նպատակ ունի պատրաստել բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ։ Այն անվանվել է ԱՏԳՀ-ի նախկին ֆիզիկոս Մարիո Գուլիչի պատվին, որը մշակել էր Արգենտինայի առաջին գիտական կիրառությունների արբանյակի՝ SAC-B-ի գաղափարը։ Գուլիչը մահացել է 1994 թվականին։ Տրոնադոր II-ի փորձարկման վայր ԱՏԳՀ-ն կառուցել է հրթիռների փորձարկման վայր Լաս Պիպինասում, Պունտա Ինդիո Պարտիդոյում (35.523496°S 57.1846139°W﻿ / -35.523496; -57.1846139﻿ (Centro Espacial Punta Indio - Sector L))՝ Բուենոս Այրես նահանգում, որը կոչվում է «Polo Espacial de Punta Indio»։ Այն նախատեսված է Vex հրթիռների փորձարկման համար, որոնք Տրոնադոր II կրող հրթիռի տեխնոլոգիական ցուցադրիչներն են։ Տրոնադոր II-ի արձակման վայր Տրոնադորի արձակման վայրը կոչվելու է «Արգենտինայի տիեզերք մուտքի համալիր», և գտնվելու է Պորտ Բելգրանոյի ռազմածովային բազամյում։ Արբանյակային համակարգեր Ազգային տիեզերական ծրագիրը նախատեսում է երկու արբանյակային շարք, և երկուսն էլ նվիրված են Երկրի դիտարկմանը․ առաջինը՝ արգենտինական գործիքներով օպտիկական տիրույթում դիտարկումների համար (SAC), իսկ մյուսը՝ միկրոալիքային տիրույթում (SAOCOM)։ SAC շարք SAC շարքը մշակվել է ԱՏԳՀ-ի կողմից՝ արգենտինական INVAP ընկերության և մի շարք տեղական համալսարանների հետ միասին, ՆԱՍԱ-ի հետ սերտ համագործակցությամբ։ Այն նաև ներառել է Բրազիլիայի, Դանիայի, Իտալիայի և Գերմանիայի մասնակցությունը։ 2019 թվականին արձակվել էին հինգ արգենտինական արբանյակներ՝ SAC-A՝ տեխնոլոգիական ցուցադրական արբանյակ, SAC-B՝ գիտական հետազոտություններին նվիրված արբանյակ, SAC-C՝ Արգենտինայի առաջին Երկրի դիտարկման արբանյակ, SAC-D և SAOCOM 1A։ Այս համատեքստում ԱՏԳՀ-ն միավորել է ջանքերը ՆԱՍԱ-ի հետ՝ ստեղծելու Առաջին միջազգային Երկրի դիտարկման համաստեղությունը՝ արգենտինական SAC-C-ի և ամերիկյան Landsat 7, EO-1 և Տերրա առաքելությունների մասնակցությամբ։ ԱՏԳՀ-ի կողմից արձակված արբանյակը SAC-D/Aquarius-ն էր, որը արձակվեց 2011 թվականի հունիսի 10-ին։ Այն կրելու էր ՆԱՍԱ-ի տրամադրած Aquarius գործիքը՝ ծովի աղայնության չափումներ կատարելու համար, ինչը կնպաստեր շրջակա միջավայրի ավելի լավ ըմբռնմանը, ինչպես նաև ԱՏԳՀ-ի տրամադրած սենսորները, որոնք կնպաստեին հնարավոր հրդեհների օջախների մշտադիտարկմանը։ Նախկին առաքելություններ SAC-A․ 3 դեկտեմբերի 1998 (Սփեյս Շաթլ)։ Նախատեսված էր համակարգերի փորձարկման և որպես տեխնոլոգիական մոդել։ Արբանյակը այրվեց մթնոլորտ մտնելիս 1999 թվականի հոկտեմբերի 25-ին։ SAC-B․ 4 նոյեմբերի 1996 (Պեգասուս)։ Առաջին արգենտինական գիտական արբանյակը, որի հիմնական նպատակն էր արևային ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ուսումնասիրությունը։ Արձակման խնդիրները թույլ չտվեցին այն տեղակայել ուղեծրում։ Քանի որ այն դեռ ամրացված էր հրթիռին, չէր կարող վերալիցքավորել մարտկոցները արևային վահանակների միջոցով և աշխատեց միայն այնքան ժամանակ, քանի դեռ մարտկոցները բավարարում էին։ Արբանյակը վերամտավ Երկրի մթնոլորտ 2002 թվականի ապրիլի 7-ին։ SAC-C․ 21 նոյեմբերի 2000 (Դելտա)։ Արձակվեց AM համաստեղության շրջանակում՝ ՆԱՍԱ-ի Landsat 7, TERRA և EO-1 արբանյակների հետ միասին։ Այն կրում էր, ի թիվս այլ գործիքների, բազմասպեկտր միջին լուծաչափի սկաներ (MMRS), բարձր թույլտվությամբ տեխնոլոգիական տեսախցիկ (HRTC), բարձր զգայունության տեսախցիկ (HSC) և GPS-ի օկուլտացիայի և պասիվ անդրադարձման փորձ (GOLPE)։ Բոլոր գործիքները տրամադրվել էին ԱՏԳՀ-ի կողմից, բացառությամբ GOLPE-ի, որը տրամադրվել էր ՆԱՍԱ-ի կողմից։ 2013 թվականի օգոստոսի 15-ին արբանյակի հետ կապը հանկարծակի կորավ։ Այն ավարտել էր իր հիմնական առաքելությունը և զգալիորեն գերազանցել սկզբնական հինգ տարվա պլանավորված շահագործման ժամկետը։ SAC-D/Aquarius․ SAC-D-ն արձակվեց 2011 թվականի հունիսի 19-ին։ Այն ԱՏԳՀ-ի և ՆԱՍԱ-ի (Գոդարդի տիեզերական թռիչքների կենտրոն և ՌՇԼ) համագործակցության ծրագրի մաս էր։ Այն կրում էր յոթ գործիք՝ շրջակա միջավայրի ուսումնասիրության և տեխնոլոգիական ցուցադրության համար։ SAOCOM 1A․ 8 հոկտեմբերի 2018՝ SpaceX-ի Falcon 9-ով։ Այն Երկրի դիտարկման արբանյակ է։ Ապագա առաքելություններ SABIA-Mar 1 (SAC-E)․ արձակում՝ 2024 թվականին։ Արբանյակ՝ Մերկոսուր տարածքում ջրի և սննդի վերաբերյալ դիտարկման և տեղեկատվության հավաքագրման համար, մշակվում է Բրազիլիայի տիեզերական գործակալության հետ միասին։ SAC-F․ արձակման ամսաթիվը անհայտ է։ SAOCOM շարք SAOCOM շարքը ներառում է երկու արբանյակների արձակում՝ L-տիրույթի ամբողջական պոլարիմետրիկ սինթետիկ ապերտուրայի ռադարով (SAR) որպես հիմնական օգտակար բեռ, Բելգիայի և Իտալիայի գործընկերությունների հետ համատեղ։ SAOCOM-ը մշակման փուլում է։ SARE SARE արբանյակները ուսումնասիրության փուլում են։ Դրանք կշռելու են մոտ 200 կգ և օգտագործելու են նանոտեխնոլոգիաներ։ Կրող հրթիռներ Մշակման փուլում գտնվող Տրոնադորը բազմաստիճան արբանյակային կրող հրթիռ է։ Սպասվում էր, որ դրա թռիչքային փորձարկումները կսկսվեն 2012 թվականին։ Մշակվում է նաև T-4000 երրորդ աստիճանի փորձնական հրթիռը՝ 43.8 սմ տրամագծով, որի ներկայիս տարբերակը օգտագործում է 40 կՆ մղումով հեղուկ վառելիքով շարժիչ։ Սակայն վերջին 4 տարիների ընթացքում 1 երրորդ աստիճանի նախատիպի և 1 առաջին աստիճանի նախանախատիպի արձակման փորձերը անհաջող են եղել։ Այս փորձերից վերջինը ավարտվեց նրանով, որ հրթիռը ընկավ արձակման կառուցվածքի կողքին՝ առանց կրակի կամ պայթյունի, քանի որ հրթիռում լցված էր միայն 460 կգ վառելիք՝ կարճ այրման համար՝ շարժիչը թռիչքի ընթացքում մի քանի վայրկյան փորձարկելու նպատակով, ինչի հետևանքով նյութական, մարդկային կամ բնապահպանական վնաս չեղավ։ Օդային համակարգեր ԱՏԳՀ-ն ներկայում շահագործում է սեփական մշակման օդային SAR համակարգ՝ SARAT անվամբ։ Ռադարը կարող է ստանալ լրիվ պոլարիմետրիկ L-տիրույթի տվյալներ՝ 3 x 0.4 մ լուծաչափով։ Այն նախատեսված է որպես նախա-SAOCOM փորձարկման հարթակ։ Միջազգային համագործակցություն ԱՏԳՀ-ն 2003 թվականի հուլիսին միացավ «Տիեզերք և խոշոր աղետներ» միջազգային խարտիային, որի նպատակն է տրամադրել տիեզերական տվյալների ձեռքբերման և փոխանցման միասնական համակարգ բնական կամ մարդածին աղետներից տուժածներին՝ լիազորված օգտատերերի միջոցով։ Գործակալությունը 2009 թվականի հունիսի 24-ին համաձայնագիր կնքեց Եվրոպական տիեզերական գործակալության հետ, Մալարգուեի Պիեռ Օժեի աստղադիտարանում 35 մետրանոց ալեհավաքի և առաքելությունների աջակցության այլ ենթակառուցվածքների տեղադրման վերաբերյալ։ Կայանը կնպաստի ԵՏԳ-ի Mars Express, Venus Express և Ռոզետա նախագծերին, ինչպես նաև ԱՏԳՀ-ի սեփական ներքին հետազոտություններին և ԵՏԳ-ի նախատեսվող Խոր տիեզերքի նախագծին։ Աշխարհում ԵՏԳ-ի նման միայն երեք կայաններից մեկը լինելով՝ նոր ալեհավաքը կստեղծի եռանկյունավորում, որը ԵՏԳ-ին թույլ կտա ապահովել առաքելությունների շուրջօրյա ծածկույթ։ Ծանոթագրություններ Արտաքին հղումներ Պաշտոնական կայք Տիեզերական հետազոտություններ Արգենտինայում ՆԱՍԱ-ի արխիվ 1965 թվականից սկսած