Hačkar

Hačkar je okomito podignuta ravna stela, postavljena u odnosu na četiri strane svijeta, sa ornamentalno izrezbarenim krstom na zapadnoj strani. Dio je jermenske hrišćanske umjetnosti i jedan od najkarakterističnijih simbola jermenskog identiteta. Pojavili su se početkom IV vijeka, u prvim godinama po usvajanju hrišćanske vjere. U današnjem obliku pojavljuju se tokom IX vijeka kada se Jermenija oslobodila arapske dominacije, i kada je došlo do nacionalnog buđenja i obnove. Svoj vrhunac hačkarska umjetnost je dostigla od XII do XIV vijeka nakon kojeg je uslijedio period mongolske vladavine tokom koje je ovakav vid umjetničkog i vjerskog izražavanja bio zabranjen. Tradicija je obnovljena tokom XVI i XVII vijeka, ali nikada više u prijašnjim razmjerama. Do danas je na teritoriji Jermenije otkriveno oko 40.000 ovih kamenih spomenika. Veliki broj hačkara danas se čuva u Istorijskom muzeju Jermenije u Jerevanu, te u kompleksu Ečmijadzinskog manastira. Najveća koncentracija hačkara na otvorenom, njih oko 900 različitih oblika i starosti nalazi se na starom groblju kod naselja Noratus, na zapadnim obalama jezera Sevan. Nekada najveća kolekcija U Džulfi u Nahčivanskoj republici u potpunosti je uništena u periodu 1998—2005. od strane vlasti Azerbejdžana, a opstala su samo dva primjerka koja se danas čuvaju u Ečmijadzinu. Sličnu sudbinu doživjeli su i hačkari koji su se nalazili na području današnje Turske. Obično su podizani kao religiozni zavjetni spomenici u hrišćanskim vjerskim objektima, ili kao zasebni spomenici, a ponekad i kao dio fasade, te na grobnicama. Izrađuju se od bazaltnih stijena koje su veoma otporne prema koroziji što im daje dugotrajnost. U novije vrijeme hačkari se uglavnom klešu od stijena vulkanskog porijekla. Najčešći motivi uz krst su rozeta i sunčani diskovi, vegetativno-geometrijski motivi iz prirode, životinje (posebno ptice) i apstraktni oblici. Rijetko su na njima prikazi iz Biblije ili likovi svetitelja. Svaki primjerak je jedinstven. Nematerijalna svjetska baština Hačkar je upisan na UNESCO-vu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog naslijeđa čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Armenije. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 5. zasjedanju koje je održano od 15. do 19. novembra 2010. god. u Najrobiju, Kenija. Izvori