Elizabea jauregia

Elizabeako jauregia Iruriko jauregia da. 1660 eta 1663 artean François Mansartek estilo klasikoan eraikia, Luis XIII.aren estiloan hain zuen: irtengune simetrikoak, ajimez‑leihoak eta gainean frontoiak, eta ­txapitula‑formako teilatua. 1986ko abuztuaren 29an Frantziako monumentu historiko bilakatu zen. Ezaugarriak Luis XIII.a Frantziakoaren Mosketari Konpainiaren kapitaina eta Iruriko kondea zen Jean-Armand du Peyrer, Alexandre Dumasek Hiru mosketariak bere eleberrian ospea eman zionari, 1660 eta 1663 artean eraiki zuen, François Mansart arkitektoa izanik. Uhaitzanditik gertu eta Basabürüko mendiei begira kokatuta, pisu bi ditu. Fatxada nagusia leihoez beterik dago. XIX. mendean egindako lorategi ingelesa ere badu, 6 hektareako azalera duena. Eleberriko per­tsonaia Oloroeko hargin batek, Joan Peyrerrek, Elizabea lursaila erosi zien etxauztarrei; ez­kon­tzagatik, e­txauztarren­tzat izan zen. Peyreren biloba, Armand, Parisera joan zen, eta han mosketarien buru bilakatu zen, eta Luis XIII.aren ganberako kapare; kapareen kargua da, prin­tzearenaren ondoren, kargu garran­tzitsuenetarikoa. Alexandre Dumasen Hiru mosketariak eleberriko «Treville» per­tsonaia da. Jaun‑andre berriak eta abesti bat Geroago, montreal­darrek gaztelua erosi zuten. Ur­tso luma gris gaxua kantan aipa­tzen den musde Sarri, Montreal‑Troisville baten sasiko semea zen: Sasiko semea elizan sar­tzea eragin zuen; abestiari arreta jarriz gero, ohartuko gara semeak ez zuela gu­txiesten hegalik gabeko usoen besar­kada. Kanta ida­tzi zen garaian Bithiriñako apaiza izan zen, eta Bar­koxen lurperatu zuten; honako epitafio hau irakur zitekeen Bar­koxeko elizako ar­kupearen az­pian: "Hemen da­tza Pierre Sarry Troisvillekoak, apaiza, teologian dok­tore, eta Bar­koxeko, Bithiriñako eta Moneingo prebendadun zenak, Zuberoako Estatu Jeneraletako kideak. Maulen hil zen 1777. urteko urriaren 25ean, 66 urte zituela. Otoitz bere al­de". Erreferentziak Kanpo estekak