Әл-Хәмрә ҡәлғәһе

Әл-Хәмрә ҡәлғәһе (исп. Alhambra, ғәр. الحمراء‎ — әл-хәмрә — «ҡыҙыл»; рус. Альгамбра) — Көньяҡ Испаниялағы архитектура-парк ансамбле. Тасуирламаһы Әл-Хәмрә ҡәлғәһе Гранада ҡалаһының көнсығыш өлөшөндә убалы террасала урынлашҡан. Төп үҫешен мосолман династияһы Насриҙар идара иткән осорҙа ала (1230—1492), улар ваҡытында Гранада Иберия ярымутрауында Гранада әмирлегенең баш ҡалаһына, ә Әл-Хәмрә уларҙың резиденцияһына әйләнә (ҡалған һарайҙар башлыса XIV быуатҡа ҡарай). Манаралы ҡәлғә стенаһы эсендәге ҙур комплекс составына шулай уҡ мәсеттәр, торлаҡ йорттар, мунсалар, баҡсалар, келәттәр, зыярат ингән. Әлеге ваҡытта ислам архитектураһы музейы булып тора. Ҡәлғә диуарҙарына манаралар менән ябып ҡуйылған киң комплекс составына шулай уҡ , торлаҡ йорттар, мунсалар, баҡсалар, келәттәр, зыярат инә. Әлеге ваҡытта музей булып тора. Тарихы 1238 йылда «Әл-Әхмәр» (Ерән) ҡушаматлы Мөхәммәт I Ибн Наср Гранаданы Йософ ибн Һуд Мурсия тайфаһы әмиренән тартып ала, уныһы үҙ сиратында көсһөҙләнгән Әлмөхәдтәрҙән тартып алған булған. Мөхәммәт I һарай төҙөй башлай, уны уның улы һәм вариҫы Мухаммад II аль-Факих (1273—1302) дауам итә. 1492 йыл Гранаданы Католик королдәр яулап ала, һәм Альгамбра король резиденцияһына әйләнә. XVI—XVII быуаттарҙа. мәсет урынында Санта-Мария сиркәүе төҙөлә, ә һарай комплексы янында Карл V һарайы барлыҡҡа килә. Тәхеткә Бурбондар ултырғандан һуң, йәғни Филипп V батшалыҡ иткәндән алып(1700—1746), испан королдәре Әл-Хәмрә менән ҡыҙыҡһыныуын юғалта. В 1821 йыл Әл-Хәмрә ер тетрәүҙән зыян күрә. Ҡыҙыҡһыныу тыуыуы XIX быуаттың икенсе сирегенән Әл-Хәмрә Европа һәм Америка романтиктарын — әҙәбиәтселәрен һәм рәссамдарын йәлеп итә башлай; атап әйткәндә, ул 1829—1832 йылдарҙа Испанияла йәшәгән Вашингтон Ирвингҡа, шулай уҡ Джордж Ноэль Гордон Байронға, Франсуа-Рене де Шатобрианға, Виктор Гюгоға, Эдвард Бульвер-Литтонға һәм башҡаларға көслө тәьҫир итә. Реставрация эштәре Шул уҡ ваҡытта Әл-Хәмрәне реставрациялау башлана, уларҙа архитекторҙар Хосе Контрерас Осорио (ул 1841—1843 йылдарҙа эштәргә етәкселек итә), уның улы Рафаэль Контрерас-и-Муньос (1847—1890 йылдарҙа) һәм ейәне Мариано Контрерас Гранха (1890—1910 йылдарҙа) айырыуса дан ала. Әммә хәҙерге заман күҙаллауҙары буйынса уларҙың реставрацияһы фәнни күҙаллауҙарҙан алыҫ була, улар ул ваҡытта таралған һәм мавритан архитектураһы тураһында бик боҙолған күҙаллауҙарҙан сығып эш итә, хатта «Әл-Хәмрә» архитектура стилен тыуҙыра. Тарихи ҡиәфәтенә яҡыныраҡ итеп Әл-Хәмрәне 1923—1936 йылдарҙа музей комплексын һаҡлаусы архитектор-реставратор Леопольдо Торрес Бальбас ҡайтара. Галерея Иҫкәрмәләр Әҙәбиәт Вся Гранада и Альгамбра. [Barcelona:] Escudo de oro, 2011. ISBN 978-84-378-1880-1. Jacobs, Michael; Fernández, Francisco. Alhambra. London: Frances Lincoln, 2009. ISBN 978-0-7112-2518-3. Grabar, Oleg. The Alhambra. Cambridge (Mass.): Harvard University Press, 1978. Bermúdez López, Jesús y otros. La Alhambra y el Generalife: Guía Oficial. Granada: Patronato de la Alhambra y Generalife, TF Editores, 2010. ISBN 978-84-86827-28-1 Һылтанмалар Туристический сайт Альгамбры (исп.) (инг.) (фр.) (итал.) (нем.) Сайт патроната Альгамбры и Хенералифе 2010 йыл 20 август архивланған. (исп.) (инг.) Сайт Альгамбры и Гранады (исп.) (инг.) (фр.) (нем.) (ҡыт.) (итал.) (порт.) (рус.) (ғәр.) Информация об Альгамбре и Гранаде (исп.) (инг.) (фр.) (нем.) (итал.) (пол.) (рус.) Сайт гидов Гранады (исп.) (инг.) (фр.) (нем.) История и архитектура Альгамбры (рус.) Был тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.