Marian adaları

Marian adaları (çamor. Islas Mariånas, ing. Mariana Islands), XX əsrə qədər Ladron adaları (isp. Islas de los Ladrones — Oğru adaları) — adalar Sakit okeanda Mikroneziyada yerləşir. Arxipelaq öz növbəsində 15 iri və bir necə kiçik adalardan ibarətdir. Adaların ümumi sahəsi 1018 km², əhalisi 213 241 nəfər (2010) təşkil edir. Adalar inzibati cəhətdən iki subyekdə burləşdirilmişdir: Quam' adası' (541 km²) və Şimali Marian adaları (477 km²). Coğrafiya Adalar Filippindən və Papua Yeni Qvineyadan 2500 km cənubda yerləşir. Adalar 12 və 21 dərəcələr arasında 800 km məsafədə uzanır. Tərkibinə daxil olan iri adalar: Aqiqan, Arqiqan, Alamaqan, Anatahan, Asunson, Quam, Ququan, Mauq, Paqan, Rota, Saypan, Sariqan, Tinian, Faralom-de-Mediniliya və Faralon-de-Paharos. Geoloji baxımından adalar qədim və cavan adalar bölünürlər. Burada Sakit okean plitəsi ilə Filippin plitəsi toqquşur. Adaların hamısında vulkanlar fəaliyyət gstərir. Adaların böyük qismində mərcan rifləri vardır. 50 sualtı və 11 yerüstü vulkan vardır. Tarixi Arxioloji araşdırmala görə adalarda ilk insanlar b.e.ə 2000 il əvvəl ayaq basmışdır. İlk insanlar Şərqi Asiya regionundan gəlmişlər. Sonradan bu insanlar Çamorro adlandırılmışdır. Bu xalq arasında sinfi təbələqəşmə olmuşdur. Qadın ailədə hakim mövqedə olmuşdur. Matriarxat quruluşu dağıtmağa cəht göstərsələrdə bir cəticə verməmişdir. 1000 il öncə adaların tikinti sahəsində müəyyən dəyişikliklə müşahidə edilir. 6 mar 1521 ildə adalar ilk ayaq basan avropalılar Fernan Magellanın ekspedisiyası olmuşdur. Yerlilərlə ilk tanışlıqdan sonra adalar Las Islas de los Ladrones ("Oğrular adası") adlandırılır. Səbəb isə ada sakinlərinin ekspedisiya qəmilərindən oğurluq etməlıri ilə əlaqədar olmuşdur. 1565-ci ildə İspaniyanın nəzarətinə verilir. 1668-ci ildə San-Vitores adalara ilk missioner ekspedisiyasını təşkil edir. Onlar adanı. İspan kralı VI Filippin həyat yoldaşı Marianna Avtriyanın şərəfinə anlandırılır. Adaların koloniyalaşdırılmasına başlandırılır. San-Vitores bir müddət sonra öldürülür. İspanlar ilk dəfə adalara gələrkən 150 min nəfər sakini olduğu halda sonradan sayları 5 minə qədər azaldılır(1741 ildə). Camorroluları Quam adasına köçməyə məcbur edirlər. Adalar ispanlar və filippinlilər ilə məskunlaşdırılmışdır. 1815–1885-ci illərdə arxipelaqın şimalı qonşu Karolin adaları ilə məskunlaşdırılır. İspan-ABŞ müharibəsindən sonra adaların cənubu ABŞ-yə güjəstə edilir. Şimalı isə Almaniya imperiyasına 12 fevral 1899 ildə anlaşmasına əsasən satılır. Birinci Dünya müharibəsi Marian adaları Millətlər Liqasının nəzarətinə verilir. Onlarda öz növbəsində adaları Yaponiyanın mandatlığına verilir. Yaponlar adalarda əsasən şəkər qamışı yetişdirirdilər. 1944-cü ildə adalar ABŞ nəzarətinə verilir. 1978-ci ildə adalar Şimali Marian adaları və Quam adlı xüsusi statusa malik ərazilər yaradılır. 1986-cı ildə adaların sakinlərinə 1986-cı ildə ABŞ vətəndaşlığı verilir. Əhalisi 2000-ci ilə olan məlumata görə 224026 nəfər təşkil edir. 2010 ildə siyahıya alınmaya görə əhalinin sayı 213 241 nəfər təşkil edir. Əhalinin böyük hissəsi: Rota adası, Tinian, Saypan və Quam. İstinadlar