Saroi

Saroi, majada edo korta zelaia edo bazka lekua ondoan duen borda da. Ardien bazkalekua, bereziki etxolaren ingurukoa. Saroia biribilean mugatutako lurra da, erdian harri bat duena (haustarri deitua), eta artaldearen babeslekua izaten zen. Udan saroi garaienetara igotzen ziren artaldeak. Neguan, berriz, saroi babestuen eta handienetara joaten ziren. Lurraldea antolatzeko sistema zaharrenetakoa izan zen. Normalean, ura, belardiak eta elikagaiak ugari diren eremuetan kokatzen dira, eta animaliek behar adina hornidura izan dezaten. Jatorriz, saroiak auzotar guztienak ziren, baina denbora aurrera joan ahala, norbanakoen jabetza bilakatu ziren. Itxura Zerutik ikusita oraindik-orain posible da saroiak ikustea: zirkuluak dira. Erdian mugarri batek beste lau puntu kardinaletan markatzen zuten saroiaren mugak. Denborarekin, askotan, saroietan baserriak sortu ziren. Saroi bidezko ongarritzea Praktika tradizional bat da, non artaldea gauero saroiaren lursail batean biltzen den. Hurrengo gauean, artaldea saroiaren beste lursail batera mugitzen da, eta horrela gauero. Praktika honekin lortzen da artaldeak saroiaren lursail guztiak zeharkatzea eta bere gorotzekin lurra ongarritzea, humusa sortuz eta landareen produktibitatea handituz. Azken urteetan, praktika hau gainbehera egin du, batez ere trashumatziaren gainbeheragatik eta abeltzaintza intentsiboaren hazkundearengatk. Sinonimoak Saroiek izen desberdinak izan dituzte lurraldez lurralde: Saroi esaten zaie Gipuzkoan eta Nafarroan Korta edo kortabaso Bizkaian eta Araban Ola Zuberoan Seles izena ere erabiltzen da. Historia Idatzizko historia abiatu zenetik dago horien testigantza. Luis Mari Zaldua Etxabe Euskal Filologian doktoreak hogei urte daramatza Hego Euskal Herriko saroiak ikertzen, eta 2.000 inguru dauzka dokumentatuta. XI. mendeko garaian kokatu du bere burua: «Erdi Aro berantiarreko lehen gizaldietako ekonomia, neurri handi batean, abeltzaintzan oinarritzen zen; batez ere, behien zaintzan. Jarduera horretarako saroiak sistemaren oinarriak ziren». Orreagako, Iruñeko eta Ziortzako monasterioek azienda handiak zituzten, eta horiek bazka zezaten saroi ugari zeuzkaten euren jabetzan. Galeria Erreferentziak Kanpo estekak Luis Mari Zaldua Etxaberen "Saroiak eta kortak - Mendialdeko antzinako gizartearen oinordeak" liburua (2006) Luis Mari Zaldua Etxaberen "Saroeak Urnietan" liburua (1996) Lander Muñagorri. "Basoko antzinako soilgune biribilak" Berrian, 2018/10/04. «Kortak - Airetik ateratako argazkietan horiz markatuta» Zeanuri-Dima-Abadino ingurukoak. www.geoeuskadi.eus (Eusko Jaurlaritza)