Kamp-bac'h Strutthof

Kamp-bac'h Strutthof eus e anv ofisiel Konzentrationslager Natzweiler hag anvet ivez Konzentrationslager Natzweiler-Struthof a oa ur c'hamp-bac'h nazi lec'hiet e menezioù Vojoù nepell diouzh kêriadennoù Natzweiler ha Struthof e Gau Baden-Alsace Alamagn, e tiriad dalc'het Bro-C'hall en un doare de facto adalek 1940. Oberiant eo bet ar c'hamp eus an 21 a viz Mae 1941 betek miz Gwengolo 1944, ha bez e oa ar c'hamp nemetañ alaman o vezañ bet e tiriad Bro-C'hall a-raok an Eil Brezel-bed. Ar c'hamp a oa staliet en ul lec'h koadek ha didud, d'un uhelder a 800 metrad. Etre 50 000 ha 52 000 prizoniad a zo bet dalc'het eno pa oa oberiant ar c'hamp. Ar brizonidi a oa dreist-holl izili ar luskadoù Rezistañs en tiriadoù e-dalc'h an Alamanted. Ur c'hamp labour ret e oa, met ivez unan treizhañ, hag gant ma oa ar brezel o padout ul lec'h lakaat d'ar marv. Ul lod bras eus ar brizonidi a oa marvet gant an naon hag an dinerzh – e-tro 22 000 den a zo marvet er c'hamp pe er rouedad kampoù bihanoc'h liammet outañ. Meur a brizonidi a oa bet fiñvet e kampoù all; dreist-holl er bloavezh 1944 penn kamp-bac'h Auschwitz a oa bet kaset eno evit deportañ prizonidi kamp Natzweiler-Struthof e Dachau gant ma oa luioù ar Gevredidi o tostaat. Nebeut izili eus an SS a oa er c'hamp pa oa bet dieubet gant Kentañ Lu Bro-C'hall suj d'ar C'hwec'hvet korfad eus an United States Army d'an 23 a viz Du 1944. An anatomour August Hirt en doa savet un dastumadenn klopennoù yuzev er c'hamp, gant ar pal da brouiñ e oa ar yuzevien, ur ouenn izeloc'h. Un diell-film a zo bet savet war ar 86 den paotred ha merc'hed hag a ao bet lazhet evit ar steuñv-se. Ul lodenn eus an dud kablus eus an torfedoù-se er c'hamp a zo bet barnet goude ar brezel. Hiziv-an-deiz ar c'hamp a zo ur mirdi. Kreizenn europat an deportidi a zo lec'hiet eno. Bez ez eus ivez ur monumant e koun an deportidi. Ar mirdi a-vremañ a zo bet nevesaet e 1980 goude ma vije bet labezet gant neveznazied e 1976. E-touez ar brizonidi brudet bet bac'het pe tremenet dre ar c'hamp e oa bet, ar skrivagner Boris Pahor hag en doa savet ur romant a-ziwar e eñvorennoù eus Kamp Natzweiler-Struthof hag anvet Necropolis. Listenn izili brudetañ ar c'hamp Bez e oa bet pemp komandant d'ar c'hamp ha meur a vedisin SS. Komadanted SS-Hauptsturmführer Hans Huttig SS-Sturmbannführer Egon Zill SS-Hauptsturmführer Josef Kramer SS-Sturmbannführer Fritz Hartjenstein SS-Hauptsturmführer Heinrich Schwarz Medisined SS SS-Hauptsturmführer Kurt aus dem Bruch SS-Hauptsturmführer Karl Babor SS-Hauptsturmführer Heinz Baumköther SS-Hauptsturmführer Max Blancke SS-Obersturmführer Franz von Bodmann SS-Obersturmführer Hans Eisele SS-Obersturmführer Herbert Graefe SS-Sturmbannführer Richard Krieger SS-Obersturmführer Georg Meyer SS-Hauptsturmführer Heinrich Plaza SS-Hauptsturmführer Elimar Precht SS-Untersturmführer Andreas Rett SS-Untersturmführer Werner Rohde SS-Hauptsturmführer Gerhard Schiedlausky SS-Obersturmführer Siegfried Schwela Notennoù ha daveennoù Liammoù diavaez (fr) Lec'hienn ar mirdi