ტინ ჰინანის აკლდამა

ტინ ჰინანის აკლდამა (ფრანგ. Tombeau de Tin Hinan, არაბ. ضريح الملكة تينهنان, ლიტ. „დედოფალ ტინჰანანის მავზოლეუმი“) — საჰარაში, აბალესაში, სამხრეთ ალჟირის აჰაგარის მთებში მდებარე მონუმენტური სამარხი. აშენდა ჰოგარის (აჰაგარის) ტუარეგ დედოფალ ტინ ჰინანისათვის. ისტორია კონტექსტი ტინ ჰინანი ტუარეგებმა მესამე-მეოთხე საუკუნის მაღალი წოდების ქალს შეარქვეს, რომლის ჩონჩხიც პრე-ისლამურ აკლდამაში, აჰაგარის მთებში იქნა ნაპოვნი. ტინ ჰენანს ხანდახან „აჰაგარის დედოფალს“ უწოდებენ, ტუარეგების შერქმეულ „ტამენოკალტთან“ ერთად, რომელიც ასევე „დედოფალს“ აღნიშნავს. სახელი პირდაპირ „კარვების ქალს“ გულისხმობს, მაგრამ ხანდახან „ბანაკების დედოფლადაც“ მოიხსენიება („ბანაკები“ შესაძლოა იმ აკლდამებს გულისხმობდეს, რომლებიც მის სამარხს გარს არტყია). მეტაფორულად ეს წოდება „ყველა ჩვენგანის დედასაც“ შეიძლება მოიაზრებდეს. ფრანგი მკვლევარი ანრი ლოტი ამბობდა რომ ტინ ჰინანის სამარხი სამხრეთ ალჟირში მდებარე სხვა სამარხებისაგან განსხვავდებოდა და არქიტექტურულად რომაული ლეგიონების მიერ უდაბნოებში აშენებულ სიმაგრეებსა და ციხეებს უფრო წააგავდა. მას სჯეროდა რომ აკლდამა სავარაუდოდ უფრო ადრეულ რომაულ კასტრუმს დააშენეს ზედ, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ. 19 წელს, კონსულ ლუციუს კორნელიუს ბალბუსის მიერ გარამანტის ტერიტორიების დაპყრობის და მცირე საექსპედიციო ძალის ნიგერის მდინარისაკენ გაგზავნის შედეგად აშენდა. ამ თეორიას მწერალი ჯეიმს ველარდი ინტერესით განიხილავდა, თუმცა თანამედროვე მკვლევრების უდიდესი ნაწილი უარყოფს. არქეოლოგიური გათხრები ტინ ჰინანის სამარხი ბაირონ ხუნ დე პორორკმა 1925 წელს, საფრანგეთის არმიის მხარდაჭერით გახსნა, და არქეოლოგებმა უფრო ღრმა კვლევები 1933 წელს ჩაატარეს. მასში ნაპოვნი იქნა ქალის ჩონჩხი რომელიც ხის ბალდახინზე, ზურგზე იწვა, ხოლო თავი აღმოსავლეთისაკენ ჰქონდა მიმართული. აკლდამაში ჩაყოლებული ჰქონდა მძიმე ოქროსა და ვერცხლის სამკაული, რომელთაგან ზოგიერთიც მარგალიტით იყო შემკული. მარჯვენა მკლავზე ეკეთა 7 ვერცხლის, ხოლო მარცხენა მკლავზე 7 ოქროს სამაჯური. სხეულთან ახლოს იპოვნეს კიდევ ერთი ვერცხლის სამაჯური და ერთი ოქროს ბეჭედი. ყელზე საკმაოდ დატვირთული და აღმოჩენისას უკვე ნაწილებად დაშლილი ოქროსა და მარგალიტის ყელსაბამი უნდა ჰკეთებოდა. იმავე აკლდამაში დაკრძალვის სარიტუალო საგნებიც იქნა აღმოჩენილი. მათში შედიოდა „ვენერას“ ქანდაკება (ხოლე-ფელის ვენერის მსგავსი, გაზვიადებული და გადიდებული სასქესო ორგანოებით), შუშის თასი (დაიკარგა მეორე მსოფლიო ომში) და ოქროს კილიტა, რომელზეც კონსტანტინე I-ის 308-დან 324 წლამდე გამოცემული მონეტის ანაბეჭდი იყო დატანილი. ექსპედიციამ სამარხიდან განძეული და ძვლები ამოიღო და ალჟირის ეთნოგრაფიულ მუზეუმში წაიღო, სადაც ისინი დღესაც გამოფენილია. ლეგენდებში თქმული მეოთხე-მეხუთე საუკუნის თარიღი ემთხვევა ხის ბალდახინის რადიონახშირბადული დათარიღების შედეგებს, ასევე თიხის ჭურჭლისა და აკლდამის სხვა ავეჯის სტილს (გვხვდება მესამე საუკუნის სტილის რომაული თიხის ლამპა). კედლებზე ტიფინაგით შესრულებულ წარწერებს ვხედავთ. თავად აკლდამა საჰარაში, ბარებერებში გავრცელებულ სამშენებლო სტილთან თანხვედრაშია. 1960-იანებში ანტროპოლოგმა ი. ლებლანმა ტინ ჰინანის აკლდამაში ნაპოვნი ჩონჩხი გამოიკვლია. მან დაადგინა რომ ნეშტი მაღალი და თხელი იყო, ვიწრო მენჯის ძვლით, ფართო მხრებითა და გამხდარი ფეხებით. ზოგადად, ჩონჩხი ძალიან ჰგავდა ძველ ეგვიპტეში, ფარაონების მონუმენტებში ნაპოვნ გვამებს. სხეული ამჟამად ალჟირის ბარდოს მუზეუმში ინახება. ლიტერატურა Beltrami, Vanni. Il monumento di Abalessa e la tradizione dei Tuareg Kel Hoggar, "Africa" (Ist. Italo Africano). Roma, 1995 (p. 75-93) Gautier, Émile Félix. Le monument de Tin Hinan (Annales de l'Académie des sciences coloniales) t VII. Paris, 1934. Pandolfi, Paul. Les Touaregs de l'Ahaggar: Parenté et résidence chez les Dag-Ghâli. Ed. Karthala. Paris, 1998 ISBN 2-86537-821-7. Pond, Alonzo W. Veiled Men, Red Tents, and Black Mountains: The Lost Tomb of Queen Tin Hinan, Michael A. Tarabulski (ed.). London: Narrative Press, 2003. ISBN 1-58976-206-1. Reygasse, Maurice. Monuments funéraires préislamiques de l'Afrique du Nord. Gouvernement Général de l'Algérie, Arts et Métiers Graphiques. Paris, 1950 სქოლიო