Ҷамила (шаҳр)

Ҷамила (ба арабӣ: جميلة, Jamīla — «зебо»; ба римӣ Cuicul) — шаҳри харобазори римӣ дар шимолу шарқи Алҷазоир, дар вилояти Сетиф, тахминан 50 километр шимолу шарқтар аз шаҳри Сетиф. Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО аз соли 1982 ба номи «Cuicul / Djémila». Шаҳр бо нақшаи беҳамтои худ дар манзилгоҳи кӯҳсории шибдор ва бо мозаикҳои аҷоиби римӣ маъруф аст. Таърих Шаҳр тахминан соли 96–98 мелодӣ дар замони имперотори румӣ Нерва (96–98) ҳамчун мустамликаи Cuicul барои аскарони истеъфоии Легиони 3-юми Августӣ бунёд шудааст; номи лотинии Cuicul аз номи берберии маҳаллӣ гирифта шудааст. Маҳалли беҳамтои шаҳр — дар маҳалли омезиши се дарёчаи кӯҳсорӣ (Гуэргур, Бутамерин ва Уед-Сафсаф) ва дар баландии 900 метр — нақшаи муқаррарии шаҳри римиро ба нақшаи мутобиқи манзилгоҳи кӯҳсорӣ маҷбур кард, ки Cuicul-ро аз шаҳрҳои дигари римии Африқо ҷудо мегардонад. Дар асрҳои II–III шаҳр зери имперотори румӣ Антонин Пий ва Каракалла ба маркази муҳими тиҷоратии Нумидия табдил ёфт. Дар асри IV шаҳр яке аз марказҳои насронияти Африқо гардид, бо як силсилаи базиликаҳои насронӣ ва қубраи беҳамту маркази усқуфӣ. Соли 411 шизмаи Доноти тамоми Нумидияро фаро гирифт; Ҷамила маркази муҳими шизмавӣ буд. Шаҳр пас аз ҳамлаи вандолҳои асри V ва фотеҳони арабӣ дар асри VII заиф шуд ва тахминан дар асри VIII ба пуррагӣ тарк карда шуд. Шаҳр зери қум ва намизаи кӯҳ то охири асри XIX пинҳон монд. Аз соли 1909 археологҳои фаронсавӣ коваҳоро оғоз карданд; ЮНЕСКО соли 1982 Cuicul-ро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. Ҷуғрофия ва иқлим Ҷамила дар манзилгоҳи кӯҳсории шибдор, дар баландии 900 метр, дар маҳалли омезиши се дарёчаи кӯҳсорӣ воқеъ аст; иқлим муътадили кӯҳсорӣ — тобистон гарми хушк, зимистон сард ва намӣ. Аҳолӣ Маҳалли харобаҳои Ҷамила имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад; шаҳраки имрӯзаи Ҷамила (тахминан 14 ҳазор нафар) дар наздикии маҳал воқеъ аст. Иқтисод Иқтисоди маҳалли Ҷамила бар сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои UNESCO), археологияи илмӣ ва кишоварзии тасмаи кӯҳсорӣ асос меёбад. Нақлиёт Ҷамила тахминан 50 километр шимолу шарқтар аз шаҳри Сетиф дар шоҳроҳи дуюмдараҷа воқеъ аст. Фурудгоҳи наздиктарин — Фурудгоҳи Сетиф-Айн Арнат. Фарҳанг ва маориф Маҷмаи харобаҳои Ҷамила дорои Майдони Кӯҳна (Forum Vetus) ва Майдони Нав (Forum Novum), Тоқи Каракалла (асри III), Театр (~3000 нафар, асри II мелодӣ — берун аз девори шаҳр бино шуд, чун шаҳри асосӣ дар манзилгоҳи шибдор ҷой надошт), Капитолий, Маъбади Септимий Север, Маҷмаи насронии асри IV (базилика, қубраи усқуфӣ — яке аз қадимтарин дар Африқо) ва Хамомҳои бузург аст. Музеи Ҷамила бо коллексияи беҳамтои мозаики римӣ маъруф аст (мозаика-и машҳури «Иде-н Вакчус», «Ҳарои Європа», «Эҳдо-и Истор») — яке аз бузургтарин коллексияҳои мозаики римӣ дар тамоми ҷаҳон. Дар ҳарду майдон — катибаҳои бузурги асрҳои II–IV мелодӣ. Нигаред низ Алҷазоир Сетиф Тимгад Тибаза Империяи Рум Эзоҳ Пайвандҳо Ҷамила (Cuicul) — UNESCO World Heritage Ҷамила дар Encyclopædia Britannica