Тибаза

Тибаза (ба арабӣ: تيبازة, Tībāza; ба римӣ Tipasa) — шаҳри соҳилии шимолу маркази Алҷазоир дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз Алҷазира (Алҷир). Шаҳри имрӯза тахминан 35 ҳазор аҳолӣ дорад. Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО аз соли 1982 — «Шаҳри Тибаза» барои харобаҳои финикии, римӣ ва насронии худ. Таърих Тахминан асри VII то милод финикиёни Карфаген дар маҳалли бандари табии Тибаза истгоҳи савдо барпо карданд; номи финикии маҳалл маълум нест. Дар асри II то милод шаҳр зери шоҳии Нумидия буд, дар замони имперотори румӣ Клавдий (41–54 мелодӣ) ба мустамликаи римии Colonia Aelia Augusta Tipasensium табдил ёфт. Дар асрҳои II–III Тибаза маркази тиҷорати дарёзамӣ ва дар асри IV яке аз марказҳои калидии насронияти африқоӣ гардид — базилики бузурги Александр (асри IV), Базилики Сент-Сильпӣ, Гӯрхонаи насронӣ-и калон ва Шоҳдухтари маҳаллӣ Шалбе (Сальса) шарики 18-сола, ки соли 309 шаҳид шуд ва Тибаза маркази зиёрати насронӣ табдил ёфт. Соли 484 давлати вандолҳо Тибазаро забт карданд, бисёре аз сокинони насронӣ-и катилики берун ба Испания гурехт. Дар асри VI византиявиҳо Тибазаро гирифтанд, аммо шаҳр пас аз фотеҳи арабӣ дар асри VII–VIII ба пуррагӣ тарк карда шуд. Маҳалл то асри XIX зери намзаи биёбон пинҳон монд. Аз 1880-ум археологҳои фаронсавӣ коваҳои нахустинро оғоз карданд; ЮНЕСКО 1982 маҳалли Тибазаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. Нависандаи франсавӣ Албер Камю (1913–1960, ӯ дар Алҷазира таваллуд шуда буд) дар эссеи машҳури «Никоҳ дар Тибаза» (Noces à Tipasa, 1939) маҳалли Тибазаро ҷовидона кард. Ҷуғрофия ва иқлим Тибаза дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар тасмаи бориктари кишоварзии Митиҷа воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ. Кӯҳҳои Шенуа дар ғарбтари шаҳри имрӯза воқеъанд. Аҳолӣ Аҳолии шаҳри имрӯзаи Тибаза тахминан 35 ҳазор нафар; асосан арабҳо-берберҳо. Иқтисод Иқтисоди Тибаза бар сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои UNESCO ва соҳили хушкии Баҳри Миёназамин), моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилии Митиҷа асос меёбад. Нақлиёт Тибаза дар шоҳроҳи соҳилии Алҷазира–Шершел воқеъ аст. Фурудгоҳи байналмилалии Хуарӣ-Бумедян (Алҷазира) дар 100 километр шарқтар. Фарҳанг ва маориф Маҷмаи харобаҳои Тибаза дорои Базилики Александр (асри IV, асосан хароб), Базилики Сент-Шалбе (мақбараи шаҳиди насронӣ-и асри IV), Театр, Капитолий (маъбади Юпитер), Гӯрхонаи бузурги насронии асри IV (бо қариби 3000 саркофаг), Қалъаи бузурги якдеворӣ (асри II мелодӣ — 2300 метр дароз) ва Мақбараи Шоҳ-Духтари Берберӣ (Кубруҳои Қубур-эр-Румия — эҳтимолан мақбараи Юба II ва Клеопатра Селена, духтари Антоний ва Клеопатраи Миср) дар чанд километр шарқтар аст. Нигаред низ Алҷазоир Алҷазира Тимгад Ҷамила Албер Камю Эзоҳ Пайвандҳо Тибаза — UNESCO World Heritage Тибаза дар Encyclopædia Britannica