Тимгад

Тимгад (ба арабӣ: تيمقاد, Tīmqād; ба римӣ Thamugadi) — шаҳри харобазори римӣ дар шимолу шарқи Алҷазоир, дар домани шимолии кӯҳҳои Орес, тахминан 480 километр шарқтар аз Алҷазира. Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО аз соли 1982. Тимгад барои нақшаи росткунҷии худ — мисоли беҳамтои шаҳрсозии римӣ — машҳур аст ва баъзан «Помпеи Африқо» номида мешавад. Таърих Шаҳр соли 100 мелодӣ аз тарафи имперотори румии Траян (98–117) ҳамчун мустамликаи аскарӣ Colonia Marciana Ulpia Traiana Thamugadi барои аскарони хидмати истеъфоии Легиони 3-юми Августӣ бунёд шудааст. Номи шаҳр ба ҳурмати духтари Траян, Марсиана ва худи Траян (Ульпий Траян) гузошта шудааст. Тимгад яке аз беҳтарин намунаҳои шаҳрсозии римӣ аст: нақшаи дуруст-росткунҷии шатранҷӣ — ду шоҳроҳи асосии Cardo Maximus ва Decumanus Maximus, ки 111 блоки росткунҷии иморатсозиро ҷудо мекарданд. Шаҳр зуд аз ҳудуди аввалаи худ (12 гектар, ~15 ҳазор нафар) берун рафт ва дар асрҳои II–III ба маркази муҳими насронияти барбарӣ табдил ёфт. Соли 472 шаҳр аз тарафи вандолҳо забт шуда, дар асри V–VI бо забти насронии Доноти асосан хароб шуд. Соли 535 византиявиҳо боз шаҳрро мустамлика карданд, аммо дар асри VII фотеҳони арабӣ Тимгадро забт карданд ва шаҳр ба дараҷаи деҳа фаромадан гирифт. Дар асри VIII шаҳр ба пуррагӣ тарк карда шуд ва зери қум-мояи биёбон пинҳон шуда монд то охирҳои асри XIX. Соли 1881 археологи фаронсавӣ Алберт Балу коваҳои нахустинро оғоз кард. ЮНЕСКО соли 1982 Тимгадро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ ҳамчун «яке аз аҷоибтарин намунаҳои шаҳрсозии римӣ» дохил кард. Ҷуғрофия ва иқлим Тимгад дар домани шимолии кӯҳҳои Орес (Aurès), дар баландии тахминан 1100 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки кӯҳсорӣ, бо тобистони гарм ва зимистони хунук. Аҳолӣ Маҳалли харобаҳои Тимгад имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад; дар наздикии маҳал шаҳраки имрӯзаи Тимгад (тахминан 8 ҳазор нафар) воқеъ аст. Иқтисод Иқтисоди маҳалли Тимгад бар сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои UNESCO), археологияи илмӣ ва кишоварзии тасмаи водии Орес асос меёбад. Фестивали Тимгад — фестивали мусиқии байналмилалӣ дар амфитеатри римӣ — солона дар июл-август баргузор мешавад. Нақлиёт Маҳалли Тимгад тахминан 35 километр шарқтар аз шаҳри Батна, дар шоҳроҳи N3 воқеъ аст. Фурудгоҳи наздиктарин — Фурудгоҳи Батна-Мостафа Бен-Булаид. Фарҳанг ва маориф Маҷмаи харобаҳои Тимгад дорои Тоқи Траян' (нишона: тоқи се-арки асри III, ки боли шоҳроҳи Decumanus аст), Театр (~3500 нафар, асри II мелодӣ, имрӯз майдони Фестивали Тимгад), Майдон (Forum), Базилика-и Доноти (асри IV, маркази шизмаи насронии Барбарӣ), Капитолий (маъбади Юпитер-Юнон-Минерва, асри III), Хамомҳои бузурги Камбон ва Гимнасий ва Китобхона (асри III). Дар маркази майдон катибаи римии «Венорӣ, шикор, ҳаммом, бозӣ — ҳамин зистан аст (Venari, lavari, ludere, ridere — hoc est vivere!)» — нишона-и зиндагии римӣ-и Тимгад. Музеи Тимгад бо коллексияи бузурги мозаики римӣ маъруф аст. Нигаред низ Алҷазоир Империяи Рум Ҷамила Тибаза Эзоҳ Пайвандҳо Тимгад — UNESCO World Heritage Тимгад дар Encyclopædia Britannica