Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2001-12-05

Det er to område som har vore sentrale i utanriksdebatten i dag. Det er Afghanistan og det er Midtausten – Israel og Palestina. Eg har lyst til å begynne med ei lita historie frå eit område som ligg omtrent midt imellom – Kurdistan. Ein eldre mann spurde meg: Kva slags profetar har de i Europa og kva gjer de med desse profetane? Eg måtte som sant var, seie at eg var i tvil – men tvil og tru går jo i hop – så eg kunne ikkje gje noko godt svar. Han sa plutseleg: Edison er min profet. Og så peikte han opp på lysekrona. Den var ikkje så fin som lysekrona vi har i Stortinget, for det var eit heilt vanleg lysrør. Dei hadde fått lagt inn straum i landsbyen året før. Dette er sju–åtte år sia. I dag bur så godt som heile landsbyen i London, etter at det blei krig, etter at ein ikkje klarte å få gode nok løysingar, etter at det ikkje var ressursar til å få skole, helse og utdanning i dette området. Det budsjettet som no er lagt fram, har mange gode postar for førebygging av kriser og konfliktar. Ein heilt ny post er løyvinga til overgangsbistand til bruk for å sikre samanheng mellom dei langsiktige utviklingsutfordringane og humanitært hjelpearbeid, slik at ein raskt kan mobilisere ressursar og utnytte positive fasar i fredsprosessar. Når det gjeld gjenoppbygging og stabilisering i land der det nyleg har vore alvorleg konflikt, er det spesielt viktig med tiltak for å oppnå fred, forsoning og langsiktig utvikling. Vi må stille oss spørsmålet om krigen i f.eks. Afghanistan hadde kunne vore unngått om vi hadde investert like mykje i utvikling, sivilt samfunn og demokratitiltak som vi i dag brukar på krigen, om vi hadde vore forutsjåande nok til å gå inn med hjelp etter at Sovjet trekte seg ut for godt og vel ti år sidan. Vi hadde kanskje unngått Taliban-regimet som til dei grader har hindra utvikling. Eg skal ikkje tvære dette meir ut, men berre konstatere at i budsjettforslaget som ligg føre, er det mange gode forslag til å få på plass meir internasjonal rettsorden. Og praktisk eksamen kjem Noreg opp i over nyttår, då vi skal leie arbeidet i gjevarlandsgruppa for Afghanistan. SV kjem også i eit seinare innlegg til å ta for seg det dagsaktuelle spørsmålet om å sende norske styrkar til Afghanistan. Ei truverdig løysing på krisa i Midtausten kan berre oppnåast gjennom at vi får ein palestinsk stat. Heile tida vi har jobba med budsjetta utover hausten, har vi sett det auka behovet for å styrkje alt som kan førebyggje krig. SV føreslår å auke løyvingane til postane for handel og godt styresett ytterlegare. Også løyvinga til arbeidet i palestinske flyktningleirar føreslår vi å auke. Desse løyvingane kan vere spilt mjølk om ein ikkje følgjer opp med politiske resultat som får slutt på okkupasjonen av palestinsk jord. Noreg må tore å seie klart frå at det finst ein okkuperande og ein okkupert part. Om det no er slik at Israel har sett seg føre å styrte dei palestinske sjølvstyremyndigheitene, må Noreg gjere kva vi kan for å stoppe det. Det å ha ein god ven kan til tider vere noko av det tøffaste ein kan oppleve. Ein god ven seier nemleg frå når han meiner at ein har gått for langt eller at ein har rota seg bort. Vi har alle sikkert gode erfaringar med at dei venene det er verdt å ha, er dei som tør å seie frå til ein. Denne røynsla frå livets skole kan vere god å ha med seg i internasjonal politikk. Det vil ikkje skade nokon om Noreg seier frå til ein av våre næraste allierte, USA, om forhold som vi meiner har tatt feil kurs. Eksempel på dette er når USA ikkje vil løyve pengar til ICC, den internasjonale straffedomstolen, og ikkje fullt og heilt går inn for openheit om deponerte beløp i skatteparadis. Eg skal ikkje lage lista lengre, men berre slå fast at norsk utanrikspolitikk må byggje på at vi brukar dei moglegheitene vi har til å seie frå på vegner av den svakaste parten både i internasjonale fora og i land til land-samtalar. SV meiner at internasjonal kamp mot fattigdom, konfliktførebygging, internasjonalt miljøvern og vern om menneskerettane må vere hovudspørsmål i norsk utanrikspolitikk. Noreg må vidareutvikle og styrkje truverdet innafor desse områda. Som tung aktør innafor internasjonal bistand og som medspelar i ei rekkje fredsprosessar har Noreg moglegheit til å spele ei større rolle internasjonalt enn storleiken vår skulle tilseie. Men dette føreset etter vår meining at Noreg bl.a. opptrer som ein konsekvent forsvarar av fattige lands interesser, er konsekvent i kritikken av menneskerettsbrot og fører ein konsekvent miljøpolitikk. SV meiner at Noreg som ein av verdas rikaste nasjonar i endå større grad kan medverke til utvikling og kamp mot fattigdom, og føreslår derfor i sitt alternative budsjett ein auke av bistandsbudsjettet på 300 mill. kr og dessutan at det frå oljefondet skal avsetjast 5 milliardar kr til eit solidaritetsfond for investeringar i dei aller fattigaste landa. Vi må spørje oss om det er mogleg å føre ein næringspolitikk som tar omsyn til berekraft og internasjonal solidaritet. Det er samanheng mellom kva som skjer på den norske arbeidsmarknaden, og internasjonal politikk. Vi er blitt så rike at vi som andre rike land kan bli freista til å hente inn folk som skal arbeide her for ei kort tid utan å oppnå nokon rettar. Vi har for nokre år sidan avvikla eit slikt system i Sør-Afrika, betre kjent under namnet apartheid. Eg vil synleggjere dette med eit sitat frå ein verftsdirektør i skipsindustrien frå siste valkamp: «Vi må gjerne få hit arbeidskraft berre dei, for guds skuld, ikkje får same lønnsnivå som dei norske. Og vi kan sende dei tilbake når det ikkje er behov for dei lenger.» Ved eit anna skipsverft, i Aukra på Romsdalskysten, ligg Røkke-eigde Aker Yards. Direktøren der er bekymra for tilgangen på risikovillig kapital. Når og om storbankane våre får hovudsete i Stockholm eller Helsinki, vil det kunne setje tilgangen på kapital for desse skipsverfta våre i fare. Derfor vert kanskje skroga bygde heilt andre plassar. For meg seier dette at kapitalen går dit det er låge lønner, og aller best profitt blir det der det også manglar demokrati. Vi kan i Noreg risikere at dumping av lønn og kapitalmangel blir eit problem. Einaste løysinga er at fagrørsla er internasjonal, og at ein legg mest mogleg til rette for at fagrørsla i andre land kan samarbeide med den norske, og med den langsiktige målsetjinga å få opp lønnene i andre land heller enn å presse dei ned i Noreg – ikkje dermed sagt at vi skal gå aktivt inn i andre land sine lønnsforhandlingar, men det bør bli slik at lønn blir den beste måten å fordele gode i eit samfunn på. Vi avslutta i haust ein valkamp som delvis var prega av forholdet til skattar og avgifter i Noreg. I alle land som vi gjev bistand til, er mangel på skattar og avgifter eit hovudproblem. Det er jo desse skattane og avgiftene som skal betale for skole, helse og i det heile oppbygginga av ein velferdsstat. Norsk bistandspolitikk må rettast inn på å leggje føringar som gjer at vi får bygd opp ei fordeling internt i landa vi samarbeider med. Noko så enkelt som ein pose kaffi f.eks. tener eg og alle andre i Noreg mykje meir på enn bonden i det landet som produserer kaffien, berre ved meirverdiavgifta t.d. Då vi i Noreg etter krigen heldt fram med oppbygginga av vår eigen velferdsstat, fekk vi etter kvart starta opp med bistand som var prega av ein voldsom optimisme og ei tru på at ein skulle nå resultat på kort tid. Dette har vist seg ikkje å vere tilfellet, og vi har lært mykje på vegen. Trua på bistand utan at det skjer politiske reformer er borte. Vi veit òg at bistand kan setje mottakaren i ei klientrolle. Intern fordeling i eit land blir skjøtta best ved at folk får arbeid og lønn. At dette òg har ein god del å seie for sjølvrespekta, veit vi mykje om i Noreg. Derfor er det at SV foreslår ein ny post med auka midlar til fagrørsla for å styrkje det allereie pågåande utvekslingsarbeidet som går føre seg mellom fagrørsla i Noreg og i andre land. Eg skal gjerne innrømme at vi fekk ideen frå den nye posten Demokratistøtte/partier til Stoltenberg-regjeringa, som vi sluttar oss til. SV har allereie prøvd ut dette gjennom NORAD-midlar. Vi har hatt god kontakt med mange av lokallaga våre rundt i Noreg som har kontakt med kommunepolitikarar i Mellom-Amerika. Dette er demokratibygging i praksis. Kapitalstraumen mellom nord og sør er truleg negativ i høve til at det går meir pengar nordover enn sørover, fordi nedbetaling av gjeld utgjer ein så stor del av utgiftene til landa i sør. Det går føre seg mykje godt arbeid på dette området, både multilateralt og bilateralt. Eg synest at vi skal bli flinkare til å skilje mellom gjeldsslette og gjeldslette. Eg har registrert at retteprogrammet på datamaskina mi berre godtar gjeldslette med éin s. Men eg vil likevel halde fram at ordet med to s-ar, gjeldsslette, er like viktig, fordi det ofte vil vere behov for einsidig å slette gjeld, og ikkje berre lette på gjelda. Lettar ein berre på gjelda i form av refinansiering, kan dette føre til at land aldri klarer å kome seg ut av ei gjeldsfelle som dei fattigaste i desse landa i alle fall ikkje er skuldige i. SV har òg funne plass til 1 mill. kr til organisasjonar og andre som driv med informasjons- og påverknadsarbeid knytt til u-landsgjeld. Ei bevisstgjering av desse spørsmåla i den norske opinionen er ein føresetnad for å lukkast på sikt med dette arbeidet. Til slutt vil eg ta opp forslaget frå SV, som er tatt inn i innstillinga.

Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2001-12-05

Noreg og Israel har gode bindeledd. Norsk og israelsk arbeidarbevegelse har hatt og har langvarige vennskapsband. Israel har òg i tillegg til veldig mange andre organisasjonar ein fredsbevegelse og ti palestinske representantar i nasjonalforsamlinga Knesset. Vi veit no at fredsbevegelsen og dei palestinske parlamentarikarane er under ekstra press for tida. Ein av dei, Azmi Bishara, kjem til Noreg neste veke, og fleire i Noreg er uroa over hans situasjon, m.a. Fellesutvalget for Palestina. Ein lurer på kva det er som skjer når Israel, som med rette også mange gonger snakkar om sitt demokrati, vel å bruke ord som høgforræderi og å ta immuniteten frå ein parlamentarikar. Eg vil spørje utanriksministeren korleis Noreg kan ta eit initiativ for at desse to grupperingane, altså fredsbevegelsen og dei palestinske parlamentarikarane, ikkje blir marginaliserte.

Parti: Fremskrittspartiet
Dato: 2001-12-05

Fremskrittspartiet erkjenner at det er ulikt syn i denne sal omkring bistandspolitikken, også til palestinerne. At stortingsflertallet umiddelbart skulle hoppe på Fremskrittspartiets holdning til bistand, har vi ikke tro på. Men på bakgrunn av den aktuelle situasjonen hadde vi håpet at vi kunne få støtte til å holde igjen, eller – som vi har formulert det – straks stoppe den bistanden som nå ytes. Vi ser at andre land også vurderer det. Tyskland holder igjen deler av sin støtte til palestinerne, så dette er ikke et ukjent tema blant giverlandene. Vi registrerer den generelle holdningen til bistand fra Regjeringen, fra stortingsflertallet, men vi mener situasjonen i dag krever at vi vurderer dette med litt andre øyne enn hva vi hittil har gjort.