Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2004-10-28

Eg legg merke til at debatten her i dag er litt annleis enn slike debattar tidlegare har vore. Ein tek fleire atterhald både frå Stortingets side og i utanriksministeren si utgreiing, og det er ingen lenger som seier at det er enkle samanhengar mellom handel og velstandsvekst, eller at berre vi opnar grensene, vil u-landa få oppleve ei velstandsutvikling. Etter Seattle og etter NGO-ane sin innsats både nasjonalt og internasjonalt for å få fram ein del fakta i forhold til dette, synest eg at debatten er på eit høgare nivå no enn tidlegare, særleg før Seattle. Likevel lèt ein vere å kommentere at Noreg igjen vart sett på gangen i Genève, og at forhandlingane skjer i rom – om dei er grøne eller kva dei er – der ikkje alle har adgang. Og så bruker ein det at Brasil og India var til stades, som legitimering i forhold til at u-landsinteressene var varetekne. Nokon har vore innom Nationen sitt oppslag på tysdag om at Noreg er det mest lukka landet i forhold til å informere folkevalde om innhaldet i GATS-forhandlingane. Eg skal ikkje kommentere det anna enn å seie at eg synest det er eit stort paradoks å vere hjartans einig med representanten Høglund når det gjeld dette. Men denne saka er så enkel som at parlamentet får den informasjonen det ønskjer og vil ha. Så dersom Stortinget sender nokre signal som er tydelege nok, burde det ordne seg. For å seie litt om landbruk: Hovudtyngda av u-land er nettoimportørar av landbruksvarer. Nylege rapportar viser at denne importtendensen er aukande. Særleg land i Latin-Amerika vil sannsynlegvis dra nytte av eit svekt importvern. Vi må likevel spørje oss: Kven trur vi vil tene på liberalisering av handel med matvarer? Kaffi, te og tropiske produkt har allereie i dag liten eller ingen toll. Det er på desse områda at dei fleste u-landa har sitt største potensial, og her er det ingen konflikt med norsk produksjon. For dei produkta vi produserer i Noreg, har u-land 10 pst. av verdsmarknaden. Det er altså andre som vil tene på liberaliseringa. Då skal vi stille oss det enkle spørsmålet: Kvar kjøper Noreg mesteparten av sukkeret sitt? Vi treng eit resultat av forhandlingane i WTO som gjer det mogleg å halde oppe produksjonen av jordbruksvarer til eige forbruk, også i dei delar av verda som er mindre konkurransedyktige i verdsmarknaden. Å vere tydelege i forhandlingane på at det er ein vesensforskjell mellom eksportretta verkemiddel og verkemiddel retta mot produksjon for nasjonalt forbruk, vil vere vesentlig i forhold til vårt truverde på dette området. Det er reell og ærleg argumentasjon. Vi har så mykje til felles, som representanten Lars Rise var inne på, at Noreg ikkje bør stengje dørene for alliansar med u-land. Det gjeld ikkje berre i forhold til at vi er nettomatvareimportørar, men også fordi vi er små og er råstoffleverandørar i verdsøkonomien. Når utanriksministeren snakkar om handel med tenester, legg han utelukkande vekt på offensive interesser. Det er eit stort paradoks, fordi NHO for nokre år sidan laga ein rapport der eit av funna var at bedrifter som opererer i u-land, gav uttrykk for at problema dei møtte, var av moderat og overkommeleg karakter. Og når vi stikk fingeren i jorda: Er det slik at Noreg har offensive interesser på tenesteområdet? Eller er det slik at realismen tilseier at det er langt større multinasjonale selskap enn – eit fritt valt eksempel – norske BI som vil vinne i ein slik type konkurranse? Eg har forstått at Noreg ikkje vil forfølgje krav som er sette fram overfor utviklingsland i forhold til liberalisering av tenester der u-landa har avvist slike krav. Eg meiner at desse krava skal trekkjast tilbake og ikkje berre leggjast i ein skuff. I tillegg meiner eg at ei nøktern vurdering av situasjonen i verdsøkonomien bør få Stortinget til å endre posisjonen på tenesteområdet og ikkje la reint ideologiske standpunkt avgjere. Vi bør vere langt mindre offensive når det gjeld liberalisering av tenester. Eit siste poeng: I fjor vår godkjende stortingsfleirtalet patentdirektivet. Likevel må ein kunne seie at patentering av levande organismar aldri har vore enkelt å godta for Noreg. Vi har tradisjonelt stått i lag med fattige land som gjennom multilaterale avtalar har prøvd å verne om eigne biologiske ressursar. Denne rolla må Noreg halde på også i dei pågåande forhandlingane, og vi bør aktivt finne fram til alliansar med f.eks. dei afrikanske landa som har fremma forslag om å ta unna patentering på levande organismar frå TRIPS-forhandlingane. Det er ingen grunn til at vi skal gi slepp på den brubyggjarrolla vi har hatt på dette området.