Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2006-02-14

Eg takkar interpellanten for dette høvet til å seie noko om Regjeringa sin konkurransepolitikk. Når han spør om det vert ein ny politikk, er svaret at det sjølvsagt vil verte det. Landet har fått ei ny regjering, og då vert det ny politikk òg på konkurranseområdet. Så eg kan allereie no svare slik på interpellanten sitt siste spørsmål: Nei, denne regjeringa kjem ikkje til å vidareføre den førre regjeringa sin konkurransepolitikk på alle område. På nokre område vil vi gjere det, men på andre område vil vi ikkje gjere det, og det skal eg kome nærare inn på. Regjeringa ynskjer, på same måten som interpellanten, at konkurranse skal vere eit viktig verkemiddel i vår blandingsøkonomi. Misbruk av marknadsmakt som går på tvers av interessene til forbrukarane og samfunnet, skal ikkje aksepterast. Nytta på rett måte og innanfor dei rette områda gir konkurranse effektiv bruk av ressursane. Effektiv ressursbruk er nødvendig for å få ei størst mogleg kake å fordele. Slik sett stør konkurransepolitikken opp om den økonomiske politikken og gir eit godt utgangspunkt for den vidare utviklinga av velferdsstaten. Så langt vil eg tru at eg og representanten Hansen er einige. Men til forskjell frå den førre regjeringa har ikkje denne regjeringa eit religiøst forhold til konkurranse. For oss er konkurranse eit verkemiddel og ikkje eit mål i seg sjølv. Det er viktig for Regjeringa at konkurransen skal verke innanfor dei rammene som vert sette av andre politiske mål, t.d. omsynet til miljø og fordeling. Konkurranse skal heller ikkje nyttast i marknader der konkurransen ikkje verkar godt, t.d. innanfor helse, omsorg og utdanning. Eg kjem attende til nokre av dei konkrete områda som interpellanten har teke opp, men eg ynskjer fyrst å seie noko meir om Regjeringa si generelle haldning til konkurranse. Denne regjeringa legg stor vekt på fellesskapsløysingar. Då må offentleg sektor ha ei viktig rolle og utnytte ressursane effektivt. Samtidig krev det høg verdiskaping og effektivitet i ein konkurransedyktig privatsektor. Konkurransepolitikken skal medverke til auka konkurranseevne for næringslivet i tillegg til langsiktig eigarskap, forsking og utvikling, innovasjon, læring og kompetanseutvikling og dessutan stordriftsfordelar som òg er reelle faktorar bak teknologisk og dermed økonomisk utvikling. Verksemder i privat sektor må vere førebudde på å konkurrere internasjonalt og med utanlandske aktørar som etablerer seg her i landet. Då er det ein føresetnad at ein er van med å konkurrere òg på den nasjonale marknaden. Eit anna viktig poeng er at ei lang rekkje bedrifter som i dag er skjerma for internasjonal konkurranse, opptrer som underleverandørar til konkurranseutsett verksemd. Svak eller manglande innanlandsk konkurranse hos underleverandørar kan gi konkurranseutsett verksemd dårlegare nasjonal konkurranseevne fordi kostnadsnivået vert for høgt. Konkurransepolitikken er dermed eit av fleire verkemiddel for å sikre ein effektiv skjerma privat sektor. Konkurranse handlar ikkje berre om lågare prisar. Det handlar òg om å skape ein dynamikk som gir verksemdene incentiv til å drive nyskaping. Regjeringa meiner at konkurranse kan vere ein viktig faktor for å utvikle teknologi og kunnskap, i tillegg til det å ha ein velfylt verktøykasse både i næringspolitikken og ikkje minst i utdannings- og forskingspolitikken. Ei slik utvikling kjem forbrukarane til gode i form av nye og betre produkt og medverkar til at næringslivet kan kome opp med løysingar som betrar den internasjonale konkurranseevna vår. På marknader der aktørane følgjer opp forretningsinteressene sine innanfor alminnelege rammevilkår, ynskjer vi ei tøff oppfølging av konkurranseforholda. Det var t.d. årsaka til at SV gjekk inn for forbod mot bonusprogram innanfor luftfarten i førre periode. Det er nødvendig å ha eit effektivt og sterkt konkurransetilsyn som skal handheve forboda mot konkurranseavgrensande samarbeid og misbruk av marknadsmakt. Dei sterke verkemidla som konkurranselova gir Konkurransetilsynet, må nyttast fullt ut for å motverke verksemder som er i strid med lova. På same vis som Regjeringa er heilt klår på at konkurranse skal nyttast som verkemiddel i marknader som er lagde til rette for konkurranse, er Regjeringa like klår på at det finst område der konkurranse ikkje gir det beste resultatet for samfunnet. Regjeringa har stoppa arbeidet med konkurranseutsetjing av vedlikehaldstenester i Jernbaneverket. Årsaka til det er at Regjeringa meiner at omfattande konkurranseutsetjing i samferdslesektoren ikkje tek tilstrekkeleg omsyn til avgjerande tryggings- og beredskapsfunksjonar. Regjeringa ynskjer heller ikkje å følgje opp ytterlegare konkurranseutsetjing av persontransport på jernbane. Planlegging og utgreiing av å setje ytterlegare jernbanestrekningar ut på anbod er dermed stansa av samferdsleministeren. Vi ynskjer ikkje å eksperimentere med konkurranse om grunnleggjande tenester som helse, omsorg og utdanning. Desse tenestene er lite høvelege for kjøp og sal i ein marknad. Verkeleg omsorg er det vanskeleg å få inn i konsulentselskapa sine detaljerte skjema for tidsbruk og ressursinnsats. Vi menneske har gode og dårlege dagar. Ein dag klarar ein det meste sjølv, neste dag treng ein mykje hjelp. Ein person som tidlegare t.d. berre fekk besøk av heimesjukepleia til medisinutdeling, kan verte ramma av slag eller få lungebetennelse. Det betyr at ein neste dag må ha ein vesentleg sterkare ressursinnsats i heimen. I ein slik samanheng er det klårt ein fordel at den som skal handtere endringa i omsorgstilbodet, har eit heilskapleg ansvar for personen si helse. Det kan aldri eit privat selskap få. Det er det det offentlege, ofte kommunehelsetenesta, som har. Difor er det ikkje klokt å konkurranseutsetje omsorgsoppgåvene. I helsesektoren er situasjonen den at private aktørar, både dei som er tufta på ideelle og dei som er tufta på kommersielle formål, har medverka konstruktivt til det viktige arbeidet med å få ned uverdige ventetider og lange ventelister dei seinare åra. Avtalar og samarbeid mellom regionale helseføretak og private tenesteleverandørar skal sjølvsagt handterast på ein ryddig og god måte. Men denne regjeringa har valt å ha ei differensiert tilnærming til private aktørar. Gjennom Soria Moria-erklæringa er det lagt til grunn at avtaleomfanget mellom regionale helseføretak og private kommersielle sjukehus framover skal avgrensast. Vi ynskjer primært at kapasiteten i dei offentlege sjukehusa skal utnyttast på ein langt betre måte enn det som er tilfellet i dag. Helseministeren har brukt møte med dei regionale helseføretaka til å formidle Regjeringa si plattform med omsyn til relasjonen til dei private aktørane. Fleirtalet i næringskomiteen, og det var interpellanten inne på, har understreka at konkurranse og anbodsutsetjingar kan føre til auka byråkrati, auka kostnader og mindre langsiktigheit – altså det motsette av det som er interpellanten sitt utgangspunkt for interpellasjonen. Komiteen meiner at regelverket for offentlege innkjøp er stivbeint og vanskeleg tilgjengeleg og prega av ulik praksis mellom ulike einingar. Fleirtalet har difor bede om at «Regjeringen foretar en ny og faktabasert gjennomgang av innretningen på konkurransepolitikken». Det vil eg fylgje opp ved å setje i gang eit arbeid med å gå gjennom innretninga på konkurransepolitikken og reguleringane innanfor områda helse og omsorg, m.a. for å trekkje opp skiljelinjer mellom konkurranseutsette og ikkje-konkurranseutsette delar av helseområdet, slik eg nett nemnde. Regelverket for offentlege innkjøp er ein annan viktig del av konkurransepolitikken. Regjeringa har nettopp fastsett at terskelverdiane i det nasjonale regelverket skal liggje på den auken som den førre regjeringa fastsette i haust. Eg skal evaluere terskelverdiane i løpet av ein periode på eit par år og finne ut om ein skal gå vidare inn mot Soria Moria-erklæringa. I den samanhengen har eg òg sagt at eg kjem til å ta ein ny runde om kunngjeringsplikta, som vi ikkje tok med i denne omgangen. Regjeringa har, som interpellanten var inne på, fått ei viss merksemd om fleire avgjerder i klagesaker i forhold til fusjonsreglane i konkurranselova. Eg skal kort kommentere desse sakene, for dei viser ein del av dei problemstillingane som nettopp debatten i dag reiser. Statkraft-saka understrekar Regjeringa sitt ynske om å etablere gode industrielle løysingar i kraftsektoren. Statkraft sine alliansar med regionale aktørar som t.d. Trondheim Energiverk medverkar til spreiing av kompetanse og innovasjon. Samtidig er det avgjerande – og det står i Soria Moria-erklæringa, så det kan ikkje vere noka bombe, verken for den eine eller den andre – at denne regjeringa er oppteken av offentleg eigarskap til den viktige fellesressursen som vasskrafta er for landet vårt. Statkraft-saka tyder derimot ikkje at ein ikkje er oppteken av konkurranse og prisar i kraftmarknaden – tvert imot. Då vi gjorde vedtaket, var det òg gjort vedtak om utleige og sal av større mengder kraft enn det som låg til grunn i Konkurransetilsynet sitt vedtak. Men då leige ikkje kan likestillast med sal, var ikkje effekten nulla heilt ut. Det andre eg vil understreke, er den verknaden det har at Statnett investerer i overføringsnettet etter samfunnsøkonomiske kriterium. Statnett si oppgåve er m.a. å redusere problema med flaskehalsar i overføringsnettet. Færre flaskehalsar vil heilt opplagt redusere konkurranseproblema som eventuelt er knytte til at Statkraft beheld Trondheim Energiverk. Så vil eg òg seie at Høgre sin utbyttepolitikk knytt nettopp til Statnett dei siste åra ikkje akkurat har bidrege til at vi har fått overføringslinjer som medfører at ein kan gjere noko med konkurransesituasjonen når det gjeld kraft. Ein vedtok ein utbyttepolitikk på 50 pst. Bondevik-regjeringa tok ut 90 pst. av Statnett dei siste tre åra og 70 pst. det fjerde året. Då er det ikkje akkurat mykje pengar igjen for Statnett til å drive utvikling av nye overføringsnett og linjer. Omgjeringa av tilsynet sitt vedtak om å stogge fusjonen mellom to amerikanske leverandørar til oljeindustrien vart knytt til konkurransefaglege vurderingar av marknaden. Konkurransetilsynet hadde definert marknaden til å vere nordsjølanda. Alle leverandørar, alle kundar, alle dei som skulle kjøpe desse produkta, var heilt einige om at den einaste vettuge definisjonen av marknaden var global marknad. Det var vi einig i, og difor gjorde vi om Konkurransetilsynet sitt vedtak.