Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2007-06-12

Det vi diskuterer i dag, er dei såkalla transatlantiske banda. Dei har vi for så vidt diskutert i denne perioden og i førre periode og då sjølvsagt med bakgrunn i dei nykonservative hos ein av våre viktigaste allierte, USA. Eg har lyst til å referere litt til det idégrunnlaget som har lege i botnen for dette samarbeidet, og også samarbeidet i andre organisasjonar, som har skapt veldig mange av dei grunnleggjande problema, og sjølvsagt også internt dei splittingane som har lege til grunn. Eg siterer Robert Kagan, ein av dei såkalla nykonservative saman med bl.a. Richard Perle og Wolfowitz: «Det er på tide å slutte å late som om europeere og amerikanere har en felles oppfatning av verden, eller i det hele tatt at de bebor den samme verden (…) Europa beveger seg bort fra fokuset på makt henimot en selvtilstrekkelig verden av lover, transnasjonale forhandlinger og samarbeid. De trer inn i et posthistorisk paradis av fred og fruktbarhet, en realisering av Kants «evige fred». USA forblir imidlertid forankret i historien og utøver makt i en anarkistisk hobbesiansk verden hvor internasjonale regler og rett ikke er til å stole på, og hvor sikkerhet og forsvar for en liberal orden fremdeles beror på besittelsen og utøvelsen av militærmakt.» Dette er det som ligg til grunn for nærmast alle dei problema vi slit med, anten det er alliansen av villige eller forkjøpskrig i Irak, aggressiv krigføring i Afghanistan, rakettskjold, delvis også i forhold til energi og artikkel 5, at ein ønskjer å løyse energiproblem med militærmakt, dei siste dagars opplegg for det som hører til Europarådet, og hemmeleg fengsel i Europa, og overflygingar. Så har vi også den siste tida lært oss eit nytt ord som heiter SACEUR. Eg må innrømme at eg kom litt i same tankar som: Kven er han der Artium som alle skal ta? Eg trudde ei stund at SACEUR var ein franskmann, men han er faktisk ikkje det. Det er den institusjonen i NATO som leiar styrkegenereringsprosessen. Vi har hatt litt folkeopplysning både her i Stortinget og i folket elles om korleis den heile tida gåande prosessen føregår, med tilpassing av spørsmål og spørsmål til dei enkelte land ut frå kva NATO trur ein kan bidra med. Og då skal eg skryte av NATO. NATO har komme med spørsmål som har vore rimeleg avstemde og avpassa i forhold til kva Noreg eventuelt kunne bidra med, og har lytta til dei debattane som har vore i det norske politiske miljøet, ved ikkje å leggje inn forslag til styrkebidrag som ville irritere altfor mykje. Eg synest at kanskje den viktigaste prosessen som har gått føre seg internt i NATO den seinare tida, er den med det sivile sporet. Vi har klart via, synest eg iallfall, ein utanriksminister, ein forsvarsminister og sjølvsagt også ein utviklingsminister å komme veldig godt på sporet internt i NATO med å vere i front når det gjeld det sivile sporet. Eg blir stolt av å sjå på at Noreg går i front for å finne andre land som kan tenkje seg å gå saman med oss om SIMIC, sivilt-militært samarbeid, for å løyse den gordiske knuten. Vi kan gå så langt som til å seie at det faktisk har komme litt betre helsestell i nordre Afghanistan, og litt betre skolestell har komme på plass, utan at vi skal skryte for mykje av det. Men det å få til den balansegangen er ikkje lett, det er som å løyse den gordiske knuten. Då må ein trekkje fram det sivile, med bevisstheita bak at det militære ikkje er det som løyser noko, men kan vere til stades for å sikre nasjonsbygging – det gjeld sjølvsagt også NGO-ar og andre som ønskjer å bidra til det som er målet for all militærmakt, nemleg å vere fri for frykt. Eg blei imponert over Sevilla-møtet, som heilt klart og tydeleg sa etter at ein hadde vore i Pakistan og hjelpt til med midlar etter jordskjelvet, at det skal ikkje brukast nokon NRF. Etter at NATO Response Force kom på plass i Riga, skal dei brukast til dei som lir, dvs. sivile. Dei skal ikkje inn i noko som udefinert kan vere ein angrepskrig iallfall. Så der har vi gjort eit betydeleg arbeid, og det er berre ein start. Eg håpar sjølvsagt at Regjeringa held fram med det gode arbeidet der. Så over til dette med rakettskjold. Det kan sjå ut som om vi er i ein situasjon der vegen blir til mens vi går. Noreg har alltid vore imot dette, vore skeptisk til det, men så viser det seg at vi er imot i namnet, men ubevisst for i gagnet, delvis iallfall. Når det gjeld det direkte amerikanske, hadde førre regjering i Noreg eit gjenkjøpsopplegg i forhold til eit norsk firma som bygde eit understell til ein radar. Det blei ikkje eingong bygt i Noreg, så norske arbeidarar fekk ikkje nytte av det gjenkjøpsregimet. Men vi blei involverte i dette utan at Stortinget var informert, har det kome fram i Bergens Tidende, og til og med var det visse i regjeringas sikkerheitsutval som heller ikkje var informerte. Det kan tyde på at her var det prosessar som ikkje var gode nok. No er denne saka til behandling i kontroll- og konstitusjonskomiteen, så dette får vi take når den tida kjem. Så er det noko som vi faktisk er for, utan at vi har debattert det så mykje, men vi løyver pengar til det, riktignok i ein sekkepost – vi bør vel for framtida få det ordna slik at det kjem fram kva desse 75 mill. kr går til, nemleg til såkalla troppeforsvar. Så kjem det nye opp at vår viktigaste allierte, USA, ønskjer å samarbeide med det såkalla nye Europa, eller det såkalla meir villige Europa – to land der, Tsjekkia og Polen – om rakettar og skjold, altså utan å følgje prinsippet. Det undrar meg at eg som SV-ar og eigentleg NATO-motstandar skal stå her og måtte gjere NATO betre og referere til den tida det faktisk var rådslag i NATO. NATO var ein rådslagingsorganisasjon, dei gjekk faktisk mange rundar, og tok ikkje berre einsidig kontakt med enkeltland for så å presse gjennom ein politikk som iallfall vil måtte trenge litt lengre tid både for å gro og for i det heile å ha ein sjanse til å kunne bli vedteken, noko som ikkje eg trur er realistisk når vi ser på kva alle ekspertane på området seier tydeleg og klart: Dette fører til opprusting, ein ny spiral, som ingen er tent med, når vi veit at verda er i ein slik situasjon at dei områda ein bør pøse inn milliardar av økonomiske ressursar på, sjølvsagt andre ressursar også, er klima og energi og ikkje eit nytt rustingskappløp. Så kan vi – dersom det skulle bli slik, vi kan sjølvsagt håpe og tru at Tsjekkia og Polen ikkje går med på dette – kome i den situasjonen at delar av Europa vil vere dekte av eit rakettskjold. Då kjem sjølvsagt spørsmålet opp: Skal vi ha ein slik situasjon at Europa skal vere ulikt dekt? Vi veit at det er krefter i NATO som taler for at då får vi take den såkalla troppebeskyttelsen vi har, og leggje den på, så vil vi kunne få ei dekning av heile Europa – etter mitt skjønn igjen med opprusting som den verkeleg store følgja. Vi diskuterte for om lag ei veke sidan EU, med regionalisering, og vi kan sjå på om det også føregår ei form for regionalisering i NATO. Sannsynlegvis gjer det det, og der vil eg jo ikkje minst gje Regjeringa ros for å ha fått til ein ny nordisk forsvarsavtale med konkretisering gjennom den avtalen som er underskriven med Sverige, samarbeid på artilleri. Vi kjenner jo alle til dette med norsk-islandsk, dansk-islandsk samarbeid. Her blir det eit bein til å stå på, i ein region innafor NATO, i ein region i Europa. Det er mykje spennande som står her. Dette treng på ingen måte å vere i konflikt med det vi har gjort før, men det viser at sikkerheitsbehova i dei ulike regionane vil kunne vere forskjellige, og det er ingen ting i vegen for at det vil kunne føre til meir samarbeid – kan vi slå våre hoser i hop og få noko effektivt ut av det? For oss i Noreg ligg sjølvsagt dette med nordområda, energi og miljø heilt klart bak der som eit insentiv for å take, og ikkje minst tore å take, nye initiativ. Vi veit at på forsvarssamarbeid er det enormt mykje offentlege midlar å spare. SV har føreslått tidlegare at vi burde samarbeide om noko så enkelt som eit skytefelt. Vi ville ha spart 3 milliardar kr på det. Vi skal ikkje take ein gammal forsvarsdebatt opp her på ny, men vi veit at samarbeid både vil kunne skape økonomiske fordelar og sjølvsagt knyte nye band i forhold til nye utfordringar, og vi vil ikkje minst dra med oss andre land og få dei interesserte i dei same problemstillingane som vi er. Det må vi også tore å kunne gjere sjølv om vi er medlem av NATO-fellesskapet. Vi veit at dette også kan vere ein spore til at Russland-NATO-rådet og også det som føregår i NATO PA-forsamlinga, kan bli enda betre. Dersom vi ivrar for det, vil kanskje også andre finne på å ivre for det. Til slutt vil eg seie to ord om Russland. Eg er einig med dei som har sagt at ein ikkje skal leggje altfor mykje vekt på dei russiske argumenta i forhold til rakettskjold. Men vi har grense mot Russland, vi har hatt eit langt og nært føreseieleg forhold til Russland. Vi bør i det minste lytte til kva dei har å seie, og vi bør bidra slik at den debatten som har gått, blir dempa mest mogleg. Det gjer vi ved også å tore å take desse tinga opp når dei ulike ministrane er på dei ulike møta, ikkje minst innafor NATO-ramma. Det føler eg meg rimeleg trygg på at våre statsrådar vil gjere.

Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2007-06-12

Bare slik at ikke karikaturene av det jeg har sagt fra talerstolen, blir stående: Jeg har ikke sagt at ikke det betyr økt risiko å øke aksjeandelen. Det betyr en moderat økning i risikoen, men det betyr samtidig at avkastningen øker betydelig. Det er denne avveiningen vi nå står overfor, der vi har kommet til den konklusjonen at fordi vi er så langsiktige eiere, er dette en fornuftig ting å gjøre for Statens pensjonsfond. Så har jo Tybring-Gjedde rett i at hvis vi plasserer 2 000 milliarder kr i ett selskap, som går konk, er de pengene tapt. Men vi er inne i mange selskaper, med små eierandeler, og det kan hende at hvis børsen faller 1 år, 2 år, 3 år framover, har vi kjøpt dyrt. Men vi trenger jo ikke å selge billig. Vi kan stå inne i aksjemarkedet, og vi kan i tillegg kjøpe billig og selge dyrt på et senere tidspunkt. Det var det som skjedde sist gang børsen gikk ned. Jeg ber om at Stortinget slutter seg til konklusjonen om at det er en avveining mellom forskjellige hensyn som har gjort at vi nå endrer denne sammensetningen, og at Fremskrittspartiet har en helt annen fasit enn det vårt eget strategiråd og Norges Bank har, og de aller fleste andre fond i verden har. Det får være opp til dem. Vi har nå gjort vår avveining.