Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2015-03-12

Eg vil også takke utanriksministeren for ei god utgreiing. Ein god del ting er vi ueinige om, men det er mange viktige ting vi er einige om i Noreg, som satsinga på utdanning i bistanden, som den klare fordøminga av Russland. Eg vil også seie at eg deler utgangspunktet hans, at 2014 var eit ekstremår i internasjonal politikk, men at mykje av det ekstreme fort kan fortsetje dersom vi ikkje handterer det riktig. Etter eit og eit halvt år med ny regjering vil eg bruke dette innlegget mitt i tilknyting til utgreiinga til å seie litt om kva eg synest er manglane. Den første mangelen er eigentleg ikkje ein mangel i regjeringa, men ein mangel, eller eit problem, i norsk utanrikspolitisk debatt, det eg vil kalle «einigheitssjuken» – den førestillinga om at dersom alle meiner det same, står vi sterkare. Men det gjeld i utanrikspolitikk som på alle andre felt: Der det vert tenkt likt, vert det tenkt for lite. Det er ein styrke å ha ulike syn, ha meiningsbryting, for det er det som vil få fram gode løysingar, så lenge vi har evne til, når det er alvor, å stå saman utetter. Difor treng vi meir – og ikkje mindre – debatt om norsk utanrikspolitikk. Eg synest eg ser ei veldig klar dreiing frå regjeringa si side mot å leggje ytterlegare vekt på eigeninteresse i utanrikspolitikken framfor verdas kollektive, felles interesser. Dei økonomiske og sikkerheitspolitiske eigeninteressene dominerer utgreiinga, og ein må til side 9 før fattigdom og klima kjem inn som viktige tema. Når ein kjem til utvikling, kan vi lese ganske tidleg følgjande: «Å motvirke og forebygge konflikt i disse regionene er norsk interessepolitikk. En vellykket utviklingsinnsats gir grobunn for en raskt voksende globalisert middelklasse som etterspør norske varer og tjenester.» Det er vanskeleg å vere ein internasjonal leiar dersom ein for tydeleg set seg sjølv først. I mange av dei konfliktane der vi seier det riktige, er det det vi gjer ved sida av, som vil avgjere. Denne veka er det den tiande veka på rad det er demonstrasjonar over heile verda til støtte for den saudiarabiske bloggaren Raif Badawi, som har vorte piska i Saudi-Arabia. Sjølvsagt protesterer vi og dei fleste andre mot det. Men tek vi konsekvensen av det i andre delar av politikken vår? Det er testen på om vi set eigeninteressene først eller omsynet til dei som treng det mest, først. Eg synest også eg ser ei regjering med manglande vilje til å vere leiar også når det er vanskeleg, ikkje berre når det er lett – manglande vilje til å vere den som går føre, den som tek ein støyt for viktige framsteg verda treng. I klimapolitikken manglar den leiaren når det gjeld å bruke oljefondet internasjonalt. Den leiaren manglar i dugnaden for å ta imot fleire flyktningar frå Syria og handtere flyktningkrisa i Middelhavet. Og no ser vi kanskje også tendensen til at den leiaren manglar i atomvåpenpolitikken. Eg har vore i Hiroshima, eg har møtt fleire av dei som overlevde. Ingen menneske med innsikt i det som skjedde, vil forsvare dei ekstreme konsekvensane som atombombesleppa over Hiroshima og Nagasaki fekk, som representanten Ropstad var inne på. Det er det absolutt mest inhumane våpenet i verda, og medan dei andre masseøydeleggingsvåpna er forbodne, er ikkje atomvåpen det. Det er altså gjort framsteg tidlegare, men vi har no to tiår med stillstand bak oss, men vi har også det mest lovande internasjonale initiativet for forbod mot atomvåpen, for å avgrense dei og for å kaste lys over dei humanitære konsekvensane. Atomvåpen gjer oss ikkje tryggare – ikkje Noreg, ikkje Europa, ikkje Russland. Det gjer oss meir usikre å ha atomvåpen. Risikoen for spreiing er større enn før. Fleire land har dei, og risikoen for ein feil i handteringa er større enn før. Difor er det så brei støtte i Det norske storting og elles for å arbeide for eit forbod. Eg trur regjeringa gjer ein stor feil, og eg trur Høgre og Framstegspartiet, ikkje minst her i salen, gjer ein stor feil når dei brukar uttrykk som «forferdelse», og når dei går til frontalangrep på eit breitt ønske om forbod. Eg har merka meg det som Røde Kors tvitra frå kontoen sin i dag: «Første mulighet på 70 år til forbud mot atomvåpen, regjeringen velger å ødelegge istedetfor å bruke.» Det var Røde Kors sine ord.