Parti: Fremskrittspartiet
Dato: 2015-04-14

Jeg hadde ikke tenkt å ta ordet igjen, men jeg ble fristet av – unnskyld meg, men jeg må si – en del innlegg der man rett og slett ikke har satt seg inn i saken om hvordan forsvarsindustrien faktisk virker, og det synes jeg er uheldig når man står i stortingssalen. Bare til sistnevnte representant, Simensen, som sa at vi kan ha ulike meninger om våpeneksport til «undertrykkende regimer». Nei, det er ingen ulike meninger og oppfatninger om våpeneksport til undertrykkende regimer i denne salen. Alle er imot det, og vi gjør det ikke – vi har et eksportregelverk som sier at vi ikke skal gjøre det, og vi gjør det ikke. Det er altså A-materiell. Så man bør ikke starte en diskusjon med å si dét først, og så si hvorfor man ikke skal ha det, og at det kan være ulike meninger. Det finnes ikke, og da bør man heller ikke diskutere det. Så hvordan er det egentlig forsvarsindustrien faktisk fungerer? Det er slik at store forsvarsindustribedrifter i Europa, og også i USA, produserer komponenter som inngår i et større system. Det er det Kongsberg tjener penger på, og det er hvordan Kongsberg produserer – også Nammo, for den saks skyld. Det er derfor Thales finnes i Norge, fordi de produserer komponenter og samarbeider med det norske forsvaret. De inngår i et større system. Så la oss ta et eksempel, hvis man ønsker sluttbrukererklæring. La oss si at man ber amerikanerne om at vi skal ha sluttbrukererklæring på alt vi selger til USA, slik at ikke de videreeksporterer det til land vi ikke ønsker å eksportere til. Hva vil amerikanerne da si? Da kan dere ikke være med på dette systemet, f.eks. en del av JSF, som vi har tenkt å eksportere til land som dere ikke ville ha eksportert forsvarsmateriell til. Da kan vi ikke si som representanten Simensen sier, at vi vil ha flere kontrakter. Man kan ikke be om flere kontrakter når man ikke samtidig vil være med på at USA kan eksportere til andre land, i henhold til deres eksportregelverk. Man kan ikke forlange at USA skal bruke det norske eksportregelverket, som er blant de strengeste i verden, hvis de har et annet eksportregelverk og de er verdens største leverandører og produsenter av forsvarsmateriell. Det henger ikke på greip. Derfor er det, ut fra de forslagene som stilles, mangel på kunnskap om selve bransjen, og derfor er det så meningsløst. Et eksempel er forslaget om mer åpenhet. Det skal settes ned et såkalt etikkråd som skal være underlagt dette. Jeg antar det er stortingsrepresentanter og andre som skal sitte der og mene noe og synse noe, hente ekspertråd fra ulike aktører for å få vite om Kongsberg, Nammo og andre skal få eksportlisens. Det har oppstått en glimrende idé. Skal vi altså sitte og overprøve bedriftene, overprøve ekspertene, som innhenter sine ekspertråd gjennom Utenriksdepartementet? Og når det gjelder bedriftenes åpenhet – hva er deres bedriftsplaner, ønsker om eksportregelverk, som vi skal diskutere i åpenhet, og som media kan ta? Det er jo ingen bedrifter som opererer på denne måten, og det er helt umulig å gjennomføre. Så til sluttbrukererklæring: Vi skal ha en NATO-sluttbrukererklæring, sa utenriksministeren. Jeg har selv jobbet tre år i NATO og sittet ved det bordet som forhandler frem den typen erklæringer. Jeg kan garantere: Det kommer aldri til å skje.

Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2015-04-14

For referatet må eg først rette opp ein inkurie. Det gjeld ein merknad om Vest-Sahara, som SV skulle vore med på i innstillinga. – Så er det gjort. Så la eg merke til at utanriksministeren, til liks med representantar frå SV, Arbeidarpartiet og Høgre, argumenterer veldig sterkt for å sjå dei ulike menneskerettane som eit udeleleg heile og at dei heng saman og påverkar kvarandre ulike vegar, mens representanten frå Framstegspartiet argumenterte for det stikk motsette – at vi ikkje burde gjere det, at det er ein reell forskjell – og har det til felles med ein del land i verda som òg argumenterer for at den eine typen rettar er viktig, mens den andre er ei vestleg oppfinning, men da med motsett utgangspunkt: Dei økonomiske og sosiale rettane er viktige, men ikkje dei andre. Så mitt spørsmål er: Vil det vere eit gode om vi skulle begynne å dele opp menneskerettar ved å gradere og rangere dei etter kor viktige dei er, eller ville det berre skape større problem med å fremje rettar i verda?

Parti: Sosialistisk Venstreparti
Dato: 2015-04-14

Noreg har eit både bra og strengt regelverk for vår våpeneksport, og det er fornuftig. Vi eksporterer ikkje til land som er i krig og konflikt. Det har vi ein lang tradisjon for, og det er viktig. Vi har innført ei såkalla sluttbrukarerklæring som eit viktig verkemiddel for det, og vi har, ikkje minst det siste tiåret, stramma betydeleg inn på regelverka for eksport til land som gjer grove brot på menneskerettane. Fleire talarar, f.eks. representantane Skei Grande og Hareide, har gjeve to ganske ulike eksempel på kvifor vi har det, og at dette har vist seg viktig, også dei heilt siste åra Men regelverka har hatt hol, som har vorte openberre m.a. dei siste åra, og ei av dei sakene er som nemnt til behandling i kontrollkomiteen i desse dagar. Difor er det òg slik at regelverket kan verte betre, og då vil eg gjerne stoppe opp ein augneblink ved kvifor vi har det. Er det noko som gjer at forsvarsindustrien er forskjellig frå annan eksport? For det første: Forsvarsindustrien er viktig for Noreg på ulike måtar, det er det ingen tvil om. For det første har vi sjølv eit forsvar, andre land har det, og det vert produsert materiell til dette. Forsvarsindustrien er viktig for sysselsetjing, men han er ikkje minst viktig for teknologisk innovasjon. Men all næring må òg rekne med å verte bedømt ut frå hensikta med henne, og då trur eg ein kan seie det slik at forsvarsindustrien, når han produserer materiell til noko vi sjølve breitt er opptekne av å ha – eit forsvar – og som vi unner andre land å ha, så er det ei næring som er godt grunngjeve og som bidreg til noko fornuftig. Men viss ein produserer materiell til krigar, væpna konfliktar, borgarkrigar eller til intern undertrykking og grove brot på menneskerettane, er den ikkje det. Det er difor vi prøver å ha eit strengt regelverk for dette. Og i den grad vi veit at vi har sider ved regelverket som ikkje oppfyller den hensikta, bør vi forbetre dei, og etter SVs syn er dette særleg openbert på fire punkt: For det første burde vi ikkje tillate sal av nokon type forsvarsmateriell til land som grovt bryt menneskerettane. Det gjer vi i mindre grad enn berre for få år sidan. Saudi-Arabia har vore nemnt her – der har f.eks. beløpet gått betydeleg ned. Men det gjer òg at det ikkje på nokon måte ville vere eit stort problem for norsk forsvarsindustri om vi lét vere å eksportere til land som grovt bryt menneskerettane. Det er snakk om små beløp, og heldigvis er det snakk om relativt få land, men det kunne vere politisk og symbolsk viktig om Noreg hadde denne konsekvente politikken, slik Kristeleg Folkeparti og SV føreslår her i innstillinga. For det andre burde vi ha ein endå større grad av openheit enn vi har i dag. Det kan ein oppnå gjennom større openheit i sjølve meldingane og dei løpande søknadene som vert sende inn, og ein kan oppnå det gjennom ein type råd. Eg må seie at det har nesten eit komikkens skjær over seg at Venstre, Kristeleg Folkeparti og SV ikkje har klart å verte einige om kva type råd vi skal greie ut. No kan vi jo trøyste oss med at ingen av delane vert vedtekne, og kanskje klarar vi til neste gang å verte einige om eit utgreiingsvedtak som dekkjer ulike typar råd. Eg har ikkje svaret på kva som er riktig – Sverige har ein modell, ein annan modell kan vere like god – men at nokon eksterne skal kike oss i korta, er ein modell som eg trur vi med fordel kan prøve ut i Noreg. Det tredje punktet dreier seg om eigarskap, for særleg dei to store norske aktørane i denne marknaden er no òg eigarar i fasilitetar som ligg i andre land, med langt mildare, eller svakare, regelverk for eksport enn det Noreg har. Og vi veit at ved fleire tilfelle – og ikkje minst eitt, som har fått mykje merksemd – har altså fabrikkar som er eigde eller deleigde av norske selskap, selt våpen til land som er i krig og konflikt. Då forsvinn noko av hensikta med politikken. Så SV fremjar altså forslag, som eg tek opp no, om at Noreg gjennom si eigarskapsutøving i selskap som vi er heil- eller deleigar i, skal påverke politikken, slik at norsk politikk blir følgd òg for fasilitetar i utlandet. Til slutt vil eg peike på det viktige arbeidet med sluttbrukarerklæringa i NATO som det fjerde framsteget. Her har vi gått frå at det berre var SV som meinte dette for få år sidan, til at det no er eit samrøystes storting som meiner at vi skal jobbe for det. Foreløpig har vi ikkje sett tilstrekkelege framsteg, men det håpar eg vi vil gjere. Viss ikkje får vi vurdere om vi må ta i bruk sterkare verkemiddel på det feltet.